Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 20:12

Παραίνεση του αγίου και μεγάλου Γέροντος Βαρσανουφίου προς αρχάριο που ασθενεί και δεν μπορεί να αντέξει τη θλίψη της ασθένειας: Αδελφέ, οι εργάτες δεν καυχιόνταν όταν απαιτούσαν τον μισθό τους από τον οικοδεσπότη, παρά μόνο για τούτο, λέγοντας ότι: «Εμείς βαστάξαμε τον καύσωνα της ημέρας και το βάρος». Ας υπομείνουμε λοιπόν, τέκνο μου, με ευχαριστία τη θλίψη, για να έλθει επάνω μας πλουσιοπάροχα το έλεος του Θεού, και ας μην αποκάμουμε και πέσουμε στην αιχμαλωσία της ακηδίας, διότι από αυτήν προέρχεται η αρχή της απώλειας.

Διότι μπορεί κάποιος, εργαζόμενος με ζήλο, μέσα σε μία ώρα να αποδώσει έργο σαν να εργαζόταν από το πρωί. Ο ληστής σε μία ώρα άκουσε το: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Αλλά άκουσε τι λένε εκείνοι: «Εμείς που σηκώσαμε το βάρος και τον καύσωνα της ημέρας». Και λένε την αλήθεια. Διότι δεν σήκωσαν το βάρος του ζυγού του νόμου υπό τον νόμο, αλλά έγιναν και αυτοί ίσοι με εκείνους λόγω του έργου. Λέει, λοιπόν: «Φίλε, δεν σε αδικώ». Δεν αδικεί ο κριτής της δικαιοσύνης. Το δε «θέλω να χαρίσω σε αυτόν όπως και σε σένα», μην νομίσεις ότι αποτελεί προσωποληψία, ούτε ότι ο μισθός δίνεται χαριστικά, αλλά να το κατανοήσεις ως εξής: επειδή ό,τι και αν κάνουμε, όπως και αν εργαστούμε, δεν κάνουμε τίποτα το επάξιο. Διότι κάθε ανθρώπινη δικαιοσύνη είναι σαν ακάθαρτο ράκος. Χάρη τα ονόμασε όλα αυτά, όπως λέει ο Παύλος: «Δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του, και όχι από έργα, για να μην καυχηθεί κανείς». Είναι δώρο Θεού, όχι επειδή δεν εργαζόμαστε, αλλά επειδή δεν κάνουμε τίποτα αντάξιο. Λέει: «Όταν κάνετε όλα αυτά, να λέτε ότι είμαστε άχρηστοι δούλοι· διότι κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». Ασφαλώς, λοιπόν, προσφέρεις ψωμί στον φτωχό και κληρονομείς τη βασιλεία των ουρανών. Βλέπεις το νόημα του «θέλω να χαρίσω».

Ματθ. 20, 1-16 Αποφεύγοντας την κενοδοξία ο Κύριος μιλάει σαν να πρόκειται για κάποιον άλλο «οικοδεσπότη», ενώ ο ίδιος είναι ο οικοδεσπότης και ο διανομέας της βασιλείας των ουρανών. Ως «ημέρα» ονομάζει ολόκληρο τον αιώνα, κατά τον οποίο σε διάφορες εποχές μετά την παράβαση του Αδάμ προσκαλεί ορισμένους δικαίους σε θεοσεβή εργασία, ορίζοντάς τους μισθό για τα έργα. Εκείνοι λοιπόν περί την πρώτη ώρα είναι οι της εποχής του Αδάμ και του Ενώχ, ενώ της «τρίτης» είναι οι της εποχής του Νώε και του Σημ και οι δίκαιοι που προήλθαν από αυτούς· διότι είναι η δεύτερη εποχή και η δεύτερη κλήση, οπότε υπήρχαν και διαφορετικές νομικές διατάξεις. Οι δε εργάτες που κλήθηκαν περί την «έκτη» είναι εκείνοι της εποχής του Αβραάμ, επί του οποίου δόθηκε και πάλι η νομοθεσία της περιτομής, και της «ενδέκατης» είναι εκείνοι κατά την παρουσία του Χριστού, για τους οποίους και μόνο λέγεται «τι κάνετε εδώ όλη την ημέρα αργοί;», διότι, μη έχοντας ελπίδα στον Κύριο, όντας άθεοι στον κόσμο και αργοί σε κάθε αγαθό έργο, μοιάζουν με εκείνους που «στέκονται στην αγορά» και δεν αντιλαμβάνονται απολύτως τίποτα, αλλά διανύουν τον βίο τους άσκοπα και μάταια. Αυτούς προτρέπει ο Κύριος λέγοντας: «Τι στέκεστε (λέγοντας έτσι) αργοί;». Προς αυτόν αποκρίνονται λέγοντας: «Κανείς δεν μας μίσθωσε»· διότι ούτε ο Μωυσής ούτε κάποιος από τους αγίους κήρυξε στα έθνη, παρά μόνο στον Ισραήλ. Όμως ο Κύριος εισάγει και αυτούς «στον αμπελώνα».

Σε αυτά, όμως, οι πρώτοι φαίνεται να έχουν κοπιάσει περισσότερο από τους τελευταίους, καθώς υπέμειναν σε μεγαλύτερο βαθμό την πύρωση του διαβόλου, όταν ακόμη η αμαρτία, η φθορά και ο θάνατος δεν είχαν καταργηθεί. Διότι το ζήτημα, εάν εξεταζόταν με γνώμονα την ισότητα, υποδεικνύει ότι οφείλεται κάτι περισσότερο στους προηγούμενους, επειδή έζησαν σε εποχή που κυριαρχούσε ο θάνατος και ο διάβολος. Διότι αυτό ακριβώς είναι το βάρος της ημέρας και ο καύσωνας, όταν ούτε η δροσιά του Πνεύματος ήταν παρούσα για να βοηθήσει τους ανθρώπους προς τη δικαιοσύνη. Οι τελευταίοι, από την άλλη πλευρά, έχοντας τη φιλοδωρία του Δεσπότη αντί για κόπους, λαμβάνουν πρώτοι τον μισθό, επειδή ακριβώς όλοι όσοι έζησαν μετά την έλευση του Χριστού, μέσω του βαπτίσματος και της συνάφειας με το Πνεύμα, έγιναν «κοινωνοί θείας φύσεως» και ονομάστηκαν υιοί Θεού, ενώ όλοι όσοι έζησαν πριν από την έλευση χαρακτηρίζονταν γεννητοί γυναικών, αν και επρόκειτο και αυτοί να κληθούν σε αυτό. Διότι, αν και οι προφήτες έγιναν μέτοχοι του Πνεύματος, ωστόσο όχι με τον ίδιο τρόπο όπως οι πιστοί, καθώς το Άγιο Πνεύμα γίνεται κατά κάποιον τρόπο στις ψυχές των πιστών σαν προζύμι και μεταθέτει ολόκληρο τον άνθρωπο σε μια άλλη κατάσταση βίου. Γι' αυτό και γινόμαστε «κοινωνοί θείας φύσεως» και με παρρησία φωνάζουμε «Αββά, ο Πατήρ». Οι παλαιότεροι, όμως, δεν έτυχαν της ίδιας χάριτος.

Θα διαφυλάξει δε έναν τέτοιον άνθρωπο και για την αιώνια ζωή· διότι αυτός που πέρασε τον βίο του με αγνεία, τέτοιος θα είναι και στον μέλλοντα αιώνα. <Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απολύτως δίκαια.> (A f. 115.) Κρίματα, πάλι, ονομάζει τις θείες κρίσεις και αποφάσεις για κάθε ζήτημα· αυτές δε είναι αληθινές και δίκαιες στο σύνολό τους, δηλαδή δεν είναι ασύμφωνες ούτε συγκρούονται μεταξύ τους, αλλά μάλλον είναι αδελφές και εναρμονισμένες. Διότι καμία απολύτως αντίθεση δεν βρίσκεται στους νόμους του Σωτήρα. Και κρίνει με δύο τρόπους ο Θεός, είτε φιλάγαθα είτε δίκαια· και φιλάνθρωπα μεν, όπως όταν σε αυτόν που κλήθηκε περί την ενδέκατη ώρα στον αμπελώνα, απονέμει ίσο μισθό με εκείνους που είχαν κοπιάσει προηγουμένως· δίκαια δε, όπως κατά την παράταξη των προβάτων και των εριφίων, λέγοντας στους μεν: «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία»· στους δε: «Πορευθείτε μακριά μου, οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ». <Εάν δεν με κυριεύσουν, τότε θα είμαι άμωμος, και θα καθαριστώ από μεγάλη αμαρτία.> (A f. 115 b.)

Ας ακούει λοιπόν αυτός που δικαιώνεται με την πίστη σε αυτόν: «Την ημέρα ο ήλιος δεν θα σε κατακάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα». Λένε δε και κάποιοι κατά τη διανομή των μισθών, σύμφωνα με την ευαγγελική παραβολή: «Εμείς βαστάξαμε το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα», ονομάζοντας νομίζω βάρος της ημέρας και καύσωνα τη σφοδρή και στο έπακρο φλεγόμενη κατάσταση των ατίθασων ηδονών ή ίσως και των πειρασμών. Επομένως, βοηθός και σκεπαστής προς σωτηρίαν έγινε σε εμάς ο Χριστός. Όταν λοιπόν κάποιοι από αυτούς που αξιώθηκαν τη θεοπτία και όσοι έγιναν αυτήκοοι των θείων κηρυγμάτων, και οι οποίοι μέσω της ομολογίας της πίστεως έχουν ήδη κατά κάποιον τρόπο υποσχεθεί υπακοή, αθετούν με την αλλαγή τους προς το χειρότερο αυτόν που προπορεύεται και ηγείται, εννοώ τον Χριστό, ο οποίος μεριμνά για την ανάπαυσή τους, που πρεσβεύει ως μεσίτης, που νοείται ως σκεπαστής κατά τον τύπο της νεφέλης, τότε ακριβώς, και πολύ δικαιολογημένα, καλούμενοι να δώσουν λόγο για τη δική τους ανοησία, υπομένουν την άγρια τιμωρία του πυρός. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που και ο ίδιος ο σοφός Παύλος είπε: «Διότι, εάν εμείς αμαρτάνουμε εκουσίως μετά τη λήψη της επιγνώσεως της αληθείας, δεν απομένει πλέον θυσία για τις αμαρτίες, αλλά κάποια φοβερή αναμονή κρίσεως και οργή πυρός που μέλλει να καταφάγει τους αντιπάλους». ΠΑΛΛ.

Μέσω αυτού, μου φαίνεται ότι υποδηλώνεται το γνώρισμα της ίδιας της βασιλείας, ότι δηλαδή το χάραγμα του δηναρίου σημαίνει την αποτυπωμένη εικόνα του βασιλιά. Επειδή, λοιπόν, ήταν δίκαιο όλοι όσοι προσήλθαν στον αμπελώνα και στο πολίτευμα της θεοσέβειας, έχοντας καταπιαστεί με μία και την αυτή εργασία, να συμμετάσχουν στην ίδια βασιλεία, για τον λόγο αυτόν ευλόγως αποδίδει σε όλους το σύμβολο της βασιλείας, το δηνάριο. Από αυτούς, άλλοι κλήθηκαν στη νεότητά τους, άλλοι γύρω στο μέσο της ανθρώπινης ζωής, άλλοι έχοντας ήδη φτάσει και ξεπεράσει την ώριμη ανδρική ηλικία, και άλλοι στο στάδιο του πρεσβύτη, όντας πλέον γερασμένοι και βρισκόμενοι προς τη δύση του βίου τους. Θα μπορούσε κανείς, ερμηνεύοντας και με διαφορετικό τρόπο, να πει ότι αυτά που δηλώνονται μέσω της παραβολής εφαρμόζονται σε αυτούς που ανέκαθεν, από την πρώτη περίοδο της ιστορίας του βίου μέχρι τη συντέλεια, αξιώνονται της θείας κλήσης· ώστε να πούμε ότι κλήθηκαν πρωί πρωί στην εργασία της θεοσέβειας εκείνοι που δικαιώθηκαν πρώτοι κατά την αρχή του βίου· δεύτεροι δε εκείνοι την εποχή του Ενώχ και του Νώε· κατά την τρίτη ώρα εκείνοι την εποχή του Αβραάμ· κατά την έκτη ώρα εκείνοι την εποχή του Μωυσή, του Ιησού και των κριτών· κατά την ενάτη εκείνοι στα χρόνια των προφητών· και κατά την ενδέκατη, εκείνοι μετά τη σωτήρια θεοφάνεια· οι οποίοι όλοι θα αξιωθούν έναν και τον αυτόν μισθό που δηλώνεται με το δηνάριο, το οποίο αναφερόταν στη βασιλεία του Θεού.

Μας απάλλαξες από κόπους, όποιος κι αν είσαι εσύ που τα λες αυτά, αποκαλύπτοντας επιτέλους το απόκρυφο μυστικό της αναβολής· και, αν και δεν σε επαινώ για την κακία σου, σε επαινώ για την ομολογία σου. Έλα όμως εδώ, και άκουσε την ερμηνεία της παραβολής, ώστε να μην υποστείς βλάβη από τα Γραφόμενα εξαιτίας της απειρίας σου. Πρώτον, ο λόγος εδώ δεν γίνεται για το βάπτισμα, αλλά για εκείνους που πιστεύουν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και εισέρχονται στον καλό αμπελώνα, δηλαδή την Εκκλησία. Διότι από την ημέρα και την ώρα που πίστεψε ο καθένας, από εκείνη απαιτείται και η εργασία του. Έπειτα, αν και ως προς το μέτρο του κόπου εκείνοι που εισήλθαν πρώτοι προσέφεραν περισσότερα, δεν συνέβη όμως το ίδιο και ως προς το μέτρο της προαιρέσεως· και ίσως στους τελευταίους, εξαιτίας αυτής της προαιρέσεως, να οφειλόταν κάτι περισσότερο, έστω κι αν ο λόγος ακούγεται κάπως παράδοξος. Διότι η αιτία που εισήλθαν αργότερα, είναι ότι κλήθηκαν αργότερα στην καλλιέργεια του αμπελώνα. Ας εξετάσουμε όμως πόσο μεγάλη είναι η διαφορά τους στα άλλα σημεία: Οι μεν δεν πίστεψαν προηγουμένως, ούτε εισήλθαν, πριν συμφωνηθεί ο μισθός τους· οι δε προσήλθαν στην εργασία χωρίς συμφωνία, πράγμα που αποτελεί γνώρισμα μεγαλύτερης πίστεως. Και οι μεν αποδείχθηκε ότι είχαν φθονερή και γογγυστική φύση, ενώ οι δε δεν κατηγορούνται για τίποτα τέτοιο. Και στους μεν αυτό που δόθηκε ήταν μισθός, παρόλο που ήταν πονηροί, ενώ στους δε ήταν χάρις· ώστε, εφόσον κατηγορήθηκαν και για ανοησία, δικαίως στερήθηκαν το κάτι περισσότερο. Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, τι θα συνέβαινε και σε αυτούς αν είχαν καθυστερήσει: προφανώς θα λάμβαναν ακριβώς τον ίδιο μισθό.

Από τα οποία συνάγεται ότι είναι δίκαιη η διανομή της ίσης αμοιβής, εφόσον η προαίρεση αντισταθμίζεται με τον κόπο. ΚΑʹ. Εάν πάλι η παραβολή σκιαγραφεί τη δύναμη του λουτρού, σύμφωνα με τη δική σου εξήγηση, τι θα εμπόδιζε αυτόν που εισήλθε νωρίτερα και υπέστη τον καύσωνα, να μη φθονήσει τους τελευταίους, ώστε με αυτήν ακριβώς τη φιλάνθρωπη στάση να αποκομίσεις μεγαλύτερο όφελος, και να λάβεις την ανταπόδοση ως οφειλή και όχι ως χάρη; Έπειτα, εκεί οι εργάτες λαμβάνουν την αμοιβή επειδή εισήλθαν στον αμπελώνα και δεν απέτυχαν να μπουν σε αυτόν· πράγμα που κινδυνεύεις να πάθεις εσύ. Ώστε, εάν μεν ήταν βέβαιο ότι θα επιτύχεις τη δωρεά, έχοντας τέτοιο φρόνημα και αποφεύγοντας πονηρά μέρος της εργασίας, θα ήταν συγγνωστό για εσένα που καταφεύγεις σε τέτοιους λογισμούς και που επιθυμείς να αποκομίσεις κάποιο επιπλέον κέρδος από τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· για να μην πω ότι και ο ίδιος ο μεγαλύτερος κόπος αποτελεί μεγαλύτερο μισθό για εκείνον που δεν έχει εντελώς καπηλική νοοτροπία. Εάν όμως υπάρχει κίνδυνος για εσένα να εκπέσεις εντελώς από τον αμπελώνα εξαιτίας αυτής της εμπορικής συναλλαγής, και να ζημιωθείς ως προς το κεφάλαιο στην προσπάθειά σου να αποσπάσεις τα μικρά, έλα, πείσου στα λόγια μου· αφήνοντας κατά μέρος τέτοιου είδους παρερμηνείες και αντιρρήσεις, προσέλθε στο δώρο χωρίς υπολογισμούς, μήπως αρπαγείς απότομα πριν από την εκπλήρωση των ελπίδων σου, και χωρίς να το καταλάβεις στρέψεις τέτοια σοφίσματα εναντίον του εαυτού σου.

Εκείνοι που κήρυτταν τον Εμμανουήλ εκ της Παρθένου, φανέρωναν την ένωση του Λόγου του Θεού με το πλάσμα Του. Μέσω της παραβολής των εργατών που αποστέλλονται στον αμπελώνα σε διαφορετικούς καιρούς, υποδεικνύεται ένας και ο αυτός οικοδεσπότης, ο οποίος έχει καλέσει άλλους μεν στην αρχή της δημιουργίας του κόσμου, μερικούς δε μετά από αυτό, και έτερους κατά το μέσον των χρόνων, άλλους δε καθώς προχωρούσαν οι καιροί, και στο τέλος πάλι άλλους, έτσι ώστε οι μεν εργάτες να είναι πολλοί ανάλογα με τις γενεές τους, ένας δε να είναι ο οικοδεσπότης που τους συγκαλεί.

98. Προς τον μοναχό Φροντίνο. Περί αυτού που δέχεται ράπισμα στη σιαγόνα. Αν πληγώθηκες από λόγια και παρασύρθηκες σε ακράτητη οργή, πώς μπορείς να γίνεις εργάτης του Δεσποτικού αμπελώνα; Διότι εκείνος που χτυπιέται στη μία σιαγόνα και μπορεί να προσφέρει και την άλλη, αυτός καθορίζεται ως εκείνος που υπομένει το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα, καθώς έχει εκπληρώσει όλο το έργο της εντολής του Κυρίου. Εάν λοιπόν επιθυμείς εκείνους τους μεγάλους μισθούς, μην αγανακτείς μπροστά στους μικρότερους κόπους, αλλά συνήθιζε να υπομένεις τους μεγαλύτερους, καθώς διαφορετικά δεν πρόκειται να λάβεις το δηνάριο, εάν δεν δώσεις μαρτυρία μέσα από την τελειότητα των κόπων σου.

Αλλά ας παραθέσουμε προς το παρόν τα ακόλουθα σχετικά με τους άσπλαχνους· διότι απομένει ακόμη η τραγωδία τους. Διότι και οι πέντε μωρές παρθένες αποκλείστηκαν εξαιτίας της ίδιας ασπλαχνίας, και όχι εξαιτίας της παρθενίας τους· επειδή πράγματι ήταν παρθένες· ούτε εξαιτίας νηστείας, ούτε εξαιτίας αγρυπνίας ούτε εξαιτίας υστέρησης στην ψαλμωδία, ούτε εξαιτίας έλλειψης σκληραγωγίας ή καταπόνησης του σώματος· διότι όλα αυτά τα κατόρθωσαν με μεγάλον αγώνα, και επέδειξαν πολλούς κόπους, και το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα βάσταξαν· αλλά αποκλείστηκαν εξαιτίας της ασπλαχνίας. Διότι αυτή είναι η μητέρα όλων των κακών, η γεννήτρια του μίσους, αυτή που παροξύνει τον Θεό και Πατέρα, αυτή που αποδιώκει το Άγιο Πνεύμα.

Το ότι ο χρόνος είναι κατ' αυτόν τον τρόπο διαιρεμένος το κατέδειξε η παραβολή του Χριστού, ο οποίος διαίρεσε σε πέντε μέρη την ημέρα και εκείνους που προσκλήθηκαν στον αμπελώνα, δηλαδή στην εργασία της δικαιοσύνης, λέγοντας ότι άλλοι καλούνται την πρώτη ώρα, άλλοι την τρίτη, άλλοι την έκτη, άλλοι την ενάτη και άλλοι την ενδεκάτη. Διότι αυτές αποτελούσαν διαφορετικές κλήσεις και διαφορετικά δικαιώματα: άλλο ήταν εκείνο επί Αδάμ, άλλο επί Νώε, άλλο επί Αβραάμ, άλλο επί Μωυσή, και τελευταίο και τελειότατο εκείνο κατά την παρουσία του Χριστού, οπότε και ο μισθός των έργων αποδίδεται σύμφωνα με τη σωτήρια παραβολή πρώτα στους τελευταίους, επειδή εμείς λαμβάνουμε πρώτοι την αναγέννηση μέσω του βαπτίσματος, εμείς για τους οποίους «θυσιάστηκε ο Χριστός», ο Οποίος για τον σκοπό αυτό αναστήθηκε και μας εμφύσησε το Άγιο Πνεύμα για την ανακαίνισή μας.

Κατηχητικός λόγος στο Άγιο Πάσχα. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτή την καλή πανήγυρη· αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει χαίροντας στη χαρά του Κυρίου του· αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο· αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή· αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη, ας γιορτάσει ευχαριστώντας· αν κάποιος έφτασε μετά την έκτη, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται· αν κάποιος καθυστέρησε ως την ενάτη, ας προσέλθει χωρίς κανέναν δισταγμό· αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδέκατη, ας μη φοβηθεί την αργοπορία.

Βλέποντας δε το δώρο με τα μάτια τους και κρατώντας τη χάρη στις παλάμες τους, αγάλλονταν και πανηγύριζαν για τα ανέλπιστα αγαθά. Όταν δε ήρθαν οι πρώτοι, νόμισαν ότι θα λάβουν περισσότερα, αλλά έλαβαν και αυτοί ένα δηνάριο. Και αφού το έλαβαν, γόγγυζαν κατά του οικοδεσπότη, λέγοντας: «Αυτοί οι τελευταίοι». Ο Δεσπότης τα παρουσίασε αυτά στον λόγο Του, όχι για να φθονήσουν εκείνους που τιμώνται (διότι οι όσιοι χαίρονται και δεν αγανακτούν όταν σώζονται όλοι), αλλά για να δείξει ότι η δική Του φιλανθρωπία είναι τέτοια, ώστε ακόμη και στους απαλλαγμένους από φθόνο ανθρώπους, αν ήταν δυνατόν, να γεννήσει φθόνο.

Γʹ. Και αφού τα έλαβαν, γόγγυζαν κατά του οικοδεσπότη, λέγοντας: Αυτοί οι τελευταίοι, αυτοί οι γερασμένοι, αυτοί που μόλις αναγνώρισαν την κυριαρχία σου, που μόλις έκαμψαν τα γόνατα για την προσκύνησή σου, που μόλις χάραξαν στα μέτωπά τους με τρέμοντα δάχτυλα το σύμβολο του σωτηρίου σταυρού σου, που δεν βάσταξαν κοφίνια πειρασμών, που δεν κράτησαν δίκελλες συμφορών· αυτοί οι τελευταίοι μόνο μία ώρα εργάστηκαν.

Είδαν μόνο τον αμπελώνα σου, μόνο με τα μάτια τους συμμετείχαν μαζί μας στην εργασία, έδειξαν τα πρόσωπά τους, αλλά δεν κατόρθωσαν κανένα έργο· έγιναν μάρτυρες των μόχθων, όχι συμμέτοχοι. Και τους έκανες ίσους με εμάς, που βαστάξαμε το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα; Εμείς φλεχθήκαμε από τις ηδονές, αλλά δεν κατασβεστήκαμε χάρη στις αρετές· εμείς διωχθήκαμε για χάρη σου, εμείς υπομείναμε μύριους πόνους, για να πλατύνουμε την περιουσία σου· και τώρα φεύγουμε από εδώ λαμβάνοντας μισθούς όμοιους με αυτούς που δεν κόπιασαν όμοια με εμάς· ο πόνος είναι ανόμοιος, και το κέρδος παρόμοιο· ο κόπος είναι άνισος, και η δόξα ισάξια. Αυτοί οι έσχατοι εργάστηκαν μόνο μία ώρα. Μόνο και μόνο επειδή για μία ώρα έκλαψε κοντά σου η πόρνη γυναίκα, και έλυσε τα μαλλιά της, τα οποία προηγουμένως έπλεκε αμαρτωλά, και φίλησε τους άχραντους πόδες σου με σώφρονα χείλη, και προσέφερε σε εσένα τον επουράνιο επίγειο μύρο, της παραχώρησες τα πρεσβεία της θυγατέρας και της παρθένου. Μόνο και μόνο επειδή για μία ώρα ένας ληστής, σταυρωμένος πάνω στον σταυρό, κατέφυγε σε εσένα και φώναξε: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου», εξαιτίας αυτής μόνο της φωνής τού άνοιξες τον Παράδεισο. Μόνο και μόνο επειδή για μία ώρα μετανόησε ο Παύλος, ο διώκτης και πολέμιος, αναδείχθηκε Ευαγγελιστής.

Αυτοί οι τελευταίοι εργάστηκαν μία ώρα, και τους έκανες ίσους με εμάς που σηκώσαμε το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα. Τι λέγει λοιπόν προς αυτούς που έχουν τέτοια διάθεση ο φιλάνθρωπος Κύριος; Απαντώντας σε έναν από αυτούς είπε: Φίλε, δεν σε αδικώ. Ω της ανυπέρβλητης φιλανθρωπίας! Ο Δεσπότης δικάζεται με τον δούλο υπέρ των δούλων· ο κριτής απολογείται στον κατήγορο υπέρ των κρινομένων. Φίλε, δεν σε αδικώ. Κρίνε με σύμφωνα με τη λογική, φίλε, και μη λυπάσαι άδικα· συζήτησε μαζί μου δίκαια, και μη δυσανασχετείς παράνομα· πες μου, σε τι αδικήθηκες εσύ, επειδή τιμήθηκε ο σύνδουλός σου; Πες μου, σε τι ζημιώθηκες εσύ, με το να συμβασιλεύει πλέον ο αδελφός σου;

Αυτή, λοιπόν, είναι η παραβολή του Σωτήρος. Εμείς όμως θα ερευνήσουμε με σύνεση τα λεγόμενα, ώστε και τον ασύγχυτο θησαυρό της πίστεως να βρούμε, και να μάθουμε ποιος μεν είναι ο οικοδεσπότης του, ποιος δε ο αμπελώνας και ποιος ο μισθός, ποιες είναι οι ώρες και η ημέρα, και ποιοι είναι οι εργάτες και ποιος ο επίτροπος.

Διότι γνώριζαν ακριβώς ότι ο επιστάτης δεν έχει εξουσία να κάνει ούτε προσθήκη ούτε μείωση στον συμφωνηθέντα μισθό. «Γόγγυζαν κατά του οικοδεσπότη λέγοντας: Αυτοί οι τελευταίοι εργάστηκαν μία ώρα, και τους έκανες ίσους με εμάς που βαστάξαμε το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα». Βάρος της ημέρας ονομάζουν τη βαρύτατη διαβίωση σύμφωνα με τον Νόμο, και καύσωνα τη νομική αυστηρότητα. «Εκείνος δε λέει προς έναν από όσους γόγγυζαν: Εταίρε, δεν σε αδικώ» (σε ονομάζω εταίρο εξαιτίας της κοινωνίας του σώματος). «Δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Θέλω δε να δώσω σε τούτον όπως ακριβώς και σε εσένα». Σε εσένα αποδίδω επειδή σου οφείλω μισθό. Σε τούτον όμως δίνω· διότι έχει σωθεί κατά χάρη και όχι με μισθό.

Όταν τα άκουσε αυτά ο γιος του βασιλιά, αμέσως αναθάρρησε και η ψυχή του έγινε πιο θερμή. Και άρχισε να ανορθώνει τον λογισμό του Ναχώρ που έκλινε προς την απελπισία, και να τον στηρίζει πιο σταθερά στην πίστη του Χριστού, λέγοντας: «Κανένας, ω Ναχώρ, κανένας δισταγμός ας μην υπάρχει μέσα σου γι' αυτό. Διότι είναι γραμμένο ότι είναι δυνατόν στον Θεό να εγείρει τέκνα στον Αβραάμ ακόμη και από αυτές τις πέτρες· πράγμα το οποίο τι άλλο σημαίνει παρά τούτο, όπως είπε ο πατέρας Βαρλαάμ, ότι μπορούν να σωθούν και να γίνουν δούλοι του Χριστού εκείνοι που βρίσκονται σε απελπιστική κατάσταση και έχουν μιανθεί από κάθε είδους ανομίες; Διότι Εκείνος, από άκρα υπερβολή φιλανθρωπίας, άνοιξε διάπλατα τις ουράνιες πύλες σε όλους όσοι επιστρέφουν, μην αποκλείοντας την οδό της σωτηρίας σε κανέναν απολύτως, αλλά δεχόμενος με ευσπλαχνία αυτούς που μετανοούν. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και σε όσους προσήλθαν στον αμπελώνα την πρώτη και την τρίτη, την έκτη, την ενάτη και την ενδεκάτη ώρα, καθορίζεται ίσος ο μισθός, όπως λέει το άγιο Ευαγγέλιο· ώστε, κι αν μέχρι τώρα γέρασες μέσα στις αμαρτίες, εάν προσέλθεις με θέρμη, θα αξιωθείς των ίδιων επάθλων με εκείνους που αγωνίστηκαν από τη νεότητά τους».

Καθώς έλεγε αυτά με δάκρυα ο Ιωάσαφ, ο γέροντας, διακόπτοντάς τον με πραότητα και ηρεμία, είπε: «Δεν οφείλουμε, παιδί μου, να αντιστεκόμαστε στις ανεξιχνίαστες κρίσεις του Θεού. Διότι εγώ, αφού παρακάλεσα πολύ γι' αυτό το ζήτημα, και εκβίασα τον αβίαστο Δεσπότη για να μη χωριστούμε ο ένας από τον άλλον, διδάχθηκα από την αγαθότητά Του πως δεν σε συμφέρει να αποθέσεις τώρα το βάρος της σάρκας· αλλά πρέπει να παραμείνεις στην άσκηση, μέχρι να πλέξεις για τον εαυτό σου πιο λαμπρό το στεφάνι. Διότι δεν έχεις αγωνιστεί ακόμη αρκετά για τη μισθαποδοσία που σου έχει ετοιμαστεί· αλλά πρέπει να κοπιάσεις λίγο ακόμα, για να εισέλθεις περιχαρής στη χαρά του Κυρίου σου. Εγώ, λοιπόν, πλησιάζω πλέον τα εκατό χρόνια, έχοντας ήδη περάσει σε τούτη την έρημο εβδομήντα πέντε έτη· για σένα όμως, αν και ο χρόνος δεν θα παραταθεί τόσο πολύ, πρέπει να φθάσει κάπου εκεί, όπως προστάζει ο Κύριος, ώστε να αναδειχθείς ισάξιος, χωρίς να υστερείς σε τίποτα απολύτως από εκείνους που σήκωσαν το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα. Αποδέξου, λοιπόν, αγαπητέ μου, με προθυμία όσα έχουν αποφασιστεί από τον Θεό. Διότι όσα Εκείνος βουλήθηκε, ποιος από τους ανθρώπους είναι ικανός να τα ματαιώσει; Και να δείχνεις καρτερία, προστατευόμενος από τη δική Του χάρη».

Των Ιεραρχών. Μεγάλο τον μισθό στους ουρανούς έχετε λάβει τώρα εσείς οι εργάτες του αμπελώνα, αφού υπομείνατε τον καύσωνα της ημέρας, σοφοί, θεόκλητοι ιεράρχες. Γι' αυτό, δεχθείτε με ως συμμέτοχο, χαρίζοντάς μου αυτό το ελάχιστο, το να βλέπω εκεί τη δόξα σας και τα άφθαρτα στεφάνια, με τα οποία σας αντάμειψε ο Κύριος.

Εσένα, τον δεσπότη του αμπελώνα, φιλάγαθε, εγώ ο οκνηρός σου εργάτης ικετεύω τώρα: μην με αποστερήσεις από τον ίσο μισθό με εκείνους που υπέμειναν το βάρος της ημέρας και όλο τον καύσωνα. Θ. Εσένα, που είσαι ανώτερη από τις ανώτατες τάξεις και από όλη την κτίση, Αγνή, έχοντας ασύγκριτη την υπεροχή, ικετεύω εγώ ο ευτελής και ταλαίπωρος δούλος σου, να ανυψώσεις τον νου μου.

Ονόμαζε δε πιστούς, ενάρετους και γνωστικούς αυτούς που εισάγονται, αυτούς που προκόπτουν και αυτούς που είναι τέλειοι, δηλαδή τους δούλους, τους μισθωτούς και τους υιούς, τις τρεις τάξεις εκείνων που σώζονται. Διότι δούλοι είναι οι πιστοί, οι οποίοι από φόβο για τις απειλούμενες τιμωρίες εκπληρώνουν τις εντολές του Κυρίου και καλλιεργούν με αφοσίωση όσα τους έχουν εμπιστευθεί· μισθωτοί δε είναι εκείνοι που από πόθο για τα υποσχεθέντα αγαθά βαστάζουν με υπομονή το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα, δηλαδή την έμφυτη και συνυφασμένη με την παρούσα ζωή θλίψη που προέρχεται από την προπατορική καταδίκη, καθώς και τους πειρασμούς που υφίστανται εξαιτίας της για χάρη της αρετής, και οι οποίοι με σοφία και ελεύθερη προαίρεση ανταλλάσσουν ζωή με ζωή, δηλαδή την παρούσα με τη μέλλουσα· υιοί δε είναι εκείνοι που ούτε από φόβο για τις απειλούμενες τιμωρίες ούτε από πόθο για τα υποσχεθέντα αγαθά, αλλά με τον τρόπο και τη μόνιμη έξη της εκούσιας ροπής και διάθεσης της ψυχής προς το αγαθό δεν χωρίζονται ποτέ από τον Θεό, σύμφωνα με εκείνον τον υιό, προς τον οποίο έχει ειπωθεί: «τέκνον, εσύ είσαι πάντοτε μαζί μου, και όλα τα δικά μου είναι δικά σου», γινόμενοι, στο μέτρο του δυνατού, μέσω της κατά χάριν υιοθεσίας, αυτό ακριβώς που ο Θεός κατά τη φύση και την αιτία και είναι και πιστεύεται ότι είναι.

Αλλά επειδή από τον πανάγιο και όντως θεοφάντορα Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, στην πραγματεία του «Περί της εκκλησιαστικής ιεραρχίας», έχουν θεωρηθεί τα σύμβολα της ιερής τελετής της αγίας συνάξεως επάξια της μεγαλονοίας του, πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο παρών λόγος δεν πραγματεύεται τα ίδια, ούτε προχωρά με τον ίδιο τρόπο που προχωρούσε εκείνος —διότι είναι τολμηρό και αυθάδες και εγγίζει την παράνοια, να επιχειρούν να καταπιαστούν με το δικό του έργο εκείνοι που δεν μπορούν ούτε να τον χωρέσουν ούτε να τον κατανοήσουν, και να προβάλλουν ως δικά τους τα μυστήρια που φανερώθηκαν ενθέως μόνο σε εκείνον μέσω του Πνεύματος—, αλλά (πραγματεύεται) όσα παραλείφθηκαν από εκείνον, από φιλανθρωπία και κατά το θέλημα του Θεού, επειδή είναι προσιτά και σε άλλους, για την παρουσίαση και εξάσκηση της δικής τους πνευματικής έξης γύρω από τα θεία, ανάλογα με την έφεσή τους, και μέσω των οποίων η πάμφωτη ακτίνα των τελουμένων καθίσταται γνώριμη σε αυτούς, καθώς την κατανοούν σύμφωνα με τα μέτρα τους, και τους συγκρατεί κοντά της, κυριευμένους από τον πόθο, έτσι ώστε οι μεταγενέστεροί του να μην μείνουν εντελώς άπραγοι, μην έχοντας σε όλη την ημέρα του χρόνου της παρούσας ζωής τον λόγο που τους μισθώνει για εκείνη τη θεία αμπελουργία· (τον λόγο) ο οποίος, ως ανταμοιβή για την πνευματική εργασία του πνευματικού αμπελώνα, αποδίδει το πνευματικό δηνάριο της θείας και βασιλικότατης εικόνας, το οποίο συλήθηκε εξαρχής από τον πονηρό μέσω της απάτης κατά την παράβαση της εντολής.

Ονόμαζε δε πιστούς, ενάρετους και γνωστικούς τους αρχαρίους, τους προοδεύοντες και τους τελείους, δηλαδή τους δούλους, τους μισθωτούς και τους υιούς, τις τρεις τάξεις των σωζομένων· διότι δούλοι πιστοί είναι εκείνοι οι οποίοι, από τον φόβο των απειλουμένων τιμωριών, εκπληρώνουν τις εντολές του Δεσπότη και καλλιεργούν με αγαθή διάθεση όσα τους έχουν εμπιστευθεί· μισθωτοί δε, εκείνοι οι οποίοι, από τον πόθο των υποσχεθέντων αγαθών, βαστάζουν με υπομονή το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα, δηλαδή την έμφυτη και συνυφασμένη με την παρούσα ζωή θλίψη που προέρχεται από την προπατορική καταδίκη, καθώς και τους πειρασμούς που υφίστανται εξαιτίας της χάριν της αρετής, ανταλλάσσοντας σοφά, με ελεύθερη βούληση, ζωή με ζωή, δηλαδή την παρούσα με τη μέλλουσα· υιοί δε, εκείνοι οι οποίοι, ούτε από τον φόβο των απειλουμένων ούτε από τον πόθο των υποσχεθέντων, αλλά από τον τρόπο και τη μόνιμη έξη της εκούσιας ροπής και διάθεσης της ψυχής προς το αγαθό, δεν χωρίζονται ποτέ από τον Θεό, κατά το παράδειγμα εκείνου του υιού προς τον οποίο έχει ειπωθεί:

Ποια είναι η παραβολή του Ευαγγελίου για τους εργάτες που μισθώθηκαν στον αμπελώνα και ποια η φαινομενική ανισότητα; Η κρίση του Θεού δεν γίνεται με βάση τον χρόνο και το σώμα, διότι και η ψυχή, όντας άχρονη και ασώματη, επειδή δεν δέχεται την αύξηση και το τέλος με χρονικά κριτήρια, πραγματοποιεί άχρονα και τις κινήσεις της εσωτερικής της διάθεσης. Είναι καλό, όμως, να αποσαφηνίσουμε τα λεγόμενα με ένα παράδειγμα: πολλές φορές υπάρχει κάποιος που έχει ζήσει εβδομήντα χρόνια στον μοναχικό βίο, και άλλος μόνο μία ημέρα. Επειδή όμως ο σκοπός της μοναχικής επαγγελίας είναι, αφού αποσπαστεί κανείς από την εμπαθή προσκόλληση και τη σχέση με τα υλικά αγαθά, να μεταφέρει ολόκληρη την ψυχή του προς τον Θεό, αυτός λοιπόν που έζησε εβδομήντα χρόνια πέθανε χωρίς να μεριμνήσει καθόλου για την επίτευξη αυτής της απάθειας, ενώ εκείνος που έζησε μόνο μία ημέρα, αφού απέσπασε ολόκληρη την εμπαθή του διάνοια από τα υλικά και την εναπέθεσε ολόκληρη στους κόλπους του Θεού, τελειώθηκε πνευματικά. Κατά τη διανομή, λοιπόν, των αμοιβών που γίνεται στην κρίση, ο μεν λαμβάνει τον μισθό επάξια, επειδή έφερε εις πέρας τον σκοπό της επαγγελίας του, ενώ ο άλλος τον λαμβάνει κατά χάριν και μόνο για τον κόπο της άσκησης που υπέμεινε.

Πώς, εφόσον η πρόθεση δεν είναι η ίδια, λέγεται στο ευαγγέλιο ότι ένα δηνάριο δίδεται από τον οικοδεσπότη σε όσους κόπιασαν στον αμπελώνα, και ότι οι κλήσεις είναι διαφορετικές; Κάποιοι από τους αγίους πατέρες λέγουν ότι οι διάφορες κλήσεις σημαίνουν τις διάφορες ηλικίες, ενώ άλλοι τις διάφορες προθέσεις. Το δε δηνάριο υπόθεσε ότι είναι η σωφροσύνη, της οποίας όμως υπάρχουν πολλές βαθμίδες: διότι εκείνος μεν που έχει τη δική του γυναίκα, περιοριζόμενος σε αυτήν, διαφυλάσσει ως προς αυτό τη σωφροσύνη· υπάρχει όμως άλλος, ανώτερος από αυτόν, επειδή δεν κάνει συνεχή χρήση της άδειας του νόμου· άλλος πάλι χρησιμοποιεί αυτή την άδεια μόνο για την τεκνοποιία προς διαιώνιση του γένους· και έτερος, μετά την απόκτηση ενός ή δύο παιδιών, απέχει τελείως από τη συζυγική συνεύρεση· υπάρχει, τέλος, ο υψηλότερος από όλους αυτούς, εκείνος που δεν παραδόθηκε καθόλου στον γάμο, αλλά από αγάπη προς τον Κύριο ασκεί την παρθενία.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΒ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΣΥΝΤΟΜΟΤΑΤΟΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Ευλόγησον, <πάτερ>. Αδελφοί και πατέρες, θεωρώ δίκαιο η πήλινη γλώσσα, ο ασθενής λόγος και ο ταπεινός νους να ησυχάσουν σήμερα, ώστε η χρυσή γλώσσα, ο λαμπρός λόγος και ο θείος και υψηλός νους να υμνήσει λαμπρά την αγία, φαιδρή, σωτήρια και λαμπρή εξανάσταση του Σωτήρος μας· ο οποίος και θα επιβεβαιώσει περισσότερο και όσα λέγονται με αδυναμία από τη δική μας αμάθεια κάθε Κυριακή περί της εργασίας, των εργατών και του δηναρίου· και ίσως ούτε και ο ίδιος θα διηγηθεί λεπτομερώς τέτοια πράγματα· διότι η παγκόσμια χαρά της θείας αναστάσεως, καθιστώντας την ψυχή, τον νου και τη γλώσσα του γεμάτα χαρά, δεν του επέτρεψε να πει λεπτομερώς σε αυτόν τον λόγο ποιος είναι ο οικοδεσπότης, ποιος είναι ο αμπελώνας και ποιοι οι εργάτες και ποια είναι η πρώτη, η έκτη, η ενάτη και η ενδεκάτη ώρα και ποια είναι η εσπέρα και τι το δηνάριο, αλλά έχοντας παραλείψει όλα αυτά εκουσίως ως ολοφάνερα σε αυτούς που προσέχουν, γεμάτος αγαλλίαση άρχισε με δυνατή φωνή να λέει τα εξής: «Εάν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Εάν κάποιος είναι ευγνώμων δούλος, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Εάν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Εάν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή του.

Αν κάποιος ήλθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει με ευχαριστία. Αν κάποιος φάνηκε κατά την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, γιατί δεν ζημιώνεται σε τίποτα. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη, ας προσέλθει χωρίς κανένα δισταγμό. Αν κάποιος έφθασε μόλις την ενδεκάτη, ας μη φοβηθεί για την καθυστέρηση. Διότι ο φιλάνθρωπος Κύριος είναι μεγαλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας όπως αυτόν που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και την πράξη τιμά, και την προαίρεση επαινεί.

Χαίρε, πανόλβιε πάτερ Ιλαρίωνα και θερμότατε εργάτη του αμπελώνα του Χριστού, καθώς βάσταξες το βάρος και τον καύσωνα όλης της ημέρας της ύπαρξής σου και έλαβες το δηνάριο χωρίς να φθονήσεις τους εσπερινούς και τους τελευταίους.

Μτ 20, 1—16 Επειδή η παραβολή, αν και φανερώνει τη μισθαποδοσία της μέλλουσας ζωής, ωστόσο λέγεται για τον σωφρονισμό και τη σωτηρία εκείνων που ζουν στον παρόντα βίο, για τον λόγο αυτόν την εξυφαίνει και την αναπτύσσει με πιο ανθρώπινο τρόπο, εισάγοντας «αμπελώνα» και «εργάτες» και κλήση και απολογία και συμφωνία, έπειτα δε και «επίτροπο» και μισθαποδοσία από τον επίτροπο, ακόμη και γογγυσμό και τη δικαιολογία και επιτίμηση του οικοδεσπότη προς αυτούς. Διότι τίποτα από αυτά δεν υπάρχει στην άλλη ζωή, ούτε μισθαποδοσία από επίτροπο, καθώς ο ίδιος ο Δεσπότης αποδίδει στον καθένα την αμοιβή του. Ούτε υπάρχει γογγυσμός, διότι εκεί δεν υπάρχει κανένα απολύτως ίχνος φθόνου. Ούτε βέβαια και τα υπόλοιπα, δηλαδή δεσποτική δικαιολογία προς αυτούς ή επιτίμηση. Χρησιμοποίησε όμως αυτά τα στοιχεία από όσα συμβαίνουν πολλές φορές σε αυτούς που μισθώνονται εδώ, μεταξύ των οποίων υπάρχει και φθόνος και γογγυσμός και τα παρόμοια, καθιστώντας το νόημα της παραβολής πιο εύληπτο και σαφέστερο μέσα από όσα μας είναι γνωστά.

Ας εξαγοράσουμε τη σωφροσύνη του σώματός μας με κάθε εγκράτεια και ταπείνωση, επειδή εκείνος που αθλείται νομίμως και αγωνίζεται στο στάδιο της ευσέβειας εγκρατεύεται σε όλα, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο. Διότι, εάν την αποκτήσουμε, θα αποφύγουμε τις πονηρές ημέρες της άλογης επιθυμίας και του θυμού και της ίδιας της σάρκας, η οποία είναι όντως εχθρός του Πνεύματος· θα αποφύγουμε τον μολυσμό που προκαλείται από αυτά στην ψυχή, την κατάκριση της συνειδήσεως, την ακαθαρσία της καρδιάς, την κατακραυγή των ανθρώπων, την ίδια την αποστροφή του Θεού, και θα κερδίσουμε σπουδαία αγαθά σε αυτήν την πνευματική πραγματεία, έχοντας διαχειριστεί φρόνιμα τον χρόνο της παρούσας ζωής και έχοντας διανύσει την οδό του βίου με δικαιοσύνη και σωφροσύνη, βαστάζοντας δηλαδή με ανδρεία το βάρος και τον καύσωνα της ημέρας.

Αρχή του Χρυσοστόμου β'. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί τώρα τη δίκαιη αμοιβή. Αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει ευχαριστώντας. Αν κάποιος ήρθε περίπου την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη ώρα, ας προσέλθει χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδεκάτη ώρα, ας προσέλθει και αυτός χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Διότι, επειδή ο Δεσπότης είναι φιλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς και τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας, όπως και εκείνον που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και τα έργα δέχεται, και την προαίρεση ασπάζεται. Και την πράξη τιμά, και την πρόθεση επαινεί.

Και έλαβαν και αυτοί από ένα δηνάριο· και όταν το έλαβαν, γόγγυζαν κατά του οικοδεσπότη, λέγοντας: Αυτοί οι τελευταίοι εργάστηκαν μία ώρα, και τους έκανες ίσους με εμάς που βαστάξαμε το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα; Εκείνος δε, αποκριθείς, είπε σε έναν από αυτούς: Φίλε, δεν σε αδικώ. Δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Θέλω δε να δώσω σε τούτον τον τελευταίο ό,τι και σε σένα· ή δεν μου επιτρέπεται να κάνω ό,τι θέλω με τα δικά μου; Μήπως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, επειδή εγώ είμαι αγαθός; Έτσι οι τελευταίοι θα είναι πρώτοι, και οι πρώτοι τελευταίοι.