Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 21:13

Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο Υιός δεν είναι από την ουσία του Πατρός, (προς απόδειξη του) ότι μία είναι η εξουσία και η δύναμη και η βασιλεία και η θεότητα του Πατρός και του Υιού. Λέει ο προφήτης: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε». Του Θεού λοιπόν είναι ο ναός, και (ο Υιός) λέει ότι ο ναός είναι δικός του, ώστε να μη θεωρηθεί ότι είναι άλλη η δεσποτεία του Πατρός και άλλη η βασιλεία του Υιού. Τον ναό του Πατρός, τον οποίο αφιέρωσε ο Σολομών στον Θεό, αυτόν ο προφήτης τον ονομάζει ναό του Υιού: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος». Γι' αυτό ο Σωτήρας λέει: «Βγάλτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»· και ο ίδιος πάλι λέει: «Βγάλτε τα αυτά από εδώ, διότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής. Ο οίκος του Πατέρα μου, λέει, είναι και δικός μου οίκος».

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό του Θεού, και έδιωξε όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α'. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν; Εάν, λοιπόν, κάποιος πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, ώστε να μη συγκεντρώνεστε προς κατάκριση.

ΕΡΩΤΗΣΗ Μ΄. Περί των εμπορικών συναλλαγών στις συνάξεις. ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Αλλά ούτε και τις αγοραπωλησίες που λαμβάνουν χώρα στα μαρτύρια θεωρεί ο ορθός λόγος ως αρμόζουσες σε εμάς. Διότι για κανέναν άλλο λόγο δεν επιβάλλεται να παρευρίσκονται οι Χριστιανοί στα μαρτύρια ή στους χώρους γύρω από αυτά, παρά μόνο για χάρη της προσευχής, ώστε, φέρνοντας στη μνήμη τους την μέχρι θανάτου καρτερία των αγίων υπέρ της ευσέβειας, να παρακινηθούν σε παρόμοιο ζήλο· ενθυμούμενοι τη φοβερότατη οργή του Κυρίου, ο Οποίος, αν και πάντοτε και παντού ήταν πράος και ταπεινός στην καρδιά, όπως είναι γραμμένο, μόνο εναντίον εκείνων που πουλούσαν και αγόραζαν στον χώρο του ιερού ύψωσε το μαστίγιο, διότι η εμπορία μετέτρεπε τον οίκο της προσευχής σε σπήλαιο ληστών.

Ματθ. 21, 12-14. Υπήρχε βέβαια μέσα στον ναό πλήθος εμπόρων, αργυραμοιβοί δηλαδή κολλυβιστές, και μαζί με αυτούς έμποροι βοδιών και προβάτων, καθώς και εκείνοι που πουλούσαν τρυγόνια και περιστέρια. Αυτά ήταν βέβαια χρήσιμα για τις θυσίες της λατρείας σύμφωνα με τον Νόμο. Αλλά είχε ήδη έρθει ο καιρός να παύσει η σκιά και να αναλάμψει η εν Χριστώ αλήθεια· για αυτόν τον λόγο, εύλογα ο Χριστός, όντας η αλήθεια, δεδομένου ότι τιμάται μαζί με τον δικό Του Πατέρα μέσα στον δικό Του ναό, διέταξε να περιοριστούν οι θυσίες του Νόμου και οι καπνοί, και να αναδειχθεί ο ναός σε «οίκο προσευχής»· διότι το να επιπλήττει τους εμπόρους και να αποδιώχνει από τους ιερούς περιβόλους αυτούς που πουλούσαν σε κάποιους τα χρήσιμα για τις θυσίες, αυτό ακριβώς σημαίνει και τίποτα άλλο. Ένας άλλος από τους ευαγγελιστές αναφέρει ότι ο Ιησούς «έφτιαξε και φραγέλλιο από σχοινιά» και τους απείλησε με χτυπήματα και το ύψωσε εναντίον τους· διότι έπρεπε να γνωρίζουν, όσοι εξακολουθούσαν να τιμούν τη νομική λατρεία μετά τη φανέρωση της αλήθειας, ότι έχοντας «πνεύμα δουλείας» και αρνούμενοι να ελευθερωθούν, θα βρεθούν υπό μαστίγωση και θα υποβληθούν σε δουλοπρεπή τιμωρία. Ορθώνει δε εναντίον τους ως κατήγορο και τον Ησαΐα — όπως αναφέρει ο ευαγγελιστής.

Ψάλλει κάπου και λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ας κατευθυνθεί η προσευχή μου σαν θυμίαμα ενώπιόν σου, και η έπαρση των χεριών μου σαν εσπερινή θυσία.» Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτόν τον στίχο τον υπενθύμισε κάπου και ο ίδιος ο Σωτήρας, όταν επιτιμούσε το εμπόριο των Ιουδαίων, λέγοντας: «Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνετε σπήλαιο ληστών.» Όταν, λοιπόν, έγινε οίκος προσευχής, τότε και δοξάστηκε. <Ποιοι είναι αυτοί που πετούν σαν σύννεφα, και σαν περιστέρια μαζί με τους νεοσσούς τους; Εμένα περίμεναν τα νησιά, και πρώτα τα πλοία της Θαρσείς, για να φέρουν τα παιδιά σου από μακριά, και το ασήμι και τον χρυσό μαζί τους, για το άγιο όνομα του Κυρίου και επειδή ο Άγιος του Ισραήλ είναι ένδοξος.> Είναι δυνατόν πάλι σε αυτά να δούμε να εισάγεται το πρόσωπο της Εκκλησίας, δηλαδή της νοητής Ιερουσαλήμ, η οποία, αφού σήκωσε τα μάτια της ολόγυρα όπως της προστάχθηκε από τον Θεό, έπειτα περιπλανά το βλέμμα της με έκπληξη στο πλήθος αυτών που προστρέχουν σε αυτήν, και στον λαό που έχει συγκεντρωθεί μέσω της πίστης, ο οποίος ξεπερνά κάθε αριθμό. «Διότι ποιοι είναι αυτοί που πετούν», λέει, «σαν σύννεφα και σαν περιστέρια με τους νεοσσούς τους;» Επειδή σαγηνεύονται μέσω της πίστης, όχι μόνο οι ηλικιωμένοι, αλλά μαζί με αυτούς και οι νέοι, και μαζί οι πατέρες με τα παιδιά και οι μητέρες με τις κόρες.

Αλλά είχε πλέον έρθει ο καιρός να πάψει η σκιά και να λάμψει η αλήθεια εν Χριστώ. Γι' αυτό ο Χριστός, επειδή ακριβώς τιμόταν μαζί με τον δικό Του Πατέρα στον ναό που υπήρχε ανάμεσά τους, διέταξε να περιοριστούν τα όσα όριζε ο νόμος και να αναδειχθεί ο ναός σε οίκο προσευχής. Διότι το να επιπλήττει και να εκδιώκει από τους ιερούς περιβόλους εκείνους που πουλούσαν τα χρήσιμα για τις θυσίες, αυτό ακριβώς σημαίνει και τίποτε άλλο. —(A f. 261 b, B f. 180 b) Ο Σωτήρας και Κύριος των όλων το κάνει αυτό για ωφέλιμο σκοπό, καθιστώντας φανερή τη δόξα Του στους Ιουδαίους, ώστε να πιστέψουν ότι είναι Υιός του Θεού. Διότι, έχοντας την εξουσία του ναού, φρόντιζε για αυτόν, και μάλιστα ονόμαζε τον Θεό δικό Του Πατέρα. Όπως αναφέρει ένας άλλος ευαγγελιστής, είπε στους εμπόρους: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Και πάλι: «Είναι γραμμένο: Ο οίκός μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής. Εσείς όμως τον κάνετε σπήλαιο ληστών». Και με το να εκβάλει τα κατάλληλα για τη θυσία ζώα, δείχνει ότι είναι πλέον καιρός να πάψει η λατρεία του Νόμου και να τερματιστεί η σκιά με την παρουσία της αλήθειας.

Διότι, όπως λέγεται ότι αγιάζουν τον Θεό εκείνοι που ζουν με ορθό τρόπο, έτσι θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι τον βεβηλώνουν όσοι επιτηδεύονται τον ακάθαρτο και άδοξο τρόπο ζωής. <Και δένοντας τα ιμάτιά τους με σχοινιά, έφτιαχναν παραπετάσματα δίπλα στο θυσιαστήριο, και έπιναν κρασί από συκοφαντίες στον οίκο του Θεού τους.> Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, διδάσκοντας ότι οι θείοι ναοί δεν πρέπει να λειτουργούν για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για να δοξολογείται σε αυτούς ο Θεός των όλων και για να Του προσφέρεται η πρέπουσα προσκύνηση, επιτίμησε κάποτε τους εμπόρους των Ιουδαίων· διότι έφερναν μέσα στο ιερό πρόβατα, βόδια και περιστέρια· και μάλιστα, «αφού έφτιαξε φραγέλλιο από σχοινιά, τους έβγαλε όλους έξω από το ιερό λέγοντας: Είναι γραμμένο, Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής». Και η Αγία Γραφή σημείωσε πως «Οι μαθητές θυμήθηκαν ότι ήταν γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκό σου θα με καταφάει». Επέπληττε δε κάποιους και ο θεσπέσιος Παύλος, οι οποίοι συνήθιζαν να τολμούν τέτοια πράγματα· διότι γράφει ως εξής: «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν;» Αποδεικνύεται λοιπόν παντού επιζήμιο το να τολμά κανείς να καταχράται τους θείους οίκους, σαν να ήταν κοινοί και σαν να ανήκαν ιδιαιτέρως στον καθένα. Διότι πώς θα διατηρούνταν πλέον ο οφειλόμενος στον Θεό σεβασμός, εάν ικανοποιούμε τις ηδονές της σάρκας μπροστά στα μάτια Του;

Όταν μεν, λέγει, έβλεπα τον δικό σου οίκο να γεμίζει από κάθε ανομία, και πότε μεν να γίνεται οίκος εμπορίου, πότε δε σπήλαιο ληστών, πυρπολούμενος από θείο ζήλο, εκδίωκα όσους παρανομούσαν μέσα σε αυτόν· αλλά και όταν με τις αθέμιτες πράξεις τους περιέβαλλαν με όνειδος εσένα τον Θεό, του οποίου τη θεοσέβεια διακήρυτταν, αναλαμβάνοντας πάλι επάνω μου αυτούς τους ονειδισμούς, αναγκαζόμουν να μιλήσω με παρρησία και να τους απευθύνω τους ελέγχους θεραπευτικά· όταν δε τους έβλεπα να παραμένουν αναίσθητοι και να μη διορθώνονται από τους ελέγχους μου, θρηνώντας για την απώλειά τους, νήστευα και καταπονούσα τον εαυτό μου για χάρη τους.

Ούτε ο ίδιος ο Κύριός μας θα είχε πει στον λεπρό: «πήγαινε, δείξε τον εαυτό σου στον ιερέα και πρόσφερε τη θυσία που πρόσταξε ο Μωυσής, ως μαρτυρία σε αυτούς», αν δεν θεωρούσε ότι έπρεπε ακόμη να επιτελούνται εκεί τα όσα όριζε ο νόμος, ως σε τόπο άγιο και αντάξιο του Θεού. Ούτε, βγάζοντας έξω αυτούς που αγόραζαν και πουλούσαν, θα έλεγε: «είναι γραμμένο, ότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνετε σπήλαιο ληστών», και πάλι: «πάρτε τα αυτά από εδώ και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», αν δεν πίστευε σαφώς ότι έπρεπε ακόμη να θεωρείται τίμιος ο τόπος. Επειδή όμως πλησίαζε η έσχατη ασέβειά τους, μετά από όλα αυτά αποφάνθηκε λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», πράγμα που επίσης εκπληρώθηκε, όταν, κατά το πάθος του, «το καταπέτασμα του ναού» σχίστηκε ολόκληρο ακριβώς στη μέση, και καταργήθηκε έκτοτε ουσιαστικά η ευάρεστη στον Θεό, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου, «θυσία και σπονδή», με την άρση της οποίας ακολούθησε στον τόπο και το «βδέλυγμα της ερημώσεως», σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία.

Εσύ, όμως, θα απορρίψεις τη φιλική και ωφέλιμη συμβουλή ενός φίλου, κοιτάζοντας την ασημαντότητα αυτού που μιλάει; Μη το κάνεις αυτό, αγαπητέ και σοφότατε κύριε. Αλλά αναβαίνοντας στο ιερό του Θεού, δηλαδή στον νου σου, να επισκέπτεσαι από εκεί συχνά μέσα στην ημέρα τον εαυτό σου και να θυμάσαι τον οικοδεσπότη που λέει: «ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής», και κατεβαίνοντας από εκεί και αφοσιώνοντας τον εαυτό σου στις καθημερινές ασχολίες, να θυμάσαι τι είχες ανάγκη εκεί: δεν είχες ανάγκη από άφεση; από έλεος; από τη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Αυτά να εφαρμόζεις κι εσύ προς τον πλησίον σου: συγχώρησε εσύ που συγχωρέθηκες, ελέησε εσύ που ελεήθηκες, απόκτησε, λέει, το φιλάνθρωπο πνεύμα του Φιλανθρώπου, δώσε από τον εαυτό σου απόδειξη της αγάπης προς τον αδελφό και της αφοσίωσης προς τον κοινό Δεσπότη και Πατέρα, πάλι μέσω αυτής. Διότι, αν δεν αγαπάς τα πιο αγαπημένα σου πρόσωπα, πώς θα αγαπήσεις τον αδελφό; «Αν δεν αγαπάς τον αδελφό σου, τον οποίο έχεις δει, πώς είναι δυνατόν, λέει, να πιστέψουν ότι αγαπάς τον Θεό, τον οποίο δεν έχεις δει;». Αν όμως από εδώ δώσεις έμπρακτα τις αποδείξεις της αγάπης σου προς τον αόρατο Θεό, θα δεις και Αυτόν που πάντοτε αγαπά και αγαπάται, και θα αγαπηθείς πιο καθαρά και θα αγαπήσεις πιο δυνατά και θα ζήσεις αιώνια μαζί Του, αγαπώντας και αγαπώμενος.

Γι' αυτό λοιπόν δεν είπε ότι δύο άνθρωποι «προσήλθαν» στο ιερό, αλλά ότι «ανέβηκαν» στο ιερό. Υπάρχουν δε και σήμερα κάποιοι που έρχονται στην ιερή Εκκλησία, αλλά δεν ανεβαίνουν οι ίδιοι, αλλά μάλλον καταβιβάζουν την Εκκλησία η οποία εικονίζει τον ουρανό· αυτοί είναι όσοι προσέρχονται για χάρη συναντήσεως και συνομιλίας μεταξύ τους, καθώς και εκείνοι που εκθέτουν εμπορεύματα και αγοράζουν. Διότι μοιάζουν μεταξύ τους, αφού οι μεν προσφέροντας χρήματα, οι δε λόγια, λαμβάνουν τα αντίστοιχα. Αυτούς, όπως ακριβώς τους έδιωξε κάποτε εντελώς από εκείνο το ιερό ο Κύριος, λέγοντάς τους, «ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών», έτσι τους απέκλεισε και από αυτούς εδώ τους δικούς του λόγους, θεωρώντας ότι δεν ανεβαίνουν καθόλου στο ιερό, έστω κι αν έρχονται κάθε μέρα.

Ας τον ακολουθήσουμε στην αγία πόλη, ας εισέλθουμε μαζί του στο ιερό, για να ανατρέψει τα τραπέζια των κολλυβιστών που βρίσκονται μέσα μας, και να αποδιώξει από εμάς τους δαίμονες που πωλούν τα περιστέρια, δηλαδή τους λογισμούς που πετούν μέσα στην πλάνη, μαζί με όλους εκείνους που πωλούν και αγοράζουν μέσα μας, και αντί για σπήλαιο ληστών να μας κάνει, όπως το αρχαίο ιερό, άγιο ναό στον οποίο κατοικεί και περπατά ο Χριστός, ώστε να χαρίσει φως στους τυφλούς μας, να κάνει τους κουφούς να ακούσουν και τους χωλούς να περπατήσουν, και να αναστήσει τους νεκρούς μαζί με τον Λάζαρο —διότι όπου κατοικεί η ζωή, εκεί υπάρχει ανάσταση—, ώστε μαζί με τον Λάζαρο, τα πλήθη και τους μαθητές του, και μαζί με τα νήπια και τα θηλάζοντα βρέφη, και μαζί με τους αγίους αγγέλους, να ανακράξουμε φωνάζοντας: "Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου", ο Χριστός, ο Κύριος και Θεός, ο "βασιλεύς των αιώνων"· σε αυτόν ανήκει η δόξα, η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Μην αφήσεις, λοιπόν, τον οίκο του Θεού να γίνει σπήλαιο ληστών, για να μην ακούσεις και εσύ την άλλη επίπληξη που απηύθυνε ο Χριστός προς τους Ιουδαίους λέγοντας: «Ο οίκος του Πατέρα μου είναι οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών». Και πώς γίνεται σπήλαιο ληστών; Όταν επιτρέψουμε να εισχωρήσουν και να εγκατασταθούν στις ψυχές των νέων ανελεύθερες και δουλοπρεπείς επιθυμίες, και κάθε είδους ασέλγεια. Διότι οι λογισμοί αυτοί είναι χειρότεροι από τους ληστές, καθώς, αφού υποδουλώσουν την ελευθερία των παιδιών, τα καθιστούν δούλους των άλογων παθών, κατακεντώντας τα από παντού και γεμίζοντας τη διάνοιά τους με πολλά τραύματα. Γι' αυτό, λοιπόν, ας τα επιβλέπουμε αυτά καθημερινά και, χρησιμοποιώντας τον λόγο σαν μαστίγιο, ας εκδιώκουμε όλα αυτά τα πάθη από την ψυχή τους, ώστε να μπορέσουν τα παιδιά μας να συμμετάσχουν στην άνω πολιτεία και να επιτελέσουν πλήρως την εκεί λειτουργία. Δεν βλέπετε ότι αυτοί που ασκούν εξουσία στις πόλεις, πολλές φορές, μόλις απογαλακτιστούν τα παιδιά τους, τα αναδεικνύουν αμέσως σε θαλλοφόρους, αγωνοθέτες, γυμνασιάρχους και χοριάρχες;

ΟΜΙΛΙΑ ΞΖ΄. Και αφού εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό, έβγαλε έξω όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια, και τους λέει: «Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών».

Μήπως είναι σπήλαιο ληστών; Για ποιον λόγο τα λέει αυτά; Δεν έχει προετοιμαστεί για προσευχή, και όχι για αρπαγές, όχι για μοιχείες, όχι για ακαθαρσίες; Διότι, όπως ακριβώς λέει ο Χριστός: «Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών»· έτσι και εδώ, επειδή επιορκούσαν και συνήπταν συμφωνίες με σκοπό την αρπαγή. Μη νομίζετε ότι εγώ γίνομαι κοινωνός των κακών σας πράξεων και ότι συνεργώ στις αδικίες σας, μην ελέγχοντας τα κακά· δηλαδή, μήπως με θεωρείτε αρχιληστή; Και ιδού, εγώ τα είδα, λέει ο Κύριος.

Ας μας προφθάσουν ταχέως οι οικτιρμοί σου, Κύριε. Και τι έπραξε ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, επειδή είναι κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια; Δεν παράκουσε ούτε παρέβλεψε τη δέηση των αγίων, αλλά έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και οικονόμησε τα πάντα για τη σωτηρία του γένους μας, και τα υπέδειξε όλα πράττοντας και διδάσκοντας. Έπειτα, θέλοντας να διδάξει, ώστε εκείνοι που πρόκειται να προΐστανται των Εκκλησιών με αυτόν τον τρόπο να εκδιώκουν τους αιρετικούς, έφτιαξε φραγέλλιο από σχοινιά και, αφού εισήλθε, έβγαλε τους πάντες έξω από το ιερό, τους απώθησε και τους εκδίωξε, λέγοντας: Ο οίκος μου είναι οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. Ακούστε το αυτό, οι προϊστάμενοι των Εκκλησιών.

Ω, ψελλίσματα νηπίων, ανώτερα από τις γλώσσες που σοφίζονται και λαλούν μάταια! Δεν φοβήθηκαν τα ιερά βρέφη τη σκληρότητα των πατέρων τους. Δεν μπόρεσε η αυστηρότητά τους να κλονίσει την αγνή πίστη τους και τη σταθερότητά τους στην ευσέβεια, αλλά ούτε οι απειλές τους έκαμψαν το ανυποχώρητο φρόνημά τους. Αντιθέτως, όσο αυτοί εξαγριώνονταν από θυμό, τόσο περισσότερο τα ιερά παιδιά αναφωνούσαν και διακήρυτταν το ωσαννά, και η οδός στρωνόταν ακόμη περισσότερο από τα κλαδιά και τα ιμάτιά τους.

Εκείνος δε, αφού εισήλθε στο ιερό του Θεού, «έβγαλε έξω όλους αυτούς που πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό και αναποδογύρισε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» Μετά τον έπαινο των παιδιών, μετά την υμνωδία του πλήθους και το κάθισμα πάνω στον πώλο και τον θόρυβο των Ιεροσολυμιτών, προσέρχεται ο Ιησούς στον ναό. Και παρατήρησε, σε παρακαλώ, ολοφάνερα την κατάλυση των Ιουδαίων· διότι έβγαλε έξω όλους όσους πουλούσαν και αγόραζαν, δηλαδή εκείνους που καυχιόνταν για τον νόμο και έδιναν και έπαιρναν, και τις καθέδρες των δικών τους αργυραμοιβών ανέτρεψε νομίμως και τις καθέδρες της υψιπετούς τους έπαρσης γκρέμισε· και αφού κατήργησε όλα τα έθιμά τους εξαιτίας της ληστρικής τους συμπεριφοράς, λέει: «Ο οίκος μου είναι οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών», δηλαδή ακάθαρτων δαιμόνων, και ζητάτε να με σκοτώσετε· γι' αυτό από τώρα «θα καλέσω τον μη λαό μου, λαό μου, και την μη αγαπημένη, αγαπημένη.» Ο δε Ιησούς, αφού εισήλθε στο ιερό του Θεού, «έβγαλε έξω όλους αυτούς που πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό και αναποδογύρισε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια.»

«Και τους λέγει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» Μετά τον θαυμάσιο εκείνο αίνο των παίδων, μετά την αληθινή υμνωδία του πλήθους, μετά το κάθισμα επί του πώλου, μετά την ταραχή των Ιεροσολυμιτών και τον άτοπο και άτακτο εκείνο θόρυβο, εισέρχεται στον ναό ο Σωτήρας. Εσύ όμως παρατήρησε καθαρά την πραγματική κατάλυση των ιουδαϊκών θεσμών· διότι εξέβαλε όλους εκείνους που πωλούσαν και αγόραζαν, δηλαδή όλους όσοι καυχώνταν για τον νόμο κάνοντας δοσοληψίες, και μάλιστα ανέτρεψε δικαίως τα καθίσματα των κολλυβιστών, δηλαδή κατέρριψε τα καθίσματα της υπερνέφελης έπαρσής τους και κατέλυσε όλα τα μισάνθρωπα έθιμά τους εξαιτίας της ληστρικής και θηριώδους ωμότητάς τους. «Ο οίκος μου», λέγει, «είναι οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών», δηλαδή πονηρών και ακάθαρτων δαιμόνων. «Ζητείτε δε και εμένα να σκοτώσετε» αδίκως, γι' αυτό και από τώρα και στο εξής «θα ονομάσω λαό μου αυτόν που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη αυτήν που δεν ήταν αγαπημένη».

Εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό και έδιωξε όλους όσους πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια. Και τους λέει: «Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή περιφρονείτε την Εκκλησία του Θεού; Να σας επαινέσω; Σε αυτά δεν σας επαινώ.» Σημείο ευσέβειας είναι το να διατηρεί κανείς συνεχή μνήμη των θειότερων τόπων, και το να εξιλεώνει τον Θεό με συχνές δεήσεις. Διότι ο Θεός επιθυμεί οι άνθρωποι να βρίσκουν ασφαλές αγκυροβόλιο στα λιμάνια των ιερών οίκων.

Και πάλι σε άλλο σημείο: Αλίμονο σε εκείνους που επισύρουν τις αμαρτίες τους σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες σαν με το λουρί του ζυγού της δαμάλεως, σε αυτούς που λέγουν: Ας πλησιάσει γρήγορα, και ας έλθει η βουλή του Αγίου του Ισραήλ, για να τη γνωρίσουμε. Αλίμονο σε αυτούς που λέγουν το πονηρό καλό <και το καλό πονηρό>, που παρουσιάζουν το φως ως σκοτάδι και το σκοτάδι ως φως, που παρουσιάζουν το πικρό ως γλυκό και το γλυκό ως πικρό. Εναντίον λοιπόν του μόνου άμωμου και δίκαιου φωτός, το οποίο στάλθηκε στους ανθρώπους από τον Θεό, σπεύσατε να διαδοθούν σε όλη τη γη πικρά και σκοτεινά και άδικα λόγια. Διότι σας φάνηκε ενοχλητικός, όταν φώναζε ανάμεσά σας: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου είναι οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. Και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών μέσα στον ναό. Και φώναζε: Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές, διότι αποδεκατίζετε τον δυόσμο και το πήγανο, αλλά την αγάπη του Θεού και την κρίση την παραβλέπετε· είστε τάφοι ασβεστωμένοι, που από έξω φαίνονται ωραίοι, από μέσα όμως είναι γεμάτοι οστά νεκρών. Και στους γραμματείς: Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς, διότι έχετε τα κλειδιά, και εσείς οι ίδιοι δεν εισέρχεστε αλλά και αυτούς που εισέρχονται τους εμποδίζετε· τυφλοί οδηγοί.

Και για τον λόγο αυτόν γίναμε, αντί για ναός του Θεού, οίκος εμπορίου, και αντί για οίκος προσευχής, σπήλαιο ληστών, αντί για έθνος άγιο, έθνος αμαρτωλών, και αντί για λαός του Θεού, λαός γεμάτος αμαρτίες, αντί για σπέρμα άγιο, σπέρμα πονηρό, και αντί για υιοί του Θεού, υιοί άνομοι, επειδή εγκαταλείψαμε τις εντολές του Κυρίου, και υποδουλωνόμαστε στα πονηρά πνεύματα μέσω των ακάθαρτων παθών, και παροργίσαμε τον Άγιο του Ισραήλ.

Περί της Η' Εντολής. «Η'. Ου κλέψεις». Σε αυτήν σφάλλουν όσοι είναι φανεροί κλέφτες, όπως είναι οι ληστές, οι δυνάστες και οι άρπαγες. Όσοι είναι κρυφοί κλέφτες, όπως αυτοί που κλέβουν με κρυφό τρόπο. Όσοι είναι απατηλοί κλέφτες, όπως είναι οι έμποροι και όλοι εκείνοι που προσπαθούν να ξεγελάσουν τον άλλον, πουλώντας με δόλια ζύγια και μέτρα, και χρησιμοποιώντας μύριες άλλες τέχνες και ψέματα· γι' αυτό και ο Κύριος ονόμασε τους εμπόρους ληστές και κλέφτες, λέγοντας: «Ο οίκος μου οίκος προσευχής κληθήσεται, υμείς δε αυτόν εποιήσατε σπήλαιον ληστών».

Ερμηνεία. «Είπε προς τους Ιουδαίους ο Κύριος: Είναι γραμμένο, ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» Επομένως, για να μη λεχθεί και στους πιστούς αυτός ο φοβερός λόγος, οι Πατέρες απαγορεύουν με αυτόν τον Κανόνα να στήνονται καπηλειά, δηλαδή να μην πωλείται κρασί ή ρακί ή άλλα είδη τροφίμων σύμφωνα με τον Ζωναρά, ή και κάποια αρωματικά είδη σύμφωνα με τον Βαλσαμώνα, ή κάποια άλλα εμπορεύματα μέσα στους ιερούς περιβόλους, δηλαδή μέσα στα προαύλια και τους χώρους των θείων Ναών και Εκκλησιών, ώστε να διαφυλάσσεται ο σεβασμός προς αυτούς.

Και τους λέγει: Έχει γραφτεί: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» Ως δεσπότης του οίκου, δηλαδή του ιερού, έβγαλε έξω εκείνους που πουλούσαν, δείχνοντας ότι τα του Πατρός είναι και δικά του. Το έκανε δε αυτό, αφενός φροντίζοντας για την ευκοσμία του ιερού, αφετέρου υποδηλώνοντας τη μετάθεση των θυσιών. Διότι, με το να βγάλει έξω τα βόδια και τα περιστέρια, προανήγγειλε ότι δεν υπάρχει πλέον ανάγκη ζωοθυσιών ή σφαγίων, αλλά προσευχής·

Διότι «ο οίκος μου», λέγει, «είναι οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών»· διότι στα σπήλαια των ληστών γίνονται σφαγές και αιματοχυσίες. Ή ονόμασε το ιερό σπήλαιο ληστών και εξαιτίας εκείνων που καπηλεύονται, και αγοράζουν και πωλούν· διότι η φιλοκέρδεια είναι ληστρικό πάθος. Οι δε κολλυβιστές είναι οι λεγόμενοι στην εποχή μας τραπεζίτες· διότι ο κόλλυβος είναι είδος ευτελούς νομίσματος, όπως έχουμε για παράδειγμα εμείς τους οβολούς ή τα αργύρια. Περιστέρια όμως πωλούν και εκείνοι που πωλούν τους ιερατικούς βαθμούς μέσα στις Εκκλησίες. Διότι αυτοί πωλούν τη χάρη του Πνεύματος, η οποία είναι η περιστερά.

Αν και ο Ματθαίος αναφέρει ότι Εκείνος το έκανε αυτό, να γνωρίζεις ότι δεν το έκανε μόνο μία φορά, αλλά το περιστατικό που αναφέρει ο Ματθαίος το κάνει κοντά στο Πάθος. Το τωρινό όμως στον Ιωάννη, το κάνει όταν άρχιζε τα σημεία. Γι' αυτό εδώ μίλησε με επιείκεια: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Διότι προς το παρόν ήταν η αρχή των σημείων και δεν είχε ακόμη τόση παρρησία από την επίδειξη των σημείων. Εκεί όμως, στον Ματθαίο εννοώ, λέει: «Μην τον κάνετε σπήλαιο ληστών». Διότι ξεκάθαρα τους ονόμασε ληστές, ως ανθρώπους που κερδίζουν από άδικους πόρους. Επειδή, όταν κάποιος πουλά σε υψηλή τιμή αυτό που αξίζει λίγο, και αποσπά κέρδος ίσως από φτωχούς και χήρες (διότι ως επί το πλείστον αυτοί αγοράζουν τα αναγκαία, τα οποία εκείνοι πωλούν), τι άλλο κάνει από έργο ληστή, αποκομίζοντας κέρδη από τις συμφορές των άλλων;