Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 21:31

Ο Άρειος είπε: Μήπως υπάρχει άλλος Υιός; Ο Αθανάσιος είπε: Αληθινός Υιός του Θεού είναι ένας, ο Λόγος και Θεός. Υπάρχει όμως και ως άλλος υιός αυτός που υιοθετήθηκε μέσω του ναού του σώματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, όπως λέει ο θείος Απόστολος: «Διότι δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας, ώστε πάλι να φοβόμαστε, αλλά λάβαμε πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Ο δε Χριστός ρητώς είπε προς τους αποστόλους: «Παιδιά μου, για λίγο ακόμη είμαι μαζί σας και πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε»· και προς τους Ιουδαίους λέει με παραβολές τα εξής: «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο γιους, και αφού πλησίασε τον μεγαλύτερο, του είπε: Πήγαινε, εργάσου στο αμπέλι μου. Εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Εγώ (θα πάω), κύριε, αλλά δεν πήγε. Έπειτα πλησίασε τον άλλον και του είπε: Πήγαινε, εργάσου στο αμπέλι μου. Εκείνος είπε: Δεν θέλω. Αργότερα όμως, αφού μετανόησε, πήγε». Ρωτά, λοιπόν, ο Κύριος: Τι από τους δύο έκανε το θέλημα του πατέρα του; Και αποκρινόμενοι οι Ιουδαίοι λένε: «Ο τελευταίος γιος». Ομολογουμένως, ο μεν πατέρας είναι ο Θεός των όλων, ο δε αμπελώνας οι οδοί της δικαιοσύνης, στις οποίες πρόσταζε τον μεγαλύτερο γιο να εργάζεται. Αυτός όμως, αφού σε λίγο χρονικό διάστημα απέρριψε την προσταγή, περιφρόνησε εκείνον που τον πρόσταξε· αυτός λοιπόν είναι ο λαός των Ιουδαίων, ο οποίος εξαιτίας της απιστίας του αποβλήθηκε από την υιοθεσία.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΘ'. <Ιδού άνδρας που ονομαζόταν Ζακχαίος.> (A f. 252, B f. 173, C f. 146 b, D f. 62) Ο Ζακχαίος ήταν αρχιτελώνης, και σε αυτόν η φιλαργυρία βρισκόταν σε μεγάλη ένταση, όπως και ο σκοπός της πλεονεξίας· διότι αυτό είναι το επιτήδευμα των τελωνών. Αυτήν δε την ονομάζει ειδωλολατρία ο Παύλος, επειδή τάχα αρμόζει μόνο σε αυτούς που δεν γνωρίζουν τον Θεό. Για τον λόγο αυτό και πολύ εύλογα, ο Κύριος, επειδή οι τελώνες έχουν ενδυθεί στα πρόσωπά τους αναιδή θρασύτητα, τους κατέταξε μαζί με τις πόρνες, λέγοντας έτσι στους καθοδηγητές των Ιουδαίων: «Οι πόρνες και οι τελώνες σας προλαβαίνουν στη βασιλεία του Θεού.» Αλλά ο Ζακχαίος δεν παρέμεινε σε αυτά, αλλά αξιώθηκε την ευσπλαχνία του Χριστού· διότι αυτός είναι που καλεί κοντά αυτούς που βρίσκονται μακριά, και φωτίζει τους εσκοτισμένους. Ποια όμως υπήρξε για τον Ζακχαίο η οδός της επιστροφής, ελάτε να δούμε.— (B f. 173 b) Επιθύμησε να δει τον Ιησού· διότι βλάστησε μέσα του το σπέρμα της σωτηρίας. Ο Χριστός το είδε αυτό με τα μάτια της θεότητας· σηκώνοντας λοιπόν το βλέμμα του, τον είδε και με τα μάτια της ανθρωπότητας· και επειδή σκοπός του ήταν να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, του δείχνει την πραότητά Του· και ενθαρρύνοντάς τον λέει: «Κατέβα γρήγορα»· διότι ζητούσε να τον δει, και τον εμπόδιζε ο όχλος, όχι τόσο των ανθρώπων, όσο των αμαρτημάτων.

Διότι είπε τα εξής: «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο παιδιά, και αφού πλησίασε το πρώτο, του είπε: Παιδί μου, πήγαινε σήμερα να εργαστείς στο αμπέλι μου. Εκείνο αποκρίθηκε και είπε: Δεν θέλω. Αργότερα όμως μετανόησε και πήγε. Στη συνέχεια πλησίασε το δεύτερο και του είπε τα ίδια. Εκείνο αποκρίθηκε και είπε: Εγώ θα πάω, Κύριε, αλλά δεν πήγε. Ποιο από τα δύο έκανε το θέλημα του Πατέρα;» Προφανώς αυτό που πήγε στο αμπέλι, έστω και αν για λίγο παρεισέφρησε ενδιάμεσα η αδράνεια, η οποία τον παρακινούσε να οκνήσει στην εκτέλεση της υποχρέωσης.

Τι λοιπόν πρέπει να κάνουμε; Και ποιοι είναι οι καρποί της μετάνοιας; Εκείνος που έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει· [ήταν αξιόπιστος αυτός που δίδασκε, επειδή πρώτος εκείνος εφάρμοζε αυτά που δίδασκε· δεν ντρεπόταν να τα λέει· διότι η συνείδησή του δεν συγκρατούσε εμποδίζοντας τη γλώσσα του] και εκείνος που έχει τρόφιμα, ας κάνει το ίδιο. Θέλεις να απολαύσεις τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, και δεν θεωρείς άξιους τους φτωχούς για υλικά τρόφιμα; Ζητάς τα μεγάλα, και δεν μεταδίδεις τα μικρά; Ακόμη και αν είσαι τελώνης, ακόμη και αν είσαι πόρνος, να ελπίζεις στη σωτηρία. Οι τελώνες και οι πόρνες προηγούνται από εσάς στη βασιλεία του Θεού· και μάρτυρας είναι ο Παύλος που λέει: Ούτε πόρνοι, ούτε ειδωλολάτρες, ούτε οι υπόλοιποι θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί· αλλά καθαριστήκατε, αλλά αγιαστήκατε· δεν είπε, τέτοιοι είστε, αλλά, τέτοιοι ήσασταν μερικοί· η αμαρτία μέσα στην άγνοια συγχωρείται, ενώ η επίμονη κακία καταδικάζεται.

Ονομάζεται δε Ιησούς Χριστός, φέροντας δύο ονόματα· Ιησούς για να υποδηλώσει τη σωτηρία, Χριστός για να υποδηλώσει την ιερατεία. Και γνωρίζοντας το αυτό ο θεσπέσιος των προφητών, ο Μωυσής, χάρισε αυτές τις δύο ονομασίες σε δύο άνδρες, τους πιο εκλεκτούς από όλους· αφενός, μετονομάζοντας σε Ιησού τον διάδοχό του στην εξουσία, τον Αυσή· και αφετέρου, ονομάζοντας Χριστό τον ίδιο του τον αδελφό, τον Ααρών, ώστε μέσω αυτών των δύο εκλεκτών ανθρώπων να παραστήσει τόσο το αρχιερατικό όσο και το βασιλικό αξίωμα του ενός μελλοντικού Ιησού Χριστού. Διότι ο Χριστός είναι αρχιερέας σύμφωνα με τον τύπο του Ααρών· επειδή δεν δόξασε ο ίδιος τον εαυτό του για να γίνει αρχιερέας, αλλά εκείνος που του είπε: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Και ο Ιησούς του Ναυή έφερε τον τύπο Του σε πολλά πράγματα. Διότι, όταν άρχισε να κυβερνά τον λαό, ξεκίνησε από τον Ιορδάνη· από όπου και ο Χριστός, αφού βαπτίστηκε, άρχισε να κηρύττει το Ευαγγέλιο. Και ο γιος του Ναυή ορίζει δώδεκα άνδρες να διαιρέσουν την κληρονομιά· ενώ ο Ιησούς αποστέλλει δώδεκα αποστόλους, ως κήρυκες της αλήθειας, σε όλη την οικουμένη. Ο τυπικός (Ιησούς του Ναυή) έσωσε την πόρνη Ραάβ που πίστεψε· ενώ ο αληθινός λέει: Ιδού, οι τελώνες και οι πόρνες προηγούνται από εσάς στη βασιλεία του Θεού.

Και όλος ο λαός που άκουσε, καθώς και οι τελώνες, δικαίωσαν τον Θεό, δεχόμενοι το βάπτισμα του Ιωάννη. Αντιθέτως, οι Φαρισαίοι και οι νομικοί αθέτησαν τη βουλή του Θεού για τον εαυτό τους, μη δεχόμενοι να βαπτιστούν από αυτόν. Και τις δύο αυτές ομάδες υπονοεί και όταν λέει σε παραβολή: Τι νομίζετε; Κάποιος άνθρωπος είχε δύο παιδιά· και αφού πλησίασε το πρώτο του είπε: Παιδί μου, πήγαινε, εργάσου σήμερα στο αμπέλι μου. Εκείνο αποκρίθηκε και είπε: Δεν θέλω· αργότερα όμως μεταμελήθηκε και πήγε. Και αφού πλησίασε το δεύτερο του είπε τα ίδια· εκείνο αποκρίθηκε και είπε: Πηγαίνω εγώ, κύριε· και δεν πήγε. Ποιος από τους δύο έκανε το θέλημα του πατέρα; Του λέγουν: Ο πρώτος.

Λοιπόν, η μεν τάξη των εθνικών, ενώ έλαβε εντολή μέσω των φυσικών νόμων να εργαστεί στον αμπελώνα, που ήταν η πολιτεία της θεοσέβειας, αρνήθηκε και αντιστάθηκε στην πατρική προσταγή, παραμένοντας όλο τον χρόνο στην ειδωλολατρία. Όμως στο τέλος έδειξε υπακοή. Το δε έθνος των Ιουδαίων, το οποίο ήταν το δεύτερο τέκνο, αφού κλήθηκε μετά την άρνηση του πρώτου στην ίδια εργασία μέσω του Μωυσή και των προφητών, στα λόγια μεν έδειξε προθυμία· διότι είπαν ότι: Όλα θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε, στα έργα όμως έκανε το εντελώς αντίθετο. Γι' αυτό ρωτά τους αρχιερείς ο Σωτήρας: Ποιος άραγε από τους δύο αυτούς έκανε το θέλημα του πατέρα; Και όταν εκείνοι ομολόγησαν ότι ήταν ο πρώτος, το ποιος ήταν αυτός ο πρώτος το διασαφηνίζει λέγοντας: Οι τελώνες και οι πόρνες και όλη η τάξη των απίστων εθνών προηγούνται από εσάς στην αγάπη του Θεού. Ποιους εννοεί εσάς, παρά τους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους, και όλο το έθνος τους, που ενώ στα λόγια υπόσχονταν να είναι θεοσεβείς, στα έργα έπρατταν αντίθετα προς την υπόσχεσή τους; Γι' αυτό, εκείνοι μεν από τα έθνη που μετεστράφησαν από την προηγούμενη φαυλότητα, και έδειξαν καρπούς άξιους της βασιλείας, θα την επιτύχουν. Εσείς όμως, που ισχυρίζεστε ότι είστε τέκνα του Θεού, θα αποκλειστείτε από τη βασιλεία· διότι εσείς μεν δεν τον πιστέψατε, οι δε τελώνες και οι πόρνες πίστεψαν.

Ποιος φθόνος υπάρχει, εάν ο Θεός ανταποδίδει το ποθούμενο αναλόγως των κόπων; Ένας πατέρας έστειλε τους γιους του στο αμπέλι για να το καλλιεργήσουν. Απευθύνθηκε πρώτα στον μεγαλύτερο· κι εκείνος μεν το αποδέχθηκε πρόθυμα, όμως δεν εξετέλεσε το θέλημα του πατέρα του, όπως είχε υποσχεθεί. Ο νεότερος, αντιθέτως, δεν το αποδέχθηκε αρχικά, και όμως εξετέλεσε την προσταγή. Ανώτερος όμως για εμένα, και πιο ευάρεστος στον πατέρα και από τους δύο, είναι εκείνος που και το αποδέχθηκε και εκπλήρωσε την επιθυμία του.

Και αυτά, λέει, είναι τα άρρητα μυστήρια του πνεύματος, τα οποία μόνο εμείς γνωρίζουμε. Γι' αυτά, λέει, έχει πει ο Σωτήρας: «Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο ουράνιος Πατέρας μου»· διότι, λέει, είναι πάρα πολύ δύσκολο να αποδεχθεί και να λάβει κανείς αυτό το μεγάλο και άρρητο μυστήριο. Και πάλι, λέει, έχει πει ο Σωτήρας: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς»· πράγμα που δηλώνει, λέει, ότι όσοι έπραξαν, και όχι μόνο όσοι άκουσαν, εισέρχονται στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι, λέει, έχει πει: «Οι τελώνες και οι πόρνες προπορεύονται από εσάς στη βασιλεία των ουρανών». Διότι τελώνες, λέει, είναι εκείνοι που λαμβάνουν τα τέλη των πάντων· εμείς δε, λέει, είμαστε οι τελώνες, «στους οποίους έχουν φθάσει τα τέλη των αιώνων». Διότι τέλη, λέει, είναι τα σπέρματα που έχουν διασπαρθεί στον κόσμο από το αχαρακτήριστο, μέσω των οποίων συντελείται ολόκληρος ο κόσμος· διότι μέσω αυτών άρχισε και να δημιουργείται. Και αυτό είναι, λέει, που έχει λεχθεί: «Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει· και άλλα μεν έπεσαν κοντά στον δρόμο και καταπατήθηκαν, άλλα δε στα πετρώδη εδάφη και φύτρωσαν», λέει, «και επειδή δεν είχαν βάθος γης ξεράθηκαν και πέθαναν· άλλα όμως έπεσαν», λέει, «στη γη την καλή και αγαθή, και απέδιδαν καρπό, άλλο εκατό, άλλο εξήντα, άλλο τριάντα».

Θέλεις να ακούσεις και τη φιλοσοφία μιας πόρνης; Άκουσε τον Χριστό που λέει, την ώρα που εκείνη σφούγγιζε τα πόδια του με τα μαλλιά της: «Οι τελώνες και οι πόρνες προηγούνται από εσάς στη βασιλεία». Την είδες να στέκεται και να δακρύζει, και να ξεπλένει τα δικά της αμαρτήματα;

Ε΄. Και πρόσεξε το παράδοξο κήρυγμα της φιλανθρωπίας: Εκείνος που λέει μέσα στον νόμο: «Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα πορνεύσεις», μεταβάλλοντας τον λόγο Του από φιλανθρωπία, αναφωνεί μέσω του μακαρίου Ιησού: «Η Ραάβ η πόρνη ας ζήσει». Εκείνος ο Ιησούς, ο γιος του Ναυή, που λέει: «Η πόρνη ας ζήσει», αποτελούσε εικόνα του Κυρίου Ιησού, ο οποίος λέει: «Οι πόρνες και οι τελώνες θα προηγηθούν από εσάς στη βασιλεία των ουρανών». Αν πρέπει να ζήσει, γιατί την ονομάζει πόρνη; Αν είναι πόρνη, γιατί να ζήσει; Αναφέρω, λέει, την προηγούμενη κατάσταση, για να θαυμάσεις τη μετέπειτα μεταστροφή. Και τι έκανε, λέει, η Ραάβ που να αποτελεί πρόξενο σωτηρίας; Το ότι δέχθηκε τους κατασκόπους ειρηνικά; Αυτό το κάνει και μια πανδοχέας. Αλλά δεν καρπώνεται τη σωτηρία μόνο από αυτή την εξωτερική πράξη, αλλά πρωτίστως από την πίστη και από τη διάθεσή της προς τον Θεό.

Τώρα όμως, κάνοντας ορθή χρήση του μύρου και προσφέροντας το μύρο στον Αληθινό, ξέπλυνε από πάνω της τα σατανικά αρώματα. Έπειτα, καθώς ο Κύριος την αποδέχθηκε να πράττει αυτά, ο Σίμων ψιθύριζε, γινόμενος ελεγκτής της Δεσποτικής αγαθότητας. Του λέει ο Δεσπότης: «Σίμων, εσύ που με κάλεσες για να με τιμήσεις και με ατίμασες, με τρόπο που δεν περίμενα· δύο χρεωφειλέτες υπήρχαν σε κάποιον δανειστή, εσύ και αυτή. Απέναντί μου δεν είστε απλώς χρεώστες ούτε οφειλέτες, αλλά "χρεωφειλέτες", όντας διπλά υπόλογοι, διότι, αφού λάβατε και το φυσικό δάνειο και το κεφάλαιο του νόμου, αστοχήσατε απέναντι στον ευεργέτη και ως προς τα δύο. Ο ένας όφειλε πεντακόσια δηνάρια —δηλαδή εσύ ο Φαρισαίος, που έχεις τα βαρύτερα και περισσότερα ψυχικά αμαρτήματα, διότι οι τελώνες και οι πόρνες προηγούνται από εσάς στη βασιλεία των ουρανών— ο δε άλλος πενήντα, που συμβολίζει τον ένοχο τρόπο ζωής της πόρνης. Επειδή λοιπόν δεν είχαν τη δυνατότητα να τα εξοφλήσουν μέσω ενάρετων πράξεων, το χάρισε και στους δύο, λαμβάνοντας υπόψη την πίστη τους και σχίζοντας το χρεωστικό χειρόγραφο».

Παντού περιφρονούν τον Θεό, και πράττουν τα πάντα για τους ανθρώπους. Διότι και αυτόν εξαιτίας τους τον φοβούνταν, όχι επειδή σέβονταν τον άνδρα, αλλά εξαιτίας των ανθρώπων· και στον Χριστό δεν ήθελαν να πιστέψουν εξαιτίας των ανθρώπων· και από εδώ προέκυπταν σε αυτούς όλα τα κακά. Έπειτα λέει: Τι νομίζετε; Ένας άνθρωπος είχε δύο υιούς, και λέει στον πρώτο: «Πήγαινε σήμερα να εργαστείς στον αμπελώνα». Εκείνος αποκρίθηκε και είπε: «Δεν θέλω»· ύστερα όμως μετανόησε και πήγε. Και αφού πλησίασε τον δεύτερο, του είπε τα ίδια. Εκείνος αποκρίθηκε και είπε: «Εγώ, κύριε»· και δεν πήγε. Ποιος λοιπόν από τους δύο έπραξε το θέλημα του πατέρα;

Γι' αυτόν τον λόγο, προκειμένου να τους κάνει να καταδικάσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους, φροντίζει να εκδοθεί η απόφαση από τους ίδιους· πράγμα το οποίο κάνει και στην επόμενη παραβολή, αυτήν του αμπελώνα. Και για να επιτευχθεί αυτό, εξετάζει το έγκλημα παρουσιάζοντάς το σε άλλο πρόσωπο. Επειδή δηλαδή δεν θέλησαν να ομολογήσουν ευθέως, τους οδηγεί πλέον μέσω της παραβολής στο συμπέρασμα που ήθελε. Όταν δε, χωρίς να κατανοούν το νόημα των λεγομένων, εξέδωσαν την απόφαση, τότε αποκαλύπτει πια το συγκαλυμμένο νόημα και λέγει: Ότι οι τελώνες και οι πόρνες προηγούνται από εσάς στη βασιλεία των ουρανών. Διότι ήλθε ο Ιωάννης προς εσάς ακολουθώντας την οδό της δικαιοσύνης, και δεν τον πιστέψατε· οι τελώνες όμως τον πίστεψαν· εσείς δε, αν και το είδατε, δεν μεταμεληθήκατε ύστερα, ώστε να τον πιστέψετε. Διότι, αν έλεγε απλώς, «Οι πόρνες προηγούνται από εσάς», ο λόγος θα τους φαινόταν βαρύς· τώρα όμως, που αποφαίνεται μετά τη δική τους απόφαση, φαίνεται να μην είναι επαχθής. Γι' αυτόν τον λόγο προσθέτει και την αιτία.

Διότι όλοι θεωρούσαν τον Ιωάννη ως προφήτη. Αποδεικνύει δε από αυτό ο Κύριος, ότι δεν πρέπει να απαντούμε σε αυτούς που ρωτούν με κακή πρόθεση. Διότι ούτε και ο ίδιος απάντησε στους Ιουδαίους που τον ρωτούσαν με δόλο, αν και δεν του έλειπε η απάντηση. Συγχρόνως μαθαίνουμε ότι και το να εγκωμιάζει κανείς τον εαυτό του δεν είναι σύμφωνο με τον Χριστό. Ιδού λοιπόν ο Κύριος, ενώ μπορούσε να πει με ποια εξουσία τα κάνει αυτά, δεν το είπε, για να μη φανεί ότι εγκωμιάζει τον εαυτό του. «Ποια είναι η γνώμη σας; Ένας άνθρωπος είχε δύο παιδιά· και αφού πλησίασε το πρώτο, είπε: Παιδί μου, πήγαινε σήμερα, εργάσου στο αμπέλι μου. Εκείνο αποκρίθηκε και είπε: Δεν θέλω. Αργότερα όμως μετάνιωσε και πήγε. Και αφού πλησίασε το δεύτερο, είπε με τον ίδιο τρόπο· εκείνο αποκρίθηκε και είπε: Εγώ θα πάω, κύριε· και δεν πήγε. Ποιος από τους δύο έκανε το θέλημα του πατέρα;»;

Του λένε: «Ο πρώτος». Τους λέει ο Ιησούς: «Αλήθεια σας λέω ότι οι τελώνες και οι πόρνες προπορεύονται από εσάς στη βασιλεία του Θεού. Διότι ήρθε προς εσάς ο Ιωάννης σε οδό δικαιοσύνης και δεν τον πιστέψατε. Οι τελώνες, όμως, και οι πόρνες τον πίστεψαν. Εσείς, αντίθετα, αν και είδατε, δεν μεταμεληθήκατε ύστερα, ώστε να τον πιστέψετε». Εισάγει δύο τάξεις: τη μία εκείνων που εξ αρχής υπόσχονταν, όπως ήταν οι Ιουδαίοι, οι οποίοι έλεγαν: «Όλα όσα είπε ο Θεός θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε»· την άλλη εκείνων που απείθησαν, όπως οι πόρνες και οι τελώνες, αλλά βεβαίως και ο λαός που προερχόταν από τα έθνη, οι οποίοι, ενώ εξ αρχής δεν υπάκουσαν στο θέλημα του Θεού, ύστερα μετανόησαν και υπάκουσαν. Δες, λοιπόν, τη σοφία του Χριστού. Δεν τους είπε αμέσως από την αρχή ότι ανώτεροί σας είναι οι τελώνες και οι πόρνες, αλλά τους καθοδήγησε στο να ομολογήσουν ότι από τους δύο γιους υπάκουος είναι εκείνος που έκανε το θέλημα του πατέρα του. Έπειτα, αφού εκείνοι ομολόγησαν με αυτόν τον τρόπο, πρόσθεσε ότι ήρθε ο Ιωάννης σε οδό δικαιοσύνης, δηλαδή με άμεμπτο βίο· διότι δεν μπορείτε να ισχυριστείτε ότι ο βίος του ήταν επιλήψιμος, και όμως οι πόρνες υπάκουσαν, ενώ εσείς όχι. Γι' αυτό και προπορεύονται από εσάς, δηλαδή εισέρχονται πριν από εσάς στη βασιλεία. Επομένως, αγωνιστείτε και εσείς, ώστε, αφού πιστέψετε, να εισέλθετε έστω και μετά από εκείνες. Αν όμως δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται να εισέλθετε καθόλου.