Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 20:9

Ματθ. 20, 1-16 Αποφεύγοντας την κενοδοξία ο Κύριος μιλάει σαν να πρόκειται για κάποιον άλλο «οικοδεσπότη», ενώ ο ίδιος είναι ο οικοδεσπότης και ο διανομέας της βασιλείας των ουρανών. Ως «ημέρα» ονομάζει ολόκληρο τον αιώνα, κατά τον οποίο σε διάφορες εποχές μετά την παράβαση του Αδάμ προσκαλεί ορισμένους δικαίους σε θεοσεβή εργασία, ορίζοντάς τους μισθό για τα έργα. Εκείνοι λοιπόν περί την πρώτη ώρα είναι οι της εποχής του Αδάμ και του Ενώχ, ενώ της «τρίτης» είναι οι της εποχής του Νώε και του Σημ και οι δίκαιοι που προήλθαν από αυτούς· διότι είναι η δεύτερη εποχή και η δεύτερη κλήση, οπότε υπήρχαν και διαφορετικές νομικές διατάξεις. Οι δε εργάτες που κλήθηκαν περί την «έκτη» είναι εκείνοι της εποχής του Αβραάμ, επί του οποίου δόθηκε και πάλι η νομοθεσία της περιτομής, και της «ενδέκατης» είναι εκείνοι κατά την παρουσία του Χριστού, για τους οποίους και μόνο λέγεται «τι κάνετε εδώ όλη την ημέρα αργοί;», διότι, μη έχοντας ελπίδα στον Κύριο, όντας άθεοι στον κόσμο και αργοί σε κάθε αγαθό έργο, μοιάζουν με εκείνους που «στέκονται στην αγορά» και δεν αντιλαμβάνονται απολύτως τίποτα, αλλά διανύουν τον βίο τους άσκοπα και μάταια. Αυτούς προτρέπει ο Κύριος λέγοντας: «Τι στέκεστε (λέγοντας έτσι) αργοί;». Προς αυτόν αποκρίνονται λέγοντας: «Κανείς δεν μας μίσθωσε»· διότι ούτε ο Μωυσής ούτε κάποιος από τους αγίους κήρυξε στα έθνη, παρά μόνο στον Ισραήλ. Όμως ο Κύριος εισάγει και αυτούς «στον αμπελώνα».

Θα διαφυλάξει δε έναν τέτοιον άνθρωπο και για την αιώνια ζωή· διότι αυτός που πέρασε τον βίο του με αγνεία, τέτοιος θα είναι και στον μέλλοντα αιώνα. <Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απολύτως δίκαια.> (A f. 115.) Κρίματα, πάλι, ονομάζει τις θείες κρίσεις και αποφάσεις για κάθε ζήτημα· αυτές δε είναι αληθινές και δίκαιες στο σύνολό τους, δηλαδή δεν είναι ασύμφωνες ούτε συγκρούονται μεταξύ τους, αλλά μάλλον είναι αδελφές και εναρμονισμένες. Διότι καμία απολύτως αντίθεση δεν βρίσκεται στους νόμους του Σωτήρα. Και κρίνει με δύο τρόπους ο Θεός, είτε φιλάγαθα είτε δίκαια· και φιλάνθρωπα μεν, όπως όταν σε αυτόν που κλήθηκε περί την ενδέκατη ώρα στον αμπελώνα, απονέμει ίσο μισθό με εκείνους που είχαν κοπιάσει προηγουμένως· δίκαια δε, όπως κατά την παράταξη των προβάτων και των εριφίων, λέγοντας στους μεν: «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία»· στους δε: «Πορευθείτε μακριά μου, οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ». <Εάν δεν με κυριεύσουν, τότε θα είμαι άμωμος, και θα καθαριστώ από μεγάλη αμαρτία.> (A f. 115 b.)

Με τον ίδιο τον Χριστό μοιάζουν εκείνοι οι άγιοι, και από Αυτόν έχουν αποκτήσει οίκους όσοι βρίσκονται στην έρημο. Διότι ποτέ δεν στερεί τους αγαθούς θησαυρούς από όσους έρχονται την ένατη ή την ενδέκατη ώρα. Αλλά, ως αγαθός δεσπότης, δίνει πρώτα τον μισθό στον εργάτη που εργάστηκε την ενδέκατη ώρα στον αμπελώνα. Πρόθυμα έχει ανοιχθεί ο θησαυρός, και ο πλούτος δίνεται σε όσους θέλουν να προσέλθουν για να στολιστούν με τη δόξα, με την οποία είναι οι ίδιοι πάντοτε στολισμένοι, και πάλι να αναλάβουν καλά και ένδοξα πρότυπα και να γίνουν μιμητές της δικής τους πολιτείας.

Είτε, λοιπόν, προοδεύεις στις αγαθές πράξεις, μην υπερηφανεύεσαι· είτε έχεις κατακρίνει πολλά στον εαυτό σου, μην απελπίζεσαι για τη σωτηρία σου· διότι μακάριος είναι εκείνος, όχι μόνο που άρχισε καλά, αλλά που ολοκλήρωσε άμεμπτα τον αγώνα. Ας μην παραδώσουμε, λοιπόν, τον εαυτό μας στην αργία όλη την ημέρα· αλλά ας εργαστούμε καλά την ενδέκατη ώρα, για να αξιωθούμε και εμείς να λάβουμε από το χέρι του Κυρίου το δηνάριο. 93. Εάν έχεις μαζί σου μαθητή και, εξαιτίας της αμέλειας που προέρχεται από τη δική του απροσεξία, εγκαταλείψει τον ζυγό της ευσέβειας, μην παραξενεύεσαι για αυτά, μήτε να δίνεις χώρο στην αθυμία να καταπονεί περισσότερο τη διάνοιά σου, μήπως και τον εαυτό σου βλάψεις και εκείνον δεν ωφελήσεις. Αλλά σκέψου τον υπηρέτη του προφήτη Ελισαίου· και αν ακόμη έχει ξεπέσει σε πολλή κακία, αναλογίσου τον απόστολο που έγινε προδότης. Και ποιος είναι τόσο αγνώμων και ασεβής, ώστε να αποδώσει στον Διδάσκαλο την αιτία της δικής του πτώσης, και όχι στην κακή προαίρεση του μαθητή; Διότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο αυτεξούσιο, γι' αυτό και τον περιμένουν τιμές και τιμωρίες· σε αυτούς που αγωνίζονται καλά οι τιμές και τα στεφάνια, ενώ στους παραβάτες και τους καταφρονητές τιμωρίες και βάσανα. Διότι υπάρχει αμαρτία προς θάνατο· και προκαλεί θάνατο στον εαυτό του αυτός που επιμένει στην κακία και δεν μεταστρέφεται από τα απαγορευμένα προς τα άριστα. 94.

Μέσω αυτού, μου φαίνεται ότι υποδηλώνεται το γνώρισμα της ίδιας της βασιλείας, ότι δηλαδή το χάραγμα του δηναρίου σημαίνει την αποτυπωμένη εικόνα του βασιλιά. Επειδή, λοιπόν, ήταν δίκαιο όλοι όσοι προσήλθαν στον αμπελώνα και στο πολίτευμα της θεοσέβειας, έχοντας καταπιαστεί με μία και την αυτή εργασία, να συμμετάσχουν στην ίδια βασιλεία, για τον λόγο αυτόν ευλόγως αποδίδει σε όλους το σύμβολο της βασιλείας, το δηνάριο. Από αυτούς, άλλοι κλήθηκαν στη νεότητά τους, άλλοι γύρω στο μέσο της ανθρώπινης ζωής, άλλοι έχοντας ήδη φτάσει και ξεπεράσει την ώριμη ανδρική ηλικία, και άλλοι στο στάδιο του πρεσβύτη, όντας πλέον γερασμένοι και βρισκόμενοι προς τη δύση του βίου τους. Θα μπορούσε κανείς, ερμηνεύοντας και με διαφορετικό τρόπο, να πει ότι αυτά που δηλώνονται μέσω της παραβολής εφαρμόζονται σε αυτούς που ανέκαθεν, από την πρώτη περίοδο της ιστορίας του βίου μέχρι τη συντέλεια, αξιώνονται της θείας κλήσης· ώστε να πούμε ότι κλήθηκαν πρωί πρωί στην εργασία της θεοσέβειας εκείνοι που δικαιώθηκαν πρώτοι κατά την αρχή του βίου· δεύτεροι δε εκείνοι την εποχή του Ενώχ και του Νώε· κατά την τρίτη ώρα εκείνοι την εποχή του Αβραάμ· κατά την έκτη ώρα εκείνοι την εποχή του Μωυσή, του Ιησού και των κριτών· κατά την ενάτη εκείνοι στα χρόνια των προφητών· και κατά την ενδέκατη, εκείνοι μετά τη σωτήρια θεοφάνεια· οι οποίοι όλοι θα αξιωθούν έναν και τον αυτόν μισθό που δηλώνεται με το δηνάριο, το οποίο αναφερόταν στη βασιλεία του Θεού.

Μας απάλλαξες από κόπους, όποιος κι αν είσαι εσύ που τα λες αυτά, αποκαλύπτοντας επιτέλους το απόκρυφο μυστικό της αναβολής· και, αν και δεν σε επαινώ για την κακία σου, σε επαινώ για την ομολογία σου. Έλα όμως εδώ, και άκουσε την ερμηνεία της παραβολής, ώστε να μην υποστείς βλάβη από τα Γραφόμενα εξαιτίας της απειρίας σου. Πρώτον, ο λόγος εδώ δεν γίνεται για το βάπτισμα, αλλά για εκείνους που πιστεύουν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και εισέρχονται στον καλό αμπελώνα, δηλαδή την Εκκλησία. Διότι από την ημέρα και την ώρα που πίστεψε ο καθένας, από εκείνη απαιτείται και η εργασία του. Έπειτα, αν και ως προς το μέτρο του κόπου εκείνοι που εισήλθαν πρώτοι προσέφεραν περισσότερα, δεν συνέβη όμως το ίδιο και ως προς το μέτρο της προαιρέσεως· και ίσως στους τελευταίους, εξαιτίας αυτής της προαιρέσεως, να οφειλόταν κάτι περισσότερο, έστω κι αν ο λόγος ακούγεται κάπως παράδοξος. Διότι η αιτία που εισήλθαν αργότερα, είναι ότι κλήθηκαν αργότερα στην καλλιέργεια του αμπελώνα. Ας εξετάσουμε όμως πόσο μεγάλη είναι η διαφορά τους στα άλλα σημεία: Οι μεν δεν πίστεψαν προηγουμένως, ούτε εισήλθαν, πριν συμφωνηθεί ο μισθός τους· οι δε προσήλθαν στην εργασία χωρίς συμφωνία, πράγμα που αποτελεί γνώρισμα μεγαλύτερης πίστεως. Και οι μεν αποδείχθηκε ότι είχαν φθονερή και γογγυστική φύση, ενώ οι δε δεν κατηγορούνται για τίποτα τέτοιο. Και στους μεν αυτό που δόθηκε ήταν μισθός, παρόλο που ήταν πονηροί, ενώ στους δε ήταν χάρις· ώστε, εφόσον κατηγορήθηκαν και για ανοησία, δικαίως στερήθηκαν το κάτι περισσότερο. Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, τι θα συνέβαινε και σε αυτούς αν είχαν καθυστερήσει: προφανώς θα λάμβαναν ακριβώς τον ίδιο μισθό.

Από τα οποία συνάγεται ότι είναι δίκαιη η διανομή της ίσης αμοιβής, εφόσον η προαίρεση αντισταθμίζεται με τον κόπο. ΚΑʹ. Εάν πάλι η παραβολή σκιαγραφεί τη δύναμη του λουτρού, σύμφωνα με τη δική σου εξήγηση, τι θα εμπόδιζε αυτόν που εισήλθε νωρίτερα και υπέστη τον καύσωνα, να μη φθονήσει τους τελευταίους, ώστε με αυτήν ακριβώς τη φιλάνθρωπη στάση να αποκομίσεις μεγαλύτερο όφελος, και να λάβεις την ανταπόδοση ως οφειλή και όχι ως χάρη; Έπειτα, εκεί οι εργάτες λαμβάνουν την αμοιβή επειδή εισήλθαν στον αμπελώνα και δεν απέτυχαν να μπουν σε αυτόν· πράγμα που κινδυνεύεις να πάθεις εσύ. Ώστε, εάν μεν ήταν βέβαιο ότι θα επιτύχεις τη δωρεά, έχοντας τέτοιο φρόνημα και αποφεύγοντας πονηρά μέρος της εργασίας, θα ήταν συγγνωστό για εσένα που καταφεύγεις σε τέτοιους λογισμούς και που επιθυμείς να αποκομίσεις κάποιο επιπλέον κέρδος από τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· για να μην πω ότι και ο ίδιος ο μεγαλύτερος κόπος αποτελεί μεγαλύτερο μισθό για εκείνον που δεν έχει εντελώς καπηλική νοοτροπία. Εάν όμως υπάρχει κίνδυνος για εσένα να εκπέσεις εντελώς από τον αμπελώνα εξαιτίας αυτής της εμπορικής συναλλαγής, και να ζημιωθείς ως προς το κεφάλαιο στην προσπάθειά σου να αποσπάσεις τα μικρά, έλα, πείσου στα λόγια μου· αφήνοντας κατά μέρος τέτοιου είδους παρερμηνείες και αντιρρήσεις, προσέλθε στο δώρο χωρίς υπολογισμούς, μήπως αρπαγείς απότομα πριν από την εκπλήρωση των ελπίδων σου, και χωρίς να το καταλάβεις στρέψεις τέτοια σοφίσματα εναντίον του εαυτού σου.

Εκείνοι που κήρυτταν τον Εμμανουήλ εκ της Παρθένου, φανέρωναν την ένωση του Λόγου του Θεού με το πλάσμα Του. Μέσω της παραβολής των εργατών που αποστέλλονται στον αμπελώνα σε διαφορετικούς καιρούς, υποδεικνύεται ένας και ο αυτός οικοδεσπότης, ο οποίος έχει καλέσει άλλους μεν στην αρχή της δημιουργίας του κόσμου, μερικούς δε μετά από αυτό, και έτερους κατά το μέσον των χρόνων, άλλους δε καθώς προχωρούσαν οι καιροί, και στο τέλος πάλι άλλους, έτσι ώστε οι μεν εργάτες να είναι πολλοί ανάλογα με τις γενεές τους, ένας δε να είναι ο οικοδεσπότης που τους συγκαλεί.

Το ότι ο χρόνος είναι κατ' αυτόν τον τρόπο διαιρεμένος το κατέδειξε η παραβολή του Χριστού, ο οποίος διαίρεσε σε πέντε μέρη την ημέρα και εκείνους που προσκλήθηκαν στον αμπελώνα, δηλαδή στην εργασία της δικαιοσύνης, λέγοντας ότι άλλοι καλούνται την πρώτη ώρα, άλλοι την τρίτη, άλλοι την έκτη, άλλοι την ενάτη και άλλοι την ενδεκάτη. Διότι αυτές αποτελούσαν διαφορετικές κλήσεις και διαφορετικά δικαιώματα: άλλο ήταν εκείνο επί Αδάμ, άλλο επί Νώε, άλλο επί Αβραάμ, άλλο επί Μωυσή, και τελευταίο και τελειότατο εκείνο κατά την παρουσία του Χριστού, οπότε και ο μισθός των έργων αποδίδεται σύμφωνα με τη σωτήρια παραβολή πρώτα στους τελευταίους, επειδή εμείς λαμβάνουμε πρώτοι την αναγέννηση μέσω του βαπτίσματος, εμείς για τους οποίους «θυσιάστηκε ο Χριστός», ο Οποίος για τον σκοπό αυτό αναστήθηκε και μας εμφύσησε το Άγιο Πνεύμα για την ανακαίνισή μας.

Όταν δε έφτασε το βράδυ, λέει ο κύριος του αμπελώνα στον επιστάτη του: «Κάλεσε τους εργάτες και δώσε τους τον μισθό, αρχίζοντας από τους τελευταίους έως τους πρώτους». Και όταν προσήλθαν εκείνοι της ενδέκατης ώρας, έλαβαν από ένα δηνάριο.

Κατηχητικός λόγος στο Άγιο Πάσχα. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτή την καλή πανήγυρη· αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει χαίροντας στη χαρά του Κυρίου του· αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο· αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή· αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη, ας γιορτάσει ευχαριστώντας· αν κάποιος έφτασε μετά την έκτη, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται· αν κάποιος καθυστέρησε ως την ενάτη, ας προσέλθει χωρίς κανέναν δισταγμό· αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδέκατη, ας μη φοβηθεί την αργοπορία.

Σε αυτούς λοιπόν τους τελευταίους δώσε πρώτους τα δώρα, και τότε στους πρώτους θα αποδώσεις τις αμοιβές. Και όταν ήλθαν εκείνοι της ενδέκατης ώρας, έλαβαν ένα δηνάριο. Και περιστρέφοντάς το με πολλή χαρά στα χέρια τους, έλεγαν: Κινδυνεύσαμε να δυσπιστήσουμε στα αγαθά· διότι γνώριζαν ότι δεν είχαν εργαστεί τίποτε αντάξιο αυτών που έλαβαν.

Του ιδίου [Ιωάννου του Χρυσοστόμου] εις εκείνους της ενδεκάτης ώρας Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο από δύο φύσεις, εννοώ από ψυχή και από σώμα. Και στο καθένα από αυτά παρείχε τα κατάλληλα μέσα για τη θεραπεία του· στο μεν σώμα, έμπειρους ιατρούς και ποικίλα παρασκευάσματα φαρμάκων· στη δε ψυχή, σοφούς διδασκάλους και τα βοηθήματα των θείων Γραφών. Είναι δε μεγάλη η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών πραγμάτων. Διότι κατά τόσο είναι ανώτερη [η Γραφή] από την ιατρική τέχνη, όσο ανώτερη είναι και η ψυχή, που δόθηκε από τους ουρανούς, από το γηγενές σώμα.

Αυτή, λοιπόν, είναι η παραβολή του Σωτήρος. Εμείς όμως θα ερευνήσουμε με σύνεση τα λεγόμενα, ώστε και τον ασύγχυτο θησαυρό της πίστεως να βρούμε, και να μάθουμε ποιος μεν είναι ο οικοδεσπότης του, ποιος δε ο αμπελώνας και ποιος ο μισθός, ποιες είναι οι ώρες και η ημέρα, και ποιοι είναι οι εργάτες και ποιος ο επίτροπος.

Και τι λέει; «Πηγαίνετε και εσείς στο αμπέλι, και ό,τι είναι δίκαιο θα το λάβετε. Όταν δε βράδιασε», δηλαδή κατά τη συντέλεια του κόσμου, «λέει ο κύριος του αμπελιού στον επίτροπό του...» Ποιος είναι ο επίτροπος; Ο Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, αυτός που διανέμει τα δεσποτικά χαρίσματα. Έχεις ασύγχυτο τον θησαυρό της πίστεως; Διαφύλαξέ τον. Μην πλανηθείς όπως πολλοί, και ομολογήσεις ποτέ τον επίτροπο ως οικοδεσπότη. «Λέει ο κύριος του αμπελιού στον επίτροπό του: Κάλεσε τους εργάτες και απόδωσέ τους τον μισθό». Ω του θαύματος! Ο ίδιος συμφώνησε τον μισθό, ο ίδιος έστειλε τους εργάτες στο αμπέλι, και παραγγέλλει στον επίτροπο να αποδώσει τον μισθό στους εργάτες, για να φανερώσει και τη δική του υπεροχή και να δείξει την ασύγχυτη τάξη του Πνεύματος. «Απόδωσέ τους τον μισθό», εκείνον που εγώ συμφώνησα, «αρχίζοντας από τους τελευταίους έως τους πρώτους», ώστε ούτε κατά την ίδια την απόδοση να αποθαρρυνθούν, επειδή είναι τελευταίοι, και να ταλαντευθούν στους λογισμούς τους σκεπτόμενοι: Άραγε και σε εμάς τους τελευταίους θα δώσει τον μισθό που συμφωνήθηκε για τους πρώτους; «Και όταν ήλθαν οι τελευταίοι έλαβαν από ένα δηνάριο. Όταν δε ήλθαν και οι πρώτοι, νόμισαν ότι θα λάβουν περισσότερα· και έλαβαν και αυτοί από ένα δηνάριο, και γόγγυζαν κατά του οικοδεσπότη». Όχι κατά του επιτρόπου.

Με τη χάρη του Θεού, έχεις πολλούς και σπουδαίους ανθρώπους που συμπάσχουν, που σε ενισχύουν, που τρέμουν για την ψυχή σου: τον άγιο του Θεού Βαλέριο, τον κατά πάντα τιμιότατο αδελφό του Φλωρέντιο, τον σοφό κατά τη σοφία του Χριστού Πορφύριο, και πολλούς άλλους. Αυτοί καθημερινά θρηνούν για σένα και δεν έχουν πάψει να προσεύχονται· μάλιστα, θα είχαν κιόλας επιτύχει αυτό που από καιρό παρακαλούν, αν έστω και λίγο ήθελες να ελευθερώσεις τον εαυτό σου από τις παγίδες του εχθρού. Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο, οι άλλοι να μην απελπίζονται για τη σωτηρία σου ούτε και τώρα, αλλά να προσεύχονται διαρκώς για να επανακτήσουν το μέλος τους, ενώ εσύ, έχοντας πέσει μία φορά, να μη θέλεις να σηκωθείς, αλλά να παραμένεις κάτω, και σχεδόν να φωνάζεις προς τον εχθρό: «Σφάζε, χτύπα, μη λυπάσαι»; «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται;» αναφέρει ο θείος λόγος. Εσύ όμως μάχεσαι και αντιλέγεις σε αυτό· διότι το να απελπιστεί κανείς επειδή έπεσε, δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά να ισχυρίζεται ότι εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται. Μη, σε παρακαλώ, μην αδικήσεις τόσο πολύ τον εαυτό σου· μην επισωρεύεις σε εμάς τόση οδύνη. Δεν αναφέρομαι στο παρόν, όπου δεν διανύεις ακόμη το εικοστό έτος της ηλικίας σου, αλλά ακόμη κι αν είχες επιτελέσει πολλά και είχες ζήσει όλο σου τον βίο εν Χριστώ, και στα βαθιά σου γεράματα υφίστασο τέτοια επήρεια, ούτε και τότε θα ήταν καλό να απελπιστείς, αλλά θα έπρεπε να φέρεις στον νου σου τον ληστή που δικαιώθηκε πάνω στον σταυρό, και εκείνους που εργάστηκαν την ενδέκατη ώρα και έλαβαν τον μισθό ολόκληρης της ημέρας.

Όταν τα άκουσε αυτά ο γιος του βασιλιά, αμέσως αναθάρρησε και η ψυχή του έγινε πιο θερμή. Και άρχισε να ανορθώνει τον λογισμό του Ναχώρ που έκλινε προς την απελπισία, και να τον στηρίζει πιο σταθερά στην πίστη του Χριστού, λέγοντας: «Κανένας, ω Ναχώρ, κανένας δισταγμός ας μην υπάρχει μέσα σου γι' αυτό. Διότι είναι γραμμένο ότι είναι δυνατόν στον Θεό να εγείρει τέκνα στον Αβραάμ ακόμη και από αυτές τις πέτρες· πράγμα το οποίο τι άλλο σημαίνει παρά τούτο, όπως είπε ο πατέρας Βαρλαάμ, ότι μπορούν να σωθούν και να γίνουν δούλοι του Χριστού εκείνοι που βρίσκονται σε απελπιστική κατάσταση και έχουν μιανθεί από κάθε είδους ανομίες; Διότι Εκείνος, από άκρα υπερβολή φιλανθρωπίας, άνοιξε διάπλατα τις ουράνιες πύλες σε όλους όσοι επιστρέφουν, μην αποκλείοντας την οδό της σωτηρίας σε κανέναν απολύτως, αλλά δεχόμενος με ευσπλαχνία αυτούς που μετανοούν. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και σε όσους προσήλθαν στον αμπελώνα την πρώτη και την τρίτη, την έκτη, την ενάτη και την ενδεκάτη ώρα, καθορίζεται ίσος ο μισθός, όπως λέει το άγιο Ευαγγέλιο· ώστε, κι αν μέχρι τώρα γέρασες μέσα στις αμαρτίες, εάν προσέλθεις με θέρμη, θα αξιωθείς των ίδιων επάθλων με εκείνους που αγωνίστηκαν από τη νεότητά τους».

Αλλά επειδή από τον πανάγιο και όντως θεοφάντορα Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, στην πραγματεία του «Περί της εκκλησιαστικής ιεραρχίας», έχουν θεωρηθεί τα σύμβολα της ιερής τελετής της αγίας συνάξεως επάξια της μεγαλονοίας του, πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο παρών λόγος δεν πραγματεύεται τα ίδια, ούτε προχωρά με τον ίδιο τρόπο που προχωρούσε εκείνος —διότι είναι τολμηρό και αυθάδες και εγγίζει την παράνοια, να επιχειρούν να καταπιαστούν με το δικό του έργο εκείνοι που δεν μπορούν ούτε να τον χωρέσουν ούτε να τον κατανοήσουν, και να προβάλλουν ως δικά τους τα μυστήρια που φανερώθηκαν ενθέως μόνο σε εκείνον μέσω του Πνεύματος—, αλλά (πραγματεύεται) όσα παραλείφθηκαν από εκείνον, από φιλανθρωπία και κατά το θέλημα του Θεού, επειδή είναι προσιτά και σε άλλους, για την παρουσίαση και εξάσκηση της δικής τους πνευματικής έξης γύρω από τα θεία, ανάλογα με την έφεσή τους, και μέσω των οποίων η πάμφωτη ακτίνα των τελουμένων καθίσταται γνώριμη σε αυτούς, καθώς την κατανοούν σύμφωνα με τα μέτρα τους, και τους συγκρατεί κοντά της, κυριευμένους από τον πόθο, έτσι ώστε οι μεταγενέστεροί του να μην μείνουν εντελώς άπραγοι, μην έχοντας σε όλη την ημέρα του χρόνου της παρούσας ζωής τον λόγο που τους μισθώνει για εκείνη τη θεία αμπελουργία· (τον λόγο) ο οποίος, ως ανταμοιβή για την πνευματική εργασία του πνευματικού αμπελώνα, αποδίδει το πνευματικό δηνάριο της θείας και βασιλικότατης εικόνας, το οποίο συλήθηκε εξαρχής από τον πονηρό μέσω της απάτης κατά την παράβαση της εντολής.

Ποια είναι η παραβολή του Ευαγγελίου για τους εργάτες που μισθώθηκαν στον αμπελώνα και ποια η φαινομενική ανισότητα; Η κρίση του Θεού δεν γίνεται με βάση τον χρόνο και το σώμα, διότι και η ψυχή, όντας άχρονη και ασώματη, επειδή δεν δέχεται την αύξηση και το τέλος με χρονικά κριτήρια, πραγματοποιεί άχρονα και τις κινήσεις της εσωτερικής της διάθεσης. Είναι καλό, όμως, να αποσαφηνίσουμε τα λεγόμενα με ένα παράδειγμα: πολλές φορές υπάρχει κάποιος που έχει ζήσει εβδομήντα χρόνια στον μοναχικό βίο, και άλλος μόνο μία ημέρα. Επειδή όμως ο σκοπός της μοναχικής επαγγελίας είναι, αφού αποσπαστεί κανείς από την εμπαθή προσκόλληση και τη σχέση με τα υλικά αγαθά, να μεταφέρει ολόκληρη την ψυχή του προς τον Θεό, αυτός λοιπόν που έζησε εβδομήντα χρόνια πέθανε χωρίς να μεριμνήσει καθόλου για την επίτευξη αυτής της απάθειας, ενώ εκείνος που έζησε μόνο μία ημέρα, αφού απέσπασε ολόκληρη την εμπαθή του διάνοια από τα υλικά και την εναπέθεσε ολόκληρη στους κόλπους του Θεού, τελειώθηκε πνευματικά. Κατά τη διανομή, λοιπόν, των αμοιβών που γίνεται στην κρίση, ο μεν λαμβάνει τον μισθό επάξια, επειδή έφερε εις πέρας τον σκοπό της επαγγελίας του, ενώ ο άλλος τον λαμβάνει κατά χάριν και μόνο για τον κόπο της άσκησης που υπέμεινε.

Πώς, εφόσον η πρόθεση δεν είναι η ίδια, λέγεται στο ευαγγέλιο ότι ένα δηνάριο δίδεται από τον οικοδεσπότη σε όσους κόπιασαν στον αμπελώνα, και ότι οι κλήσεις είναι διαφορετικές; Κάποιοι από τους αγίους πατέρες λέγουν ότι οι διάφορες κλήσεις σημαίνουν τις διάφορες ηλικίες, ενώ άλλοι τις διάφορες προθέσεις. Το δε δηνάριο υπόθεσε ότι είναι η σωφροσύνη, της οποίας όμως υπάρχουν πολλές βαθμίδες: διότι εκείνος μεν που έχει τη δική του γυναίκα, περιοριζόμενος σε αυτήν, διαφυλάσσει ως προς αυτό τη σωφροσύνη· υπάρχει όμως άλλος, ανώτερος από αυτόν, επειδή δεν κάνει συνεχή χρήση της άδειας του νόμου· άλλος πάλι χρησιμοποιεί αυτή την άδεια μόνο για την τεκνοποιία προς διαιώνιση του γένους· και έτερος, μετά την απόκτηση ενός ή δύο παιδιών, απέχει τελείως από τη συζυγική συνεύρεση· υπάρχει, τέλος, ο υψηλότερος από όλους αυτούς, εκείνος που δεν παραδόθηκε καθόλου στον γάμο, αλλά από αγάπη προς τον Κύριο ασκεί την παρθενία.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΒ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΚΑΙ ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΣΥΝΤΟΜΟΤΑΤΟΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Ευλόγησον, <πάτερ>. Αδελφοί και πατέρες, θεωρώ δίκαιο η πήλινη γλώσσα, ο ασθενής λόγος και ο ταπεινός νους να ησυχάσουν σήμερα, ώστε η χρυσή γλώσσα, ο λαμπρός λόγος και ο θείος και υψηλός νους να υμνήσει λαμπρά την αγία, φαιδρή, σωτήρια και λαμπρή εξανάσταση του Σωτήρος μας· ο οποίος και θα επιβεβαιώσει περισσότερο και όσα λέγονται με αδυναμία από τη δική μας αμάθεια κάθε Κυριακή περί της εργασίας, των εργατών και του δηναρίου· και ίσως ούτε και ο ίδιος θα διηγηθεί λεπτομερώς τέτοια πράγματα· διότι η παγκόσμια χαρά της θείας αναστάσεως, καθιστώντας την ψυχή, τον νου και τη γλώσσα του γεμάτα χαρά, δεν του επέτρεψε να πει λεπτομερώς σε αυτόν τον λόγο ποιος είναι ο οικοδεσπότης, ποιος είναι ο αμπελώνας και ποιοι οι εργάτες και ποια είναι η πρώτη, η έκτη, η ενάτη και η ενδεκάτη ώρα και ποια είναι η εσπέρα και τι το δηνάριο, αλλά έχοντας παραλείψει όλα αυτά εκουσίως ως ολοφάνερα σε αυτούς που προσέχουν, γεμάτος αγαλλίαση άρχισε με δυνατή φωνή να λέει τα εξής: «Εάν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Εάν κάποιος είναι ευγνώμων δούλος, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Εάν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Εάν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί σήμερα τη δίκαιη αμοιβή του.

Αν κάποιος ήλθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει με ευχαριστία. Αν κάποιος φάνηκε κατά την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, γιατί δεν ζημιώνεται σε τίποτα. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη, ας προσέλθει χωρίς κανένα δισταγμό. Αν κάποιος έφθασε μόλις την ενδεκάτη, ας μη φοβηθεί για την καθυστέρηση. Διότι ο φιλάνθρωπος Κύριος είναι μεγαλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας όπως αυτόν που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και την πράξη τιμά, και την προαίρεση επαινεί.

Διότι και οι έντεκα μαθητές, αφού τον προσκύνησαν στο όρος της Γαλιλαίας, δίστασαν, ωστόσο αυτός ο δισταγμός δεν τους καταλογίστηκε ως έγκλημα. Όσοι όμως στάλθηκαν περί την ενδέκατη ώρα στον αμπελώνα του οικοδεσπότη δεν δίστασαν· οι έντεκα μαθητές δίστασαν μήπως τυχόν προσκύνησαν κάποιον άλλον και όχι τον Κύριο, ενώ εκείνοι της ενδέκατης ώρας, χωρίς να διστάσουν για την καθυστέρηση, υπάκουσαν πρόθυμα. Οι έντεκα μαθητές, μη θέλοντας να προσκυνήσουν άλλον εκτός από τον Κύριο, δικαιολογημένα δίστασαν· ενώ εκείνοι της ενδέκατης ώρας, επειδή θεώρησαν πιστό, πλούσιο και αγαθό αυτόν που τους έστελνε, δεν δίστασαν. Εγώ λοιπόν και των έντεκα μαθητών τον δισταγμό μακαρίζω, και των εργατών της ενδέκατης ώρας επαινώ το ανεπιτήδευτο της πίστης τους· των μεν μαθητών, διότι, αφού πήγαν στη Γαλιλαία κατόπιν δικής του προσταγής για να τον δουν, πήγαν και είδαν και προσκύνησαν, και μόνο τότε δίστασαν.

Μτ 20, 1—16 Επειδή η παραβολή, αν και φανερώνει τη μισθαποδοσία της μέλλουσας ζωής, ωστόσο λέγεται για τον σωφρονισμό και τη σωτηρία εκείνων που ζουν στον παρόντα βίο, για τον λόγο αυτόν την εξυφαίνει και την αναπτύσσει με πιο ανθρώπινο τρόπο, εισάγοντας «αμπελώνα» και «εργάτες» και κλήση και απολογία και συμφωνία, έπειτα δε και «επίτροπο» και μισθαποδοσία από τον επίτροπο, ακόμη και γογγυσμό και τη δικαιολογία και επιτίμηση του οικοδεσπότη προς αυτούς. Διότι τίποτα από αυτά δεν υπάρχει στην άλλη ζωή, ούτε μισθαποδοσία από επίτροπο, καθώς ο ίδιος ο Δεσπότης αποδίδει στον καθένα την αμοιβή του. Ούτε υπάρχει γογγυσμός, διότι εκεί δεν υπάρχει κανένα απολύτως ίχνος φθόνου. Ούτε βέβαια και τα υπόλοιπα, δηλαδή δεσποτική δικαιολογία προς αυτούς ή επιτίμηση. Χρησιμοποίησε όμως αυτά τα στοιχεία από όσα συμβαίνουν πολλές φορές σε αυτούς που μισθώνονται εδώ, μεταξύ των οποίων υπάρχει και φθόνος και γογγυσμός και τα παρόμοια, καθιστώντας το νόημα της παραβολής πιο εύληπτο και σαφέστερο μέσα από όσα μας είναι γνωστά.

Αρχή του Χρυσοστόμου β'. Αν κάποιος είναι ευσεβής και φιλόθεος, ας απολαύσει αυτήν την καλή πανήγυρη. Αν κάποιος είναι δούλος ευγνώμων, ας εισέλθει με χαρά στη χαρά του Κυρίου του. Αν κάποιος κοπίασε νηστεύοντας, ας λάβει τώρα το δηνάριο. Αν κάποιος εργάστηκε από την πρώτη ώρα, ας δεχθεί τώρα τη δίκαιη αμοιβή. Αν κάποιος ήρθε μετά την τρίτη ώρα, ας εορτάσει ευχαριστώντας. Αν κάποιος ήρθε περίπου την έκτη ώρα, ας μην αμφιβάλλει καθόλου, διότι σε τίποτα δεν ζημιώνεται. Αν κάποιος καθυστέρησε μέχρι την ενάτη ώρα, ας προσέλθει χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Αν κάποιος έφτασε μόλις την ενδεκάτη ώρα, ας προσέλθει και αυτός χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Διότι, επειδή ο Δεσπότης είναι φιλόδωρος, δέχεται τον τελευταίο όπως ακριβώς και τον πρώτο. Αναπαύει αυτόν της ενδεκάτης ώρας, όπως και εκείνον που εργάστηκε από την πρώτη. Και τον τελευταίο ελεεί, και τον πρώτο περιποιείται. Και σε εκείνον δίνει, και σε τούτον χαρίζει. Και τα έργα δέχεται, και την προαίρεση ασπάζεται. Και την πράξη τιμά, και την πρόθεση επαινεί.

Και όταν ήλθαν όσοι προσλήφθηκαν γύρω στην ενδέκατη ώρα, έλαβαν από ένα δηνάριο. Όταν όμως ήλθαν οι πρώτοι, νόμισαν ότι θα λάβουν περισσότερα.