Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 20:14

σνε΄ Πού προστάχθηκε να πάει εκείνος που άκουσε: «Πάρε το δικό σου και πήγαινε»; σνστ΄ Ποιος είναι ο μισθός που λαμβάνουν και αυτοί όμοια με τους τελευταίους; σνζ΄ Ποιοι είναι το άχυρο που κατακαίγεται με άσβεστο πυρ; σνη΄ Ποιος είναι αυτός που κατακρίνεται από τον Απόστολο, με το ότι: «θέλει (να επιδεικνύει) ταπεινοφροσύνη και θρησκεία», και τα εξής;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΝΕ΄. Πού διατάχθηκε να απέλθει εκείνος που άκουσε: «Πάρε το δικό σου και πήγαινε»; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Πιθανώς εκεί όπου διατάχθηκαν να απέλθουν και όσοι στάθηκαν στα αριστερά, οι οποίοι κατηγορήθηκαν για απραξία ως προς τα καλά έργα. Κάθε άνθρωπος δε που φθονεί τον αδελφό του είναι χειρότερος από τον άπραγο, δεδομένου ότι η Γραφή έχει τη συνήθεια σε πολλά σημεία να τοποθετεί τον φθόνο μαζί με τον φόνο.

Ερώτηση ΣΝΣΤ΄. Ποιος είναι ο μισθός, τον οποίο λαμβάνουν και αυτοί όμοια με τους τελευταίους; Απόκριση. Ίσως το να μην κατακριθεί κανείς για τα καλά που έπραξε να είναι κοινό σε όλους όσοι υπακούουν. Διότι το να στεφανωθούν είναι αποκλειστικό γνώρισμα εκείνων που αγωνίστηκαν νόμιμα τον καλό αγώνα, που ολοκλήρωσαν τον δρόμο και τήρησαν την πίστη, εν αγάπη Χριστού Ιησού του Κυρίου μας. Μπορεί δε ο συμφωνημένος μισθός να είναι και η εκατονταπλάσια ανταμοιβή, την οποία ο Κύριος υποσχέθηκε ότι θα λάβουν στον παρόντα καιρό όσοι εγκαταλείπουν οτιδήποτε από τα παρόντα αγαθά εξαιτίας της εντολής Του. Επομένως, το «πάρε το δικό σου» έχει λεχθεί γι' αυτό ακριβώς· επειδή όμως κυριεύθηκαν από το πάθος του φθόνου εκείνοι που θεώρησαν ότι κόπιασαν νωρίτερα απέναντι σε όσους απόλαυσαν τα ίδια με αυτούς, δεν θα κληρονομήσουν πλέον και την αιώνια ζωή, αλλά, απολαμβάνοντας τώρα μόνο τα εκατονταπλάσια, στο μέλλον θα κατακριθούν εξαιτίας του φθόνου τους και θα ακούσουν το: «Πήγαινε».

Ματθ. 20, 1-16 Αποφεύγοντας την κενοδοξία ο Κύριος μιλάει σαν να πρόκειται για κάποιον άλλο «οικοδεσπότη», ενώ ο ίδιος είναι ο οικοδεσπότης και ο διανομέας της βασιλείας των ουρανών. Ως «ημέρα» ονομάζει ολόκληρο τον αιώνα, κατά τον οποίο σε διάφορες εποχές μετά την παράβαση του Αδάμ προσκαλεί ορισμένους δικαίους σε θεοσεβή εργασία, ορίζοντάς τους μισθό για τα έργα. Εκείνοι λοιπόν περί την πρώτη ώρα είναι οι της εποχής του Αδάμ και του Ενώχ, ενώ της «τρίτης» είναι οι της εποχής του Νώε και του Σημ και οι δίκαιοι που προήλθαν από αυτούς· διότι είναι η δεύτερη εποχή και η δεύτερη κλήση, οπότε υπήρχαν και διαφορετικές νομικές διατάξεις. Οι δε εργάτες που κλήθηκαν περί την «έκτη» είναι εκείνοι της εποχής του Αβραάμ, επί του οποίου δόθηκε και πάλι η νομοθεσία της περιτομής, και της «ενδέκατης» είναι εκείνοι κατά την παρουσία του Χριστού, για τους οποίους και μόνο λέγεται «τι κάνετε εδώ όλη την ημέρα αργοί;», διότι, μη έχοντας ελπίδα στον Κύριο, όντας άθεοι στον κόσμο και αργοί σε κάθε αγαθό έργο, μοιάζουν με εκείνους που «στέκονται στην αγορά» και δεν αντιλαμβάνονται απολύτως τίποτα, αλλά διανύουν τον βίο τους άσκοπα και μάταια. Αυτούς προτρέπει ο Κύριος λέγοντας: «Τι στέκεστε (λέγοντας έτσι) αργοί;». Προς αυτόν αποκρίνονται λέγοντας: «Κανείς δεν μας μίσθωσε»· διότι ούτε ο Μωυσής ούτε κάποιος από τους αγίους κήρυξε στα έθνη, παρά μόνο στον Ισραήλ. Όμως ο Κύριος εισάγει και αυτούς «στον αμπελώνα».

Αλλά ας ακούσει τον Σωτήρα μας Χριστό να λέει: «Φίλε, δεν σε αδικώ. Δεν συμφώνησα μαζί σου για ένα δηνάριο; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Θέλω δε να δώσω σε τούτον τον τελευταίο όπως και σε σένα.» Ας αφυπνίσει λοιπόν ο Παύλος την προαίρεση του καθενός για κάθε αγαθό έργο, και ας αποκόψει την αδρανή οκνηρία της διανοίας, φωνάζοντας: «Ξύπνα εσύ που κοιμάσαι, και ανάστηθι από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός.» Διότι, έστω κι αν αποκοιμήθηκες ως άνθρωπος, σαν να ήπιες την αμαρτία ως άκρατο κρασί, και οδηγήθηκες στη μέθη των σκοτεινών επιθυμιών, ωστόσο τώρα είναι καιρός για σένα να ανανήψεις προς τη σωτηρία, και να στρέψεις το βλέμμα σου προς τον ήλιο της δικαιοσύνης. Θα σε υποδεχθεί ο Δεσπότης, επειδή είναι φιλάνθρωπος· θα σε ελεήσει κι ας δραπέτευσες, δεν θα σε αποστραφεί αν δακρύζεις, θα σε αναδείξει καθαρό αν μετανοήσεις, και θα σε επαναφέρει πάλι στην ευσέβεια. Ο λόγος μας για αυτό το θέμα θα γίνει και τώρα με παραδείγματα. Διότι η συνεχής ενασχόληση με τέτοιου είδους νοήματα, επιφέρει μεγάλη ωφέλεια.

Ας μη γογγύζει κανείς εναντίον του οικοδεσπότη, επειδή λέει: «Φίλε, δεν σε αδικώ. Δεν έχω εξουσία στα υπάρχοντά μου να κάνω αυτό που θέλω;» Ο ληστής θέλει να πράξει το δίκαιο, αλλά τον προλαβαίνει ο θάνατος. Δεν περιμένω μόνο το έργο, αλλά αποδέχθηκα και την πίστη. Ήλθα, εγώ που ποιμαίνω ανάμεσα στα κρίνα, ήλθα να ποιμάνω μέσα στους κήπους. Βρήκα πρόβατο χαμένο, αλλά το αναλαμβάνω στους ώμους μου. Διότι πιστεύει, επειδή και ο ίδιος είπε: «Πλανήθηκα σαν πρόβατο χαμένο. Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου».

Αλίμονο σε εκείνους που ρωτούν τα πνεύματα της πλάνης, και πηγαίνουν σε μάντεις, και δίνουν προσοχή σε διδασκαλίες δαιμόνων, διότι μαζί τους θα καταδικαστούν στον μέλλοντα αιώνα. Αλίμονο σε εκείνους που γράφουν αδικία. Αλίμονο σε εκείνους που πράττουν τα μαγικά, γητείες και μαντείες και παιδοφθορίες και τα παρόμοια με αυτά. Αλίμονο σε εκείνους που αποστερούν τον μισθό του μισθωτού, διότι αυτός που αποστερεί τον μισθό είναι σαν αυτόν που χύνει αίμα. Αλίμονο σε εκείνους που δικάζουν άδικα· σε αυτούς που δικαιώνουν τον ασεβή και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο. Αλίμονο σε εκείνους που μολύνουν την αγία πίστη με αιρέσεις, ή σε αυτούς που συγκαταβαίνουν στους αιρετικούς. Αλίμονο σε εκείνους που νοσούν από το ανίατο πάθος, δηλαδή τον φθόνο και τη βασκανία. Και γιατί πολυλογώ και δεν συντομεύω γρήγορα τον λόγο; Αλίμονο σε όλους εκείνους που θα βρεθούν στα αριστερά κατά την φοβερή εκείνη ημέρα, διότι θα σκοτιστούν και θα δακρύσουν πικρά, όταν ακούσουν την οδυνηρή εκείνη απόφαση, το «πηγαίνετε μακριά από εμένα οι καταραμένοι». Άλλοι πάλι θα ακούσουν τη λυπηρή εκείνη απόφαση, το «θα επιστρέψουν οι αμαρτωλοί στον άδη». Άλλοι θα ακούσουν το «αμήν αμήν σας λέω, δεν σας γνωρίζω· αποχωρήστε από εμένα, εργάτες της αδικίας». Άλλοι θα ακούσουν, δηλαδή οι φθονεροί, το «πάρε το δικό σου και πήγαινε».

Αλίμονο σε εκείνους που μολύνουν την άγια πίστη με αιρέσεις ή που συγκαταβαίνουν στους αιρετικούς. Αλίμονο σε εκείνους που νοσούν από το ανίατο πάθος, δηλαδή τον φθόνο και τη βασκανία. Και γιατί λέω πολλά και δεν κόβω γρήγορα τον λόγο; Αλίμονο σε όλους εκείνους που θα βρεθούν στα αριστερά κατά την ημέρα εκείνη τη φοβερή, διότι θα σκοτεινιαστούν και θα δακρύσουν πικρά, όταν ακούσουν εκείνη την οδυνηρή απόφαση, το «πηγαίνετε μακριά μου οι καταραμένοι». Άλλοι πάλι θα ακούσουν και εκείνη την οδυνηρή και λυπηρή απόφαση, το «θα αποστραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη». Άλλοι θα ακούσουν το «αλήθεια, αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω· φύγετε μακριά μου, εργάτες της αδικίας». Άλλοι θα ακούσουν, δηλαδή οι φθονεροί, το «πάρε το δικό σου και πήγαινε». Και πού άραγε; Προφανώς εκεί όπου πήγαν εκείνοι που άκουσαν το «πηγαίνετε μακριά μου οι καταραμένοι στο πυρ». Άλλοι θα ακούσουν το «αφού του δέσετε τα χέρια και τα πόδια, βγάλτε τον στο εξώτερο σκοτάδι». Άλλοι, σαν τα ζιζάνια, θα δεθούν για να κατακαούν στο καμίνι της φωτιάς. Και όπως υπάρχουν πολλοί τρόποι σωτηρίας, έτσι υπάρχουν και πολλά οικήματα στη βασιλεία των ουρανών. Και όπως υπάρχουν πολλοί τρόποι αμαρτιών και παραπτωμάτων, έτσι υπάρχουν και πολλοί τρόποι κολάσεων.

Ας εγκαταλείψουμε, λοιπόν, τις ακανθοφόρες επιθυμίες με τον σώφρονα λογισμό, ανακόπτοντας τις ορμές των φιλήδονων λογισμών, διότι έχει γραφτεί: να είστε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος· ώστε, με τη χάρη του Σωτήρα μας Θεού, να επιτύχουμε την άφθαρτη ζωή, καθώς ο Κύριος θα λησμονήσει τις αμαρτίες μας χάρη στους οικτιρμούς Του και στη δική μας επιστροφή και ειλικρινή μετάνοια. Διότι, ακόμη και αν κάποιος από εκείνους που θεωρείται ότι έχουν κοπιάσει περισσότερο γογγύσει για την πολυευσπλαχνία του Δεσπότη, επειδή έγινες γρήγορα δεκτός, υπέρ σου θα απολογηθεί ο ίδιος ο Κύριος όλης της κτίσεως λέγοντας: φίλε, δεν σε αδικώ· δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Θέλω δε να δώσω σε αυτόν τον τελευταίο, όπως ακριβώς και σε εσένα. Ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει, ποιος είναι εκείνος που κατακρίνει; Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Μέσω αυτού, μου φαίνεται ότι υποδηλώνεται το γνώρισμα της ίδιας της βασιλείας, ότι δηλαδή το χάραγμα του δηναρίου σημαίνει την αποτυπωμένη εικόνα του βασιλιά. Επειδή, λοιπόν, ήταν δίκαιο όλοι όσοι προσήλθαν στον αμπελώνα και στο πολίτευμα της θεοσέβειας, έχοντας καταπιαστεί με μία και την αυτή εργασία, να συμμετάσχουν στην ίδια βασιλεία, για τον λόγο αυτόν ευλόγως αποδίδει σε όλους το σύμβολο της βασιλείας, το δηνάριο. Από αυτούς, άλλοι κλήθηκαν στη νεότητά τους, άλλοι γύρω στο μέσο της ανθρώπινης ζωής, άλλοι έχοντας ήδη φτάσει και ξεπεράσει την ώριμη ανδρική ηλικία, και άλλοι στο στάδιο του πρεσβύτη, όντας πλέον γερασμένοι και βρισκόμενοι προς τη δύση του βίου τους. Θα μπορούσε κανείς, ερμηνεύοντας και με διαφορετικό τρόπο, να πει ότι αυτά που δηλώνονται μέσω της παραβολής εφαρμόζονται σε αυτούς που ανέκαθεν, από την πρώτη περίοδο της ιστορίας του βίου μέχρι τη συντέλεια, αξιώνονται της θείας κλήσης· ώστε να πούμε ότι κλήθηκαν πρωί πρωί στην εργασία της θεοσέβειας εκείνοι που δικαιώθηκαν πρώτοι κατά την αρχή του βίου· δεύτεροι δε εκείνοι την εποχή του Ενώχ και του Νώε· κατά την τρίτη ώρα εκείνοι την εποχή του Αβραάμ· κατά την έκτη ώρα εκείνοι την εποχή του Μωυσή, του Ιησού και των κριτών· κατά την ενάτη εκείνοι στα χρόνια των προφητών· και κατά την ενδέκατη, εκείνοι μετά τη σωτήρια θεοφάνεια· οι οποίοι όλοι θα αξιωθούν έναν και τον αυτόν μισθό που δηλώνεται με το δηνάριο, το οποίο αναφερόταν στη βασιλεία του Θεού.

Μας απάλλαξες από κόπους, όποιος κι αν είσαι εσύ που τα λες αυτά, αποκαλύπτοντας επιτέλους το απόκρυφο μυστικό της αναβολής· και, αν και δεν σε επαινώ για την κακία σου, σε επαινώ για την ομολογία σου. Έλα όμως εδώ, και άκουσε την ερμηνεία της παραβολής, ώστε να μην υποστείς βλάβη από τα Γραφόμενα εξαιτίας της απειρίας σου. Πρώτον, ο λόγος εδώ δεν γίνεται για το βάπτισμα, αλλά για εκείνους που πιστεύουν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και εισέρχονται στον καλό αμπελώνα, δηλαδή την Εκκλησία. Διότι από την ημέρα και την ώρα που πίστεψε ο καθένας, από εκείνη απαιτείται και η εργασία του. Έπειτα, αν και ως προς το μέτρο του κόπου εκείνοι που εισήλθαν πρώτοι προσέφεραν περισσότερα, δεν συνέβη όμως το ίδιο και ως προς το μέτρο της προαιρέσεως· και ίσως στους τελευταίους, εξαιτίας αυτής της προαιρέσεως, να οφειλόταν κάτι περισσότερο, έστω κι αν ο λόγος ακούγεται κάπως παράδοξος. Διότι η αιτία που εισήλθαν αργότερα, είναι ότι κλήθηκαν αργότερα στην καλλιέργεια του αμπελώνα. Ας εξετάσουμε όμως πόσο μεγάλη είναι η διαφορά τους στα άλλα σημεία: Οι μεν δεν πίστεψαν προηγουμένως, ούτε εισήλθαν, πριν συμφωνηθεί ο μισθός τους· οι δε προσήλθαν στην εργασία χωρίς συμφωνία, πράγμα που αποτελεί γνώρισμα μεγαλύτερης πίστεως. Και οι μεν αποδείχθηκε ότι είχαν φθονερή και γογγυστική φύση, ενώ οι δε δεν κατηγορούνται για τίποτα τέτοιο. Και στους μεν αυτό που δόθηκε ήταν μισθός, παρόλο που ήταν πονηροί, ενώ στους δε ήταν χάρις· ώστε, εφόσον κατηγορήθηκαν και για ανοησία, δικαίως στερήθηκαν το κάτι περισσότερο. Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, τι θα συνέβαινε και σε αυτούς αν είχαν καθυστερήσει: προφανώς θα λάμβαναν ακριβώς τον ίδιο μισθό.

Από τα οποία συνάγεται ότι είναι δίκαιη η διανομή της ίσης αμοιβής, εφόσον η προαίρεση αντισταθμίζεται με τον κόπο. ΚΑʹ. Εάν πάλι η παραβολή σκιαγραφεί τη δύναμη του λουτρού, σύμφωνα με τη δική σου εξήγηση, τι θα εμπόδιζε αυτόν που εισήλθε νωρίτερα και υπέστη τον καύσωνα, να μη φθονήσει τους τελευταίους, ώστε με αυτήν ακριβώς τη φιλάνθρωπη στάση να αποκομίσεις μεγαλύτερο όφελος, και να λάβεις την ανταπόδοση ως οφειλή και όχι ως χάρη; Έπειτα, εκεί οι εργάτες λαμβάνουν την αμοιβή επειδή εισήλθαν στον αμπελώνα και δεν απέτυχαν να μπουν σε αυτόν· πράγμα που κινδυνεύεις να πάθεις εσύ. Ώστε, εάν μεν ήταν βέβαιο ότι θα επιτύχεις τη δωρεά, έχοντας τέτοιο φρόνημα και αποφεύγοντας πονηρά μέρος της εργασίας, θα ήταν συγγνωστό για εσένα που καταφεύγεις σε τέτοιους λογισμούς και που επιθυμείς να αποκομίσεις κάποιο επιπλέον κέρδος από τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· για να μην πω ότι και ο ίδιος ο μεγαλύτερος κόπος αποτελεί μεγαλύτερο μισθό για εκείνον που δεν έχει εντελώς καπηλική νοοτροπία. Εάν όμως υπάρχει κίνδυνος για εσένα να εκπέσεις εντελώς από τον αμπελώνα εξαιτίας αυτής της εμπορικής συναλλαγής, και να ζημιωθείς ως προς το κεφάλαιο στην προσπάθειά σου να αποσπάσεις τα μικρά, έλα, πείσου στα λόγια μου· αφήνοντας κατά μέρος τέτοιου είδους παρερμηνείες και αντιρρήσεις, προσέλθε στο δώρο χωρίς υπολογισμούς, μήπως αρπαγείς απότομα πριν από την εκπλήρωση των ελπίδων σου, και χωρίς να το καταλάβεις στρέψεις τέτοια σοφίσματα εναντίον του εαυτού σου.

Εφόσον, λοιπόν, αποδείχθηκε από παντού ότι ο Μονογενής Υιός είναι Θεός, πώς αυτός που λέει ότι η αγαθότητα ανήκει στον Θεό αποδεικνύει ότι η θεότητα του Υιού είναι ξένη προς αυτή την προσωνυμία, και μάλιστα όταν ο ίδιος ο Κύριος μαρτυρεί για τον εαυτό Του το αγαθό στην παραβολή για τους μισθωτούς στον αμπελώνα; Διότι εκεί, όταν όσοι είχαν κοπιάσει νωρίτερα δυσφορούσαν για την ίση κατανομή του μισθού και έκριναν ως δική τους ζημιά την ευνοϊκή μεταχείριση των τελευταίων, λέει ο δίκαιος κριτής προς κάποιον από αυτούς που οργίζονταν: «Φίλε, δεν σε αδικώ· δεν συμφώνησα μαζί σου για ένα δηνάριο την ημέρα; Ιδού, πάρε το δικό σου· θέλω όμως να χαρίσω και στον τελευταίο ό,τι ακριβώς και σε σένα. Μήπως δεν έχω εξουσία να κάνω ό,τι θέλω στα δικά μου; Ή μήπως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, επειδή εγώ είμαι αγαθός;». Και βεβαίως κανείς δεν θα φιλονικήσει ως προς τούτο, ότι δηλαδή η διανομή ανάλογα με την αξία είναι ίδιον έργο του κριτή· και όλοι οι μαθητές του Ευαγγελίου συμφωνούν ότι ο Μονογενής Θεός είναι ο κριτής. Διότι, λέει, ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό. Εκείνοι όμως δεν απομακρύνονται από τα γεγραμμένα. Διότι ισχυρίζονται ότι η προσθήκη της λέξης «ένας» αναφέρεται κυρίως στον Πατέρα. Επειδή κανείς, λέει, δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός. Άραγε, λοιπόν, θα ατονήσει η αλήθεια προκειμένου να υπερασπιστεί τον εαυτό της; Ή μήπως είναι πολύ εύκολο από πολλές πλευρές να ελέγξουμε και να αναιρέσουμε αυτόν τον παραλογισμό της απάτης;

Εκείνοι που κήρυτταν τον Εμμανουήλ εκ της Παρθένου, φανέρωναν την ένωση του Λόγου του Θεού με το πλάσμα Του. Μέσω της παραβολής των εργατών που αποστέλλονται στον αμπελώνα σε διαφορετικούς καιρούς, υποδεικνύεται ένας και ο αυτός οικοδεσπότης, ο οποίος έχει καλέσει άλλους μεν στην αρχή της δημιουργίας του κόσμου, μερικούς δε μετά από αυτό, και έτερους κατά το μέσον των χρόνων, άλλους δε καθώς προχωρούσαν οι καιροί, και στο τέλος πάλι άλλους, έτσι ώστε οι μεν εργάτες να είναι πολλοί ανάλογα με τις γενεές τους, ένας δε να είναι ο οικοδεσπότης που τους συγκαλεί.

Γίνε κήρυκας της αγαθότητας του Θεού, διότι σε κυβερνά αν και είσαι ανάξιος, και διότι χρωστάς μεγάλο χρέος, ενώ Εκείνος ως ανταπόδοση για τα μικρά έργα που κάνεις, σου προσφέρει τα μεγάλα. Μην αποκαλείς τον Θεό δίκαιο, διότι η δικαιοσύνη Του δεν διαπιστώνεται στις πράξεις σου. Και αν ο Δαβίδ Τον αποκαλεί δίκαιο και ευθύ, ο Υιός Του όμως μας φανέρωσε ότι είναι αγαθός και χρηστός· διότι, λέγει, είναι αγαθός προς τους πονηρούς και τους ασεβείς. Και πώς ονομάζεις τον Θεό δίκαιο, όταν συναντάς την περικοπή για τον μισθό των εργατών; «Φίλε, δεν σε αδικώ· θέλω να δώσω σε τούτον τον έσχατο ό,τι και σε σένα· επειδή ο δικός σου οφθαλμός είναι πονηρός, εγώ είμαι αγαθός;» Πώς αποκαλεί ο άνθρωπος τον Θεό δίκαιο, όταν συναντά την περικοπή του ασώτου υιού; Ο οποίος σκόρπισε τον πλούτο στην ασωτία, και μόνο με την κατάνυξη που έδειξε, πώς έτρεξε ο πατέρας και έπεσε στον τράχηλό του και του έδωσε εξουσία σε όλο τον πλούτο του; Διότι κανείς άλλος δεν τα είπε αυτά, ώστε να αμφιβάλλουμε γι' Αυτόν· ο ίδιος ο Υιός Του μαρτύρησε αυτά για Εκείνον. Πού είναι η δικαιοσύνη του Θεού, αφού εμείς ήμασταν αμαρτωλοί και ο Χριστός πέθανε για εμάς; Εάν λοιπόν είναι με αυτόν τον τρόπο ελεήμων, πιστεύουμε ότι δεν επιδέχεται αλλοίωση.

Και πώς ονομάζεις τον Θεό δίκαιο, όταν συναντήσεις την περικοπή σχετικά με τον μισθό των εργατών; «Φίλε, δεν σε αδικώ· θέλω να δώσω σε αυτόν τον τελευταίο, όπως και σε σένα. Ή μήπως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός επειδή εγώ είμαι αγαθός;» Πώς πάλι μπορεί ένας άνθρωπος να αποκαλεί τον Θεό δίκαιο, όταν συναντά την περικοπή του ασώτου υιού, ο οποίος σκόρπισε τον πλούτο σε ασωτίες, όταν μόνο με την κατάνυξη που έδειξε, Εκείνος έτρεξε και έπεσε στον τράχηλό του και του έδωσε εξουσία πάνω σε όλο τον πλούτο Του; Διότι κανένας άλλος δεν είπε αυτά τα πράγματα γι' Αυτόν, ώστε να αμφιβάλλουμε, αλλά ο ίδιος ο Υιός Του, αυτός μαρτύρησε αυτά τα πράγματα γι' Αυτόν. Πού βρίσκεται η δικαιοσύνη του Θεού, στο ότι ενώ εμείς ήμασταν αμαρτωλοί ο Χριστός πέθανε για εμάς; Εάν λοιπόν είναι με αυτόν τον τρόπο ελεήμων, ας πιστέψουμε ότι δεν επιδέχεται καμία αλλοίωση.

Όσοι νοσείτε από το δυσίατο πάθος, τον φθόνο εννοώ και τη βασκανία, να θυμηθείτε εκείνους τους φθονερούς που άκουσαν: «Φίλε, δεν σε αδικώ, πάρε το δικό σου και πήγαινε». Πού άραγε; Προφανώς στο εξώτερο σκότος. Και αφού αποβάλετε αυτήν την αρρώστια, μετανοήστε· διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Όσοι περιφρονείτε τις θείες Γραφές και υβρίζετε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μίλησε δια στόματος εκείνων που έζησαν στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, τι θα κάνετε εκείνη τη φρικτή ώρα, όταν θα στηθεί το κριτήριο και θα ανοιχτούν τα βιβλία, τα οποία τώρα βδελύσσεστε και αποστρέφεστε; Πού θα καταφύγετε; Πού θα κρυφτείτε από το πρόσωπο Εκείνου που μίλησε σε κάθε θεία Γραφή και συνέταξε κάθε ιερό βιβλίο; Συμφορά και απώλεια θα σας καταλάβουν, εάν δεν επιδοθείτε γρήγορα σε θρήνο και οδυρμό, και δεν εξευμενίσετε τον Παράκλητο Θεό, τον οποίο παροξύνατε. Δεν ακούτε τον Κύριο που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές»; Δεν ακούτε πώς ονόμασε πεπλανημένους αυτούς που δεν γνωρίζουν τις Γραφές; Ακούστε τον Απόστολο, ο οποίος την ονομάζει θεόπνευστη και ωφέλιμη, και λόγο υγιή και θεραπευτικό, και την αποκαλεί ιερά Γράμματα και νόμο ελευθερίας. Ακούστε πάλι πώς το Άγιο Πνεύμα δια του Σολομώντος σάς αποκάλεσε ασεβείς, λέγοντας: «Τη σοφία και την παιδεία οι ασεβείς θα περιφρονήσουν».

Το ότι ο χρόνος είναι κατ' αυτόν τον τρόπο διαιρεμένος το κατέδειξε η παραβολή του Χριστού, ο οποίος διαίρεσε σε πέντε μέρη την ημέρα και εκείνους που προσκλήθηκαν στον αμπελώνα, δηλαδή στην εργασία της δικαιοσύνης, λέγοντας ότι άλλοι καλούνται την πρώτη ώρα, άλλοι την τρίτη, άλλοι την έκτη, άλλοι την ενάτη και άλλοι την ενδεκάτη. Διότι αυτές αποτελούσαν διαφορετικές κλήσεις και διαφορετικά δικαιώματα: άλλο ήταν εκείνο επί Αδάμ, άλλο επί Νώε, άλλο επί Αβραάμ, άλλο επί Μωυσή, και τελευταίο και τελειότατο εκείνο κατά την παρουσία του Χριστού, οπότε και ο μισθός των έργων αποδίδεται σύμφωνα με τη σωτήρια παραβολή πρώτα στους τελευταίους, επειδή εμείς λαμβάνουμε πρώτοι την αναγέννηση μέσω του βαπτίσματος, εμείς για τους οποίους «θυσιάστηκε ο Χριστός», ο Οποίος για τον σκοπό αυτό αναστήθηκε και μας εμφύσησε το Άγιο Πνεύμα για την ανακαίνισή μας.

Αυτό βέβαια δεν τους συνέβη από πουθενά αλλού, παρά από αλαζονεία, πονηρία και μισανθρωπία. βʹ. Διότι σε τι βλαπτόσασταν, ω ανοητότεροι όλων, από τη φροντίδα που παρεχόταν προς τους άλλους; Και πώς λιγόστευαν τα δικά σας αγαθά, με το να έχουν και άλλοι συμμετοχή σε αυτά; Αλλά η πονηρία είναι όντως τυφλή, και δεν μπορεί καθόλου να διακρίνει έγκαιρα το ορθό. Ενοχλημένοι, λοιπόν, επειδή επρόκειτο να συμμετάσχουν και άλλοι στην ίδια παρρησία, έστρεψαν το ξίφος εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, αποβάλλοντας τους εαυτούς τους από τη φιλανθρωπία του Θεού· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι λέει: «Φίλε, δεν σε αδικώ· θέλω να δώσω και σε τούτους όπως ακριβώς και σε σένα». Μάλλον όμως, αυτοί δεν είναι άξιοι ούτε αυτών των λόγων. Διότι εκείνος, αν και δυσανασχετούσε, ωστόσο είχε να επικαλεστεί τους κόπους, τις ταλαιπωρίες, τον καύσωνα και τους ιδρώτες ολόκληρης της ημέρας· αυτοί όμως, τι θα μπορούσαν να πουν; Τίποτα τέτοιο· παρά μόνο ραθυμία, ασωτία και μύρια κακά, για τα οποία αδιαλείπτως τους κατηγορούσαν όλοι οι προφήτες, εξαιτίας των οποίων και αυτοί, παρόμοια με τα έθνη, προσέκρουσαν στον Θεό. Και φανερώνοντας αυτό, ο Παύλος έλεγε: «Διότι δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ Ιουδαίου και Έλληνα· επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού, δικαιούμενοι δωρεάν με τη δική Του χάρη». Και ολόκληρο αυτό το ζήτημα, το αναπτύσσει ωφέλιμα και με μεγάλη σύνεση σε εκείνη την επιστολή. Πιο πάνω, μάλιστα, αποδεικνύει ότι είναι άξιοι ακόμη μεγαλύτερης τιμωρίας.

Κατηχητικός λόγος στο Άγιο Πάσχα. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτή την καλή πανήγυρη· αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει χαίροντας στη χαρά του Κυρίου του· αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο· αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή· αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη, ας γιορτάσει ευχαριστώντας· αν κάποιος έφτασε μετά την έκτη, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται· αν κάποιος καθυστέρησε ως την ενάτη, ας προσέλθει χωρίς κανέναν δισταγμό· αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδέκατη, ας μη φοβηθεί την αργοπορία.

Δεν έλαβες την αμοιβή για την οποία εργάστηκες; Δεν έλαβες πλήρη τον μισθό ολόκληρης της ημέρας; Δεν απέλαβες αυτό που επιθυμούσες; Τι άλλο περισσότερο ζητάς λοιπόν; Δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Υπενθύμισε στον εαυτό σου τις δικές μου υποσχέσεις, με βάση τις οποίες σε μίσθωσα εξ αρχής. Εάν έπραξα κάτι αντίθετο προς τα συμφωνηθέντα, δικαίως αγανακτείς· εάν όμως εκπλήρωσα τις συμφωνίες, μάταια κατηγορείς τον ανέγκλητο. Δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Μήπως ελάττωσα κάτι από τις δικές σου δωρεές; Μήπως πήρα τα δικά σου και τα έδωσα σε άλλους; Μήπως απέδωσα τη δική σου δόξα σε άλλους; Δεν μοίρασα τη δική μου περιουσία σε όποιους εγώ θέλησα; Γιατί λοιπόν γογγύζεις ωσάν να ζημιώθηκες ως δούλος, ενώ τιμήθηκες ως ελεύθερος; Γιατί λοιπόν γογγύζεις εσύ που ωφελήθηκες τόσο πολύ; Γιατί φθονείς τους αδελφούς σου, εφόσον έχεις αφθόνητο Δεσπότη; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Αρκέσου στα παρόντα· μη θέλεις να βασιλεύεις μόνος, εφόσον έχεις κληθεί μαζί με πολλούς· η βασιλεία των ουρανών αρκεί και για εσένα και για όλους τους άξιους αυτής. Θέλω δε να δώσω σε τούτον τον έσχατο όσα και σε σένα. Στο θέλημά μου ποιος θα αντισταθεί; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Ο Θεός είναι αυτός που χορηγεί, ποιος είναι αυτός που θα ζητήσει λόγο; Ο Θεός είναι αυτός που πλουτίζει, ποιος είναι ικανός να απογυμνώσει; Όταν ο κριτής είναι συνήγορος, ποιος είναι ο κατήγορος; Όταν ο δικαστής είναι συμπαραστάτης, ποιος θα βρεθεί αντίδικος; Θέλω δε να δώσω σε τούτον τον έσχατο όσα και σε σένα.

Θέλω να δώσω σε τούτον τον έσχατο όπως και σε εσένα. Έσχατος ήλθε, το γνωρίζω κι εγώ· αλλά μου προσέφερε πίστη που απολογείται για την καθυστέρηση που συνέβη· έσχατος ήλθε, αλλά επέδειξε πόθο, σαν αυτόν που επιθυμώ· πλανήθηκε τον παρελθόντα χρόνο ως πρόβατο, αλλά το πρόβατο αναγνώρισε τον ποιμένα. Δικός μου ήταν αυτός και όταν ακόμη περιπλανιόταν.

Αυτή, λοιπόν, είναι η παραβολή του Σωτήρος. Εμείς όμως θα ερευνήσουμε με σύνεση τα λεγόμενα, ώστε και τον ασύγχυτο θησαυρό της πίστεως να βρούμε, και να μάθουμε ποιος μεν είναι ο οικοδεσπότης του, ποιος δε ο αμπελώνας και ποιος ο μισθός, ποιες είναι οι ώρες και η ημέρα, και ποιοι είναι οι εργάτες και ποιος ο επίτροπος.

Διότι γνώριζαν ακριβώς ότι ο επιστάτης δεν έχει εξουσία να κάνει ούτε προσθήκη ούτε μείωση στον συμφωνηθέντα μισθό. «Γόγγυζαν κατά του οικοδεσπότη λέγοντας: Αυτοί οι τελευταίοι εργάστηκαν μία ώρα, και τους έκανες ίσους με εμάς που βαστάξαμε το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα». Βάρος της ημέρας ονομάζουν τη βαρύτατη διαβίωση σύμφωνα με τον Νόμο, και καύσωνα τη νομική αυστηρότητα. «Εκείνος δε λέει προς έναν από όσους γόγγυζαν: Εταίρε, δεν σε αδικώ» (σε ονομάζω εταίρο εξαιτίας της κοινωνίας του σώματος). «Δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Θέλω δε να δώσω σε τούτον όπως ακριβώς και σε εσένα». Σε εσένα αποδίδω επειδή σου οφείλω μισθό. Σε τούτον όμως δίνω· διότι έχει σωθεί κατά χάρη και όχι με μισθό.

Όταν τα άκουσε αυτά ο γιος του βασιλιά, αμέσως αναθάρρησε και η ψυχή του έγινε πιο θερμή. Και άρχισε να ανορθώνει τον λογισμό του Ναχώρ που έκλινε προς την απελπισία, και να τον στηρίζει πιο σταθερά στην πίστη του Χριστού, λέγοντας: «Κανένας, ω Ναχώρ, κανένας δισταγμός ας μην υπάρχει μέσα σου γι' αυτό. Διότι είναι γραμμένο ότι είναι δυνατόν στον Θεό να εγείρει τέκνα στον Αβραάμ ακόμη και από αυτές τις πέτρες· πράγμα το οποίο τι άλλο σημαίνει παρά τούτο, όπως είπε ο πατέρας Βαρλαάμ, ότι μπορούν να σωθούν και να γίνουν δούλοι του Χριστού εκείνοι που βρίσκονται σε απελπιστική κατάσταση και έχουν μιανθεί από κάθε είδους ανομίες; Διότι Εκείνος, από άκρα υπερβολή φιλανθρωπίας, άνοιξε διάπλατα τις ουράνιες πύλες σε όλους όσοι επιστρέφουν, μην αποκλείοντας την οδό της σωτηρίας σε κανέναν απολύτως, αλλά δεχόμενος με ευσπλαχνία αυτούς που μετανοούν. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και σε όσους προσήλθαν στον αμπελώνα την πρώτη και την τρίτη, την έκτη, την ενάτη και την ενδεκάτη ώρα, καθορίζεται ίσος ο μισθός, όπως λέει το άγιο Ευαγγέλιο· ώστε, κι αν μέχρι τώρα γέρασες μέσα στις αμαρτίες, εάν προσέλθεις με θέρμη, θα αξιωθείς των ίδιων επάθλων με εκείνους που αγωνίστηκαν από τη νεότητά τους».

Αλλά επειδή από τον πανάγιο και όντως θεοφάντορα Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, στην πραγματεία του «Περί της εκκλησιαστικής ιεραρχίας», έχουν θεωρηθεί τα σύμβολα της ιερής τελετής της αγίας συνάξεως επάξια της μεγαλονοίας του, πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο παρών λόγος δεν πραγματεύεται τα ίδια, ούτε προχωρά με τον ίδιο τρόπο που προχωρούσε εκείνος —διότι είναι τολμηρό και αυθάδες και εγγίζει την παράνοια, να επιχειρούν να καταπιαστούν με το δικό του έργο εκείνοι που δεν μπορούν ούτε να τον χωρέσουν ούτε να τον κατανοήσουν, και να προβάλλουν ως δικά τους τα μυστήρια που φανερώθηκαν ενθέως μόνο σε εκείνον μέσω του Πνεύματος—, αλλά (πραγματεύεται) όσα παραλείφθηκαν από εκείνον, από φιλανθρωπία και κατά το θέλημα του Θεού, επειδή είναι προσιτά και σε άλλους, για την παρουσίαση και εξάσκηση της δικής τους πνευματικής έξης γύρω από τα θεία, ανάλογα με την έφεσή τους, και μέσω των οποίων η πάμφωτη ακτίνα των τελουμένων καθίσταται γνώριμη σε αυτούς, καθώς την κατανοούν σύμφωνα με τα μέτρα τους, και τους συγκρατεί κοντά της, κυριευμένους από τον πόθο, έτσι ώστε οι μεταγενέστεροί του να μην μείνουν εντελώς άπραγοι, μην έχοντας σε όλη την ημέρα του χρόνου της παρούσας ζωής τον λόγο που τους μισθώνει για εκείνη τη θεία αμπελουργία· (τον λόγο) ο οποίος, ως ανταμοιβή για την πνευματική εργασία του πνευματικού αμπελώνα, αποδίδει το πνευματικό δηνάριο της θείας και βασιλικότατης εικόνας, το οποίο συλήθηκε εξαρχής από τον πονηρό μέσω της απάτης κατά την παράβαση της εντολής.

Ποια είναι η παραβολή του Ευαγγελίου για τους εργάτες που μισθώθηκαν στον αμπελώνα και ποια η φαινομενική ανισότητα; Η κρίση του Θεού δεν γίνεται με βάση τον χρόνο και το σώμα, διότι και η ψυχή, όντας άχρονη και ασώματη, επειδή δεν δέχεται την αύξηση και το τέλος με χρονικά κριτήρια, πραγματοποιεί άχρονα και τις κινήσεις της εσωτερικής της διάθεσης. Είναι καλό, όμως, να αποσαφηνίσουμε τα λεγόμενα με ένα παράδειγμα: πολλές φορές υπάρχει κάποιος που έχει ζήσει εβδομήντα χρόνια στον μοναχικό βίο, και άλλος μόνο μία ημέρα. Επειδή όμως ο σκοπός της μοναχικής επαγγελίας είναι, αφού αποσπαστεί κανείς από την εμπαθή προσκόλληση και τη σχέση με τα υλικά αγαθά, να μεταφέρει ολόκληρη την ψυχή του προς τον Θεό, αυτός λοιπόν που έζησε εβδομήντα χρόνια πέθανε χωρίς να μεριμνήσει καθόλου για την επίτευξη αυτής της απάθειας, ενώ εκείνος που έζησε μόνο μία ημέρα, αφού απέσπασε ολόκληρη την εμπαθή του διάνοια από τα υλικά και την εναπέθεσε ολόκληρη στους κόλπους του Θεού, τελειώθηκε πνευματικά. Κατά τη διανομή, λοιπόν, των αμοιβών που γίνεται στην κρίση, ο μεν λαμβάνει τον μισθό επάξια, επειδή έφερε εις πέρας τον σκοπό της επαγγελίας του, ενώ ο άλλος τον λαμβάνει κατά χάριν και μόνο για τον κόπο της άσκησης που υπέμεινε.

Πώς, εφόσον η πρόθεση δεν είναι η ίδια, λέγεται στο ευαγγέλιο ότι ένα δηνάριο δίδεται από τον οικοδεσπότη σε όσους κόπιασαν στον αμπελώνα, και ότι οι κλήσεις είναι διαφορετικές; Κάποιοι από τους αγίους πατέρες λέγουν ότι οι διάφορες κλήσεις σημαίνουν τις διάφορες ηλικίες, ενώ άλλοι τις διάφορες προθέσεις. Το δε δηνάριο υπόθεσε ότι είναι η σωφροσύνη, της οποίας όμως υπάρχουν πολλές βαθμίδες: διότι εκείνος μεν που έχει τη δική του γυναίκα, περιοριζόμενος σε αυτήν, διαφυλάσσει ως προς αυτό τη σωφροσύνη· υπάρχει όμως άλλος, ανώτερος από αυτόν, επειδή δεν κάνει συνεχή χρήση της άδειας του νόμου· άλλος πάλι χρησιμοποιεί αυτή την άδεια μόνο για την τεκνοποιία προς διαιώνιση του γένους· και έτερος, μετά την απόκτηση ενός ή δύο παιδιών, απέχει τελείως από τη συζυγική συνεύρεση· υπάρχει, τέλος, ο υψηλότερος από όλους αυτούς, εκείνος που δεν παραδόθηκε καθόλου στον γάμο, αλλά από αγάπη προς τον Κύριο ασκεί την παρθενία.

Τότε θα χωρίσει τα ζιζάνια από το σιτάρι για να τα κάψει, τότε το δίχτυ που απλώθηκε στη θάλασσα της ζωής θα το ανασύρει στην ακτή του και τα καλά έμψυχα ψάρια θα τα συλλέξει στα δοχεία της βασιλείας του, ενώ τα σάπια θα τα πετάξει έξω δικαίως, τότε από τον νυμφώνα θα εκβάλει στο πυρ εκείνους που δεν έχουν ένδυμα γάμου, τότε τον πλούσιο και άσπλαχνο λαό θα τον αποπέμψει στο πυρ, τότε θα απαιτήσει την οφειλή των μυρίων ταλάντων από τον ασυγχώρητο, τότε θα ακούσουν οι φθονεροί το «πάρε το δικό σου και πήγαινε», τότε τις μωρές παρθένες ψυχές, επειδή δεν έχουν καρπό ελεημοσύνης, ο νυμφίος θα τις αρνηθεί, τότε θα επιστρέψουν οι αμαρτωλοί στον άδη, από όπου και ανασύρθηκαν, τότε ως ένοχος οδηγείται στην κόλαση εκείνος που έκρυψε το τάλαντο, το χάρισμά του, τότε πολλοί από εκείνους που λένε «Κύριε, Κύριε» θα ακούσουν: «Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα οι εργάτες της ανομίας»· τότε λοιπόν και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν, δηλαδή θα φοβηθούν, και θα σαλευθούν κατεβαίνοντας με φόβο και τρόμο μαζί με τον κριτή και Θεό που θα κρίνει τη γη.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΒ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΣΥΝΤΟΜΟΤΑΤΟΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Ευλόγησον, <πάτερ>. Αδελφοί και πατέρες, θεωρώ δίκαιο η πήλινη γλώσσα, ο ασθενής λόγος και ο ταπεινός νους να ησυχάσουν σήμερα, ώστε η χρυσή γλώσσα, ο λαμπρός λόγος και ο θείος και υψηλός νους να υμνήσει λαμπρά την αγία, φαιδρή, σωτήρια και λαμπρή εξανάσταση του Σωτήρος μας· ο οποίος και θα επιβεβαιώσει περισσότερο και όσα λέγονται με αδυναμία από τη δική μας αμάθεια κάθε Κυριακή περί της εργασίας, των εργατών και του δηναρίου· και ίσως ούτε και ο ίδιος θα διηγηθεί λεπτομερώς τέτοια πράγματα· διότι η παγκόσμια χαρά της θείας αναστάσεως, καθιστώντας την ψυχή, τον νου και τη γλώσσα του γεμάτα χαρά, δεν του επέτρεψε να πει λεπτομερώς σε αυτόν τον λόγο ποιος είναι ο οικοδεσπότης, ποιος είναι ο αμπελώνας και ποιοι οι εργάτες και ποια είναι η πρώτη, η έκτη, η ενάτη και η ενδεκάτη ώρα και ποια είναι η εσπέρα και τι το δηνάριο, αλλά έχοντας παραλείψει όλα αυτά εκουσίως ως ολοφάνερα σε αυτούς που προσέχουν, γεμάτος αγαλλίαση άρχισε με δυνατή φωνή να λέει τα εξής: «Εάν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Εάν κάποιος είναι ευγνώμων δούλος, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Εάν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Εάν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή του.

Αν κάποιος ήλθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει με ευχαριστία. Αν κάποιος φάνηκε κατά την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, γιατί δεν ζημιώνεται σε τίποτα. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη, ας προσέλθει χωρίς κανένα δισταγμό. Αν κάποιος έφθασε μόλις την ενδεκάτη, ας μη φοβηθεί για την καθυστέρηση. Διότι ο φιλάνθρωπος Κύριος είναι μεγαλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας όπως αυτόν που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και την πράξη τιμά, και την προαίρεση επαινεί.

Μτ 20, 1—16 Επειδή η παραβολή, αν και φανερώνει τη μισθαποδοσία της μέλλουσας ζωής, ωστόσο λέγεται για τον σωφρονισμό και τη σωτηρία εκείνων που ζουν στον παρόντα βίο, για τον λόγο αυτόν την εξυφαίνει και την αναπτύσσει με πιο ανθρώπινο τρόπο, εισάγοντας «αμπελώνα» και «εργάτες» και κλήση και απολογία και συμφωνία, έπειτα δε και «επίτροπο» και μισθαποδοσία από τον επίτροπο, ακόμη και γογγυσμό και τη δικαιολογία και επιτίμηση του οικοδεσπότη προς αυτούς. Διότι τίποτα από αυτά δεν υπάρχει στην άλλη ζωή, ούτε μισθαποδοσία από επίτροπο, καθώς ο ίδιος ο Δεσπότης αποδίδει στον καθένα την αμοιβή του. Ούτε υπάρχει γογγυσμός, διότι εκεί δεν υπάρχει κανένα απολύτως ίχνος φθόνου. Ούτε βέβαια και τα υπόλοιπα, δηλαδή δεσποτική δικαιολογία προς αυτούς ή επιτίμηση. Χρησιμοποίησε όμως αυτά τα στοιχεία από όσα συμβαίνουν πολλές φορές σε αυτούς που μισθώνονται εδώ, μεταξύ των οποίων υπάρχει και φθόνος και γογγυσμός και τα παρόμοια, καθιστώντας το νόημα της παραβολής πιο εύληπτο και σαφέστερο μέσα από όσα μας είναι γνωστά.

Αρχή του Χρυσοστόμου β'. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί τώρα τη δίκαιη αμοιβή. Αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει ευχαριστώντας. Αν κάποιος ήρθε περίπου την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη ώρα, ας προσέλθει χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδεκάτη ώρα, ας προσέλθει και αυτός χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Διότι, επειδή ο Δεσπότης είναι φιλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς και τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας, όπως και εκείνον που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και τα έργα δέχεται, και την προαίρεση ασπάζεται. Και την πράξη τιμά, και την πρόθεση επαινεί.

Και έλαβαν και αυτοί από ένα δηνάριο· και όταν το έλαβαν, γόγγυζαν κατά του οικοδεσπότη, λέγοντας: Αυτοί οι τελευταίοι εργάστηκαν μία ώρα, και τους έκανες ίσους με εμάς που βαστάξαμε το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα; Εκείνος δε, αποκριθείς, είπε σε έναν από αυτούς: Φίλε, δεν σε αδικώ. Δεν συμφώνησες μαζί μου για ένα δηνάριο; Πάρε το δικό σου και πήγαινε. Θέλω δε να δώσω σε τούτον τον τελευταίο ό,τι και σε σένα· ή δεν μου επιτρέπεται να κάνω ό,τι θέλω με τα δικά μου; Μήπως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, επειδή εγώ είμαι αγαθός; Έτσι οι τελευταίοι θα είναι πρώτοι, και οι πρώτοι τελευταίοι.