Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 20:2

Ματθ. 20, 1-16 Αποφεύγοντας την κενοδοξία ο Κύριος μιλάει σαν να πρόκειται για κάποιον άλλο «οικοδεσπότη», ενώ ο ίδιος είναι ο οικοδεσπότης και ο διανομέας της βασιλείας των ουρανών. Ως «ημέρα» ονομάζει ολόκληρο τον αιώνα, κατά τον οποίο σε διάφορες εποχές μετά την παράβαση του Αδάμ προσκαλεί ορισμένους δικαίους σε θεοσεβή εργασία, ορίζοντάς τους μισθό για τα έργα. Εκείνοι λοιπόν περί την πρώτη ώρα είναι οι της εποχής του Αδάμ και του Ενώχ, ενώ της «τρίτης» είναι οι της εποχής του Νώε και του Σημ και οι δίκαιοι που προήλθαν από αυτούς· διότι είναι η δεύτερη εποχή και η δεύτερη κλήση, οπότε υπήρχαν και διαφορετικές νομικές διατάξεις. Οι δε εργάτες που κλήθηκαν περί την «έκτη» είναι εκείνοι της εποχής του Αβραάμ, επί του οποίου δόθηκε και πάλι η νομοθεσία της περιτομής, και της «ενδέκατης» είναι εκείνοι κατά την παρουσία του Χριστού, για τους οποίους και μόνο λέγεται «τι κάνετε εδώ όλη την ημέρα αργοί;», διότι, μη έχοντας ελπίδα στον Κύριο, όντας άθεοι στον κόσμο και αργοί σε κάθε αγαθό έργο, μοιάζουν με εκείνους που «στέκονται στην αγορά» και δεν αντιλαμβάνονται απολύτως τίποτα, αλλά διανύουν τον βίο τους άσκοπα και μάταια. Αυτούς προτρέπει ο Κύριος λέγοντας: «Τι στέκεστε (λέγοντας έτσι) αργοί;». Προς αυτόν αποκρίνονται λέγοντας: «Κανείς δεν μας μίσθωσε»· διότι ούτε ο Μωυσής ούτε κάποιος από τους αγίους κήρυξε στα έθνη, παρά μόνο στον Ισραήλ. Όμως ο Κύριος εισάγει και αυτούς «στον αμπελώνα».

Διότι στους προερχόμενους από τον Ισραήλ δόθηκε άφθονη παρηγοριά από τον Θεό, η οποία τους ανύψωνε σε πνευματική ευρωστία και τους προσέφερε τη γνώση του ωφέλιμου και του αναγκαίου για τη σωτηρία. Επειδή τους δόθηκε ο νόμος μέσω του Μωυσή και αναδείχθηκε χορός αγίων προφητών, ο οποίος τους κατέκλυζε με τα ουράνια νάματα, καθώς ο Θεός έριχνε σε αυτούς αφθονότατη παρηγοριά σαν βροχή. Στα έθνη, όμως, δεν μίλησε απολύτως κανένας από τους αγίους· διότι ούτε παιδαγωγήθηκαν με τον νόμο μέσω του Μωυσή, και παρέμειναν εντελώς αμέτοχα προφητικών λόγων. Επομένως, δεν παρηγορήθηκαν. Και αυτό αποδεικνύεται σαφώς μέσω της ευαγγελικής παραβολής· διότι είπε κάπου ο Χριστός ότι αυτός που μίσθωνε τους εργάτες για τον αμπελώνα του, το έπραξε αυτό γύρω στην πρώτη, στην τρίτη, στην έκτη και στην ενάτη ώρα. Γύρω στην ενδέκατη ώρα, όμως, βρίσκοντας άλλους να στέκονται άπραγοι, τους είπε: «Γιατί στέκεστε εδώ όλη την ημέρα άπραγοι;» Και εκείνοι απάντησαν σε αυτό: «Κανείς δεν μας μίσθωσε.»

Το γεγονός, λοιπόν, ότι ο αμνός δεν λαμβάνεται την πρώτη ημέρα, αλλά τη δέκατη του μήνα, φαίνεται να σημαίνει ότι προηγήθηκαν πολλοί χρόνοι, και υπήρξαν κάποιοι μακροί αιώνες πριν από εμάς, κατά τους οποίους υπήρχε πάντοτε, υπάρχει και θα υπάρχει ο Θεός. Αμέσως δε μετά από αυτούς, εισέρχεται ως γείτονας ο δικός μας αιώνας, ο οποίος διαιρείται σε πέντε καιρούς, σαν μέσα από μια πενθήμερη οδό για την οποία μόλις μιλήσαμε. Αυτό που αναζητούμε θα μας το αποσαφηνίσει πάρα πολύ καλά η παραβολή του Σωτήρος, η οποία έχει ως εξής: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε νωρίς το πρωί για να μισθώσει εργάτες για τον αμπελώνα του. Αφού συμφώνησε με τους εργάτες προς ένα δηνάριο την ημέρα, τους έστειλε στον αμπελώνα του. Και βγαίνοντας γύρω στην τρίτη ώρα, είδε άλλους να στέκονται στην αγορά άεργοι, και είπε και σε εκείνους: Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα μου, και ό,τι είναι δίκαιο, θα σας το δώσω. Και εκείνοι πήγαν. Βγαίνοντας πάλι γύρω στην έκτη και την ενάτη ώρα, έπραξε το ίδιο».

Ας προχωρήσουμε όμως μάλλον σε εκείνο τώρα. ΠΑΛΛ. Σε ποιο; ΚΥΡ. Μου φαίνεται ότι ο Σατανάς αποστρέφεται με απέχθεια και την πέμπτη και την όγδοη ημέρα, καθώς και την οπισθοδρομική πορεία της σελήνης από την πανσέληνο, δηλαδή τον καιρό της συνόδου, τουτέστιν τη δέκατη τέταρτη ημέρα, για την εξής αιτία, έστω και αν, όντας πανουργότατος και δριμύς στην κακουργία, επινοεί άλλες αφορμές για αυτές· διότι τους καιρούς ή τις ημέρες κατά τις οποίες συνέβη να εκπέσει από την τυραννία του εναντίον μας, όταν ανέτειλε σε εμάς ο Μονογενής με ανθρώπινη μορφή και με σχήμα όμοιο με το δικό μας, ίσως δεν ανέχεται να τις συλλάβει ούτε καν ως απλές σκέψεις. ΠΑΛΛ. Πώς το εννοείς αυτό; ΚΥΡ. Διότι, ω Παλλάδιε, δεν απαριθμείται σε εμάς ως πέμπτος καιρός η εποχή της ελεύσεως του Σωτήρος μας; ΠΑΛΛ. Κατανοώ αυτό που λες, με βάση την ευαγγελική παραβολή. Διότι ο Χριστός είπε ότι εκείνος που μίσθωνε τους εργάτες για τον αμπελώνα βγήκε γύρω στην πρώτη ώρα, και στην τρίτη και στην έκτη, και στην ενάτη και στην ενδεκάτη, δηλαδή στον έσχατο καιρό, κατά τον οποίο εμφανίστηκε και ανέτειλε σε εμάς. ΚΥΡ. Πολύ συνετά και απολύτως ορθά μίλησες.

Διατηρείται δε μέχρι τη δεκάτη τετάρτη εξαιτίας των πέντε εποχών των δικών μας αιώνων. Η πρώτη εποχή είναι εκείνη κατά την οποία βρισκόταν ο Αδάμ στον παράδεισο. Η δεύτερη είναι εκείνη του Νώε. Η τρίτη εκείνη του Αβραάμ. Η τέταρτη εκείνη του Μωυσή και των προφητών. Η πέμπτη εκείνη κατά την οποία ενανθρώπησε ο Χριστός. Αυτήν την εποχή υπαινίσσεται και το χωρίο: «Στην πέμπτη γενεά ανέβηκαν οι υιοί του Ισραήλ από την Αίγυπτο». Διότι σε αυτήν επήλθε η απελευθέρωση από τη δουλεία των δαιμόνων και των παθών. Αυτές τις πέντε εποχές, νομίζω, υποδηλώνει και η παραβολή εκείνου που μίσθωσε τους εργάτες για τον αμπελώνα του· ο οποίος βγήκε το πρωί, και γύρω στην τρίτη ώρα, την έκτη, την ένατη και την ενδέκατη, κατά την οποία ο Χριστός μίσθωσε τα έθνη που κλήθηκαν προς εργασία των ευαγγελικών εντολών. Λαμβάνεται λοιπόν, όπως έχει ειπωθεί, το πρόβατο από τη δεκάτη του μηνός, και διατηρείται μέχρι τη δεκάτη τετάρτη, για να γνωρίζεις ότι το μυστήριο του Χριστού φυλασσόταν στην πρόγνωση της Αγίας Τριάδος, από την ίδια κιόλας την καταβολή του κόσμου, που ήταν η πρώτη εποχή. Τελέστηκε δε κατά την πέμπτη εποχή, δηλαδή την τελευταία, και θυσιάστηκε προς το βράδυ, ενώ το σκοτάδι της άγνοιας και της πλάνης ήταν ακόμη διαχυμένο στη γη.

Μέσω αυτού, μου φαίνεται ότι υποδηλώνεται το γνώρισμα της ίδιας της βασιλείας, ότι δηλαδή το χάραγμα του δηναρίου σημαίνει την αποτυπωμένη εικόνα του βασιλιά. Επειδή, λοιπόν, ήταν δίκαιο όλοι όσοι προσήλθαν στον αμπελώνα και στο πολίτευμα της θεοσέβειας, έχοντας καταπιαστεί με μία και την αυτή εργασία, να συμμετάσχουν στην ίδια βασιλεία, για τον λόγο αυτόν ευλόγως αποδίδει σε όλους το σύμβολο της βασιλείας, το δηνάριο. Από αυτούς, άλλοι κλήθηκαν στη νεότητά τους, άλλοι γύρω στο μέσο της ανθρώπινης ζωής, άλλοι έχοντας ήδη φτάσει και ξεπεράσει την ώριμη ανδρική ηλικία, και άλλοι στο στάδιο του πρεσβύτη, όντας πλέον γερασμένοι και βρισκόμενοι προς τη δύση του βίου τους. Θα μπορούσε κανείς, ερμηνεύοντας και με διαφορετικό τρόπο, να πει ότι αυτά που δηλώνονται μέσω της παραβολής εφαρμόζονται σε αυτούς που ανέκαθεν, από την πρώτη περίοδο της ιστορίας του βίου μέχρι τη συντέλεια, αξιώνονται της θείας κλήσης· ώστε να πούμε ότι κλήθηκαν πρωί πρωί στην εργασία της θεοσέβειας εκείνοι που δικαιώθηκαν πρώτοι κατά την αρχή του βίου· δεύτεροι δε εκείνοι την εποχή του Ενώχ και του Νώε· κατά την τρίτη ώρα εκείνοι την εποχή του Αβραάμ· κατά την έκτη ώρα εκείνοι την εποχή του Μωυσή, του Ιησού και των κριτών· κατά την ενάτη εκείνοι στα χρόνια των προφητών· και κατά την ενδέκατη, εκείνοι μετά τη σωτήρια θεοφάνεια· οι οποίοι όλοι θα αξιωθούν έναν και τον αυτόν μισθό που δηλώνεται με το δηνάριο, το οποίο αναφερόταν στη βασιλεία του Θεού.

Μας απάλλαξες από κόπους, όποιος κι αν είσαι εσύ που τα λες αυτά, αποκαλύπτοντας επιτέλους το απόκρυφο μυστικό της αναβολής· και, αν και δεν σε επαινώ για την κακία σου, σε επαινώ για την ομολογία σου. Έλα όμως εδώ, και άκουσε την ερμηνεία της παραβολής, ώστε να μην υποστείς βλάβη από τα Γραφόμενα εξαιτίας της απειρίας σου. Πρώτον, ο λόγος εδώ δεν γίνεται για το βάπτισμα, αλλά για εκείνους που πιστεύουν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και εισέρχονται στον καλό αμπελώνα, δηλαδή την Εκκλησία. Διότι από την ημέρα και την ώρα που πίστεψε ο καθένας, από εκείνη απαιτείται και η εργασία του. Έπειτα, αν και ως προς το μέτρο του κόπου εκείνοι που εισήλθαν πρώτοι προσέφεραν περισσότερα, δεν συνέβη όμως το ίδιο και ως προς το μέτρο της προαιρέσεως· και ίσως στους τελευταίους, εξαιτίας αυτής της προαιρέσεως, να οφειλόταν κάτι περισσότερο, έστω κι αν ο λόγος ακούγεται κάπως παράδοξος. Διότι η αιτία που εισήλθαν αργότερα, είναι ότι κλήθηκαν αργότερα στην καλλιέργεια του αμπελώνα. Ας εξετάσουμε όμως πόσο μεγάλη είναι η διαφορά τους στα άλλα σημεία: Οι μεν δεν πίστεψαν προηγουμένως, ούτε εισήλθαν, πριν συμφωνηθεί ο μισθός τους· οι δε προσήλθαν στην εργασία χωρίς συμφωνία, πράγμα που αποτελεί γνώρισμα μεγαλύτερης πίστεως. Και οι μεν αποδείχθηκε ότι είχαν φθονερή και γογγυστική φύση, ενώ οι δε δεν κατηγορούνται για τίποτα τέτοιο. Και στους μεν αυτό που δόθηκε ήταν μισθός, παρόλο που ήταν πονηροί, ενώ στους δε ήταν χάρις· ώστε, εφόσον κατηγορήθηκαν και για ανοησία, δικαίως στερήθηκαν το κάτι περισσότερο. Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, τι θα συνέβαινε και σε αυτούς αν είχαν καθυστερήσει: προφανώς θα λάμβαναν ακριβώς τον ίδιο μισθό.

Από τα οποία συνάγεται ότι είναι δίκαιη η διανομή της ίσης αμοιβής, εφόσον η προαίρεση αντισταθμίζεται με τον κόπο. ΚΑʹ. Εάν πάλι η παραβολή σκιαγραφεί τη δύναμη του λουτρού, σύμφωνα με τη δική σου εξήγηση, τι θα εμπόδιζε αυτόν που εισήλθε νωρίτερα και υπέστη τον καύσωνα, να μη φθονήσει τους τελευταίους, ώστε με αυτήν ακριβώς τη φιλάνθρωπη στάση να αποκομίσεις μεγαλύτερο όφελος, και να λάβεις την ανταπόδοση ως οφειλή και όχι ως χάρη; Έπειτα, εκεί οι εργάτες λαμβάνουν την αμοιβή επειδή εισήλθαν στον αμπελώνα και δεν απέτυχαν να μπουν σε αυτόν· πράγμα που κινδυνεύεις να πάθεις εσύ. Ώστε, εάν μεν ήταν βέβαιο ότι θα επιτύχεις τη δωρεά, έχοντας τέτοιο φρόνημα και αποφεύγοντας πονηρά μέρος της εργασίας, θα ήταν συγγνωστό για εσένα που καταφεύγεις σε τέτοιους λογισμούς και που επιθυμείς να αποκομίσεις κάποιο επιπλέον κέρδος από τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· για να μην πω ότι και ο ίδιος ο μεγαλύτερος κόπος αποτελεί μεγαλύτερο μισθό για εκείνον που δεν έχει εντελώς καπηλική νοοτροπία. Εάν όμως υπάρχει κίνδυνος για εσένα να εκπέσεις εντελώς από τον αμπελώνα εξαιτίας αυτής της εμπορικής συναλλαγής, και να ζημιωθείς ως προς το κεφάλαιο στην προσπάθειά σου να αποσπάσεις τα μικρά, έλα, πείσου στα λόγια μου· αφήνοντας κατά μέρος τέτοιου είδους παρερμηνείες και αντιρρήσεις, προσέλθε στο δώρο χωρίς υπολογισμούς, μήπως αρπαγείς απότομα πριν από την εκπλήρωση των ελπίδων σου, και χωρίς να το καταλάβεις στρέψεις τέτοια σοφίσματα εναντίον του εαυτού σου.

Εκείνοι που κήρυτταν τον Εμμανουήλ εκ της Παρθένου, φανέρωναν την ένωση του Λόγου του Θεού με το πλάσμα Του. Μέσω της παραβολής των εργατών που αποστέλλονται στον αμπελώνα σε διαφορετικούς καιρούς, υποδεικνύεται ένας και ο αυτός οικοδεσπότης, ο οποίος έχει καλέσει άλλους μεν στην αρχή της δημιουργίας του κόσμου, μερικούς δε μετά από αυτό, και έτερους κατά το μέσον των χρόνων, άλλους δε καθώς προχωρούσαν οι καιροί, και στο τέλος πάλι άλλους, έτσι ώστε οι μεν εργάτες να είναι πολλοί ανάλογα με τις γενεές τους, ένας δε να είναι ο οικοδεσπότης που τους συγκαλεί.

Αλλά και στην παραβολή των εργατών που αποστέλλονται στον αμπελώνα, υποστηρίζουν ότι υποδηλώνονται με τον πλέον φανερό τρόπο αυτοί οι τριάντα Αιώνες. Διότι άλλοι αποστέλλονται περί την πρώτη ώρα, άλλοι περί την τρίτη, άλλοι περί την έκτη, άλλοι περί την ενάτη, και άλλοι περί την ενδέκατη. Όταν λοιπόν οι προαναφερθείσες ώρες προστεθούν μεταξύ τους, συμπληρώνουν τον αριθμό τριάντα. Διότι ένα, και τρία, και έξι, και εννέα, και έντεκα, γίνονται τριάντα. Και ισχυρίζονται ότι μέσω των ωρών υποδηλώνονται οι Αιώνες.

Το ότι ο χρόνος είναι κατ' αυτόν τον τρόπο διαιρεμένος το κατέδειξε η παραβολή του Χριστού, ο οποίος διαίρεσε σε πέντε μέρη την ημέρα και εκείνους που προσκλήθηκαν στον αμπελώνα, δηλαδή στην εργασία της δικαιοσύνης, λέγοντας ότι άλλοι καλούνται την πρώτη ώρα, άλλοι την τρίτη, άλλοι την έκτη, άλλοι την ενάτη και άλλοι την ενδεκάτη. Διότι αυτές αποτελούσαν διαφορετικές κλήσεις και διαφορετικά δικαιώματα: άλλο ήταν εκείνο επί Αδάμ, άλλο επί Νώε, άλλο επί Αβραάμ, άλλο επί Μωυσή, και τελευταίο και τελειότατο εκείνο κατά την παρουσία του Χριστού, οπότε και ο μισθός των έργων αποδίδεται σύμφωνα με τη σωτήρια παραβολή πρώτα στους τελευταίους, επειδή εμείς λαμβάνουμε πρώτοι την αναγέννηση μέσω του βαπτίσματος, εμείς για τους οποίους «θυσιάστηκε ο Χριστός», ο Οποίος για τον σκοπό αυτό αναστήθηκε και μας εμφύσησε το Άγιο Πνεύμα για την ανακαίνισή μας.

Αφού, λοιπόν, ανύψωσε τα φρονήματα όλων και τους έπεισε να έχουν θάρρος και για τους εαυτούς τους και για ολόκληρη την οικουμένη, πρόσθεσε ότι: «Πολλοί πρώτοι θα είναι έσχατοι, και έσχατοι πρώτοι». Αυτό, αν και έχει λεχθεί αόριστα και για πολλούς άλλους, ειπώθηκε και για τούτους, καθώς και για τους απειθείς Φαρισαίους· πράγμα που είχε πει και προηγουμένως, ότι: «Πολλοί θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα ριχθούν έξω». Έπειτα, παραθέτει και μία παραβολή, παρακινώντας σε μεγάλη προθυμία όσους είχαν υστερήσει. «Διότι η βασιλεία των ουρανών», λέγει, «είναι όμοια με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες για τον αμπελώνα του. Και αφού συμφώνησε μαζί τους προς ένα δηνάριο την ημέρα, τους έστειλε στον αμπελώνα του. Κατά την τρίτη ώρα είδε άλλους να στέκονται άπραγοι, και είπε και σε εκείνους: “Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα, και ό,τι είναι δίκαιο θα σας το δώσω”. Και γύρω στην έκτη και την ενάτη ώρα έπραξε παρομοίως. Γύρω δε στην ενδέκατη ώρα, είδε άλλους να στέκονται άπραγοι, και τους λέγει: “Γιατί στέκεστε εδώ όλη την ημέρα άπραγοι;”. Εκείνοι του απαντούν: “Διότι κανείς δεν μας μίσθωσε”. Τους λέγει: “Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα μου, και ό,τι είναι δίκαιο θα το λάβετε”».

Κατηχητικός λόγος στο Άγιο Πάσχα. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτή την καλή πανήγυρη· αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει χαίροντας στη χαρά του Κυρίου του· αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο· αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή· αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη, ας γιορτάσει ευχαριστώντας· αν κάποιος έφτασε μετά την έκτη, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται· αν κάποιος καθυστέρησε ως την ενάτη, ας προσέλθει χωρίς κανέναν δισταγμό· αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδέκατη, ας μη φοβηθεί την αργοπορία.

Ο Δεσπότης ονομάζει τον εαυτό του οικοδεσπότη· εργάτες δε, που καλούνται περί την τρίτη, την έκτη, την ενάτη και την ενδεκάτη ώρα, προσαγορεύει όλους τους ευσεβείς, αυτούς που δέχθηκαν το βάπτισμα σε διάφορες ηλικίες· αμπελώνα ονομάζει τα σωτήρια προστάγματα, τα οποία έχουν μικρό κόπο, αλλά πολύ κέρδος.

Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες για τον αμπελώνα του. Αφού δε συμφώνησε μαζί τους, δηλαδή με τους εργάτες, προς ένα δηνάριο την ημέρα, τους έστειλε στον αμπελώνα του.

Εγώ είμαι ο οικοδεσπότης· διότι, όπως ακριβώς ο οικοδεσπότης οικοδομεί οικίες όπως βούλεται, έτσι και εγώ διατάσσω ολόκληρο τον κόσμο όπως θέλω. Εγώ, ο ήλιος της δικαιοσύνης, αφού ενδύθηκα τη νεφέλη της ανθρωπότητας, συγκατέβηκα στην ανθρώπινη φύση και περιέρχομαι ζητώντας εργάτες για τον αμπελώνα μου. Δεν έχω ανάγκη από ανθρώπους αμπελουργούς· διότι έχω αγγέλους και αρχαγγέλους που πράττουν όσα βούλομαι· αλλά ποθώ να βλέπω τους επίγειους δούλους μου να διαμένουν στα δικά μου κτήματα. Εγώ περιτρέχω και ερευνώ παντού ποιους θα βρω, ποιους θα μισθώσω, όχι για να πλουτίσω από ξένους μόχθους, αλλά για να πλουτίσω εκείνους που με υπακούουν. Εγώ συγκέντρωσα τον Πέτρο, τον Ιωάννη και τους άλλους μαθητές, τους άοκνους φυτουργούς της οικουμένης· συμφώνησα μαζί τους προς ένα δηνάριο την ημέρα· μίσθωσα ολόκληρη τη ζωή τους και τους υποσχέθηκα να τους δώσω ως μισθό, για όλη συνολικά την εργασία τους, τη βασιλεία των ουρανών· αλλά δεν αρκούν μόνο αυτοί για να κορέσουν την ψυχή μου.

Διότι ο λόγος σπεύδει να αποδώσει το δάνειο που προηγουμένως υπέγραψε με τον κάλαμο της γλώσσας, καθώς ο Σωτήρας είπε στους μαθητές: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος εξήλθε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες στον αμπελώνα του. Αφού δε συμφώνησε μαζί τους προς ένα δηνάριο την ημέρα, τους απέστειλε στον αμπελώνα του. Και εξερχόμενος γύρω στην τρίτη ώρα, είδε άλλους να στέκονται στην αγορά άεργοι, και σε εκείνους είπε: Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα, και ό,τι είναι δίκαιο θα σας το δώσω. Αφού εξήλθε πάλι γύρω στην έκτη και την ένατη ώρα, έπραξε ομοίως. Και γύρω στην ενδέκατη ώρα, αφού εξήλθε, βρήκε άλλους να στέκονται άεργοι, και τους λέγει: Γιατί στέκεστε εδώ όλη την ημέρα άεργοι; Του λένε: Διότι κανείς δεν μας μίσθωσε. Τους λέγει: Πηγαίνετε να εργαστείτε στον αμπελώνα, και ό,τι είναι δίκαιο θα το λάβετε. Όταν δε έπεσε το βράδυ, ο κύριος του αμπελώνα είπε στον επίτροπό του: Κάλεσε τους εργάτες και απόδωσέ τους τον μισθό».

Αυτή, λοιπόν, είναι η παραβολή του Σωτήρος. Εμείς όμως θα ερευνήσουμε με σύνεση τα λεγόμενα, ώστε και τον ασύγχυτο θησαυρό της πίστεως να βρούμε, και να μάθουμε ποιος μεν είναι ο οικοδεσπότης του, ποιος δε ο αμπελώνας και ποιος ο μισθός, ποιες είναι οι ώρες και η ημέρα, και ποιοι είναι οι εργάτες και ποιος ο επίτροπος.

Ο οίκος, λοιπόν, είναι ο κόσμος. Ο δε οικοδεσπότης είναι ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν. Ο αμπελώνας του είναι οι νόμοι, τα προστάγματα, τα δικαιώματα και τα κρίματα. «Βγαίνοντας πολύ πρωί», στην αρχή του κόσμου, μίσθωσε για τον αμπελώνα του τον ευσεβή Άβελ, τον ευάρεστο Ενώχ, τον δίκαιο Νώε και όλους όσοι έζησαν με ευσέβεια μέχρι τον κατακλυσμό. «Αφού συμφώνησε μαζί τους προς ένα δηνάριο την ημέρα». Το δηνάριο είναι η βασιλεία των ουρανών, η οποία φέρει τους βασιλικούς χαρακτήρες του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ως ημέρα δε, εννοεί τη ζωή του καθενός σε τούτον τον κόσμο. «Βγαίνοντας περίπου την τρίτη ώρα», μίσθωσε τον πιστότατο Αβραάμ, τον φιλόξενο Λωτ, τον εγκρατή Ισαάκ, τον καρτερόψυχο Ιακώβ, τους δώδεκα πατριάρχες και όλους όσοι έζησαν θεοσεβώς μέχρι τον Μωυσή. «Βγαίνοντας περίπου την έκτη και την ενάτη ώρα», απέστειλε στον αμπελώνα τον Μωυσή, τον Ααρών, τον Ιησού του Ναυή, τον Σαμουήλ, τον Δαβίδ, τους υπολοίπους προφήτες και όλους όσοι υπήρξαν ευάρεστοι μέχρι τη θεία οικονομία. «Βγαίνοντας δε περίπου την ενδεκάτη ώρα» και αφού ήλθε στον κόσμο εν σαρκί και είπε: «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έλθει στον κόσμο», είδε όλους τους εθνικούς να «στέκονται αργοί». Ως ενδεκάτη ώρα εννοεί το τέλος αυτού του αιώνα και των καιρών, για την οποία αναφέρει ο Ιωάννης: «Παιδιά μου, είναι η εσχάτη ώρα».

Όταν τα άκουσε αυτά ο γιος του βασιλιά, αμέσως αναθάρρησε και η ψυχή του έγινε πιο θερμή. Και άρχισε να ανορθώνει τον λογισμό του Ναχώρ που έκλινε προς την απελπισία, και να τον στηρίζει πιο σταθερά στην πίστη του Χριστού, λέγοντας: «Κανένας, ω Ναχώρ, κανένας δισταγμός ας μην υπάρχει μέσα σου γι' αυτό. Διότι είναι γραμμένο ότι είναι δυνατόν στον Θεό να εγείρει τέκνα στον Αβραάμ ακόμη και από αυτές τις πέτρες· πράγμα το οποίο τι άλλο σημαίνει παρά τούτο, όπως είπε ο πατέρας Βαρλαάμ, ότι μπορούν να σωθούν και να γίνουν δούλοι του Χριστού εκείνοι που βρίσκονται σε απελπιστική κατάσταση και έχουν μιανθεί από κάθε είδους ανομίες; Διότι Εκείνος, από άκρα υπερβολή φιλανθρωπίας, άνοιξε διάπλατα τις ουράνιες πύλες σε όλους όσοι επιστρέφουν, μην αποκλείοντας την οδό της σωτηρίας σε κανέναν απολύτως, αλλά δεχόμενος με ευσπλαχνία αυτούς που μετανοούν. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και σε όσους προσήλθαν στον αμπελώνα την πρώτη και την τρίτη, την έκτη, την ενάτη και την ενδεκάτη ώρα, καθορίζεται ίσος ο μισθός, όπως λέει το άγιο Ευαγγέλιο· ώστε, κι αν μέχρι τώρα γέρασες μέσα στις αμαρτίες, εάν προσέλθεις με θέρμη, θα αξιωθείς των ίδιων επάθλων με εκείνους που αγωνίστηκαν από τη νεότητά τους».

Αλλά επειδή από τον πανάγιο και όντως θεοφάντορα Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, στην πραγματεία του «Περί της εκκλησιαστικής ιεραρχίας», έχουν θεωρηθεί τα σύμβολα της ιερής τελετής της αγίας συνάξεως επάξια της μεγαλονοίας του, πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο παρών λόγος δεν πραγματεύεται τα ίδια, ούτε προχωρά με τον ίδιο τρόπο που προχωρούσε εκείνος —διότι είναι τολμηρό και αυθάδες και εγγίζει την παράνοια, να επιχειρούν να καταπιαστούν με το δικό του έργο εκείνοι που δεν μπορούν ούτε να τον χωρέσουν ούτε να τον κατανοήσουν, και να προβάλλουν ως δικά τους τα μυστήρια που φανερώθηκαν ενθέως μόνο σε εκείνον μέσω του Πνεύματος—, αλλά (πραγματεύεται) όσα παραλείφθηκαν από εκείνον, από φιλανθρωπία και κατά το θέλημα του Θεού, επειδή είναι προσιτά και σε άλλους, για την παρουσίαση και εξάσκηση της δικής τους πνευματικής έξης γύρω από τα θεία, ανάλογα με την έφεσή τους, και μέσω των οποίων η πάμφωτη ακτίνα των τελουμένων καθίσταται γνώριμη σε αυτούς, καθώς την κατανοούν σύμφωνα με τα μέτρα τους, και τους συγκρατεί κοντά της, κυριευμένους από τον πόθο, έτσι ώστε οι μεταγενέστεροί του να μην μείνουν εντελώς άπραγοι, μην έχοντας σε όλη την ημέρα του χρόνου της παρούσας ζωής τον λόγο που τους μισθώνει για εκείνη τη θεία αμπελουργία· (τον λόγο) ο οποίος, ως ανταμοιβή για την πνευματική εργασία του πνευματικού αμπελώνα, αποδίδει το πνευματικό δηνάριο της θείας και βασιλικότατης εικόνας, το οποίο συλήθηκε εξαρχής από τον πονηρό μέσω της απάτης κατά την παράβαση της εντολής.

Ποια είναι η παραβολή του Ευαγγελίου για τους εργάτες που μισθώθηκαν στον αμπελώνα και ποια η φαινομενική ανισότητα; Η κρίση του Θεού δεν γίνεται με βάση τον χρόνο και το σώμα, διότι και η ψυχή, όντας άχρονη και ασώματη, επειδή δεν δέχεται την αύξηση και το τέλος με χρονικά κριτήρια, πραγματοποιεί άχρονα και τις κινήσεις της εσωτερικής της διάθεσης. Είναι καλό, όμως, να αποσαφηνίσουμε τα λεγόμενα με ένα παράδειγμα: πολλές φορές υπάρχει κάποιος που έχει ζήσει εβδομήντα χρόνια στον μοναχικό βίο, και άλλος μόνο μία ημέρα. Επειδή όμως ο σκοπός της μοναχικής επαγγελίας είναι, αφού αποσπαστεί κανείς από την εμπαθή προσκόλληση και τη σχέση με τα υλικά αγαθά, να μεταφέρει ολόκληρη την ψυχή του προς τον Θεό, αυτός λοιπόν που έζησε εβδομήντα χρόνια πέθανε χωρίς να μεριμνήσει καθόλου για την επίτευξη αυτής της απάθειας, ενώ εκείνος που έζησε μόνο μία ημέρα, αφού απέσπασε ολόκληρη την εμπαθή του διάνοια από τα υλικά και την εναπέθεσε ολόκληρη στους κόλπους του Θεού, τελειώθηκε πνευματικά. Κατά τη διανομή, λοιπόν, των αμοιβών που γίνεται στην κρίση, ο μεν λαμβάνει τον μισθό επάξια, επειδή έφερε εις πέρας τον σκοπό της επαγγελίας του, ενώ ο άλλος τον λαμβάνει κατά χάριν και μόνο για τον κόπο της άσκησης που υπέμεινε.

Πώς, εφόσον η πρόθεση δεν είναι η ίδια, λέγεται στο ευαγγέλιο ότι ένα δηνάριο δίδεται από τον οικοδεσπότη σε όσους κόπιασαν στον αμπελώνα, και ότι οι κλήσεις είναι διαφορετικές; Κάποιοι από τους αγίους πατέρες λέγουν ότι οι διάφορες κλήσεις σημαίνουν τις διάφορες ηλικίες, ενώ άλλοι τις διάφορες προθέσεις. Το δε δηνάριο υπόθεσε ότι είναι η σωφροσύνη, της οποίας όμως υπάρχουν πολλές βαθμίδες: διότι εκείνος μεν που έχει τη δική του γυναίκα, περιοριζόμενος σε αυτήν, διαφυλάσσει ως προς αυτό τη σωφροσύνη· υπάρχει όμως άλλος, ανώτερος από αυτόν, επειδή δεν κάνει συνεχή χρήση της άδειας του νόμου· άλλος πάλι χρησιμοποιεί αυτή την άδεια μόνο για την τεκνοποιία προς διαιώνιση του γένους· και έτερος, μετά την απόκτηση ενός ή δύο παιδιών, απέχει τελείως από τη συζυγική συνεύρεση· υπάρχει, τέλος, ο υψηλότερος από όλους αυτούς, εκείνος που δεν παραδόθηκε καθόλου στον γάμο, αλλά από αγάπη προς τον Κύριο ασκεί την παρθενία.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΣΤ' <ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ, ΠΕΡΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ> [***] Και έτσι, αφού πλησιάσουμε πάλι πρόθυμα αυτό το ωραίο και καρποφόρο αμπέλι, ας το καλλιεργήσουμε, και αφού τρυγήσουμε τα νοερά και άγια σταφύλια του και τα στύψουμε, πατώντας τα στο πατητήρι, ας πιούμε διψασμένα τον ευφρόσυνο και σωτήριο μούστο και, μεθώντας από την αφθονία του οίκου του Θεού μας, ας νιώσουμε ένθεη χαρά. Εγώ άλλωστε, όπως γνωρίζετε και εσείς, είμαι εμπειρότατος αμπελουργός του αισθητού αμπελιού. Και αυτό το λέω, όχι απλώς για να επαινέσω τον εαυτό μου, αλλά για να εξηγήσω συνοπτικά, όσο μου είναι δυνατόν, τις εργασίες της αμπελουργίας πνευματικά και νοερά, για την ωφέλεια όσων το επιθυμούν, καθώς γνωρίζω καλά από πείρα όσα προηγούνται της φύτευσης, όσα γίνονται κατά τη φύτευση και μετά από αυτήν, καθώς και την άρδευση, μέχρι και την καρποφορία, το κλάδεμα, τον τρύγο και το πάτημα στο πατητήρι. Αλλά για εμένα ο σκοπός του παρόντος λόγου δεν καταγίνεται με ένα τέτοιο αμπέλι και την καλλιέργειά του, αλλά με το νοερό αμπέλι και την εργασία του, όπως προείπα, και για το οποίο ο οικοδεσπότης «βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες στον αμπελώνα του», με τους οποίους συμφώνησε για ένα δηνάριο την ημέρα και τους έστειλε.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΒ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΣΥΝΤΟΜΟΤΑΤΟΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Ευλόγησον, <πάτερ>. Αδελφοί και πατέρες, θεωρώ δίκαιο η πήλινη γλώσσα, ο ασθενής λόγος και ο ταπεινός νους να ησυχάσουν σήμερα, ώστε η χρυσή γλώσσα, ο λαμπρός λόγος και ο θείος και υψηλός νους να υμνήσει λαμπρά την αγία, φαιδρή, σωτήρια και λαμπρή εξανάσταση του Σωτήρος μας· ο οποίος και θα επιβεβαιώσει περισσότερο και όσα λέγονται με αδυναμία από τη δική μας αμάθεια κάθε Κυριακή περί της εργασίας, των εργατών και του δηναρίου· και ίσως ούτε και ο ίδιος θα διηγηθεί λεπτομερώς τέτοια πράγματα· διότι η παγκόσμια χαρά της θείας αναστάσεως, καθιστώντας την ψυχή, τον νου και τη γλώσσα του γεμάτα χαρά, δεν του επέτρεψε να πει λεπτομερώς σε αυτόν τον λόγο ποιος είναι ο οικοδεσπότης, ποιος είναι ο αμπελώνας και ποιοι οι εργάτες και ποια είναι η πρώτη, η έκτη, η ενάτη και η ενδεκάτη ώρα και ποια είναι η εσπέρα και τι το δηνάριο, αλλά έχοντας παραλείψει όλα αυτά εκουσίως ως ολοφάνερα σε αυτούς που προσέχουν, γεμάτος αγαλλίαση άρχισε με δυνατή φωνή να λέει τα εξής: «Εάν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Εάν κάποιος είναι ευγνώμων δούλος, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Εάν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Εάν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή του.

Αν κάποιος ήλθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει με ευχαριστία. Αν κάποιος φάνηκε κατά την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, γιατί δεν ζημιώνεται σε τίποτα. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη, ας προσέλθει χωρίς κανένα δισταγμό. Αν κάποιος έφθασε μόλις την ενδεκάτη, ας μη φοβηθεί για την καθυστέρηση. Διότι ο φιλάνθρωπος Κύριος είναι μεγαλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας όπως αυτόν που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και την πράξη τιμά, και την προαίρεση επαινεί.

Μτ 20, 1—16 Επειδή η παραβολή, αν και φανερώνει τη μισθαποδοσία της μέλλουσας ζωής, ωστόσο λέγεται για τον σωφρονισμό και τη σωτηρία εκείνων που ζουν στον παρόντα βίο, για τον λόγο αυτόν την εξυφαίνει και την αναπτύσσει με πιο ανθρώπινο τρόπο, εισάγοντας «αμπελώνα» και «εργάτες» και κλήση και απολογία και συμφωνία, έπειτα δε και «επίτροπο» και μισθαποδοσία από τον επίτροπο, ακόμη και γογγυσμό και τη δικαιολογία και επιτίμηση του οικοδεσπότη προς αυτούς. Διότι τίποτα από αυτά δεν υπάρχει στην άλλη ζωή, ούτε μισθαποδοσία από επίτροπο, καθώς ο ίδιος ο Δεσπότης αποδίδει στον καθένα την αμοιβή του. Ούτε υπάρχει γογγυσμός, διότι εκεί δεν υπάρχει κανένα απολύτως ίχνος φθόνου. Ούτε βέβαια και τα υπόλοιπα, δηλαδή δεσποτική δικαιολογία προς αυτούς ή επιτίμηση. Χρησιμοποίησε όμως αυτά τα στοιχεία από όσα συμβαίνουν πολλές φορές σε αυτούς που μισθώνονται εδώ, μεταξύ των οποίων υπάρχει και φθόνος και γογγυσμός και τα παρόμοια, καθιστώντας το νόημα της παραβολής πιο εύληπτο και σαφέστερο μέσα από όσα μας είναι γνωστά.

Αρχή του Χρυσοστόμου β'. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί τώρα τη δίκαιη αμοιβή. Αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει ευχαριστώντας. Αν κάποιος ήρθε περίπου την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη ώρα, ας προσέλθει χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδεκάτη ώρα, ας προσέλθει και αυτός χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Διότι, επειδή ο Δεσπότης είναι φιλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς και τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας, όπως και εκείνον που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και τα έργα δέχεται, και την προαίρεση ασπάζεται. Και την πράξη τιμά, και την πρόθεση επαινεί.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ'. Περί των μισθωμένων εργατών· περί των υιών του Ζεβεδαίου· περί των δύο τυφλών. «Διότι η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες για τον αμπελώνα του. Και αφού συμφώνησε με τους εργάτες για ένα δηνάριο την ημέρα, τους έστειλε στον αμπελώνα του. Και όταν βγήκε περίπου την τρίτη ώρα, είδε άλλους να στέκονται στην αγορά, και είπε σε εκείνους: Πηγαίνετε και εσείς στον αμπελώνα, και ό,τι είναι δίκαιο θα σας το δώσω· και εκείνοι πήγαν. Αφού βγήκε πάλι περίπου την έκτη και την ένατη ώρα, έκανε το ίδιο. Όταν δε βγήκε περίπου την ενδέκατη ώρα, βρήκε άλλους να στέκονται αργοί· και τους λέει: Γιατί στέκεστε εδώ όλη την ημέρα αργοί; Του λένε, Επειδή κανείς δεν μας μίσθωσε.