Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 21:38

Και υπέγραψε τη διαθήκη, λέγοντας στους Ιουδαίους: «Θα αφαιρεθεί από εσάς» η κληρονομιά «και θα δοθεί σε έθνος που τηρεί τα προστάγματά του». Καθώς λοιπόν πέθανε ο Νυμφίος και την κληρονομιά την κατείχε η συναγωγή που είχε αποκληρωθεί, όταν αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο χορός των προφητών μεσολαβεί υπέρ της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη: «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Αυτή που φόνευσε τον Νυμφίο νόμισε ότι θα κληρονομήσει αυτόν που φονεύθηκε, αλλά αυτή που δεν τον φόνευσε, αλλά πίστεψε, καταγράφηκε ως κληρονόμος. Τον κληρονόμο του Πατέρα θέλησε να φονεύσει και να κληρονομήσει αυτή που διαβάζει την απόφαση κατά του Αχαάβ για το αμπέλι του Ναβουθαί: «Εφόνευσας και εκληρονόμησας». Εκείνος φόνευσε και κληρονόμησε, αλλά εσύ φόνευσες και δεν κληρονόμησες. Φόνευσες και την κληρονομιά την έχασες· φόνευσες τη ζωή και το ζην το απώλεσες· φόνευσες και ήξερες ποιον φόνευσες. Διότι τον αναγνώρισες όταν είπες: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε». Και αν αυτός είναι ο κληρονόμος, ω πονηρέ Ιουδαίε, παρέδωσε τη νομή στον κληρονόμο, αποκατάστησε την κυριότητα στον δεσπότη· πρόσφερέ του ικεσία, για να σου χαρίσει τα υπόλοιπα χρέη. «Δύο» παρουσιάστηκαν σε αυτόν «χρεοφειλέτες· ο ένας χρωστούσε πεντακόσια δηνάρια και ο άλλος πενήντα. Επειδή όμως δεν είχαν να τα αποδώσουν, τα χάρισε και στους δύο», θεωρώντας ως απόδοση του κεφαλαίου την ορθή προαίρεση.

Δεν θα ωφεληθεί ο εχθρός εις βάρος του. Αν και είπαν: «Ελάτε, ας τον σκοτώσουμε, και ας ιδιοποιηθούμε την κληρονομιά του»· αλλά ήταν μάταιη η σκέψη του Σατανά και των Ιουδαίων, και το εγχείρημά τους απέβη άκαρπο. Διότι ο Σωτήρας αναστήθηκε τριήμερος, αφού καταπάτησε τον θάνατο και σκύλευσε τον Άδη· και ανέβηκε προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό· και βρίσκεται στα δεξιά του θρόνου της μεγαλωσύνης στα ύψη, κυβερνώντας τα πάντα μαζί με τον δικό του Γεννήτορα. Επομένως, είναι αληθινό αυτό που έχει ειπωθεί, ότι: Δεν θα ωφεληθεί ο εχθρός εις βάρος του.

Διότι δεν θεωρούν άξιο, όπως είναι φυσικό, να τον κατατάξουν στον κατάλογο των προσδοκώμενων προσώπων, αλλά, νοσώντας από την αλαζονεία με την οποία ανατράφηκαν, τον θεωρούν ένα τίποτα, έστω και αν προαναγγέλλεται μέσω της φωνής του προφήτη. Διότι, αφού άκουσαν ότι «Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου», μην αποδεχόμενοι τον λόγο του, σχεδόν τον επιπλήττουν απροκάλυπτα λέγοντας: «Κανένα στοιχείο αξιοπιστίας δεν υπάρχει σε σένα, ούτε κάτι το θαυμαστό ή σπουδαίο. Γιατί, λοιπόν, βαπτίζεις; Γιατί εσύ, που δεν είσαι απολύτως τίποτα, επιχειρείς ένα τόσο μεγάλο έργο;» Ήταν δε συνήθεια στους ανόσιους Φαρισαίους να το κάνουν αυτό: να μειώνουν δηλαδή αυτόν που είναι ήδη παρών και να προσποιούνται μάλλον ότι τιμούν αυτόν που πρόκειται να έρθει. Διότι, προκειμένου να καρπώνονται πάντοτε τις τιμές από τους Ιουδαίους και να εξασφαλίζουν για τον εαυτό τους πόρους χρημάτων, δεν επιθυμούν κανένας άλλος να φαίνεται διαπρεπής. Έτσι, άλλωστε, σκότωσαν και τον ίδιο τον κληρονόμο λέγοντας: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε την κληρονομιά του». «Εγώ βαπτίζω με νερό». Με ανεξικακία ο μακάριος Βαπτιστής ανέχεται όσους τον επιπλήττουν. Και βρίσκοντας εξαιρετική ευκαιρία, έκανε την εξήγηση για τα δικά του πεπραγμένα αφετηρία του σωτηρίου κηρύγματος. Διδάσκει δε ήδη, έστω και παρά τη θέλησή τους, τους απεσταλμένους των Φαρισαίων, ότι ο Χριστός βρίσκεται προ των πυλών.

Το ότι υπάρχει πολύς λόγος, τόσο στον νόμο όσο και στους αγίους προφήτες, περί της κατά φύσιν ζωής, δηλαδή του Μονογενούς, νομίζω ότι είναι φανερό σε όλους τους φιλομαθείς. <Δόξα από άνθρωπο δεν λαμβάνω, αλλά σας έχω γνωρίσει, ότι την αγάπη του Θεού δεν την έχετε μέσα σας.> Αντιλαμβάνεται πάλι, ή μάλλον βλέπει θεοπρεπώς, το απείθαρχο και ατίθασο πλήθος των Φαρισαίων να κατατρώγεται από οργή, και όχι βέβαια για όσα τους κατηγορούσε, ότι δηλαδή δεν ερευνούν όπως πρέπει τις θείες Γραφές, αλλά μάλλον επειδή τους είπε: «Δεν θέλετε να έλθετε σε μένα». Διότι, για όσα πάθη νοσούν οι ίδιοι εύκολα, πιστεύουν ότι μπορούν να κυριαρχούν και στον Σωτήρα· επειδή νόμιζαν, πάσχοντας και αυτό από πολλή ανοησία, ότι ο Κύριος πλέον επιθυμεί από φιλαρχία να τους εξουσιάσει, και ότι θέλει να εξασφαλίσει για τον εαυτό του τις τιμές όλων, με το να τους καλεί να γίνουν μαθητές του. Έχοντας λοιπόν βάλει στον νου τους μια τέτοια υποψία, οι ίδιοι περίμεναν ότι όπου να 'ναι θα έχαναν την εξουσία τους πάνω στο έθνος. Και εξοργίζονταν σφόδρα, βλέποντας τον κληρονόμο να θέλει να απαιτήσει τον καρπό του αμπελώνα. Γι' αυτό, λοιπόν, πάλι, στο έπακρο της οργής και του φθόνου τους για όσα ειπώθηκαν, σχεδόν λένε εκείνο που αναφέρεται στις ευαγγελικές παραβολές: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε την κληρονομιά του».

Ματθ. 21, 33—41 Και «αμπελώνας» μεν είναι ο Ισραήλ, όπως λέει ο ψαλμωδός: «άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες», και ο Ησαΐας λέει: «αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο». Τον «φύτεψε» δε ο Θεός «και αναχώρησε» για μεγάλο χρονικό διάστημα, δηλαδή μακροθύμησε. Όμως φαίνεται ότι φρόντιζε το κτήμα και το είχε στον νου του· διότι δεν πέρασε καμία ενδιάμεση εποχή κατά την οποία να μην αποστέλλονται από τον Θεό προφήτες και δίκαιοι για να νουθετούν. Αυτοί όμως έγιναν απειθείς και, αφού ατίμασαν τους απεσταλμένους, τους έστειλαν πίσω κενούς, δηλαδή χωρίς να έχουν να πουν τίποτα καλό για αυτούς στον Θεό που τους έστειλε.

Διότι φιλοχρήματοι ήταν οι ηγέτες της συναγωγής των Ιουδαίων, και είχαν ως μοναδικό σκοπό το να συγκεντρώνουν πλούτο από παντού και να καταπιέζουν τους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους. Επομένως, θα ταίριαζε πολύ σωστά και για εκείνους από τον Ισραήλ ο λόγος: «Ότι θα αφαιρεθεί ο ζυγός που βρίσκεται πάνω τους, και η ράβδος που είναι στον τράχηλό τους.» Ως ράβδο, κατά πάσα πιθανότητα, ονομάζει την πλεονεξία των ηγετών, εξαιτίας της φοβερής ροπής τους προς τη φιλοκέρδεια. Για αυτή την αιτία, οι άθλιοι, σκότωσαν και τον ίδιο τον Υιό. Διότι, παρόλο που είδαν ότι αυτός είναι ο κληρονόμος, είπαν μέσα τους, όπως αναφέρει: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε, και να κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του.» Το ότι λοιπόν, έχοντας αυτόν τον ασεβή και ανόσιο σκοπό, θα υπέμεναν με μεγάλη ευχαρίστηση την απώλεια όλων των υπαρχόντων τους, παρά να δουν τον Εμμανουήλ να ανατέλλει στον κόσμο, το υποδηλώνει λέγοντας: «Ότι κάθε στολή που συγκεντρώθηκε με δόλο, και ιμάτιο που αποκτήθηκε με συναλλαγή, θα τα αποτίσουν, και θα εύχονταν να είχαν κατακαεί στη φωτιά.»

Γι' αυτό τον λόγο λέει: «Κατάρα θα καταφάγει αυτό το σχέδιο». Διότι πράγματι καταραμένη αποδείχθηκε η σκέψη των Ιουδαίων, εννοώ φυσικά αυτήν ενάντια στον Σωτήρα όλων μας, τον Ιησού Χριστό. Διότι ο Θεός και Πατέρας έστειλε προηγουμένως τους αγίους προφήτες, και εκείνοι τους σκότωσαν. Έπειτα, μετά από αυτούς, έστειλε τον αγαπητό για να λάβει τους καρπούς του αμπελώνα Του, σύμφωνα με την παραβολή που αναφέρεται στα Ευαγγέλια. Οι δε αχάριστοι γεωργοί που προΐσταντο του αμπελώνα, αν και κατανόησαν ότι αυτός είναι ο Υιός και ο κύριος του κτήματος, είπαν μεταξύ τους: «Αυτός είναι ο κληρονόμος· ελάτε να τον σκοτώσουμε, και ας κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του». Καταραμένο, λοιπόν, λέει, είναι ένα τέτοιο σχέδιο. Αυτό μνημονεύει και ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας κάποτε: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη, και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης, και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του». Και κάποτε πάλι, για όσους διέπραξαν τέτοια αμαρτήματα λέει: «Θα τους κατακρημνίσεις και δεν πρόκειται να τους ανοικοδομήσεις, διότι έστρεψαν εναντίον σου κακά, και επινόησαν σχέδιο, το οποίο δεν πρόκειται να μπορέσουν να πραγματοποιήσουν».

Διότι, στον βαθμό που έφτανε η δύναμη των σχεδίων τους, σκότωσαν τον Υιό, νομίζοντας ότι οι ίδιοι θα κατακρατήσουν την κληρονομιά του Κυρίου. Εκείνος όμως αναστήθηκε ως Θεός και εξολόθρευσε με οικτρό τρόπο τους κακούς, αυτούς τους άθλιους και αγνώμονες γεωργούς, ενώ ανέθεσε το κτήμα σε άλλους, δηλαδή, προφανώς, στους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές και στους διδασκάλους των αγίων Εκκλησιών.

Διότι είναι γεγραμμένο ότι «οι διαλογισμοί των δικαίων είναι δίκαιες κρίσεις». Κατηγορεί, λοιπόν, τον αποκηρυγμένο Ισραήλ, διότι εξέφρασε γνώμη ασύμφωνη προς τον Θεό σχετικά με τον Χριστό. Διότι συσκέπτονταν συνεδριάζοντας, και μάλιστα έλεγαν: «Τι να κάνουμε, επειδή αυτός ο άνθρωπος κάνει πολλά σημεία; Αν τον αφήσουμε έτσι, θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα πάρουν και την πόλη και τη χώρα μας». Κάποιος άλλος δε από εκείνους που είχαν οριστεί άρχοντες λέει: «Εσείς δεν γνωρίζετε τίποτα, ότι συμφέρει να πεθάνει ένας άνθρωπος και να μην καταστραφεί όλο το έθνος». Αυτό ακριβώς το διδάσκει σαφέστερα ο Κύριος λέγοντας στις ευαγγελικές παραβολές, ότι «ο οικοδεσπότης που φύτεψε τον αμπελώνα έστειλε τους δούλους του για να παραλάβουν τους καρπούς, αλλά οι γεωργοί τους σκότωσαν». Και τα εγκλήματα της ασέβειάς τους δεν σταμάτησαν μέχρι εκεί· αλλά, όταν είδαν τον Υιό που είχε σταλεί από τον πατέρα μετά τους δούλους, είπαν, όπως αναφέρεται, μέσα τους: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του». Επομένως, αποστάτες είναι οι εισηγητές τέτοιων σκληρών και ανόσιων σχεδίων, οι οποίοι προσθέτουν αμαρτία στην αμαρτία· διότι, όπως ανέφερα, σκότωσαν αγίους προφήτες και έπειτα, μετά από εκείνους, σκότωσαν και τον ίδιο τον κληρονόμο, δηλαδή τον Υιό.

Διότι, αν και αυτοί που συνήθιζαν να διδάσκουν τον νόμο και να ερευνούν τα λόγια των αγίων προφητών, ώστε με αυτόν τον τρόπο να γνωρίσουν τον Θεό Λόγο που τους εμφανίστηκε με ανθρώπινη μορφή και έλαμψε σε όσους βρίσκονταν πάνω στη γη, τον αγνόησαν, ή ίσως, παρότι κατανόησαν το μυστήριο, στράφηκαν εναντίον του με πικρία. Διότι, όταν αναγνώρισαν τον Υιό που εστάλη από τον Θεό και Πατέρα μετά τους δούλους, έλεγαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του». Και πράγματι τον σκότωσαν, στο μέτρο τουλάχιστον της δύναμης των πράξεών τους, έστω κι αν δεν κρατήθηκε δέσμιος από τις πύλες του άδη. Εξάπτοντας εναντίον του τα πλήθη που βρίσκονταν υπό την επιρροή τους, τα οποία κραύγαζαν στον ίδιο τον Πιλάτο λέγοντας: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν». Και για την αιτία αυτή, ως ένοχοι για τις έσχατες ασέβειες, και βεβαρημένοι με το έγκλημα της Κυριοκτονίας, έγιναν ξένοι από την ελπίδα στον Χριστό, έχασαν την οικειότητα με τον Θεό και κατρακύλησαν σε ανίατες συμφορές. Γι' αυτόν τον λόγο λέει προς αυτούς: Πού είναι οι γραμματικοί; Αντί να πει, σε ποια δεινά έχουν περιέλθει; Και αποκαλεί γραμματικούς τους γραμματείς. Πού είναι οι σύμβουλοι;

Διότι ήταν κόπος για τον Λόγο να γίνει σαν εμάς, και να ανεχθεί την ανθρώπινη μικροπρέπεια. Αλλά η κρίση μου, λέει, εναπόκειται στον Πατέρα, για τους κόπους που έχω δαπανήσει υπέρ της δικής τους σωτηρίας. Γι' αυτόν τον λόγο και η κρίση έχει εκδοθεί από Αυτόν. Και ποια ήταν αυτή η κρίση; Εκδιώχθηκαν από την οικειότητα με Αυτόν, αποπέμφθηκαν από το να είναι λαός του Θεού, έγιναν αμέτοχοι της σωτηρίας που προέρχεται από Αυτόν, παρέμειναν άγευστοι της ελπίδας των αγίων, και αντί γι' αυτούς έχει προσκληθεί το πλήθος των εθνών. Και αντί για τους δικούς τους ποιμένες, άλλοι χειροτονήθηκαν δίκαιοι και θεοφιλείς, και επιμελητές ευσεβών έργων, ικανοί να καθοδηγούν τους λαούς, ως φωστήρες στον κόσμο που κατέχουν τον λόγο της ζωής, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος. Θέλεις να δεις την κρίση του Πατέρα, δηλαδή την απόφαση εναντίον τους; Άκουσε τον Σωτήρα που λέει στους δασκάλους των Ιουδαίων: «Υπήρχε κάποιος άνθρωπος οικοδεσπότης, ο οποίος φύτεψε αμπελώνα, τον περιέφραξε, έσκαψε σε αυτόν πατητήρι, έχτισε πύργο, τον νοίκιασε σε γεωργούς και αναχώρησε». Έπειτα λέει: «Έστειλε δούλους για να παραλάβουν τους καρπούς, και όλοι κινδύνευσαν. Επειδή όμως ύστερα απέστειλε τον υιό, όταν τον είδαν, λέει, είπαν μεταξύ τους: Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για εμάς την κληρονομιά του. Και πράγματι τον σκότωσαν».

Διότι έχουν τιμωρηθεί, και έχουν πληρώσει το τίμημα για τα παραπτώματά τους εναντίον μου όσοι τόλμησαν να θεομαχήσουν. Προσθέτοντας δε ότι «Πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει», υποδήλωσε πάλι με κομψότητα, ότι η τιμωρία εκείνων που συμπεριφέρθηκαν με αυθάδεια απέναντί του δεν θα καθυστερήσει ούτε θα αναβληθεί, αλλά θα είναι κατά κάποιον τρόπο εγγύς, και θα ακολουθήσει κατά πόδας τα εγχειρήματά τους. Λέμε δε ότι ο Υιός έχει δικαιωθεί κατά τον εξής περίπου τρόπο. Επειδή δηλαδή, αν και ήταν δίκαιος και σε καμία περίπτωση ένοχος πταισμάτων, τόλμησαν να τον σκοτώσουν, τιμωρήθηκαν, όπως είπα, και η τιμωρία εκείνων που τα έπαθαν αυτά μαρτύρησε την απόλυτη αθωότητα αυτού που υβρίστηκε ανόσια από αυτούς. Κάτι τέτοιο είπε ο Θεός και Πατέρας: «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του.» Πλούσιους δε και πονηρούς ονομάζει τους καθοδηγητές των Ιουδαίων. Διότι, πάσχοντας από έσχατη φιλαργυρία, οδηγήθηκαν εξαιτίας της στην εναντίον του πονηρία. Αν και τον είχαν αναγνωρίσει, έλεγαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος. Ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του.» <Ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου; Ας σταθεί αντίκρυ μου. Ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει.> Ότι δηλαδή ήταν δίκαιος και εντελώς αθώος -διότι δεν έπραξε αμαρτία- όταν υπέστη τις ύβρεις από τους Ιουδαίους, θα το επιβεβαιώσει λέγοντας και ο ίδιος ο θεσπέσιος προφήτης για αυτόν: «Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το λαμβάνει στην καρδιά του.»

Επειδή, λέει, αυτοί που συγκαταλέγονται στον λαό μου έγιναν εντελώς άνομοι, γι' αυτό, εξαιτίας της ωμότητας και της μιαιφονίας τους, οι βρόχοι ήλθαν και πάνω σε αυτόν, και αυτός οδηγήθηκε στον θάνατο. Και τα δύο είναι απολύτως αληθινά. Διότι πέθανε για να καταργήσει την αμαρτία των ανθρώπων πάνω στη γη, και μαζί με αυτήν να καταλύσει τον θάνατο που βλάστησε από αυτήν. Πέθανε όμως και επειδή οι Ιουδαίοι παρανόμησαν απέναντί του. Διότι, παρόλο που είχαν καταλάβει ότι αυτός είναι ο κληρονόμος, είπαν μέσα τους: «Εμπρός, ας τον σκοτώσουμε, και ας κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του.» <Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του.>

Αν και βέβαια γνώριζαν ότι αυτός είναι ο κληρονόμος, είπαν μέσα τους: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε εμείς την κληρονομιά του». Αλλά διαψεύστηκαν στις ελπίδες τους. Διότι, βέβαια, τον σκότωσαν, όμως δεν παρέμεινε δέσμιος του θανάτου. Επειδή αναστήθηκε, και έδωσε τον αμπελώνα σε άλλους γεωργούς, αφού εξολόθρευσε με τον χειρότερο τρόπο τους κακούς, τους αχάριστους και κυριοκτόνους. Ώ λοιπόν, γιοι άνομοι, λέει, ώ σπέρμα μοιχών και πόρνης. Και μοιχούς μεν σε αυτά αποκαλεί τους Γραμματείς και τους νομοδιδασκάλους που είχαν λάβει το αξίωμα να καθοδηγούν, οι οποίοι σχεδόν διέπρατταν μοιχεία με τη Συναγωγή, παρόλο που της δίδασκαν τα του θείου νόμου.

Συνέβη δε αυτό να γίνει και σε εκείνους που συμπεριφέρθηκαν ασεβώς προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Επειδή, δηλαδή, οι άθλιοι, έχοντας ελάχιστα φροντίσει για τον νόμο και τους προφήτες, δεν αποδέχτηκαν τον Χριστό, ο οποίος είναι το τέλος του νόμου και των προφητών, αλλά, αν και γνώριζαν σαφώς ότι αυτός είναι ο κληρονόμος, τον έδιωξαν έξω από τον αμπελώνα και τελικά τον σταύρωσαν, παραδόθηκαν προς ερήμωση στους στρατηγούς των Ρωμαίων, και πυρπολήθηκε μεν εκείνος ο περίφημος ναός, κατεδαφίστηκε δε και το θυσιαστήριο που βρισκόταν μέσα σε αυτόν, και γκρεμίστηκαν τα προπύλαια, χάθηκαν δε μαζί με τον απλό λαό και οι άρχοντες· διότι ο πόλεμος δεν λυπήθηκε κανέναν από αυτούς.

Λέει, λοιπόν, ότι συνέτριψες τα κεφάλια των δυναστών, τα οποία είχαν περιέλθει σε τέτοιου είδους παραφροσύνη. Με αυτό εννοεί βεβαίως τους ηγέτες του Ισραήλ, οπωσδήποτε τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, καθώς και εκείνους που ιερουργούσαν σύμφωνα με τον νόμο. Διότι πραγματικά ξέφυγαν από το ορθό φρόνημα, τον αγαθό νου και την αγάπη προς τον Θεό, μη αποδεχόμενοι τον Υιό, αλλά μάλλον σκοτώνοντάς Τον, αν και γνώριζαν και έλεγαν ότι «αυτός είναι ο κληρονόμος». Και πώς θα μπορούσε άραγε να νοηθεί ο τρόπος αυτής της συντριβής, θα το αποσαφηνίσει εύλογα ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς τον Σωτήρα των όλων Θεό: «Διαμέρισέ τους στη ζωή τους». Διότι κάποτε ο Ισραήλ ήταν και «μερίδα» του Θεού και «σχοίνισμα της κληρονομίας του». Επειδή όμως συμπεριφέρθηκαν ανόσια και υβριστικά απέναντι στον Υιό, ο αγαπημένος λαός αποπέμφθηκε, και διαμερίστηκε, και εξέπεσε από την ελπίδα των πιστών, αποκληρωμένος και απορριμμένος, και τέθηκε εκτός της παρουσίας Του, σε δεύτερη μοίρα και πίσω από τα έθνη, τα οποία λένε για τον εαυτό τους εκείνο το: «Ευλογημένοι είμαστε εμείς από τον Κύριο, που έκανε τον ουρανό και τη γη», και «Θεός είναι ο Κύριος, και εμφανίστηκε σε εμάς». Αποκόπηκε, λοιπόν, ο Ισραήλ και, έχοντας εκπέσει από την ευλογία, δεν αποτελεί πλέον μερίδα του Θεού, αλλά μάλλον διαβολική, ατιμότατη και βέβηλη. Έπειτα, σχετικά με την παραφροσύνη, λέει ότι θα συγκλονιστούν μέσα σε αυτήν, δηλαδή θα πέσουν. Διότι αυτό που βρίσκεται σε δόνηση και κλονισμό, είναι κοντά στην πτώση.

Εξοργίζονταν δε και οι Ιουδαίοι και λυπούνταν όχι λίγο, μαθαίνοντας ότι ο Εμμανουήλ θα υπερβεί ακόμη και τους ίδιους τους αγίους Πατέρες, και ότι θα προσκυνείται από όλο τον λαό, ή μάλλον από όλη τη γη. Και κατανοώντας το αυτό έλεγαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του»· αν και ο μακάριος Δαβίδ έλεγε φανερά προς τον Μονογενή που ενανθρώπησε: «Όλα τα έθνη όσα εποίησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε»· και άλλοτε πάλι, κάνοντας φανερό τον φθόνο και την ανόσια οργή των ίδιων των Ισραηλιτών εναντίον του Χριστού, έλεγε: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργίζονται οι λαοί». Εφόσον, λοιπόν, καταδείξαμε επαρκώς τον σκληρό και ατίθασο φθόνο των Ιουδαίων, ας μιλήσουμε στην κατάλληλη στιγμή για τα δυσβάσταχτα και μιαιφόνα τολμήματά τους, προσαρμόζοντας παντού τον λόγο της ιστορίας και ανατρέχοντας στον ίδιο τον σκοπό της ενανθρώπησης του Μονογενούς. Διότι ο λόγος μάς επαναφέρει πάλι σε αυτό.

Αυτοί έφτασαν σε τέτοιο σημείο κακοβουλίας, ώστε να νομίζουν ότι μπορούν να αρπάξουν την κληρονομιά του Δεσπότη, και αφού σκότωσαν τους αγίους, προχωρώντας πέρα από κάθε όριο έσχατης ασέβειας, παρεκτράπηκαν παράλογα εναντίον του ίδιου του Υιού. «Διότι είπαν μέσα τους: Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε, και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του.» Και τα έργα της ασέβειάς τους δεν σταμάτησαν μέχρις εδώ, αλλά στους αγίους προφήτες προσέθεσαν και τους δεύτερους, εννοώ τους αγίους αποστόλους, μη φειδόμενοι πλέον ούτε του δικού τους αίματος. Ένα τέτοιο περίπου νόημα κυοφορεί ο σκοπός της προκείμενης προφητείας.

Διότι ο Χριστός ανέστησε τους νεκρούς που ήδη όζαν και είχαν φθαρεί, και αποδείχθηκε ανώτερος και από αυτόν τον ίδιο τον θάνατο. Εκείνοι όμως, ενώ θα έπρεπε να είχαν εκπλαγεί και να προχωρήσουν στην αναγκαία πίστη, χωρίς πλέον να αμφιβάλλουν καθόλου, δεν έκαναν αυτό, αλλά κατατρώγονταν από τον φθόνο, και δέχονταν πικρές λύπες στον νου τους. Θεράπευε τον εκ γενετής τυφλό, και τον αποκαλούσαν αμαρτωλό. Εκδιώκονταν πλήθη ακάθαρτων δαιμονίων, και έλεγαν ψευδώς ότι χορηγός της δύναμής του ήταν ο Βεελζεβούλ· τον λιθοβολούσαν, λέγοντας τα πιο ανόσια λόγια: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» Εξοργίζονταν λέγοντας: «Αυτός είναι ο κληρονόμος· ελάτε να τον σκοτώσουμε.» Έγινε λοιπόν αντικείμενο φθόνου ακόμη και σε αυτούς που επέλεξαν να τον μισούν, αλλά δεν μπορούσε να νικηθεί οριστικά. Διότι, αν και υπέμεινε τον σταυρό, αναστήθηκε ως Θεός, έχοντας πατήσει τον θάνατο, σχεδόν σαν να του φώναζε ο Θεός και Πατέρας και να έλεγε: «Επίστρεψε σε μένα.» Διότι ανέβηκε στους ουρανούς, για να ακούσει και Εκείνον να του λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.» Διότι το ότι υποτάχθηκαν, αν και έτρεφαν απέραντη μανία εναντίον του, το δίδαξε λέγοντας: «Εναντίον του οποίου, αφού συνωμότησαν, τον λοιδορούσαν, και στρέφονταν εναντίον του οι κύριοι των τόξων.»

Α - Και με άλλον τρόπο θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει πόσο άσχημο και πραγματικά γεμάτο από έσχατη ανοησία είναι το δόγμα τους. Διότι, αν είναι αλήθεια ότι αυτό που είναι κατά θέσιν και κατά χάριν βρίσκεται πάντοτε σε ομοιότητα με αυτό που είναι κατά φύσιν και κατ' αλήθειαν, πώς εμείς είμαστε κατά θέσιν υιοί, έχοντας αναφορά σε αυτόν ως προς αληθινό Υιό, αν και ο ίδιος συγκαταλέγεται μαζί με εμάς σε αυτούς που είναι υιοί κατά χάριν; Πώς επίσης στις ευαγγελικές παραβολές στέλνεται ως υιός μετά τους δούλους; Τον οποίον, όταν τον είδαν, οι γεωργοί του αμπελώνα είπαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε.» Επομένως, αυτός που φανερώθηκε εν σαρκί και δοκίμασε τη σκληρότητα των Ιουδαίων είναι αληθινά Υιός, και ελεύθερος, εφόσον βεβαίως προήλθε από ελεύθερη φύση, και δεν ανήκει σε αυτούς που βρίσκονται υπό ζυγόν, καθόσον νοείται ως Θεός, έστω και αν ο Υιός έγινε σαν και εμάς που βρισκόμαστε υπό τον ζυγό της δουλείας, ο οποίος, όπως είπα, είναι Υιός κατά φύσιν και κατ' αλήθειαν, πέρα από κάθε ζυγό και πάνω από την κτίση, και προς τον οποίον εμείς, οι κατά θέσιν και κατά χάριν υιοί, έχουμε συμμορφωθεί. Β - Δεν λέμε, υποστηρίζουν, ότι ο άνθρωπος είναι Υιός κατά φύσιν του Θεού, για να μην πούμε ότι υπάρχουν δύο κατά φύσιν υιοί. Διότι, όπως ακριβώς ο Λόγος που κατήλθε από τους ουρανούς δεν είναι κατά φύσιν υιός του Δαβίδ, έτσι ούτε και ο εκ σπέρματος του Δαβίδ είναι Υιός κατά φύσιν του Θεού. Α - Συνεπώς, θα διαιρεθούν σε δύο υιούς, και αμφότεροι θα αποδειχθούν ψευδώνυμοι.

Ας αποβάλει λοιπόν ο καθένας από τη δική του ψυχή κάθε μέριμνα των γήινων πραγμάτων, και ας δεχθεί με πόθο τα μελωδικά άσματα· διότι είναι πνευματικά, και ευφραίνουν την ψυχή. Όπως δηλαδή ο Κύριος απεστάλη σε εμάς από τους πατρικούς κόλπους για να μας σώσει όλους, έτσι και το παιδί, ο Ιωσήφ, απεστάλη από τους κόλπους του πατέρα του, του Ιακώβ, για να επισκεφθεί τους αδελφούς του. Και καθώς οι σκληροί αδελφοί του Ιωσήφ, με το που τον είδαν να πλησιάζει, άρχισαν να διαλογίζονται πονηρία εναντίον του, μολονότι εκείνος τους έφερνε ειρήνη από τον πατέρα, έτσι και οι Ιουδαίοι, που ήταν πάντοτε σκληρόκαρδοι, άμα τη εμφανίσει του Σωτήρα, έλεγαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ας τον σκοτώσουμε, και σε εμάς θα ανήκουν τα πάντα». Και όπως οι αδελφοί του Ιωσήφ έλεγαν: «Ας τον εξοντώσουμε, και ας απαλλαγούμε από τα ενύπνιά του», με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε, και να καταλάβουμε την κληρονομιά του». Οι αδελφοί του Ιωσήφ, ενώ έτρωγαν τον πούλησαν, έχοντάς τον σφάξει στην πρόθεσή τους· έτσι με τον ίδιο τρόπο και οι βδελυροί Ιουδαίοι, τρώγοντας το πάσχα, έσφαξαν τον Σωτήρα. Η κάθοδος του Ιωσήφ στην Αίγυπτο σημαίνει την κάθοδο του Σωτήρα μας στη γη.

«Αυτός πράγματι», λένε, «είναι ο κληρονόμος». Οι αμπελουργοί όρμησαν να θανατώσουν τον κληρονόμο, όχι κάποιον σύνδουλό τους· τον γνήσιο Υιό του οικοδεσπότη, όχι έναν από αυτούς που ανυψώθηκε στο αξίωμα της υιοθεσίας. Διότι πώς στάλθηκε μετά τους δούλους ο Υιός, τον οποίο όφειλαν και να σεβαστούν;

Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες. [cod. f. 7. a.] Αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους, και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε κοινό βαλάντιο με τους Ιουδαίους, καταλήγοντας να σχιστεί στη μέση. Ας καταλάβουμε την πολύτιμη περιουσία του, και ας γεμίσουμε τους οίκους μας με λάφυρα. [cod. f. 8. a.] Η περιουσία του δικαίου είναι η σοφία και η φρόνηση, την οποία ιδιοποιούνται οι ασεβείς, πείθοντας τον δίκαιο να πράξει κάτι από τα απαγορευμένα, ώστε ο νους του, τυφλωμένος από την αμαρτία, να εκπέσει από αυτά τα άγια αποκτήματα. Αυτό θα μπορούσαν να το πουν και εκείνοι που είπαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του». Και οι δαίμονες λεηλατούν αυτούς που νικούν, αφαιρώντας τους τη θεία πανοπλία, την περικεφαλαία του σωτηρίου, τον θώρακα και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Και οίκοι τους θα μπορούσαν να είναι οι εκκλησίες εκείνων που πράττουν την πονηριά, τις οποίες επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα.

Ποιον Ισραήλ παρουσιάζεις; Τον σαρκικό, ή τον νου που βλέπει τον Θεό; Εκείνον που έχει γίνει βδελυρός εξαιτίας των αδιάκοπων θυσιών, ή εκείνον που εισήχθη μέσω της διδασκαλίας των Αποστόλων; Εκείνον που θυσιάζει με αίματα κριαριών και ταύρων, ή εκείνον που θυσιάζει αναίμακτα Αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου; Εκείνον που θυσίασε στα γλυπτά αντί για τον Θεό, ή εκείνον που διασώθηκε από τους βωμούς και τα ξόανα, και ενσωματώθηκε στην πνευματική υιοθεσία; Είναι φανερό ότι εννοείς τον νέο, τον περιούσιο λαό μέσω του βαπτίσματος, αυτόν που ανακαθαίρεται με ύδωρ και πυρ. Διότι και μέσω του προφήτη Ησαΐα φωνάζει ξεκάθαρα: «Τις νουμηνίες σας και τα σάββατα και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι, νηστεία και αργία και τις εορτές σας τις μισεί η ψυχή μου». Προσέξτε, ότι μέσω του Προφήτη προσκαλεί τον νεοφανή λαό να επιτύχει το δώρο της νηστείας· όχι διότι ο Θεός απορρίπτει τη νηστεία τους, τη δέηση, τις νουμηνίες και τα σάββατα, αλλά επειδή είναι πλήρης από αυτά. Μέσα δε από τις βέβηλες πράξεις τους, οι ίδιοι εγκατέλειψαν τον Θεό, και τον εκλεκτό λαό που προανήγγειλε την παρουσία του μονογενούς Υιού Του, αυτοί αδίκως τον εξόντωσαν, καταδικάζοντας άλλον με ξύλινο πριόνι και άλλον ρίχνοντας σε λάκκο με βούρκο. Και τι κάνω λόγο για προφήτες; Διότι οι ίδιοι σταύρωσαν ως κατάδικο και θανάτωσαν τον δικό τους Δεσπότη, λέγοντας: «Αυτός είναι ο κληρονόμος· ελάτε, ας τον σκοτώσουμε».

Επειδή και αλλού λέει: «Ίσως λοιπόν να ακούσουν»· ούτε και εκεί βέβαια είχε άγνοια· αλλά, για να μην πουν κάποιοι από τους αγνώμονες ότι η πρόρρησή του υπήρξε αναγκαστική αιτία της παρακοής, γι' αυτόν τον λόγο διατυπώνει έτσι τις λέξεις, λέγοντας «Εάν άραγε» και «Ίσως». Διότι, κι αν ακόμη φέρθηκαν με αγνωμοσύνη απέναντι στους δούλους, έπρεπε να σεβαστούν το αξίωμα του Υιού. Τι έκαναν λοιπόν αυτοί; Ενώ έπρεπε να προστρέξουν, ενώ έπρεπε να ζητήσουν συγγνώμη για τα σφάλματά τους, αυτοί προσθέτουν νέα εγκλήματα στα προηγούμενα, επιδίδονται σε νέα μιάσματα, επισκιάζοντας πάντοτε τα προηγούμενα με τα δεύτερα· αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο ίδιος λέγοντας: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Διότι από παλιά οι προφήτες τούς κατηγορούσαν γι' αυτά λέγοντας: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα»· και, «Αναμειγνύουν αίμα με αίμα»· και, «Αυτοί που οικοδομούν τη Σιών με αίματα». Αλλά δεν σωφρονίζονταν· παρόλο που είχαν λάβει ως πρώτη αυτήν την εντολή, το «Ου φονεύσεις», και είχαν διαταχθεί να απέχουν από χιλιάδες άλλα πράγματα εξαιτίας αυτού, και με πολλούς και ποικίλους τρόπους παρακινούνταν στην τήρηση αυτής της εντολής. Αλλά όμως δεν απέβαλαν εκείνη την πονηρή συνήθεια. Αντίθετα, τι λένε βλέποντάς τον; «Ελάτε να τον σκοτώσουμε». Για ποιον λόγο και γιατί; Τι μικρό ή μεγάλο είχαν άραγε να του προσάψουν; Μήπως επειδή σας τίμησε και, όντας Θεός, έγινε άνθρωπος για χάρη σας, και επιτέλεσε εκείνα τα αναρίθμητα θαύματα; Ή μήπως επειδή συγχωρούσε τα αμαρτήματα; Ή μήπως επειδή σας προσκαλούσε στη Βασιλεία;

Δες, λοιπόν, την άφατη πρόνοια. Φύτεψε αμπελώνα, τα ετοίμασε όλα και τα ολοκλήρωσε· όταν θανατώθηκαν οι υπηρέτες, απέστειλε άλλους δούλους· όταν σφαγιάστηκαν κι εκείνοι, έστειλε τον Υιό· και όταν θανατώθηκε και αυτός, τους καλεί στους γάμους· δεν θέλησαν να έλθουν. Έπειτα στέλνει άλλους δούλους· αυτοί όμως θανάτωσαν και τούτους.

Πάλι έστειλε άλλους δούλους, περισσότερους από τους πρώτους, και τους έκαναν τα ίδια. Ύστερα δε, έστειλε σε αυτούς τον υιό του, λέγοντας: Θα σεβαστούν τον υιό μου. Οι γεωργοί όμως, βλέποντας τον υιό, είπαν μεταξύ τους: Αυτός είναι ο κληρονόμος· ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του. Και αφού τον έπιασαν, τον έβγαλαν έξω από τον αμπελώνα και τον σκότωσαν.» Πλησίασε ο καιρός των καρπών, κατά τους χρόνους των προφητών.

Διότι έπρεπε, λέει, έστω κι αν σκότωσαν τους δούλους, τουλάχιστον να σεβαστούν το αξίωμα του Υιού. Οι γεωργοί όμως, βλέποντάς τον, είπαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε.» Διότι και οι Ιουδαίοι που έλεγαν ότι Αυτός είναι ο Χριστός, εκείνοι τον σταύρωσαν. Και τον έβγαλαν έξω από τον αμπελώνα, διότι ο Κύριος θανατώθηκε έξω από την πόλη. Αλλά και επειδή λέγαμε ότι ο αμπελώνας είναι ο λαός, έξω από τον αμπελώνα, δηλαδή έξω από τη θέληση του άδολου λαού, τον σκότωσαν οι Φαρισαίοι, οι πονηροί γεωργοί. «Όταν λοιπόν έλθει ο Κύριος του αμπελώνα, τι θα κάνει στους γεωργούς εκείνους;» Του λένε: