Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 2:8

Ματθ. 2, 7-11 Άραγε οι μάγοι κατέφθασαν ταυτόχρονα με τη γέννηση του Χριστού και τον αντίκρισαν στα σπάργανα, ή να κάθεται μέσα σε οικία μαζί με τη μητέρα του; Θεωρώ πως το αληθέστερο είναι στα σπάργανα. Γι' αυτό, όπως προείπαμε, ο αστέρας εμφανίστηκε πριν από τη γέννηση του Κυρίου. Από αυτό, λοιπόν, καθίσταται φανερό ότι προηγήθηκε και της άφιξης των μάγων.

Γι' αυτό ο Ηρώδης, κατανοώντας ότι οι μάγοι δεν ήρθαν απλώς για να ρωτήσουν τυχαία, τους κάλεσε κρυφά και ζητούσε να μάθει από αυτούς τον χρόνο της εμφανίσεως του αστέρα, λέγοντας: «Πείτε μου με ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο ήρθατε και την ακολουθία της πορείας σας. Μην μας παραγκωνίσετε. Εμπιστευόμενοι σε μένα την αιτία της παρουσίας σας, πείτε μου ποιος είναι αυτός που σας έπεισε να προσκυνήσετε έναν αλλογενή. Και ποιο είναι το ανάλογο κέρδος για τόσο μεγάλο κόπο; Αν πάλι δεν είχατε άνθρωπο που σας κάλεσε, αλλά κάποιον αστροφανή Άγγελο, εξηγήστε μου με ακρίβεια τα γεγονότα της ανατολής· ώστε να μάθω τον χρόνο και τον καιρό κατά τον οποίο και ένα αστέρι έμαθε να υπηρετεί το βρέφος που το αποστέλλει, για να έρθω κι εγώ να τον προσκυνήσω».

Αφού, λοιπόν, ανέφεραν τον χρόνο εμφάνισης του νεοφανέντος αστέρα, αναχώρησαν, έχοντας λάβει θεία αποκάλυψη να μην επιστρέψουν σε αυτόν. Σε αυτούς εμφανίστηκε και πάλι ο συνοδοιπόρος αστέρας, και αφού ήλθε εκεί όπου βρισκόταν το παιδίον, στάθηκε, φωνάζοντάς τους με αυτή του τη στάση: Αυτός, λέει, είναι ο βασιλιάς, του οποίου εγώ προπορευόμουν για εσάς σαν λάβαρο. Αυτός με απέστειλε σε εσάς, ανάβοντάς μου τη δάδα της καθοδήγησης.

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Εκείνοι δε του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφεί διά του προφήτου: “Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ”. Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο της εμφάνισης του αστέρα. Και στέλνοντάς τους στη Βηθλεέμ, είπε: “Πηγαίνετε και εξετάστε με ακρίβεια τα σχετικά με το παιδίον· όταν δε το βρείτε, αναγγείλετέ το σε εμένα, ώστε να έλθω και εγώ να το προσκυνήσω”. Εκείνοι δε, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν· και ιδού, ο αστέρας τον οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών, έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδίον. Βλέποντας δε τον αστέρα, χάρηκαν με πάρα πολύ μεγάλη χαρά. Και αφού εισήλθαν στην οικία, είδαν το παιδίον μαζί με τη Μαρία τη μητέρα του, και πέφτοντας το προσκύνησαν. Και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, του πρόσφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα. Και αφού έλαβαν θεία καθοδήγηση στο όνειρό τους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αναχώρησαν για τη χώρα τους από άλλη οδό.» Όλα δε αυτά τα εξέθεσα προς παρουσίαση των όσων συνέβησαν κατά τη γέννηση του Σωτήρος μας στη Βηθλεέμ, καθώς παρέχουν σαφή τεκμήρια ότι αυτός είναι εκείνος ο οποίος υποδηλώνεται από την προφητεία.

Αφού λοιπόν τους κάλεσε, λέγει: «Πηγαίνετε και εξετάστε με ακρίβεια περί του παιδίου· και όταν το βρείτε, αναγγείλετέ το σε εμένα, ώστε να έλθω και εγώ να το προσκυνήσω». Είδες την ανοησία; Διότι, εάν μεν τα λέγεις αυτά στα αλήθεια, για ποιον λόγο ρωτάς κρυφά; Εάν πάλι επειδή θέλεις να το επιβουλευθείς, πώς δεν αντιλήφθηκες ότι, από το γεγονός ότι ρωτώνται κρυφά, θα μπορέσουν οι μάγοι να καταλάβουν τον δόλο;

Αφήνοντας λοιπόν και εσύ τον ιουδαϊκό λαό, την ταραγμένη πόλη, τον αιμοχαρή τύραννο και τη βιωτική ματαιότητα, σπεύσε προς τη Βηθλεέμ, όπου βρίσκεται ο οίκος του πνευματικού άρτου. Διότι και αν είσαι βοσκός, εφόσον έλθεις εδώ, θα δεις το Παιδίον μέσα στο κατάλυμα. Και αν είσαι βασιλιάς, αλλά δεν προσέλθεις, σε τίποτα δεν θα σε ωφελήσει η πορφύρα· και αν είσαι μάγος, τίποτα δεν θα σε εμποδίσει, αρκεί μόνο να έλθεις για να τιμήσεις και να προσκυνήσεις, και όχι για να καταπατήσεις τον Υιό του Θεού· αρκεί να το πράξεις αυτό με τρόμο και χαρά, διότι είναι δυνατόν αυτά τα δύο να συνυπάρξουν. Πρόσεξε όμως να μη γίνεις σαν τον Ηρώδη και πεις: «Για να έλθω να τον προσκυνήσω», ενώ όταν έλθεις θελήσεις να τον θανατώσεις. Διότι με αυτόν μοιάζουν εκείνοι που μετέχουν αναξίως των μυστηρίων.

Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων. Ο Κάιν έλεγε στον Άβελ: Έλα να βγούμε στην πεδιάδα, και ενώ του μιλούσε αδελφικά, σκεπτόταν φονικά. Οι αδελφοί του Ιωσήφ έλεγαν: Να που έρχεται ο ονειρευτής, και ο φθόνος υπαγόρευε την πώλησή του. Ο Σαούλ έλεγε στον Δαβίδ: Έλα από εδώ, τέκνο μου, και εναντίον του ωρυόταν σαν λέοντας. Ο Ηρώδης έλεγε στους μάγους: Εξετάστε με ακρίβεια τα περί του παιδίου· και όταν το βρείτε αναγγείλετέ μου, ώστε να έλθω κι εγώ να το προσκυνήσω, και ανηλεώς θανάτωσε τα βρέφη στη Βηθλεέμ.

Αφού ρώτησε τους γραμματείς και έμαθε ότι στη Βηθλεέμ γεννιέται ο Χριστός, και βεβαιώθηκε γι' αυτό από τον προφήτη που το είχε προείπει από παλιά (λέγοντας: «και συ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από σένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ»), αυτά αφού άκουσε ο παράφρων, προσπαθεί να ακυρώσει τον λόγο του προφήτη και την απόφαση του Θεού. Και δες τη σκευωρία: «Πηγαίνετε», λέει στους μάγους, «και εξετάστε με ακρίβεια περί του παιδίου»· εξετάστε με ακρίβεια, λέει, μήπως σας ξεγελάσει κανένα άλλο αρτιγέννητο παιδί, αλλά σπεύστε να βρείτε εκείνο που λέτε ότι γεννήθηκε βασιλιάς· «και όταν το βρείτε, ειδοποιήστε με, για να έρθω κι εγώ να το προσκυνήσω». Δεν αποκαλύπτει τον δόλο του, το ότι δηλαδή θα πήγαινε για να το εξοντώσει, αλλά λέει «να το προσκυνήσω»· διότι δεν άκουσε αυτόν που είπε: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει τα σχέδιά του, και κρατώντας τα λόγια στην καρδιά του νομίζει ότι μπορεί να κρυφτεί από μένα;» «Εκείνοι, αφού άκουσαν τον βασιλιά, αναχώρησαν, και ιδού το άστρο, το οποίο είχαν δει στην ανατολή, προπορευόταν αυτών. Όταν είδαν το άστρο, δοκίμασαν πάρα πολύ μεγάλη χαρά». Διότι, όταν έφτασαν στην Ιουδαία, το άστρο κρύφτηκε από αυτούς κατά θεία οικονομία, ώστε να κηρυχθεί ο γεννηθείς βασιλιάς. Γι' αυτό και άρχισαν να ρωτούν: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων;»

Γιατί παραγγέλλει ο Ηρώδης στους μάγους που προσήλθαν για να προσκυνήσουν τον Σωτήρα μας Χριστό, λέγοντας: «εξετάστε με ακρίβεια περί του παιδίου, και όταν το βρείτε, αναγγείλετέ το σε εμένα, για να έλθω κι εγώ να το προσκυνήσω»;

Όσον αφορά το γράμμα του κειμένου, αυτό έγινε επειδή ήταν βασιλιάς της Ιουδαίας, και αφού άκουσε για γέννηση βασιλιά ταράχθηκε και ζητούσε να θανατώσει αυτόν που αναμενόταν να του καταλύσει τη βασιλεία· και επειδή δεν ήταν εύκολο να τον ανακαλύψει, μετέρχεται δόλο και απάτη, και γι' αυτό λέει: «για να έλθω κι εγώ να τον προσκυνήσω».

Αλλά και τους θεόφρονες μάγους ζηλεύω, και τις θεοφιλείς πορείες τους θαυμάζω, τις οποίες ακολουθώντας οι πιστότατοι έφτασαν στη θεογόνο Βηθλεέμ χωρίς να τρομάξουν από τον θυμό του Ηρώδη ούτε να φοβηθούν την παιδοκτόνο μάχαιρα, έχοντας αποκτήσει αστέρα ως λαμπαδηφόρο και βρίσκοντας υψηλό και ουράνιο οδηγό για την υψηλή τους πορεία· και με αυτούς θέλω να γίνω συνοδοιπόρος και επιθυμώ να προσφέρω δώρα στον Τεχθέντα, και αν δεν επιθυμεί να του προσφέρουν χρυσό και σμύρνα και λιβάνι οι σημερινοί δωροφόροι του, καθώς ο ίδιος αναγνωρίζεται ως ποιητής των όλων και μάλλον χορηγεί σε εμάς τους στερημένους αυτά που μας λείπουν, και αντί για χρυσό ποθεί τη λαμπρότητα της πίστεως, αντί για σμύρνα θέλει την αφθαρσία και της ψυχής και του σώματος, καθώς βέβαια και του δόγματος και του κηρύγματος και του ορθόδοξου φρονήματος γύρω από την πίστη, και αντί για λιβάνι επιθυμεί να λαμβάνει από εμάς την ευωδία των πράξεών μας, όχι για να πλουτίσει σε κάτι δεχόμενος αυτά, αλλά για να κάνει εμάς πλουσιότερους μέσω αυτών. Διότι τι υπάρχει από τα υψηλά και ουράνια αγαθά και τα λαμπρά κατορθώματα, του οποίου ο Θεός δεν είναι θησαυρός και πηγή και αμέτρητο πέλαγος, και όχι μόνο αυτά, αλλά και πλουσιόδωρος δωρητής σε εμάς που έχουμε ανάγκη από όλα;

Διότι το άστρο φάνηκε στους Μάγους πριν γεννηθεί ο Κύριος. Επειδή επρόκειτο να δαπανήσουν πολύ χρόνο στην οδοιπορία, για τον λόγο αυτό φάνηκε από πολύ πριν το άστρο, ώστε να τον προσκυνήσουν ενώ ήταν ακόμη στα σπάργανα. Μερικοί πάλι λέγουν, ότι το άστρο φάνηκε άμα τη γεννήσει του Χριστού, και οι Μάγοι ήλθαν μετά από δύο έτη, και δεν βρήκαν τον Κύριο στα σπάργανα, ούτε στη φάτνη, αλλά σε οικία μαζί με τη μητέρα του, σε ηλικία δύο ετών. Αλλά εσύ να θεωρείς το προηγούμενο ως πιο ορθό. «Και στέλνοντάς τους στη Βηθλεέμ, είπε: Αφού πάτε, εξετάστε με ακρίβεια περί του παιδίου.» Δεν είπε περί του βασιλέως, αλλά περί του παιδίου, διότι δεν ανέχεται καν το όνομα, πράγμα που δείχνει ότι μαίνεται εναντίον του. «Και όταν το βρείτε, αναγγείλετέ το σε μένα, για να έλθω και εγώ να το προσκυνήσω. Αυτοί δε, αφού άκουσαν τον βασιλέα, αναχώρησαν.» Διότι, επειδή ήταν άδολοι οι ίδιοι, νόμιζαν ότι και εκείνος μιλούσε άδολα. «Και ιδού το άστρο που είδαν στην Ανατολή, προπορευόταν αυτών.» Το άστρο κρύφτηκε για λίγο κατ' οικονομίαν, ώστε να ερωτήσουν οι ίδιοι τους Ιουδαίους και να ταραχθεί ο Ηρώδης, και έτσι να γίνει περισσότερο καταφανής η αλήθεια. Και όταν εξήλθαν από την Ιερουσαλήμ, πάλι φάνηκε καθοδηγώντας τους. Όθεν είναι φανερό ότι το άστρο ήταν θεία δύναμη. «Έως ότου ήλθε και στάθηκε επάνω από το μέρος όπου ήταν το παιδίον.» Και αυτό ήταν παράδοξο. Διότι κατέβηκε το άστρο από το ύψος και, ερχόμενο πιο κοντά στη γη, τους έδειξε τον τόπο.