Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 21:9

Ας δούμε και τα εξής. Τι λέει ο θειότατος ευαγγελιστής; Διότι όταν εισήλθε, λέει, ο Κύριος στο ιερό, τον πλησίασαν τυφλοί και χωλοί, και τους θεράπευσε. Όταν όμως είδαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι τα θαύματα που έκανε, και τα παιδιά να κράζουν και να λένε, «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», δεν ανέχθηκαν αυτή την τιμή προς αυτόν. Γι' αυτό, αφού τον πλησίασαν, του είπαν: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί; Δεν δυσανασχετείς που δοξάζεσαι ως Θεός; Δεν δυσφορείς ακούγοντας από τα άκακα (παιδιά) αυτά που αρμόζουν μόνο στον Θεό; Δεν έχει δηλώσει από παλιά ο Θεός μέσω του προφήτη, "Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον"; Και, "Πώς εσύ, που είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;";» Αλλά πώς αντιδρά σε αυτά ο μακρόθυμος, που είναι πολύς στο έλεος και βραδύς στην οργή; Ανέχεται αυτούς που μαίνονται, καταπραΰνει με την απολογία του τον αναβρασμό τους, τους υπενθυμίζει τις Γραφές, προβάλλει τις μαρτυρίες για όσα τελούνται και δεν αποφεύγει την ερώτησή τους. Γι' αυτό και λέει: «Ποτέ δεν με ακούσατε και εσείς να λέω μέσω του προφήτη, "Τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών"; Ούτε πάλι (ακούσατε το), "Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή"; Αυτοί οι εχθροί είστε εσείς, που προσέχετε τον νόμο και διαβάζετε τους προφήτες, αλλά εμένα, που κηρύσσομαι μέσα στον νόμο, με αθετείτε».

Εις τα Βαΐα. Ήδη προλάμπουν τα χαρίσματα της πνευματικής πανηγύρεως· ήδη προτρέχουν τα σήμαντρα της πανεύφημης εορτής· ήδη προτρέχουν τα μηνύματα του άυλου Νυμφίου· ήδη ο Λάζαρος, έχοντας δεχθεί τον αρραβώνα της καθολικής αναστάσεως, παρακάθεται σε δείπνο με τον Κύριο· ήδη το μύρο της δωρεάς ευωδιάζει εκείνους που προστρέχουν στο βάπτισμα· ήδη οι πιστοί φύλακες του Βασιλέως κατέλαβαν τη μεγάλη αυτή πόλη· ήδη ο πιστός λαός, σπεύδοντας σε προϋπάντηση του Κυρίου, ανακράζει λέγοντας: Ωσαννά εν τοις υψίστοις, όπως μόλις ακούσατε· Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ· ευλογημένος ο ερχόμενος, αυτός που πάντοτε έρχεται, και βρίσκεται μαζί μας, και ουδέποτε αποχωρίζεται από τους πιστούς. Πράγματι, το πλήθος εκείνο αναγνώρισε βασιλική δύναμη και είσοδο.

Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει στην παρούσα ζωή, όταν ένας κοσμικός βασιλιάς εκστρατεύει εναντίον κάποιου τυράννου και επιστρέφει νικητής, όλοι οι πολίτες του τον προϋπαντούν έξω από την πόλη, κρατώντας άνθη, πλέκοντας επαίνους και ανταμείβοντας τη νίκη με εγκώμια· και δεν τους ωθεί σε αυτά κάποιος ένδοξος έρωτας, αλλά ο επινίκιος ύμνος και το πάθος· με τον ίδιο τρόπο και στην περίπτωση του Δεσπότη Χριστού, ωσάν να επρόκειτο για τροπαιούχο βασιλέα, ολόκληρο το πλήθος, τόσο με τα λόγια του όσο και με τα βάγια, φανέρωνε ότι εκείνος που είχε έλθει ήταν νικητής, ή μάλλον ότι εκείνος που αναγνωριζόταν ήταν Θεός. Διότι μόνο στον Θεό αρμόζουν οι ιαχές που αντήχησαν τότε, οι οποίες αποκαλύπτουν στους συνετούς θεία μυστήρια: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις»· που σημαίνει, «Σώσε μας, εσύ που βρίσκεσαι στα ύψιστα»· διότι έτσι ερμηνεύεται στην εβραϊκή γλώσσα το «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», ως σωτηρία άνω και φιλανθρωπία κάτω. Ω θεογνωσία ενός πλήθους που έγινε μέτοχο αγγελικής διακονίας! Στη γη πατούσαν και στον ουρανό βάδιζαν· σώμα φορούσαν και τα έργα των ασωμάτων εκτελούσαν· Ιουδαίοι κατά την ονομασία, αλλά Χριστιανοί κατά τα έργα· κοσμικοί κατά τη διαγωγή, αλλά αποστολικοί κατά την ομολογία· διότι και αυτοί, όπως ο Πέτρος, δέχθηκαν την αποκάλυψη άνωθεν.

Κατέχετε τον προφήτη και δεν θέλετε να κατανοήσετε αυτόν για τον οποίο προφήτευσε; Απομακρυνθείτε λοιπόν, Φαρισαίοι. Όσο μας πιέζετε, τόσο περισσότερο διεγείρετε τον πόθο και τον ζήλο μας. Γι' αυτό δεν πλανιόμαστε όταν κραυγάζουμε: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Το γνωρίζουμε το όνομα αυτό, Φαρισαίοι. Αυτό το όνομα μας ελευθέρωσε από την Αίγυπτο, έκανε τη θάλασσα διαβατή για εμάς, μετέτρεψε την έρημο σε πόλη και μας εγκατέστησε σε γη που ρέει γάλα και μέλι. Αυτό προετοίμασε τον προφήτη να αναφωνήσει: «Ας γνωρίσουν ότι το όνομά Σου είναι Κύριος· Εσύ είσαι ο μόνος Ύψιστος σε όλη τη γη». Ότι, βέβαια, το πλήθος είναι εύπειθο, ενώ οι αρχιερείς απειθείς, άκουσέ το από τον ευαγγελιστή: «Και συσκέφθηκαν οι αρχιερείς να σκοτώσουν και τον Λάζαρο, επειδή εξαιτίας του πολλοί από τους Ιουδαίους απομακρύνονταν και πίστευαν στον Ιησού». Είδες τη μανία των αρχιερέων; Για να ανακόψουν την πίστη του πλήθους, ζητούσαν να σκοτώσουν και τον Λάζαρο, λέγοντας μεταξύ τους: «Εάν σκοτώσουμε μόνο τον Ιησού και αφήσουμε τον Λάζαρο ζωντανό, δεν ωφελούμαστε σε τίποτα· διότι βλέποντας αυτόν, πιστεύουν σε Εκείνον. Για να μην αποτελέσει λοιπόν για εμάς εμπόδιο και μετά τον θάνατο, ώστε να πιστεύουν κάποιοι στον Ιησού, ας σκοτώσουμε τον Λάζαρο, για να εξαλείψουμε εντελώς τη μνήμη του».

Διότι, δια της αναστάσεως του Λαζάρου, ο μεν διάβολος ταράχθηκε, οι δε Φαρισαίοι περιήλθαν σε σύγχυση, η Μάρθα απέκτησε πλήρη βεβαιότητα, η Μαρία δοξάστηκε, η ανάσταση προαναδείχθηκε, οι μαθητές ενδυναμώθηκαν, και πολλοί από τους Ιουδαίους, αφού πίστεψαν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον προϋπάντησαν με κλαδιά και βάγια, κράζοντας και λέγοντας: Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ· σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Γιατί, λέει, ανασταίνει νεκρούς; Και γιατί θεραπεύει ασθενείς; Γιατί μιλάει καλά; Γιατί πράττει καλά; Γιατί διδάσκει καλά; Για όλα αυτά τα εγκλήματα σχεδιάζουν να τον θανατώσουν. Όταν βγαίνουν έξω τα μικρά παιδιά κρατώντας βαΐα, προαναγγέλλοντας με τα βαΐα τη νίκη του, και επευφημώντας τον λένε: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», εκείνοι σαν να σφάζονται από ακόντια, κεντρίζονται από τον φθόνο· διότι οι έπαινοι προς αυτούς που φθονούνται, είναι βέλη για εκείνους που φθονούν. Και πλησιάζουν τον Ιησού και του λένε: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί;». Και δεν κατανοούσαν ότι εκπληρωνόταν προφητικά το γεγραμμένο: «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνον». Όταν η Ιεζάβελ έφτιαχνε τις πλαστές επιστολές εναντίον του Ναβουθέ, ευχαρίστως το ανέχεστε· όταν όμως ο Πιλάτος γράφει πάνω στην επιγραφή τα καλά γράμματα, αγανακτείτε και εμποδίζετε να γραφτούν. Διότι τι λένε; Μη γράφεις ότι είναι «Ο βασιλιάς των Ιουδαίων». Το «Μη γράφεις», αντί του να πουν «την αλήθεια», σημαίνει «Κανείς ας μην ωφεληθεί, κανείς ας μην γίνει άρτιος στην ευσέβεια». Πάντως, δεν αγανακτούσαν έτσι εναντίον όσων έγραφαν τα έργα των θεατρίνων, ούτε αν ακόμη και τώρα οι πολλοί ακούνε τα άσματα των δαιμόνων. Και για μεν εκείνα δεν θλίβονται, για τα θεϊκά όμως διδάγματα, επειδή καταγράφονται, υποφέρουν.

Γι' αυτό, ας τον προϋπαντήσουμε όλοι χαρμόσυνα, δοξάζοντάς τον. Και αν μεν ήμασταν νεκρωμένοι από τα παραπτώματα και βρισκόμαστε δεμένοι με τις αλυσίδες των αμαρτιών και αναδίδουμε δυσωδία από τις πληγές των σφαλμάτων, ας στείλουμε προηγουμένως για ικεσία τις συγγενείς μας, τη Μάρθα ως υπόδειγμα της μετάνοιας και τη Μαρία ως πρότυπο της ταπείνωσης και του ζήλου της πίστεως, και έτσι λαμπρά, όπως ο Λάζαρος με την παρουσία του, αφού αποτινάξουμε τα πάντα, ας ετοιμαστούμε για την προϋπάντηση και το δείπνο του Ιησού. Εάν πάλι είμαστε γερασμένοι στην κακία όπως οι Φαρισαίοι, ας υιοθετήσουμε την ακακία των νηπίων και ας κινήσουμε τα χείλη μας προς δοξολογία, και αποδιώχνοντας κάθε φθόνο και ζήλια, ας απορρίψουμε κάθε επιπολαιότητα της κακίας, και αφού πλησιάσουμε καθαροί στο καθαρότατο φως, ας υποδεχθούμε τον Δεσπότη της σωτηρίας μας και, ως προς νικητή και λυτρωτή μας, ας αναβοήσουμε τον ύμνο των παίδων: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», για να μας ελευθερώσει από την κατάρα και τη λύπη του προπάτορα. Ευλογημένος είναι αυτός που μας δώρισε χαρά αντί για λύπη.

Άλλοι πάλι, αφού αναγνώρισαν ορθά τον Χριστό ως χορηγό του ελέους και σωτήρα των πάντων, του πρόσφεραν κλαδιά ελιάς, τα οποία είναι σύμβολα του ελέους. «Εκείνοι δε που προπορεύονταν και εκείνοι που ακολουθούσαν, φώναζαν λέγοντας: Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, δόξα στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου». Ευλογημένος αυτός που έρχεται για τη σωτηρία του κόσμου, ως Θεός εναντίον του διαβόλου και ως βασιλιάς εναντίον του τυράννου.

Ευλογημένος αυτός που έρχεται να αιχμαλωτίσει τον άδη και να ελευθερώσει τον κόσμο. Ευλογημένος αυτός που έρχεται να πολεμήσει τον εχθρό και να δέσει τον ισχυρό. Ευλογημένος αυτός που έρχεται προς το εκούσιο πάθος. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να ανακαλέσει τον Αδάμ από την πρότερη καταδίκη. «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις.» «Σώσε, λοιπόν», λέει, εσύ που δοξάζεσαι «εν τοις υψίστοις», και εμάς που επί της γης σε ανυμνούμε. Ευλογημένος είσαι, εσύ που βρίσκεσαι ολόκληρος κάτω και ολόκληρος άνω. Ωσαννά σε εσένα τον βασιλιά, ωσαννά σε εσένα τον ευεργέτη, ωσαννά σε εσένα τον εν τοις υψίστοις. «Και εκείνοι που προπορεύονταν και εκείνοι που ακολουθούσαν έκραζαν λέγοντας:

«Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ», δηλαδή δόξα βεβαίως στον υιό του Δαβίδ· «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Ευλογημένος αυτός που έρχεται για τη σωτηρία του κόσμου. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να αναζητήσει τον πλανηθέντα και να ανορθώσει τον πεπτωκότα. Ευλογημένος ο Θεός που έρχεται εναντίον του διαβόλου και ο Βασιλέας εναντίον του τυράννου. Ευλογημένος αυτός που έρχεται να προστάξει την πύρινη ρομφαία και τα Χερουβίμ να στρέψουν τα νώτα και να παραχωρήσουν την είσοδο προς τον παράδεισο και το ξύλο της ζωής, από τα οποία εξαιτίας της παρακοής είχαμε προηγουμένως εκδιωχθεί και αποξενωθεί.

Ευλογημένος ο ποιμένας που έρχεται εναντίον του φοβερότατου λύκου, αυτός που πρόκειται να καταθέσει τη δική του ψυχή, όπως έπρεπε, υπέρ των δικών του προβάτων, ο φιλάνθρωπος ενάντια στον μισάνθρωπο. Ευλογημένος ο ερχόμενος για να αιχμαλωτίσει τον Άδη και να ελευθερώσει τον κόσμο. Ευλογημένος ο ερχόμενος προς το εκούσιο πάθος. Ευλογημένος ο ερχόμενος εναντίον του πικρού εχθρού, για να δέσει τον ισχυρό με άλυτα δεσμά. Ευλογημένος ο ερχόμενος προς το εκούσιο πάθος. Ευλογημένος ο ερχόμενος για να ανακαλέσει τον Αδάμ από εκείνη την παλαιά πικρή καταδίκη. «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· ωσαννά εν τοις υψίστοις.» «Σώσε, λοιπόν», λέει, «και εμάς, εσύ που εν τοις υψίστοις υμνείσαι και δοξάζεσαι». Ευλογημένος αυτός που βρίσκεται ολόκληρος κάτω και ολόκληρος άνω. Ωσαννά σε εσένα τον βασιλιά, ωσαννά σε εσένα τον ευεργέτη, ωσαννά σε εσένα που βρίσκεσαι εν τοις υψίστοις.

Ω, ψελλίσματα νηπίων, ανώτερα από τις γλώσσες που σοφίζονται και λαλούν μάταια! Δεν φοβήθηκαν τα ιερά βρέφη τη σκληρότητα των πατέρων τους. Δεν μπόρεσε η αυστηρότητά τους να κλονίσει την αγνή πίστη τους και τη σταθερότητά τους στην ευσέβεια, αλλά ούτε οι απειλές τους έκαμψαν το ανυποχώρητο φρόνημά τους. Αντιθέτως, όσο αυτοί εξαγριώνονταν από θυμό, τόσο περισσότερο τα ιερά παιδιά αναφωνούσαν και διακήρυτταν το ωσαννά, και η οδός στρωνόταν ακόμη περισσότερο από τα κλαδιά και τα ιμάτιά τους.

Αν λοιπόν εσείς, ω πατέρες, έχοντας κλείσει τους νοητούς οφθαλμούς δεν κατανοείτε τα γενόμενα, εμείς τον βλέπουμε καθαρά να δορυφορείται από αγγέλους και να ανυμνείται ως Θεός. Γι' αυτό και, κινούμενοι από φόβο, κραυγάζουμε το «ωσαννά εν τοις υψίστοις», καλώντας μαζί και εσάς, ώστε να μη μαστιγωθείτε αοράτως από τους ίδιους τους αγγέλους.

Και ποια ήταν αυτά που τα αγαθά και πνευματοκίνητα βρέφη έλεγαν προς τους πατέρες τους που γόγγυζαν; «Γιατί οργίζεστε εναντίον μας, ω πατέρες; Μήπως δεχθήκαμε κάποιον κοινό προφήτη που μας παραγγέλλει να πράττουμε έτσι; Δεν είναι αυτός που φώτισε τον τυφλό και θεράπευσε τον παράλυτο; Δεν είναι αυτός που ανέστησε τον τετραήμερο Λάζαρο; Δεν τέλεσε αυτός για εμάς άπειρα θαύματα ως Θεός, αυτός που τότε έθρεψε τους πατέρες μας στην έρημο; Αυτός είναι που και τώρα έθρεψε τους πεντακισχίλιους με πέντε άρτους. Εάν λοιπόν εσείς, ω πατέρες, έχοντας κλείσει τους νοητούς οφθαλμούς, δεν κατανοείτε τα όσα συμβαίνουν, εμείς τουλάχιστον τα κατανοούμε. Εμείς οι ίδιοι μάλιστα τον βλέπουμε να ανυμνείται και να δορυφορείται από τους αγγέλους ως Θεός. Γι' αυτό και, κινούμενοι από πολύ δέος, κραυγάζουμε το "ωσαννά εν τοις υψίστοις", προσκαλώντας και εσάς, ώστε να μυσταγωγηθείτε και εσείς από τους ίδιους αγγέλους».

Αλλά και το «ωσαννά εν τοις υψίστοις» οι ίδιοι αναφωνούν. Παράδοξα τα λόγια, παράδοξα τα γεγονότα, και η επευφημία καινοφανής και η είσοδος θαυμαστή. Αυτά αναφωνούσαν οι Ιεροσολυμίτες και, ατενίζοντας τον Ιησού σαν σε έκσταση, απορούσαν για το γεγονός.

Ο δε Ιησούς, φθάνοντας στα Ιεροσόλυμα, όπως λέει ο ευαγγελιστής, έκανε όλη την πόλη να συγκλονιστεί· και οι κάτοικοι μάλιστα έλεγαν: «Ποιος είναι αυτός» που τώρα επευφημείται; «Ποιος είναι αυτός» που συνοδεύεται από παιδιά σαν βασιλιάς της δόξης και κάθεται πάνω σε πουλάρι με άκρα ταπεινότητα; Μήπως αυτός είναι ο Ιησούς ο Ναζωραίος; Μήπως ήρθε να καταλύσει την πατροπαράδοτη θρησκεία και νομοθεσία μας; «Ποιος είναι αυτός» που επευφημείται με τόση μεγάλη δόξα και κάθεται πάνω σε ένα γυμνό και φτωχικό γαϊδουράκι; «Ποιος είναι αυτός;» Τι είναι αυτό το σημείο, που τώρα το βλέπουμε, αλλά ποτέ πρωτύτερα δεν έχει συμβεί; Διότι ποιος είδε ποτέ βασιλιά να επευφημείται έτσι, να θριαμβεύει έτσι; Ποιος είδε βασιλιά να είναι ντυμένος με τόσο φτωχική στολή και να τα χρησιμοποιεί όλα με τόση ταπεινότητα, αντίθετα προς τη συνήθεια των βασιλέων; Μήπως πλανώνται τα παιδιά; Όμως αναφωνούν το «ωσαννά εν τοις υψίστοις». Παράδοξα τα λόγια, παράδοξα τα πράγματα, καινοφανής η επευφημία, καινοφανής και η είσοδος. Αυτά έλεγαν οι Ιεροσολυμίτες με έκπληξη και, ατενίζοντας τον Ιησού σαν σε έκσταση, απορούσαν για το γεγονός.

Ειδάλλως, αφού εξαγνίσουμε τους εαυτούς μας, ας κρατήσουμε βαΐα μαζί με τα παιδιά και, μαζί με τους μαθητές, αφού στρώσουμε ως χαλί τους νοητούς χιτώνες, δηλαδή την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη, και αφού μελωδήσουμε μαζί με τον προφήτη Ζαχαρία το «χαίρε σφόδρα» στη θυγατέρα Σιών, και αφού ψάλουμε μαζί με τον Σοφονία το «ευφραίνου και κατατέρπου εξ όλης της καρδίας σου», και αφού προϋπαντήσουμε τον Χριστό μαζί με το πιστότατο πλήθος, ας αναφωνήσουμε «ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου.» Ευλογημένος είναι αυτός που υπάρχει, που προϋπήρχε, και που τώρα έρχεται στο όνομα του Κυρίου. Σε αυτόν πρέπει τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το ζωοποιό Του Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτόν τον λόγο, οι μεν άνω, αναγγέλλοντας την επί γης σωτηρία, έψαλλαν: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης πάσα η γη της δόξης αυτού», οι δε κάτω, συνεορτάζοντας με την επουράνια ευφροσύνη, κραύγαζαν: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», «ωσαννά στον Υιό του Δαβίδ». Και ποιος σώφρων άνθρωπος θα μπορούσε να πει ότι ο Υιός του Δαβίδ έχει διαχωριστεί από την τρισάγια υμνολογία;

Διότι, ως ένα πρόσωπο της Αγίας Τριάδος συνδοξάζεται με τον Πατέρα και το Πνεύμα, αλλά ο τρισάγιος ύμνος δεν αναφέρεται μόνο σε αυτόν. Διότι, όταν τα Σεραφείμ έλεγαν «Άγιος, άγιος, άγιος», δεν υποδήλωναν μόνο τον Πατέρα ή μόνο τον Υιό ή μόνο το Άγιο Πνεύμα, αλλά την τρισυπόστατη Θεότητα ως μία τρισάγια κυριότητα. Ο ίδιος, λοιπόν, στους ουρανούς δοξολογούνταν μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα από τα Σεραφείμ, τα οποία υμνούσαν και αναφωνούσαν όχι μόνο προς αυτόν, αλλά μαζί προς τον Πατέρα και το Πνεύμα: «Άγιος, άγιος, άγιος». Ο ίδιος υμνούνταν και επάνω στη γη: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», «ωσαννά στον υιό του Δαβίδ», αποδεικνυόμενος σχεδόν μέσα από τον ύμνο ως μία από τις ύψιστες υποστάσεις της Θεότητας, παρόλο που ονομάστηκε υιός του Δαβίδ.

Γι' αυτό και εμείς, μαζί με εκείνα τα παιδιά, γεμάτοι χαρά τώρα συνυμνούμε και λέμε: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου»· «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν· ωσαννά εν τοις υψίστοις», σώσε μας, εσύ που βρίσκεσαι στα ύψιστα.

Ποιοι άραγε να είναι αυτοί, ας το πουν οι ίδιοι: διότι, αν μεν έρθουν με το μέρος μας, θα συμφωνήσουν με την αλήθεια και με εμάς, ως σφραγισμένοι και έχοντας επικαλεστεί το όνομα του Χριστού και Θεού μας. Αν όμως ακολουθήσουν την αντίθετη οδό, πρόκειται σαφώς για ενέργεια του ακάθαρτου πνεύματος. Ας διδάξουν τους αμαθείς και απαίδευτους τα παιδιά μέσα στον ναό, τα οποία προσήλθαν αυθόρμητα για όσα συντελούνταν εκεί, αναφωνώντας: Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Ας τους καταντροπιάσουν τα παιδιά των Ελλήνων, πράγμα το οποίο είναι και άξιο θαυμασμού, για την τόση προθυμία που έδειχναν, επιθυμώντας διακαώς τη συναναστροφή με τον Ιησού, και ικετεύοντας τους μαθητές του να τους οδηγήσουν σε αυτόν. Τον μεν ιουδαϊκό λαό, λοιπόν, μέσω της φωνής των προφητών ο Θεός των όλων του προσήπτε μέγιστες κατηγορίες λέγοντας:

Εδώ, η δεύτερη τάξη της εκκλησιαστικής ιεραρχίας, η οποία κοσμείται από τους επισκόπους, τους ιερείς και τους διακόνους, ψάλλει ομοίως τον ίδιο ύμνο λέγοντας: «άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης σου, ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις.» Εκεί, η τρίτη τάξη της ουράνιας ιεραρχίας, η οποία κοσμείται από τις Αρχές, τους Αρχαγγέλους και τους Αγγέλους, έχει ως ακατάπαυστο ύμνο το «αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια». Παρομοίως και η τρίτη τάξη εδώ της δικής μας ιεραρχίας, που κοσμείται από τους υποδιακόνους, τους αναγνώστες και τους μοναχούς, ψάλλει τον ίδιο ύμνο: «αλληλούια, αλληλούια, αλληλούια». Έτσι λοιπόν, και οι δύο αυτές ιεραρχίες, ούσες συλλειτουργοί, λειτουργούν εξίσου και ομόφωνα στον Θεό.

Αυτή είναι η μεσαία τριαδική διακόσμηση μεταξύ των επουρανίων και των επιγείων, της οποίας ο ύμνος είναι: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και όλη η γη από τη δόξα του, ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις». Αρχές. Το πλέον ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των θείων Αρχών είναι η θεοειδής αρχική και ηγεμονική τους ιδιότητα με ιερή τάξη, το να είναι οι ίδιες ολοκληρωτικά στραμμένες προς την υπεράρχια Αρχή και να ηγούνται άλλων ως αρχές, το να αποτυπώνουν, όσο είναι δυνατόν, εκείνη την ίδια την αρχοποιό Αρχή, και να φανερώνουν την υπερούσια ταξιαρχία της μέσω της ευταξίας των αρχικών δυνάμεων.

Ομιλία του αγιωτάτου πατριάρχου και αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Φωτίου εις τα Βάγια και εις τον Λάζαρον. Όταν, καθώς τα παιδιά αναφωνούν το «ωσαννά εν τοις υψίστοις», η Εκκλησία σαλπίσει και ελκύσω στις ακοές μου τον ήχο εκείνης της λαμπρής και θεοπρεπέστατης φωνής, μεταρσιώνομαι ολόκληρος από την προθυμία (διότι η χαρά είναι ικανή να ανανεώσει τη φύση, και ο πόθος δεν ξέρει να μένει αδρανής όταν καλεί η στιγμή) και με θειότερο δρόμο θειοτέρων λογισμών περιέρχομαι τη Βηθανία, χειροκροτώ χορεύοντας και συναγελάζομαι σκιρτώντας μαζί με τα νήπια, συνθέτοντας μαζί τους τον επινίκιο ύμνο προς τον Δεσπότη: «ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Όταν δε πάλι τα παρατηρήσω να κρατούν κλάδους και να προϋπαντούν τον Χριστό, να συγκροτούν χορούς και να στρώνουν κάτω τα ιμάτιά τους, χαίρομαι μεν ομοίως βλέποντας τα παιδιά να ανακηρύσσουν τον Βασιλέα με ελεύθερη γλώσσα και πράξη, όμως τότε μου έρχεται περισσότερο να οικτίρω και να μισήσω τη μοχθηρία των Ιουδαίων, διότι τα μεν παιδιά δείχνουν ευγνωμοσύνη, ενώ οι πατέρες μιαιφονούν, και τα μεν νήπια θεολογούν, ενώ οι ηλικιωμένοι θεομαχούν. Τότε βλέπω να καταπίπτει και η σοφία των ίδιων των γραμματέων· διότι, έχοντας ανυψωθεί κακώς εξαιτίας της δόξας και της υπόληψης της γνώσεώς τους, εξέπεσαν από την αληθινή και όντως θεία σοφία.

Ας τον προϋπαντήσουμε στρώνοντας χιτώνες. Στρώνοντας πώς; Με το να τους στρώνουμε για τους φτωχούς. Διότι ο ίδιος αναδέχεται στο πρόσωπό του όσα γίνονται για τους φτωχούς και αναφωνεί: εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε. Ω, φιλάνθρωπη και θεία φωνή! Σε εμένα, λέει, στρώνεις τους χιτώνες, όταν με αυτούς ντύνεις τους φτωχούς. Εμένα περιθάλπεις, όταν με αυτούς διώχνεις τον πικρό πόνο του κρύου. Ας του στρώσουμε χιτώνες, ώστε να έχουμε το θάρρος, μαζί με τα παιδιά, να αναφωνήσουμε: ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να απλώσει τα χέρια του πάνω στον σταυρό και να συνάξει τα έθνη κοντά του. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να δείξει τον Άδη δέσμιο και να λύσει τον Αδάμ από τα δεσμά και να τον αναστήσει από την πτώση. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να καταστρέψει το κράτος της τυραννίας και να χαρίσει την ελευθερία σε όσους ταλαιπωρούνται στο έπακρο. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να αδειάσει τα ταμεία του Άδη και να γεμίσει τις ουράνιες μονές με το πλήθος των σωζομένων. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να προσφέρει τον εαυτό του ως θυσία υπέρ ημών, να εξιλεώσει όλες τις αμαρτίες και να μας συμφιλιώσει με τον Πατέρα.

Διότι δεν θα σφαγιαστούν πλέον, λέει, βρέφη εξαιτίας του βρέφους της Μαριάμ, αλλά υπέρ όλων των νηπίων και των γερόντων εσύ μόνος σταυρώνεσαι. Δεν θα στραφεί πλέον εναντίον μας το ξίφος. Διότι η δική σου πλευρά θα κεντηθεί με τη λόγχη, γι' αυτό αγαλλιώμενοι λέμε: «Ευλογημένος είσαι εσύ που έρχεσαι για να ανακαλέσεις τον Αδάμ». Ιδού ο βασιλιάς μας, ο πράος και ησύχιος, καθισμένος στο πουλάρι, φτάνει με σπουδή για να πάθει και να κόψει τα πάθη, ο Λόγος πάνω στο άλογο ζώο θέλοντας να λυτρώσει τους λογικούς. Και μπορούσε κανείς να δει στη ράχη του πουλαριού εκείνον που κάθεται στους ώμους των Χερουβίμ, εκείνον που κάποτε ανέλαβε τον Ηλία σε πύρινο άρμα, να γίνεται φτωχός με τη θέλησή του, αυτός που είναι πλούσιος από τη φύση του, και να φαίνεται αδύναμος κατά την προαίρεσή του, αυτός που ενδυναμώνει όλους όσους κραυγάζουν προς αυτόν: «Ευλογημένος είσαι εσύ που έρχεσαι για να ανακαλέσεις τον Αδάμ». Όλη η Σιών συγκλονίστηκε, όπως κάποτε η Αίγυπτος. Εκεί μεν σαλεύτηκαν τα άψυχα, εδώ όμως οι έμψυχοι σαλεύτηκαν καθώς ερχόσουν, Σωτήρα, όχι επειδή προκαλείς ταραχή —διότι είσαι δημιουργός της ειρήνης—, αλλά επειδή καταλύεις κάθε μαγγανεία του εχθρού ως ποιητής των πάντων, διώχνοντάς τον από παντού ως βασιλιάς κάθε τόπου.

Ακόμη λύνουν τον Λάζαρο, και δεν γνωρίζουν ποιος τον ανέστησε· ακόμη υποφέρουν στους ώμους τους αυτοί που τότε βάσταξαν τον υιό της χήρας, και τάχα αγνοούσαν ποιος είναι αυτός που τον άρπαξε από τον θάνατο· δεν έχουν ακόμη εξέλθει από την αυλή του Ιαείρου, και ποιος έδωσε ζωή στην κόρη του δεν γνωρίζουν· γνωρίζουν, αλλά δεν θέλουν να πουν: «Ευλογημένος είσαι εσύ που έρχεσαι για να ανακαλέσεις τον Αδάμ». Αγνώμονες και άνομοι, ασπάστηκαν την άγνοια, και τάχα αγνόησαν αυτόν που σχεδίαζαν να σκοτώσουν· δεν κατανοούσαν οι υιοί του ψεύδους.

Άρμα φωτός είναι ο ήλιος, και αυτός έχει υποδουλωθεί σε εσένα· λαμπρός μεν ως όχημα, αλλά και αυτός υπόκειται στο πρόσταγμά σου ως Πλάστη και Θεού· και ένα πουλάρι τώρα σε ευχαρίστησε· προσκυνώ την ευσπλαχνία σου· διότι κάποτε για μένα τέθηκες μέσα σε φάτνη τυλιγμένος με σπάργανα, και τώρα ανέβηκες στο πουλάρι, εσύ που έχεις τον ουρανό για θρόνο. Οι άγγελοι εκεί περικύκλωναν τη φάτνη, ενώ εδώ οι μαθητές συγκρατούσαν το πουλάρι. «Δόξα» άκουγες τότε, και τώρα: «Ευλογημένος είσαι εσύ που έρχεσαι για να ανακαλέσεις τον Αδάμ.» Αποδεικνύεις τη δύναμή σου επιλέγοντας τα ευτελή· διότι μορφή φτώχειας ήταν το να καθίσεις πάνω σε πουλάρι, αλλά ως ένδοξος συγκλονίζεις τη Σιών· ευτέλεια φανέρωναν τα ενδύματα των μαθητών, αλλά απόδειξη της δύναμής σου ήταν ο ύμνος των παιδιών και η συνάθροιση του πλήθους που κραύγαζε «Ωσαννά, που σημαίνει: σώσε μας λοιπόν, εσύ που βρίσκεσαι στα ύψιστα, σώσε, εσύ ο υψηλός, τους ταπεινωμένους, ελέησέ μας στρέφοντας την προσοχή σου στα κλαδιά· τα κλωνάρια που σείονται ας κινήσουν τη σπλαχνία σου, εσύ που έρχεσαι για να ανακαλέσεις τον Αδάμ.»

Και τι σημαίνει η υποδοχή και η προπομπή με τα βαΐα του Βασιλέα των πάντων; Αλλά εκεί μεν, όταν εισήλθε στην Ιερουσαλήμ, σείστηκαν τα Ιεροσόλυμα, ενώ ο λαός φώναζε και έλεγε: Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Διότι μεγάλο ήταν το θαύμα που είχε γίνει με τον Λάζαρο και το οποίο έβλεπαν, και η προφητεία εκπληρωνόταν. Εδώ όμως, εάν πραγματοποιηθεί η είσοδός Του στην πόλη της ψυχής μας, θα σειστεί συθέμελα κάθε δαιμονική επήρεια, καθώς η καρδιά μας θα ανακράζει ευχαριστήριους και δοξολογικούς ύμνους. Έτσι πρέπει να μεταφέρουμε τις έννοιες των πραγμάτων, και να φανερώνουμε ότι ενεργούν πάντοτε μέσα μας, σύμφωνα με το πνευματικό νόημα των δεσποτικών εορτών, οι θείες επισκέψεις και τα θαύματα του Δεσπότου.

Γι' αυτό, παρακαλώ και ικετεύω, να μένετε πάντοτε σε ασφάλεια, μέχρι να φύγουμε από τα εδώ, μεταβαίνοντας στα εκεί ασφαλή και απαραβίαστα. Και τι να πει κανείς για αυτές τις μακάριες ημέρες, κατά τις οποίες ο Κύριος και Θεός μας έρχεται να αναστήσει τον Λάζαρο από τους νεκρούς μετά από τέσσερις ημέρες; Εάν, λοιπόν, κάποιος από εσάς έχει νου νεκρωμένο και σαν δεμένο στα πάθη, ας παρακαλέσει, ας κλάψει, όπως η Μάρθα και οι δικοί της, και θα ακούσει το «Λάζαρε, δεύρο έξω», περνώντας από την εμπαθή κατάσταση στην απάθεια. Διότι τι είναι αυτό που μπορεί να αντισταθεί στον Λόγο και να μην υποχωρήσει στη θεία φωνή, αρκεί μόνο να ζητάμε θερμά και να παραμένουμε αφοσιωμένοι; Και όχι μόνο τότε, αλλά και τώρα ο Θεός είναι παρών. Και καθώς λέει «ο Πατέρας μου μέχρι τώρα εργάζεται, και εγώ εργάζομαι», του είναι αρεστό το να εγείρει και να ζωοποιεί καθημερινά πολλούς νεκρωμένους νόες σαν τον Λάζαρο. Και τι σημαίνει η προϋπάντηση με τα Βάια και η προπομπή του Βασιλιά των πάντων; Αλλά εκεί, όταν εισήλθε στην Ιερουσαλήμ, σείστηκαν τα Ιεροσόλυμα φωνάζοντας και λέγοντας «ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Διότι ήταν μέγα αυτό που είδαν στο πρόσωπο του Λαζάρου και η προφητεία εκπληρωνόταν. Εδώ, όμως, αν πραγματοποιηθεί η είσοδός του προς την πόλη της ψυχής μας, θα σειστεί κάθε δαιμονική επήρεια, ενώ η καρδιά μας θα αλαλάζει ύμνους ευχαριστίας και δοξολογίας.

Και μέχρι τώρα, δύο μας ελευθερώνουν από τις αμαρτίες, ο Απόστολος και το Ευαγγέλιο. Και έρχεται ο Χριστός πράος, διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο κατά την πρώτη παρουσία Του, αλλά για να τον σώσει. Αλλά και οι μεν άλλοι βασιλείς των Εβραίων ήταν άρπαγες και άδικοι, ενώ ο Χριστός είναι βασιλιάς πράος. «Αφού πήγαν λοιπόν οι μαθητές και έκαναν όπως τους πρόσταξε ο Ιησούς, έφεραν την όνο και τον πώλο, και έβαλαν επάνω τους τα ιμάτιά τους, και κάθισε επάνω τους.» Ο μεν Λουκάς και ο Μάρκος ανέφεραν μόνο ένα υποζύγιο, ο δε Ματθαίος όνο και πώλο, χωρίς να λένε αντίθετα πράγματα. Διότι, καθώς οδηγούνταν ο πώλος, τον ακολουθούσε και η μητέρα του. Κάθισε δε επάνω τους, όχι επάνω στα δύο υποζύγια, αλλά επάνω στα ιμάτια, ή πρώτα μεν κάθισε επί της όνου, και έπειτα επί του πώλου. Επειδή πρώτα αναπαύθηκε στη συναγωγή των Ιουδαίων, και έπειτα στον λαό που προερχόταν από τα έθνη. «Και το μεγαλύτερο μέρος του πλήθους έστρωσαν τα ιμάτιά τους στον δρόμο, ενώ άλλοι έκοβαν κλαδιά από τα δέντρα και τα έστρωναν στον δρόμο. Και τα πλήθη που προπορεύονταν και αυτά που ακολουθούσαν, έκραζαν λέγοντας: Ωσαννά στον υιό του Δαυίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις.»