Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 20:27

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Γνωρίζετε ότι οι άρχοντες των εθνών κυριαρχούν πάνω τους, και οι μεγάλοι ασκούν εξουσία πάνω τους. Δεν θα είναι όμως έτσι μεταξύ σας· αλλά όποιος θέλει να γίνει πρώτος μεταξύ σας, θα είναι διάκονός σας· και όποιος θέλει να είναι πρώτος μεταξύ σας, θα είναι δούλος σας· όπως ακριβώς ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει, και να δώσει την ψυχή του ως λύτρο για πολλούς.

Βρίσκει λοιπόν τους γιους του Ζεβεδαίου να κυοφορούν κάποια φιλαρχία και κενή δόξα, και με πειστικότητα τους αποτρέπει και τους απομακρύνει από το κακό, διδάσκοντάς τους μάλλον να έχουν ταπεινό φρόνημα. Και αυτό θα το κατανοήσουμε μέσα από τα όσα ακολουθούν. Διότι οι άλλοι μαθητές αγανακτούν, βλέποντας αυτό που προσφερόταν και οφειλόταν σε όλους να επιδιώκεται να αρπαχθεί μόνο από δύο, τουλάχιστον όσον αφορά το αίτημα και την προσέγγιση της γυναίκας. Όμως ο Σωτήρας, αφού τους προσκάλεσε όλους, όπως είναι γραμμένο, διαπαιδαγωγεί τους γιους του Ζεβεδαίου, και μιλάει γενικά, ώστε να μην φανεί ότι απευθύνεται μόνο σε αυτούς: «Οι βασιλείς των εθνών τα κατακυριεύουν, και οι άρχοντες τα κατεξουσιάζουν. Δεν θα είναι όμως έτσι μεταξύ σας, αλλά όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, θα είναι δούλος σας.» Και προβάλλει τον εαυτό Του ως πρότυπο αυτού του πράγματος, λέγοντας: «Όπως ακριβώς και ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει.» Επισφραγίζοντας δε κατά κάποιον τρόπο τα όσα είπε και εκθέτοντας πιο ξεκάθαρα τον σκοπό τους, προσθέτει μια παραβολή, μέσω της οποίας συμβουλεύει πάλι όσους έχουν προσκληθεί σε δείπνο, ότι δεν πρέπει αυθαίρετα να πηγαίνουν στην πρώτη θέση, αλλά να περιμένουν την τιμή από τον οικοδεσπότη. Διότι είναι καλύτερο, λέει, αυτός που κάθεται στην τελευταία θέση να κληθεί στην πρώτη από τη φωνή εκείνου που παραθέτει το δείπνο, παρά, ενώ έχει καθίσει στην πρώτη, να αποσταλεί εσπευσμένα στην τελευταία, λόγω της παρουσίας κάποιου άλλου, στον οποίο η πρώτη θέση φαίνεται να οφείλεται από τον διοργανωτή της εορτής.

Αδελφέ, σε όλα σου τα έργα να θυμάσαι τα έσχατά σου, και δεν θα αμαρτήσεις ποτέ. Μην αλαζονεύεσαι ούτε να υπερηφανεύεσαι, αλλά να ταπεινώνεις τον εαυτό σου· διότι η τιμωρία των ασεβών είναι φωτιά και σκουλήκι. Απόκτησε τον φόβο του Θεού, ώστε να σε φοβηθούν και οι δαίμονες. Τα προσποιητά είναι πάντοτε μάταια. Εάν όλοι θέλουμε να διατάζουμε και να εξουσιάζουμε, ποιος θα είναι εκείνος που θα υποτάσσεται ή ποιος εκείνος που θα υπακούει; Εάν όλοι επιθυμούμε την τιμή, ποιος θα απονέμει την τιμή; Ο σοφός άνδρας αποφεύγει το να διατάζει ή να διατάζεται, εκπληρώνοντας την εντολή Εκείνου που είπε: όποιος θέλει να γίνει μεγάλος μεταξύ σας, ας είναι διάκονός σας, και όποιος θέλει να είναι πρώτος μεταξύ σας, ας είναι δούλος σας· όπως ακριβώς ο Υιός του Ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να προσφέρει την ψυχή Του ως λύτρο για πολλούς. Σε όρισαν ηγούμενο; Μην υπερηφανεύεσαι, αλλά γίνε ανάμεσά τους σαν ένας από αυτούς, να αναλογίζεσαι τους προηγούμενους κόπους σου και να γνωρίζεις ότι και εκείνοι ζουν μέσα στους ίδιους κόπους, και μην τους παραμελείς, αλλά να τους φροντίζεις.

Περί φιλαυτίας και κενής απάτης. Παραίνεση ιζ'. Αδελφέ, γιατί πλανάσαι παρακινούμενος από τον Διάβολο να επιδιώκεις ανώτερους βαθμούς, στους οποίους δεν θα ωφεληθείς, αποδίδοντας τιμή στον εαυτό σου; Άκουγε τον Απόστολο που λέει: διότι δόκιμος δεν είναι εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος. Άκουγε και τον Κύριο που λέει: πώς μπορείτε να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό; Έλα λοιπόν στον εαυτό σου, αγαπητέ, και αναλογίσου για ποια αιτία απαρνήθηκες τον μάταιο βίο και τον Διάβολο και την υπερηφάνειά του, και πάψε να φρονείς τα κοσμικά. Δεν γνωρίζεις ότι, εάν εξουθενώσεις τον πλησίον σου, διαπράττεις αμαρτία φιλαυτίας και κενής απάτης; Ας υποθέσουμε δε ότι ήδη προέκοψες και στάθηκες ανώτερος από τον αδελφό σου, και ότι προέκοψες σε μεγαλύτερα πράγματα εξαιτίας της φιλονικίας και της φιλαυτίας, και επειδή δεν θέλησες να ταπεινωθείς στον αδελφό σου. Πρόσεχε, αδελφέ, μήπως, θέλοντας να είσαι πρώτος από τον αδελφό σου, βρεθείς εκεί ελάχιστος στον μέλλοντα αιώνα. Και τότε θα ακούσεις αυτό που άκουσε εκείνος ο φιλόδοξος πλούσιος, καθώς βασανιζόταν στο άσβεστο πυρ: θυμήσου ότι απέλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου. Διότι είναι γραμμένο: όσα θεωρούνται υψηλά από τους ανθρώπους, είναι βδελυρά ενώπιον του Θεού. Άραγε ξέχασες Εκείνον που είπε: όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι δούλος σας, και όποιος θέλει να είναι μέγας ανάμεσά σας, ας είναι διάκονός σας;

Ο Κύριος υπέδειξε το έργο ως ανώτερο και πρωταρχικότερο από τον λόγο και την προσευχή, λέγοντας τα εξής· διότι δεν δεχόταν τη διακονία της Μάρθας ως κάτι το ασήμαντο. Και έτσι, ο ίδιος επιτέλεσε το έργο πλένοντας τα πόδια των μαθητών, και τους προέτρεψε λέγοντάς τους: Αν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα δικά σας πόδια των μαθητών, και εσείς οφείλετε να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου· διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε όπως έκανα εγώ, να κάνετε και εσείς. Και πάλι: όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος όλων και δούλος όλων· όπως ακριβώς και ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του λύτρο για πολλούς. Και: όποιος κάνει κάτι σε έναν από αυτούς, το έκανε σε εμένα.

Διότι, αφού τους κάλεσε, λέει: Οι άρχοντες των εθνών τα καταδυναστεύουν και οι μεγάλοι τους τα κατεξουσιάζουν· σε εσάς όμως δεν θα είναι έτσι, αλλά όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας γίνει ο τελευταίος όλων. Βλέπεις ότι αυτό επιθυμούσαν, το να γίνουν πρώτοι και μεγαλύτεροι και ανώτεροι, και, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, άρχοντές τους; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αντιτιθέμενος σε αυτή την επιθυμία και φέρνοντας στο φως τις κρυφές τους σκέψεις, έλεγε: Όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος όλων. Εάν αγαπάτε την πρωτοκαθεδρία, λέει, και την ανώτατη τιμή, να επιδιώκετε τα έσχατα, το να είστε οι πιο ασήμαντοι από όλους, οι πιο ταπεινοί από όλους, οι πιο μικροί από όλους, το να τοποθετείτε τους εαυτούς σας μετά τους άλλους.

Διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Και όταν λέει: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα την βρει»· και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς»· δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι δεν γίνεται από αγάπη, αλλά φανερώνει τον μισθό που επιφυλάσσεται για αυτούς τους κόπους. Επειδή, το ότι μαζί με το μαρτύριο ζητά και αυτό (δηλαδή την αγάπη), αλλού το υπαινίχθηκε σαφώς, λέγοντας τα εξής: «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι θα το βαπτιστείτε»· δηλαδή, θα μαρτυρήσετε, θα σφαγιαστείτε για εμένα· το να καθίσετε όμως στα δεξιά και στα αριστερά —όχι βέβαια με την έννοια ότι κάποιοι κάθονται σωματικά στα δεξιά και στα αριστερά, αλλά υποδηλώνοντας την ανώτατη πρωτοκαθεδρία και τιμή— «δεν είναι δικό μου να το δώσω», λέει, «αλλά ανήκει σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί». Έπειτα, δείχνοντας για ποιους έχει ετοιμαστεί, αφού τους κάλεσε, λέει: «Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας είναι διάκονος όλων σας»· φανερώνοντας την ταπεινοφροσύνη και την αγάπη. Απαιτεί μάλιστα έντονη αγάπη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Όπως ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για πολλούς»· δείχνοντας ότι έτσι πρέπει να αγαπάμε, ώστε να φτάνουμε στο σημείο να σφαγιαστούμε για εκείνους που αγαπούμε· διότι κυρίως αυτό σημαίνει το να αγαπά κανείς τον Ίδιο. Γι' αυτό και στον Πέτρο λέει: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Τι είναι δε η άρνηση της ίδιας του της ψυχής παρά το να παραδώσει τον εαυτό του ολοκληρωτικά στην αδελφότητα και να μην εκτελεί καθόλου τα δικά του θελήματα, αλλά, έχοντας εξαρτήσει τον εαυτό του πάντοτε από τον λόγο του Θεού, να στολίζει την ψυχή του με τα άγια και καθαρά νοήματα των εντολών και να τις θεωρεί σωτήριες και γλυκές. Να μην έχει απολύτως τίποτα στη δική του εξουσία, εκτός από το ένδυμα που φοράει, ώστε να μπορεί να είναι από παντού αμέριμνος, εκτελώντας μόνο τα όσα του προστάζονται με χαρά. Και ως ευγνώμων εξαγορασμένος δούλος, ας θεωρεί σε όλα όλους τους αδελφούς, και μάλιστα τους προεστώτες, ως κυρίους και δεσπότες χάριν του Χριστού, καθώς και ο ίδιος ο Κύριος είπε: Αυτός που θέλει ανάμεσά σας να είναι πρώτος και μεγάλος, ας είναι ο πιο έσχατος από όλους και διάκονος όλων και δούλος όλων, χωρίς να κυνηγά, από την πλευρά του, δόξα ή τιμή ή έπαινο για τη διακονία ή την πολιτεία του από τους ίδιους τους αδελφούς, σύμφωνα με το ρητό: Διακονώντας με κάθε προθυμία, όχι με οφθαλμοδουλία ως ανθρωπάρεσκος, αλλά ως δούλος Χριστού έχοντας παραδώσει τον εαυτό του στον Κύριο, ας πορεύεται στη στενή και τεθλιμμένη οδό, ως εραστής της βασιλείας, και έχοντας υποταχθεί πρόθυμα και με αγαλλίαση στον ελαφρύ και χρηστό ζυγό του Κυρίου, καθώς έτσι γίνεται πρόξενος μεγάλης σωτηρίας για τον εαυτό του, εάν με μακροθυμία και υπομονή ως το τέλος παραμείνει σε αυτήν την καλή και ψυχωφελή δουλεία, βλέποντας όλους ως κυρίους, ως οικείους του Χριστού και κληρονόμους της βασιλείας, και εκπληρώνοντας κάθε υποταγή στον καθένα, και μάλιστα στους προεστώτες ασκητές και σε εκείνους που έχουν αναλάβει τα βάρη των φροντίδων της αρετής, θεωρώντας πάντοτε τον εαυτό του οφειλέτη της διακονίας προς τους αδελφούς με αγάπη και απλότητα, σύμφωνα με το ρητό: Δια της αγάπης να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον, και πάλι: Μην οφείλετε σε κανέναν τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον.

Έτσι να τρέχετε, ώστε να κατακτήσετε το βραβείο. Η'. Το να απαρνηθεί κανείς τον εαυτό του θεώρησε ότι είναι τούτο: το να παραδίδεται εντελώς στην αδελφότητα, και να μην ακολουθεί καθόλου το δικό του θέλημα. ούτε να είναι κύριος κανενός πράγματος, παρά μόνο του ενδύματός του. ώστε, όντας από παντού απερίσπαστος, να εκτελεί με χαρά μόνο όσα του προστάζουν, σαν να είναι αργυρώνητος δούλος απέναντι σε όλους, και μάλιστα στους προϊσταμένους, υπακούοντας στον Χριστό που είπε: Όποιος θέλει να είναι πρώτος και μεγάλος ανάμεσά σας, ας είναι διάκονος όλων, και έσχατος, και δούλος, χωρίς να επιδιώκει δόξα και τιμή ή έπαινο. χωρίς να εργάζεται με οφθαλμοδουλεία σαν ανθρωπάρεσκος, αλλά θεωρώντας πάντοτε τον εαυτό του οφειλέτη της διακονίας προς τους αδελφούς, με αγάπη και απλότητα.

Διότι, εάν υπάρξει κοπή του θελήματος, η οδός καθίσταται πάρα πολύ εύκολη και η σωτηρία ευχερής· επομένως, πρέπει να φροντίζουμε για την κοπή του θελήματος, και μαζί της θα φανερωθεί η άνετη και μακάρια ζωή. Υπάρχουν κόποι στο κοινόβιο; Αλλά υπάρχουν και αναπαύσεις. Κοπιάζει κάποιος περισσότερο από τον πλησίον του; Αλλά θα έχει και μεγαλύτερο μισθό· «διότι ο καθένας», λέγει, «θα λάβει τον δικό του μισθό, ανάλογα με τον δικό του κόπο». Υποτάσσεται κάποιος από αγάπη στον πλησίον; Θα λάβει τα πρωτεία· «διότι όποιος θέλει να είναι πρώτος μεταξύ σας, ας είναι δούλος σας». Είναι κάποιος αδύναμος στο να καταπιαστεί με τα βαρύτερα έργα; Ας μην αμελεί όμως εκείνα που είναι σύμφωνα με τις δυνάμεις του, ώστε να δοξάζεται ο Θεός στα πάντα· και ας μην είναι κανείς χωρίς συνεισφορά προς το κοινό συμφέρον. Αυτά, αν και έχουν ειπωθεί πολλές φορές, ωστόσο και τώρα κατ' ανάγκην υπενθυμίζονται· διότι ο προκείμενος αγώνας δεν είναι μικρός. «Ιδού», λέγει, «έχω θέσει ενώπιόν σου τη ζωή και τον θάνατο». Συνεπώς, για να επιλέξουμε εμείς τη ζωή και να αποφύγουμε τον αιώνιο θάνατο, γίνεται ο λόγος και η παράκληση, η διδασκαλία και η προτροπή.

"Δεν είναι δικό μου έργο να δώσω τον στέφανο χαριστικά, αλλά ανήκει σε εκείνον για τον οποίο έχει ετοιμαστεί, δηλαδή σε εκείνον που έτρεξε και νίκησε"· έτσι λοιπόν και εδώ λέει ο Χριστός, ότι: "Δεν μπορώ εγώ να σας δώσω χαριστικά την καθέδρα στα δεξιά μου· διότι ανήκει σε άλλους, σε αυτούς που έχουν κοπιάσει, και για εκείνους έχει ετοιμαστεί". Θα ρωτήσεις λοιπόν, άραγε πρόκειται κάποιοι να καθίσουν; Αλλά θα μάθεις ότι κανείς δεν πρόκειται να καθίσει εκεί. Διότι αυτό ανήκει μόνο στη θεία ουσία. Σε ποιον άλλωστε από τους αγγέλους είπε: "Κάθου στα δεξιά μου;" Αλλά αυτό το είπε ο Κύριος προσαρμοζόμενος στη δική τους αντίληψη· επειδή, μην έχοντας κατανοήσει ότι το να καθίσουν σε δώδεκα θρόνους σημαίνει το να δοξαστούν για την αρετή τους, ζητούσαν τέτοιου είδους καθέδρα. "Και όταν το άκουσαν οι δέκα, αγανάκτησαν για τους δύο αδελφούς. Ο δε Ιησούς, αφού τους προσκάλεσε, είπε: Γνωρίζετε ότι οι άρχοντες των εθνών τα κατακυριεύουν, και οι μεγάλοι τα κατεξουσιάζουν. Δεν θα είναι όμως έτσι μεταξύ σας, αλλά όποιος θέλει να γίνει μεγάλος ανάμεσά σας, θα είναι διάκονός σας, και όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, θα είναι δούλος σας· όπως ακριβώς ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει, και να προσφέρει την ψυχή του ως λύτρο για πολλούς". Όταν είδαν οι δέκα τους δύο να επιπλήττονται από τον Χριστό, τότε αγανακτούν και αυτοί, και έδειξαν ότι και αυτοί είχαν ενοχληθεί από την τιμή προς εκείνους. Διότι ήταν ακόμη ατελείς· καθώς οι μεν δύο στρέφονταν ενάντια στους δέκα, οι δε δέκα φθονούσαν τους δύο.