Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 20:23

Σύμφωνα με αυτήν την έννοια, θεωρώ ότι έχει λεχθεί και το «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου», και το «Δεν ανήκει σε μένα να το δώσω, αλλά σε αυτούς για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα». Διότι αυτό σημαίνει και το να παραδώσει ο Χριστός τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, όντας απαρχή και όχι τέλος, σύμφωνα με την υλικότερη, όπως ανέφερα, διδασκαλία, η οποία νοείται ως προς εμάς και όχι ως προς τον ίδιο τον Υιό. Το ότι αυτά έχουν έτσι, φαίνεται πάλι όταν οι μαθητές τον ρώτησαν στις Πράξεις των Αποστόλων: «Πότε θα αποκαταστήσεις τη βασιλεία στον Ισραήλ;», και εκείνος απαντά: «Δεν είναι δικό σας θέμα να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία». Δηλαδή, η γνώση μιας τέτοιας βασιλείας δεν ανήκει σε αυτούς που είναι δεμένοι με σάρκα και αίμα. Διότι αυτή τη θεωρία ο Πατέρας την εναπόθεσε στη δική του εξουσία, ονομάζοντας «εξουσία» εκείνους που εξουσιάζονται, και «δικούς του» (ιδίους) εκείνους στους οποίους δεν ενυπάρχει η άγνοια των κατώτερων πραγμάτων. Τους χρόνους και τους καιρούς να μην τους εννοείς ως αισθητούς, αλλά ως κάποια διαστήματα γνώσης που προκαλούνται από τον νοητό ήλιο. Πρέπει, δηλαδή, να εκπληρωθεί εκείνη η προσευχή του Δεσπότη μας. Διότι ο Ιησούς είναι εκείνος που προσευχήθηκε: «Δώσε τους να είναι και αυτοί ένα μέσα σε εμάς, όπως εγώ και εσύ, Πατέρα, είμαστε ένα». Διότι ο Θεός, όντας ένας, καθώς εισέρχεται στον καθένα ενώνει τους πάντες, και ο αριθμός καταργείται με την παρουσία της μονάδας. Και εγώ, λοιπόν, με αυτόν τον τρόπο προσέγγισα το ρητό κατά τη δεύτερη Επιχείρηση.

Ματθ. 20, 23 Ερωτάς, αν τελικά κάποιοι πρόκειται να καθίσουν· μάθε ότι κανείς· διότι κάτι τέτοιο ανήκει μόνο στην πρώτη ουσία και όχι στην ανθρώπινη· επειδή, μη έχοντας κατανοήσει οι απόστολοι τι σημαίνει το να καθίσουν «σε δώδεκα θρόνους» και τι δηλώνει το να δοξαστούν τότε, ζητούσαν τέτοιου είδους καθέδρα.

Λόγος ΚΣΤ'. Σχετικά με αυτό που ελέχθη για τους υιούς του Ζεβεδαίου, «Το να καθίσει κανείς εκ δεξιών μου ή εξ αριστερών μου, δεν είναι δικό μου να το δώσω.

Λόγος ΚΣΤ΄. Σχετικά με το λεχθέν για τους υιούς του Ζεβεδαίου, το «Το να καθίσετε εκ δεξιών μου ή εξ ευωνύμων, δεν είναι δικό μου να το δώσω». Αντίθεση σύμφωνα με τα επιχειρήματα του Ευνομίου. Και πώς, εάν βρισκόταν σε ισότητα με τον Πατέρα, θα έλεγε στα παιδιά του Ζεβεδαίου: «Δεν είναι δικό μου να το δώσω;» Διότι αυτό φανερώνει ρητά κάποιον που δεν έχει την εξουσία, ούτε μπορεί να προσφέρει αυτό που εκείνοι επιθυμούσαν. Επομένως, δεν είναι ούτε ίσος με τον Πατέρα, ο οποίος έχει την εξουσία των πάντων.

Λύση σε αυτό. Πολλή αμάθεια θα αποδειχθεί ότι έχετε, ω θεομάχοι, και σε αυτό το ζήτημα. Διότι έπρεπε βεβαίως να εξετάζετε με ακρίβεια τα λόγια του Σωτήρα, και όχι απερίσκεπτα να μετατρέπετε τα όσα έχουν λεχθεί ορθά σε αφορμές για κατηγορίες. Προσήλθαν οι γιοι του Ζεβεδαίου ζητώντας τις ύψιστες τιμές. Αλλά ήταν παράλογο να μην περιμένουν τη γενναιοδωρία αυτού που τις χορηγεί, αλλά να αρπάζουν τρόπον τινά τη δωρεά που ενίοτε οφείλεται σε άλλους. Απέναντι λοιπόν σε αυτή την τόσο άτοπη αίτηση, εύλογα λέει ο Σωτήρας: «Δεν είναι δικό μου να το δώσω», όχι επειδή δεν μπορούσε να το προσφέρει, αλλά επειδή σε αυτούς που κοπιάζουν ανήκει να λαμβάνουν τον μισθό αναλόγως με τον κόπο τους. Όπως ακριβώς αν κάποιος, προβάλλοντας τα βραβεία σε όσους έχουν κληθεί σε αγώνα, τους έλεγε: Δεν είναι δικό μου έργο, ω άνθρωποι, να πάρω το μεγαλύτερο βραβείο και να το δώσω σε όποιον θέλω, διότι δεν έχω θέσει τέτοιους όρους στο στάδιο· αλλά εκείνος θα το λάβει, του οποίου η νίκη επί όλων θα του εξασφαλίσει δίκαια το να τιμηθεί περισσότερο. Έτσι και ο Σωτήρας λέει ότι δεν είναι λογικό να προσφέρει πρόχειρα το μεγαλύτερο σε αυτούς που το ζητούν, παραμερίζοντας αυτόν που δίκαια οφείλει να το λάβει. Αλλά είναι πιο πρέπον να το έχουν εκείνοι, για τους οποίους η πρόγνωση του Πατέρα το ετοίμασε λόγω της υπεροχής των κατορθωμάτων τους· επομένως, τα λόγια αυτά δεν είναι απόδειξη αδυναμίας, αλλά οικονομικής συγκατάβασης.

ΑΛΛΟ. Εάν, σύμφωνα με εσάς, ω θεομάχοι, δεν δύναται να εκπληρώσει το αίτημα των υιών του Ζεβεδαίου, και για τον λόγο αυτόν λέει, «Δεν είναι δικό μου να το δώσω», πώς σε άλλη περίπτωση διαπιστώνεται ότι το χαρίζει σε όλους μαζί τους μαθητές, λέγοντας τα εξής: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου επί του θρόνου της δόξης του, θα καθίσετε και εσείς σε δώδεκα θρόνους;» Διότι αυτό δεν είναι λόγος κάποιου που προφητεύει τα μέλλοντα, αλλά κάποιου που προσφέρει τη χάρη σε όσους κόπιασαν μαζί του.

Διότι αν δεν συμβαίνει αυτό, ποια λογική έχει το να πλησιάζει και να ζητά πάλι αυτό που ήδη έχει δοθεί; Επειδή και αυτοί ήταν ανάμεσα σε εκείνους που άκουσαν: «Εσείς που με ακολουθήσατε, θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους». Γνωρίζοντας δε ο Σωτήρας ως Θεός τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο, προσκαλεί μεν τους γιους του Ζεβεδαίου, αλλά δεν τους ελέγχει απότομα, επειδή είναι φιλάγαθος, ώστε να μην τους βυθίσει στην απελπισία από το βάρος της λύπης. Αντιθέτως, τους λέει πειστικά: «Δεν είναι δικό μου να το δώσω»· και βέβαια δεν κατηγορεί τη δική του φύση, ότι τάχα δεν έχει τη δύναμη να το παραχωρήσει (διότι είναι όντως άτοπο και πολύ ανόητο να το σκέφτεται κανείς έτσι, εφόσον ήδη φαίνεται ότι το έχει παραχωρήσει και το έχει υποσχεθεί), αλλά επειδή, λέει, ζητάτε να λάβετε μια άδικη χάρη και μια τέτοια απαίτηση, την οποία δεν αρμόζει σε εμένα να παραχωρήσω, «Δεν είναι δικό μου να το δώσω». Διότι είμαι δίκαιος κριτής, και αποδίδω τα βραβεία ανάλογα με την αξία των κόπων του καθενός, σαν μια μορφή οφειλής. Εξάλλου, θεωρήσατε ως κενή δόξα το να καθίσετε στα δεξιά μου και στα αριστερά μου· αλλά δεν είναι δικό μου να το παραχωρήσω αυτό. Διότι αυτός που διδάσκει να μην αρρωσταίνουμε, δεν θα μετέδιδε ο ίδιος ασθένεια σε κάποιον· όπως ακριβώς αν η φωτιά έλεγε σε κάποιον που θέλει να δροσιστεί και ζητά κάτι τέτοιο από αυτήν: «Δεν είναι δικό μου γνώρισμα να σου προσφέρω αυτό που ζητάς, διότι είμαι διαφορετικής φύσης».

Διότι, λέει, «το πνεύμα μου στέκεται ανάμεσά σας» και «έχρισε τον Χριστό με Άγιο Πνεύμα». Εάν ο ίδιος ο Μονογενής χρίεται με το Πνεύμα, ποιος θα κατηγορήσει την Αγία Τριάδα; 19. Έπειτα πάλι λέει ο μανιώδης Άρειος: «Πώς είπε ο Κύριος, "τι με λέγεις αγαθό; Ένας είναι αγαθός, ο Θεός", σαν να αρνείται ο ίδιος την αγαθότητά του;» Και ποιος άλλος είναι τόσο αγαθός όσο ο Μονογενής, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για τις δικές μας ψυχές; Και δεν γνωρίζουν τη δύναμη και την αγαθότητα του Θεού ούτε την οικονομία της σοφίας του Θεού, όντας ψυχικοί και σαρκικοί, ελεγχόμενοι από το Άγιο Πνεύμα, όντας κενοί από αυτό, μην έχοντας τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, η οποία δίνει σοφία σε κάθε άνθρωπο. Πάλι δε του ζητούν, λέει, οι υιοί του Ζεβεδαίου μέσω της μητέρας τους το να καθίσουν στη βασιλεία του ένας στα δεξιά και ένας στα αριστερά, και τους είπε: «Δεν ξέρετε τι ζητάτε. Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω;» Και όταν εκείνοι απάντησαν «ναι», τους είπε: «Το δικό μου ποτήριο θα το πιείτε, το να καθίσετε όμως στα δεξιά μου και στα αριστερά μου δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω, αλλά σε αυτούς για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα». Έπειτα λέει ο απόστολος «ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς», σαν να είχε αυτός ανάγκη από εκείνον που τον ανέστησε.

Προβάλλουν πάλι κάποια ρητά οι πάντολμοι, σπέρνοντας ύπουλα υπόνοιες περί ελαττώματος για Εκείνον που τους εξαγόρασε, αν βέβαια έχουν εξαγοραστεί. Διότι, όταν προσήλθε η μητέρα των υιών του Ζεβεδαίου και τον παρακάλεσε να καθίσει ο ένας υιός εκ δεξιών και ο άλλος εξ ευωνύμων, όταν έλθει στη βασιλεία του, είπε προς αυτούς: «Δεν γνωρίζετε τι ζητάτε. Δύνασθε να πιείτε το ποτήριο που πρόκειται να πιω;» Και εκείνοι είπαν· «Ναι, δυνάμεθα». Και τους είπε· «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, το να καθίσετε όμως εκ δεξιών μου ή εξ ευωνύμων δεν είναι δικό μου να το δώσω, αλλά ανήκει σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα μου». Βλέπεις, λέει, πώς δεν έχει εξουσία παρά μόνο ο Πατέρας, ο οποίος έχει την εξουσία να το παρέχει σε όποιον θέλει; Αλλά ποιος από τους ορθά σκεπτόμενους θα το κατανοούσε έτσι; Διότι, αν ο Υιός δεν έχει εξουσία, τότε ποιος έχει; «Διότι ο Πατέρας», λέει, «ζωογονεί τους νεκρούς, και κατά τον ίδιο τρόπο έδωσε και στον Υιό, ώστε να ζωογονεί όποιον θέλει», και «όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», και «τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου». Ποιος λοιπόν μπορεί να αμφιβάλλει πλέον; Αυτό που θέλει να καταδείξει ο θείος και σοφός λόγος του είναι ότι τούτο δεν γίνεται με προσωποληψία, αλλά κατ' αξίαν. Διότι είναι ίδιον του Κυρίου το να παρέχει, παρέχει όμως στον καθένα σύμφωνα με την αξία του. Και ο καθένας, αφού εργαστεί το δίκαιο, λαμβάνει σύμφωνα με τον δικό του κόπο 〈από τον Κύριο〉, και πλέον δεν εξαρτάται μόνο από Εκείνον να το δώσει, αλλά και από εκείνον που κατέστησε τον εαυτό του άξιο.

Όταν λοιπόν ομολογήθηκε και αυτό, και ο Σωτήρας το αποδέχθηκε (διότι γνώριζε ότι και εκείνοι με τον ίδιο τρόπο τελειώνονταν, ή μάλλον, ότι επρόκειτο να τελειωθούν), τι λέει; Το μεν ποτήριο θα το πιουν, το να καθίσουν όμως εκ δεξιών μου και εξ αριστερών, δεν είναι δικό μου, λέει, να το δώσω αυτό, αλλά ανήκει σε εκείνους στους οποίους έχει δοθεί. Δεν έχει λοιπόν καμία αξία ο ηγεμονικός νους; Καμία ο κόπος; Καμία ο λόγος; Καμία η φιλοσοφία; Καμία η νηστεία; Καμία η αγρυπνία; Η χαμευνία; Το να χύνει κανείς πηγές δακρύων; Κανένα από αυτά δεν έχει αξία, αλλά σύμφωνα με κάποια τυχαία κλήρωση, και ο Ιερεμίας αγιάζεται, και άλλοι αποξενώνονται ήδη από την κοιλιά της μητέρας τους;

ΡΛΖʹ. Προς τον Νείλο. Σχετικά με αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: «Το να καθίσει όμως κανείς εκ δεξιών μου και εξ αριστερών, δεν είναι δικό μου να το δώσω.» Το αίτημα της μητέρας των υιών του Ζεβεδαίου ο Κύριος δεν το απορρίπτει ως αδύνατο για τον ίδιο· διότι ό,τι θέλει το μπορεί· αλλά το απέπεμψε ως άτοπο. Διότι λέει: «Πες, να καθίσουν οι δύο μου υιοί, ένας στα δεξιά σου και ένας στα αριστερά σου στη βασιλεία σου.» Ο δίκαιος όμως μισθαποδότης, με μια εύλογη κρίση σωφρονίζει την ατοπία. Δεν είναι δικό μου να το δώσω απλώς σε όσους το ζητούν, αλλά να παράσχω τον μισθό σε εκείνους που κοπίασαν· διότι δεν είναι γνώρισμα δίκαιου κριτή να παραβλέψει τους ιδρώτες και να χορηγήσει αμοιβή στους ράθυμους. Εάν λοιπόν επιθυμούν την καθέδρα, δεν αγνοούν τους αγώνες, των οποίων αυτή έχει ετοιμαστεί ως βραβείο για εκείνους που αγωνίζονται νομίμως.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, μια ρίζα δέντρου που έχει δύο βλαστούς να στέκονται εκατέρωθεν, έτσι και η μακαρία εκείνη τότε, έχοντας εκατέρωθέν της τις παρθένους, προχωρούσε και τις άφηνε στα ύδατα, και έτσι πνίγονταν· μάλλον όμως δεν πνίγονταν, αλλά βαπτίζονταν ένα βάπτισμα καινούργιο και παράδοξο. Και αν θέλεις να μάθεις ότι αυτό που συνέβη τότε ήταν σαφώς βάπτισμα, άκουσε πώς ο Χριστός ονομάζει τον δικό του θάνατο βάπτισμα. Διότι, συνομιλώντας με τους γιους του Ζεβεδαίου, λέει: Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι, θα το βαπτιστείτε. Και ποιο βάπτισμα βαπτίστηκε ο Χριστός μετά το βάπτισμα του Ιωάννη, παρά τον θάνατο και τον σταυρό; Όπως λοιπόν ο Ιάκωβος, παρόλο που δεν σταυρώθηκε, αλλά αποκεφαλίστηκε με μαχαίρι, βαπτίστηκε το βάπτισμα του Χριστού, έτσι και αυτές, παρόλο που δεν σταυρώθηκαν, αλλά τελειώθηκαν διά του ύδατος, βαπτίστηκαν το βάπτισμα του Χριστού· τις βάπτισε δε η μητέρα τους. Τι λες; Γυναίκα βαπτίζει;

Ποια είναι λοιπόν αυτή; Επειδή προηγουμένως συζητούσαμε περί της εξουσίας του Μονογενούς, αποδεικνύοντας ότι είναι ίση με την εξουσία του Πατρός που τον γέννησε, και αναλώσαμε πολύν λόγο για τα ζητήματα αυτά, εκείνοι, πληγέντες από όσα ελέχθησαν, προέβαλαν ως αντίλογο μία ευαγγελική ρήση —η οποία αλλιώς έχει ειπωθεί και αλλιώς αυτοί υπέθεσαν ότι ελέχθη— λέγοντας: «Και όμως είναι γεγραμμένο: "Το να καθίσει όμως κανείς εκ δεξιών μου και εξ αριστερών μου δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω, αλλά θα δοθεί σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα μου"».

Διότι ο ένας λέει ότι Αυτός κοιμάται, ενώ ο άλλος ότι δεν κοιμάται· αλλά και τα δύο είναι αληθινά, εάν τα εκλάβεις με την πρέπουσα έννοια. Διότι εκείνος που λέει ότι κοιμάται, υποδεικνύει το μέγεθος της μακροθυμίας Του, ενώ εκείνος που λέει ότι δεν κοιμάται, μας φανερώνει το ακέραιο της φύσεώς Του. Επειδή λοιπόν έχουμε ανάγκη από πολλή σύνεση, ας μην εκλάβουμε ούτε αυτό που έχει λεχθεί επιφανειακά, δηλαδή το «Δεν ανήκει σε μένα να το δώσω, αλλά σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα μου». Διότι αυτό δεν αποτελεί αναίρεση της εξουσίας Του, ούτε ακρωτηριασμό της αυθεντίας Του, αλλά απόδειξη πολλής κηδεμονίας και σοφίας και πρόνοιας υπέρ του γένους μας.

Δ΄. Αλλά η μεν μάχη μας εναντίον των αιρετικών έλαβε τέλος, και στήσαμε το τρόπαιο, και πετύχαμε λαμπρή νίκη, έχοντας αποδείξει από όλα όσα ελέχθησαν ότι Εκείνος είναι κύριος και να τιμά και να τιμωρεί, κατέχοντας όλη την κρίση, και στεφανώνοντας και ανακηρύσσοντας τον άριστο όλων, και εκτελώντας ο ίδιος και τα δύο μέσα σε εκείνες τις παραβολές. Πρέπει λοιπόν τώρα να απομακρύνουμε και την ταραχή των αδελφών, και να εξηγήσουμε για ποιο λόγο μίλησε έτσι, λέγοντας ότι «Δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω αυτό»· διότι νομίζω πως πολλοί απορούν με όσα έχουν ειπωθεί.

Γι' αυτό και ο ίδιος δεν είπε απλώς, «δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω», αλλά τι; «Δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω, αλλά σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί». Δείχνει έτσι ότι αυτό δεν εξαρτάται ούτε από τον ίδιο ούτε από τον Πατέρα, αλλά από κάποιους άλλους. Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που ειπώθηκε;

Ονομάζοντας εδώ «ποτήριο» και «βάπτισμα» τον δικό του σταυρό και τον θάνατο· ποτήριο μεν, επειδή προχωρούσε προς αυτόν με χαρά, βάπτισμα δε, επειδή δι' αυτού καθάρισε την οικουμένη. Όχι όμως μόνο γι' αυτό, αλλά και για την ευκολία της αναστάσεως. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που βαπτίζεται στο νερό αναδύεται με πολλή ευκολία, χωρίς να εμποδίζεται καθόλου από τη φύση των υδάτων, έτσι και Αυτός, αφού κατέβηκε στον θάνατο, ανέβηκε με ακόμη μεγαλύτερη ευκολία· γι' αυτόν τον λόγο τον ονομάζει βάπτισμα. Εκείνο δε που λέει, είναι το εξής: Μπορείτε να σφαγιαστείτε και να πεθάνετε; Διότι τώρα είναι ο καιρός αυτών των πραγμάτων, θανάτων, κινδύνων και πόνων. Λένε εκείνοι: «Μπορούμε», χωρίς καν να γνωρίζουν τι ακριβώς σήμαιναν τα λόγια του, αλλά δίνοντας την υπόσχεση με την ελπίδα της ανταμοιβής. Λέει προς αυτούς: «Το μεν ποτήριο θα το πιείτε, και με το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι, θα βαπτιστείτε», εννοώντας με αυτόν τον τρόπο τον θάνατο. Διότι και ο Ιάκωβος αποκεφαλίστηκε με μαχαίρι, και ο Ιωάννης πέθανε πολλές φορές.

Το να καθίσει όμως κανείς στα δεξιά μου και στα αριστερά μου δεν είναι δικό μου να το δώσω, αλλά θα δοθεί σε αυτούς για τους οποίους έχει ετοιμαστεί. Αυτό που λέει, σημαίνει το εξής: Θα πεθάνετε βέβαια, και θα σφαγιαστείτε, και θα τιμηθείτε με το μαρτύριο. Το να γίνετε όμως πρώτοι, δεν είναι δικό μου να το δώσω, αλλά εναπόκειται στους αγωνιζομένους να το λάβουν, μέσω μεγαλύτερης προσπάθειας, μέσω μεγαλύτερης προθυμίας. Και για να γίνει πιο σαφές αυτό που λέω, ας υποθέσουμε ότι υπάρχει κάποιος αγωνοθέτης. Έπειτα, μια μητέρα που έχει δύο παιδιά αθλητές, προσέρχεται μαζί με τα παιδιά της στον αγωνοθέτη και του λέει: «Δώσε εντολή να λάβουν αυτοί οι δύο υιοί μου το στεφάνι». Τι θα απαντήσει λοιπόν εκείνος; Αυτό ακριβώς: ότι δεν είναι δικό μου να το δώσω. Είμαι αγωνοθέτης, δεν βραβεύω κατά χάριν, ούτε λόγω ικεσίας και δέησης εκείνων που με πλησιάζουν, αλλά με βάση την έκβαση των αγώνων. Διότι αυτό είναι το κατεξοχήν γνώρισμα του αγωνοθέτη, το να μη δίνει τα βραβεία απλώς και στην τύχη, αλλά τιμώντας την ανδρεία. Αυτό λοιπόν κάνει και ο Χριστός. Δεν μίλησε έτσι μειώνοντας την εξουσία της θείας φύσεώς του, αλλά για να δηλώσει τούτο, ότι δεν εξαρτάται μόνο από τον ίδιο το να δώσει, αλλά εναπόκειται και στους αγωνιζομένους να το λάβουν. Διότι, εάν εξαρτιόταν μόνο από τον ίδιο, όλοι οι άνθρωποι θα σώζονταν και θα έρχονταν σε επίγνωση της αλήθειας. Εάν εξαρτιόταν μόνο από τον ίδιο, δεν θα υπήρχαν διαφορετικές τιμές, αφού αυτός εποίησε τους πάντες και για όλους φροντίζει εξίσου.

Άκουγε τον ίδιο τον Χριστό να λέει στους μαθητές: «Θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους, για να κρίνετε τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ»· και πάλι: «Το να καθίσετε όμως στα δεξιά μου και στα αριστερά μου δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω, αλλά θα δοθεί σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα». Επομένως, έχει ετοιμαστεί. Και ορθά είπε: «Με την αγαθότητά του προς εμάς εν Χριστώ Ιησού». Διότι το να καθίσει κανείς στα δεξιά αποτελεί τιμή που ξεπερνά κάθε τιμή, και μετά την οποία δεν υπάρχει άλλη. Αυτό, λοιπόν, λέει, ότι και εμείς θα καθίσουμε. Είναι όντως υπερβάλλων πλούτος, είναι όντως υπερβάλλον το μέγεθος της δυνάμεώς του, το να καθίσει κανείς μαζί με τον Χριστό. Ακόμη και αν είχες αμέτρητες ζωές, δεν θα τις θυσίαζες για χάρη του; Εάν, δηλαδή, έπρεπε να μπεις στη φωτιά, δεν θα έπρεπε να το υπομείνεις με προθυμία; Και ο ίδιος πάλι λέει: «Θέλω, όπου είμαι εγώ, εκεί να είναι και οι δικοί μου διάκονοι». Εάν λοιπόν έπρεπε να κατακομματιάζεσαι κάθε μέρα, δεν θα έπρεπε για χάρη αυτών των αγαθών να το αποδέχεσαι πρόθυμα; Αναλογίσου πού κάθισε Εκείνος.

Διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Και όταν λέει: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα την βρει»· και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς»· δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι δεν γίνεται από αγάπη, αλλά φανερώνει τον μισθό που επιφυλάσσεται για αυτούς τους κόπους. Επειδή, το ότι μαζί με το μαρτύριο ζητά και αυτό (δηλαδή την αγάπη), αλλού το υπαινίχθηκε σαφώς, λέγοντας τα εξής: «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι θα το βαπτιστείτε»· δηλαδή, θα μαρτυρήσετε, θα σφαγιαστείτε για εμένα· το να καθίσετε όμως στα δεξιά και στα αριστερά —όχι βέβαια με την έννοια ότι κάποιοι κάθονται σωματικά στα δεξιά και στα αριστερά, αλλά υποδηλώνοντας την ανώτατη πρωτοκαθεδρία και τιμή— «δεν είναι δικό μου να το δώσω», λέει, «αλλά ανήκει σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί». Έπειτα, δείχνοντας για ποιους έχει ετοιμαστεί, αφού τους κάλεσε, λέει: «Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας είναι διάκονος όλων σας»· φανερώνοντας την ταπεινοφροσύνη και την αγάπη. Απαιτεί μάλιστα έντονη αγάπη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Όπως ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για πολλούς»· δείχνοντας ότι έτσι πρέπει να αγαπάμε, ώστε να φτάνουμε στο σημείο να σφαγιαστούμε για εκείνους που αγαπούμε· διότι κυρίως αυτό σημαίνει το να αγαπά κανείς τον Ίδιο. Γι' αυτό και στον Πέτρο λέει: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Διότι όταν εκείνοι που κάνουν περισσότερα δεν λαμβάνουν μεγαλύτερο μισθό, πολλοί γίνονται πιο ράθυμοι. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε στη βασιλεία είναι ίση η τιμή, ούτε μεταξύ των μαθητών ήταν όλοι ίσοι, αλλά οι τρεις υπερείχαν των άλλων, και ανάμεσα σε αυτούς τους ίδιους τους τρεις υπήρχε πάλι μεγάλη διαφορά· διότι υπάρχει μεγάλη ακρίβεια στον Θεό, μέχρι και στην παραμικρή λεπτομέρεια. «Διότι αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα», λέει. Αν και όλοι βέβαια ήταν απόστολοι, και όλοι πρόκειται να καθίσουν σε δώδεκα θρόνους, και όλοι άφησαν τα υπάρχοντά τους, και όλοι συμπορεύονταν μαζί Του· παρ' όλα αυτά έπαιρνε μαζί Του τους τρεις. Και πάλι, ακόμη και ανάμεσα σε αυτούς τους ίδιους, είπε ότι είναι δυνατόν κάποιοι να υπερέχουν· «Διότι το να καθίσει κανείς», λέει, «στα δεξιά μου και στα αριστερά μου, δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω, αλλά σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί».

Στους ουρανούς. Και πριν από την ανάσταση, λοιπόν, ας μεταφερθούμε εκεί με την ψυχή και με τον νου. «Εάν κάποιος με διακονεί, θα τον αγαπήσει ο Πατέρας». Γιατί δεν είπε: «Εγώ»; Επειδή δεν είχαν ακόμη την πρέπουσα αντίληψη γι' αυτόν, αλλά είχαν μεγαλύτερη για τον Πατέρα. Διότι εκείνοι που δεν γνώριζαν καν ότι έπρεπε αυτός να αναστηθεί, πώς θα μπορούσαν να φανταστούν μεγάλα πράγματα γι' αυτόν; Γι' αυτό και στους υιούς του Ζεβεδαίου λέει: «Δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω, αλλά σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα μου»· μολονότι ο ίδιος είναι αυτός που κρίνει. Εδώ όμως φανερώνει και τη γνησιότητά του.

Από την προθυμία τους υποσχέθηκαν αμέσως, χωρίς καν να γνωρίζουν αυτό που έλεγαν, αλλά προσδοκώντας να ακούσουν αυτό που ζήτησαν. Τι απάντησε λοιπόν Εκείνος; Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι θα το βαπτιστείτε.

Πώς, λοιπόν, λέγει: «Το να καθίσει κάποιος εκ δεξιών και εξ ευωνύμων μου δεν είναι δικό μου να το δώσω», σαν να επρόκειτο να υπάρξουν κάποιοι που θα καθίσουν; Όχι επειδή επρόκειτο να υπάρξουν, μη γένοιτο· αλλά απάντησε σύμφωνα με την αντίληψη εκείνων που ρωτούσαν, συγκαταβαίνοντας στη διάνοιά τους. Διότι δεν γνώριζαν ούτε τον υψηλό εκείνο θρόνο, ούτε την καθέδρα εκ δεξιών του Πατρός, εφόσον μάλιστα αγνοούσαν και πράγματα πολύ κατώτερα από αυτά, τα οποία ηχούσαν καθημερινά στα αυτιά τους. Αλλά ένα μόνο ζητούσαν: να απολαύσουν τα πρωτεία, να σταθούν μπροστά από τους άλλους, και να μην υπάρχει κανείς ανώτερός τους δίπλα Του. Πράγμα το οποίο ήδη ανέφερα προηγουμένως, ότι δηλαδή, επειδή άκουσαν για δώδεκα θρόνους, αγνοώντας τι ακριβώς σήμαινε αυτό που ειπώθηκε, επιδίωξαν τις πρώτες θέσεις.

Αυτή δε είπε: «Να καθίσουν αυτοί οι δύο υιοί μου, ένας στα δεξιά σου και ένας στα αριστερά σου στη βασιλεία σου». Και αποκρινόμενος ο Ιησούς είπε: «Δεν γνωρίζετε τι ζητάτε. Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πίνω, και να βαπτιστείτε το βάπτισμα που εγώ βαπτίζομαι;» Του λέγουν: «Μπορούμε». Τους λέγει: «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα θα το βαπτιστείτε· το να καθίσετε όμως στα δεξιά μου και στα αριστερά μου, δεν ανήκει σε μένα να το δώσω, αλλά θα δοθεί σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα μου.» ΤΙΤΛΟΣ ΜΓ΄. — Περί απληστίας· και ότι διακατεχόμαστε από άπληστη διάθεση στην επιθυμία μας για τα περισσότερα. «Ο άδης και η απώλεια δεν χορταίνουν· ομοίως και οι οφθαλμοί των ανθρώπων είναι άπληστοι.» «Δεν θα χορτάσει ο οφθαλμός να βλέπει, και δεν θα γεμίσει το αυτί από το να ακούει.» «Εξαιτίας της απληστίας πολλοί πέθαναν.» Η απληστία του σώματος μπορεί να εξωθήσει στην παραφροσύνη ακόμη και όσους είναι κατά τα άλλα σοφοί, και τους εξαναγκάζει να σκέπτονται με τον χειρότερο τρόπο, παρασύροντας τον λογισμό σαν ένα ατίθασο πουλάρι.

Ματθ. 20,20-23 〈Η μητέρα〉 και οι γιοι 〈προσήλθαν〉 στον Ιησού ζητώντας την πρωτοκαθεδρία 〈από τα δεξιά〉 και 〈από τα αριστερά〉, νομίζοντας ότι η βασιλεία του ήταν ήδη παρούσα επειδή μάλιστα αυτός έσπευδε προς τα Ιεροσόλυμα. Ο Ιησούς όμως, διορθώνοντας την πλάνη τους και εκπαιδεύοντάς τους να μην αγαπούν τα πρωτεία, τους είπε: 〈Δεν ξέρετε τι ζητάτε〉 υποθέτοντας ότι είναι πλέον καιρός και ότι πλησιάζει ήδη η βασιλεία μου και ότι για αυτόν τον λόγο ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα. Διότι τόσο πολύ απέχει το να είναι αυτά ήδη παρόντα, ώστε τώρα πορεύομαι προς τον σταυρό και τον θάνατο. Αυτό άλλωστε δηλώνει το 〈ποτήριό〉 μου και 〈το βάπτισμα, με το οποίο εγώ βαπτίζομαι〉. Αυτά λοιπόν επίκεινται τώρα, προς αυτά σπεύδω. Εάν, επομένως, έχετε την επιθυμία και τη φιλοδοξία να συμμετέχετε και να συναπολαύσετε αυτό στο οποίο τώρα πορεύομαι, δεν έπρεπε να ζητάτε θρόνους και καθέδρες και πρωτοκαθεδρίες, αλλά σταυρό και θάνατο. Διότι αυτά είναι που πρόκειται τώρα να αναδεχθώ. Γι' αυτό 〈δεν ξέρετε τι ζητάτε〉. διότι η λογική αίτηση τώρα είναι ο σταυρός και ο θάνατος. 〈Μπορείτε〉 λοιπόν, λέει, 〈να πιείτε το ποτήριο που εγώ πίνω〉, και 〈να βαπτιστείτε το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι〉;

Ματθ. 20, 23 Λέγοντας δε «παρά μόνο σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί» και μη προσθέτοντας «σε άλλους», κατέστησε την απόλαυση κοινή και ούτε αυτούς τους ίδιους απέκλεισε από αυτήν. «Για εκείνους που έχει ετοιμαστεί», λέει, «θα είναι και για εσάς, εάν καταστήσετε τους εαυτούς σας άξιους της δωρεάς· διότι, και αν ακόμη τα έπαθλα δεν είναι θρόνοι και καθέδρες, εντούτοις \"εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν\" είναι αποταμιευμένα για όσους αγωνίστηκαν καλά».

Ο δε Θεός, όντας ισχυρός και αήττητος, σε εκείνους μεν που θέλουν με την ελεύθερη προαίρεσή τους, όπως ελέχθη, να πολεμούν τον εχθρό, γίνεται σύμμαχος και τους αναδεικνύει νικητές κατά του πονηρού διαβόλου, εκείνους όμως που δεν θέλουν να πολεμήσουν ή να παλέψουν και να αγωνιστούν δεν τους εξαναγκάζει, για να μην αναιρέσει το αυτεξούσιο της λογικής μας φύσης, η οποία έχει πλαστεί κατ' εικόνα Του, και μας υποβιβάσει στην τάξη των άλογων όντων. Έτσι, λοιπόν, ο Θεός μας παρατηρεί σαν να βρισκόμαστε σε ένα θέατρο, όπως ακριβώς και ο επίγειος βασιλιάς βλέπει αυτούς που αγωνίζονται στο θέατρο, όπως έχει δηλωθεί. Αλλά ο μεν επίγειος βασιλιάς δεν γνωρίζει εκ των προτέρων αυτούς που πρόκειται να ηττηθούν ή να νικήσουν, παρά μόνο αν δει την έκβαση και των δύο, και παρόλο που προετοιμάζει τα στεφάνια, δεν γνωρίζει σε ποιους θα τα προσφέρει· ο επουράνιος όμως βασιλιάς γνωρίζει με ακρίβεια και τους δύο προ των αιώνων. Γι' αυτό και προς εκείνους που του ζήτησαν να καθίσουν εκ δεξιών και εξ ευωνύμων του μέσα στη δόξα του, έλεγε: «Δεν είναι δικό μου να σας το δώσω αυτό», αλλά θα δοθεί σε εκείνους για τους οποίους ακριβώς έχει ετοιμαστεί.

Έπειτα, απομακρύνοντάς τους από τέτοιου είδους λογισμούς, τους προτρέπει μάλλον προς τους κινδύνους. Ερωτά δε, όχι επειδή αγνοεί, αλλά για να τους αναγκάσει να φανερώσουν την πληγή μέσω της απάντησής τους, και για να σπεύσουν να εκπληρώσουν την υπόσχεσή τους. Διότι λέγει το εξής: Επειδή δεν μπορεί κάποιος να γίνει κοινωνός της βασιλείας μου, εάν δεν γίνει κοινωνός και των παθημάτων μου, πείτε μου, εάν μπορείτε να υποφέρετε τα ίδια. Διότι αποκαλεί «ποτήριον» το μαρτύριο και τον δικό του θάνατο, αφενός μεν για να δείξει ότι είναι κάτι εύκολο, όπως το να πιει κανείς ένα ποτήρι, και πρέπει λοιπόν και εμείς να προστρέχουμε σε αυτό ως κάτι το εύκολο· αφετέρου δε, για να δηλώσει ότι και ο ίδιος αποδέχεται με χαρά τον θάνατο. Και όπως ακριβώς αυτός που πίνει ένα ποτήρι, αμέσως αποκοιμιέται βαραινόμενος, έτσι και αυτός που πίνει το ποτήρι του μαρτυρίου, καταφέρεται στον ύπνο του θανάτου. Ονομάζει επίσης «βάπτισμα» τον θάνατό του, καθώς αποτελεί καθαρτήριο για όλους μας· εκείνοι όμως υποσχέθηκαν, χωρίς να γνωρίζουν τι έλεγαν, αλλά μόνο και μόνο για να επιτύχουν αυτό που ήθελαν, δίνοντας εύκολα κάθε υπόσχεση. «Και τους λέγει: Το μεν ποτήριόν μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι, θα το βαπτιστείτε· το να καθίσετε όμως εκ δεξιών μου και εξ ευωνύμων μου, δεν ανήκει σε εμένα να το δώσω, αλλά θα δοθεί σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί από τον Πατέρα μου». Θα μαρτυρήσετε βέβαια, το γνωρίζω αυτό, και πράγματι συνέβη. Διότι τον μεν Ιάκωβο τον σκότωσε ο Ηρώδης, τον δε Ιωάννη τον καταδίκασε ο Τραϊανός, ενώ μαρτυρούσε για τον Λόγο της αλήθειας.

Το να καθίσετε, όμως, δεν ανήκει σε μένα να το δώσω, αλλά θα δοθεί σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί· δηλαδή, εάν βρεθεί κάποιος, ο οποίος μαζί με το μαρτύριο έχει και κάθε άλλη αρετή, εκείνος θα λάβει τη δωρεά.