Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 22:12

Το να γρηγορεί κανείς και να φυλάει τα ενδύματά του, φανερώνει την επαγρύπνηση στις αγαθές πράξεις. Διότι αυτές αποτελούν τα ενδύματα των αγίων, και εκείνος που τα στερείται είναι αναπόφευκτο να ντροπιαστεί, ως γυμνός και γεμάτος ασχημοσύνη. Το δε Αρμαγεδών ερμηνεύεται ως «διακοπή» ή «διακοπτόμενη». Διότι είναι λογικό να κατανοήσουμε ότι εκεί τα έθνη που συγκεντρώνονται θα κατακοπούν, καθώς θα στρατηγούνται από τον διάβολο, ο οποίος χαίρεται με τα ανθρώπινα αίματα. Επειδή λοιπόν και από αυτό μάθαμε ότι η γύμνωση από τα ενδύματα της αρετής είναι απευκταία, όπως και από την ευαγγελική παραβολή του νυμφώνα μάθαμε ότι αποβάλλεται εκείνος που τα στερείται, αλλά και από την αποστολική ρήση που λέει περί της αφθαρσίας: «εφόσον την ενδυθούμε, δεν θα βρεθούμε γυμνοί», δηλαδή γυμνοί από τις αγαθές πράξεις, ας ικετεύσουμε θερμά τον Κύριο να «ξεπλύνει» εδώ τις στολές της ψυχής μας, ώστε να «λευκανθούν περισσότερο και από το χιόνι» σύμφωνα με το ψαλμικό λόγιο, ώστε να μην ακούσουμε ποτέ: «φίλε, πώς μπήκες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;» και, με δεμένα τα χέρια και τα πόδια, ριχτούμε στο εξώτερο σκότος. Αντίθετα, σύμφωνα με τον σοφό Σολομώντα, «έχοντας σε κάθε καιρό λευκά τα ενδύματά μας» και φέρνοντας λαμπρές τις λαμπάδες της ενάρετης πολιτείας, στολισμένες με ευσπλαχνία, ας εισέλθουμε μαζί στον νυμφώνα με τον καθαρό και άμωμο Νυμφίο των αγίων ψυχών, τον Χριστό και Θεό μας, μαζί με τον Οποίο αρμόζει στον Πατέρα, συνάμα και στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εσείς, λοιπόν, λέει, που αγαπάτε ακόμη τη σκιά, και έχετε πιο χονδροειδή και ιουδαϊκή διάθεση γύρω από αυτά, ανεβείτε στην πανήγυρη των σκιών και των τύπων. Σε μένα όμως δεν είναι ευχάριστο να γιορτάζω με αυτόν τον τρόπο. Δεν θα ανέβω σε αυτή τη γιορτή, δηλαδή σε εκείνη που γίνεται με τύπο και σχήμα. Διότι δεν βρίσκω σε αυτήν τίποτα το ευχάριστο. Περιμένω μάλλον τον καιρό της αληθινής πανηγύρεως, ο οποίος δεν έχει ακόμη εκπληρωθεί. Τότε ακριβώς, λέει, θα είμαι μαζί με τους δικούς μου ακολούθους χαίροντας μέσα στη λαμπρότητα των αγίων, με τη δόξα του Πατέρα, ακτινοβολώντας υπέρτατη φαιδρότητα. Και ονομάζει τον καιρό δικό του, αποκλειστικά δικό του. Διότι δική του είναι η γιορτή, αυτός είναι ο πανηγυριάρχης. Σε αυτόν την αφιέρωνε και ο μακάριος Ιερεμίας λέγοντας προς όσους είχαν παραμελήσει την ευσέβεια προς τον Θεό, και θεωρούσαν ως μηδαμινό το να θέλουν να διαπρέπουν στα αγαθά έργα: «Τι θα κάνετε την ημέρα της πανηγύρεως και τις ημέρες της εορτής του Κυρίου;» Διότι εσείς που εντελώς, λέει, αποφεύγετε τον κόπο για την αρετή και δεν έχετε το λαμπρό ένδυμα της αγάπης προς τον Θεό, τι θα κάνετε την ημέρα της πανηγύρεως, πώς θα εισέλθετε στη θεία και ουράνια γιορτή, ή πώς ο δεσπότης του δείπνου δεν θα σας εκδιώξει δικαιολογημένα από τον λαμπρότατο χορό των προσκεκλημένων, λέγοντας: «Φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;»

Διότι τότε, τότε, στολισμένοι με τα καυχήματα των αρετών σαν με λαμπρά ενδύματα, θα συμμετάσχουμε στην ουράνια εορτή· χωρίς να ακούσουμε εκείνη την απευκταία φωνή, την οποία απηύθυνε ο Σωτήρας σε κάποιον από τους προσκεκλημένους: «Φίλε, πώς μπήκες εδώ, χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;» Διότι το να προσαρμόζεται κανείς στις περιστάσεις είναι σοφό.

Και αυτό θα το διδάξει σαφώς η παραβολή στα Ευαγγέλια. Διότι είπε ότι κάποιος άνθρωπος έκανε γάμο για τον γιο του, και είχαν προσκληθεί όχι λίγοι. Και μετά από αυτούς εισήλθε ο νυμφίος, για να δει αυτούς που κάθονταν στο τραπέζι. Επειδή δε είδε κάποιον ανάμεσα σε αυτούς που φορούσαν ωραία ενδύματα να είναι ρυπαρός και να μην έχει στολή που αρμόζει σε αυτούς που γιορτάζουν, τον επέπληξε λέγοντας: «Φίλε, πώς μπήκες εδώ, χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;» Και τον υπέβαλε στις έσχατες τιμωρίες. Αλλά ίσως κάποιος θα έλεγε: Τότε πώς εισήλθε καθόλου ο ρυπαρός; Διότι έπρεπε, νομίζω, από την αρχή να μην επιτραπεί σε όσους έχουν στολή ανάρμοστη για την πανήγυρη να εισέλθουν. Απαντούμε λοιπόν ότι ο Σωτήρας καλεί τους πάντες μέσω της πίστης· και θέλει να γίνουν μέτοχοι της άνωθεν μεγαλοδωρίας, και εισέρχονται όλοι αδιακρίτως.

Διότι σε όλους εμάς προσφέρεται η χάρη μέσω της πίστεως. Αλλά εκείνοι μεν που προσθέτουν στην πίστη τους το λαμπρό και άμεμπτο της αγαθοεργίας, και περιβάλλονται τη λαμπρότητα των αρετών σαν ένδυμα, θα συνδειπνήσουν με τον Νυμφίο και θα συμμετάσχουν στην αγία και νοητή εορτή. Εκείνοι όμως που δεν προσέθεσαν τίποτα στην πίστη, αλλά παρέμειναν στους ρύπους της φαυλότητας, και φέρουν δυσέκπλυτη την κηλίδα από τα παλαιά τους αμαρτήματα, αυτοί οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα αποβληθούν από τους ιερούς γάμους. Και θα θρηνήσουν για τη δική τους αμέλεια, διότι εισήλθαν, χωρίς να έχουν ένδυμα γάμου.

Πεισθείτε, λοιπόν, ω τέκνα της δικαιοσύνης, στον Ιωάννη που παρακαλεί και λέει: Ευθύνατε την οδό του Κυρίου· απομακρύνετε όλα τα εμπόδια και τα σκάνδαλα, για να πορευτείτε ευθεία προς την αιώνια ζωή. Ετοιμάστε τα δοχεία της ψυχής καθαρά μέσω της ανυπόκριτης πίστης, για την υποδοχή του Αγίου Πνεύματος. Αρχίστε να πλένετε τις στολές σας μέσω της μετάνοιας, ώστε όταν κληθείτε στον νυμφώνα να βρεθείτε καθαροί. Διότι ο νυμφίος καλεί όλους ανεξαιρέτως, επειδή η χάρη είναι άφθονη· και η φωνή μεγαλόφωνων κηρύκων συγκεντρώνει τους πάντες· έπειτα όμως ο ίδιος ξεχωρίζει αυτούς που εισήλθαν μέσα [στον τυπικό γάμο]. Μη γένοιτο κανείς από αυτούς που έχουν καταγραφεί να ακούσει τώρα: Φίλε, πώς μπήκες εδώ, χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Αλλά μακάρι όλοι σας να ακούσετε: Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου.

Κάποτε, στα Ευαγγέλια, κάποιος παρεισέφρησε στον γάμο· και φορώντας ανάξιο ένδυμα εισήλθε, κάθισε στο τραπέζι και έφαγε· διότι ο νυμφίος το επέτρεψε. Έπρεπε όμως αυτός, βλέποντας τη λευκή ενδυμασία όλων, να φορέσει και ο ίδιος τέτοιο ένδυμα. Συμμετείχε μεν εξίσου στα φαγητά, όμως παρουσίαζε ανισότητα ως προς την εμφάνιση και την προαίρεση. Αλλά ο νυμφίος, αν και γενναιόδωρος, δεν στερούνταν κρίσεως· και καθώς περιφερόταν και παρατηρούσε τον καθένα από τους συνδαιτυμόνες [διότι τον ενδιέφερε όχι το πώς θα φάνε, αλλά το πώς θα έχουν ευπρεπή παρουσία], βλέποντας κάποιον παράταιρο, που δεν διέθετε ένδυμα γάμου, του είπε: «Φίλε, πώς εισήλθες εδώ; Με ποια εμφάνιση; Με ποια συνείδηση; Έστω ότι ο θυρωρός δεν σε εμπόδισε, εξαιτίας της γενναιοδωρίας εκείνου που προσφέρει το δείπνο· έστω ότι είχες άγνοια για το με ποια εμφάνιση πρέπει να εισέλθει κανείς στο συμπόσιο· εισήλθες, είδες τις εμφανίσεις των συνδαιτυμόνων να αστράφτουν· δεν έπρεπε να διδαχθείς έστω και από τα φαινόμενα; Δεν έπρεπε να εξέλθεις εγκαίρως, ώστε να εισέλθεις και πάλι εγκαίρως;»

Εσύ όμως να υπομένεις γενναία τους κόπους των αρετών για τον Κύριο, ώστε να λάβεις το στεφάνι. Στους γάμους σε έχει καλέσει ο Κύριος, μην γίνεις αχάριστος, αλλά φόρεσε ένδυμα γάμου, για να ευφρανθείς στον νυμφώνα του, ώστε να μην ακούσεις, επειδή καταφρόνησες: Φίλε, πώς μπήκες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Και τότε θα δεθείς χειροπόδαρα ριχνόμενος στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών. Και ακούγοντας για ένδυμα γάμου, αγαπητέ, μην νομίζεις ότι πρόκειται για ρούχα, αλλά για καλές πράξεις.

Παγιδευμένος ο δυστυχής σε τόσα και τόσο μεγάλα κακά, προτίθεμαι, ω Δέσποινα, να προσέλθω σε τέτοια υπερφυή και θειότατα μυστήρια, στα οποία επιθυμούν να εγκύψουν ακόμη και οι Άγγελοι, και φοβάμαι μήπως ως ανάξιος, όπως εκείνος που δεν φορούσε ένδυμα γάμου, δεθώ χειροπόδαρα και ριχτώ στο σκοτάδι, καταδικαζόμενος στη σκοτεινή κατοικία που μου αρμόζει, αντί για τον φωτισμό και την κοινωνία της θείας χάριτος. Αλλά τι να κάνω; Αν μεν μετέχω αναξίως σε τέτοια φρικωδέστατα μυστήρια, περιμένω ότι θα υποστώ τέτοιες και χειρότερες τιμωρίες· αν πάλι παραμένω αμέτοχος σε αυτά, προβάλλοντας συνεχώς την αναξιότητά μου, πέφτω κατά κάποιον τρόπο στο βάθος των κακών από περιφρόνηση, και έτσι γίνομαι ένοχος για τις ίδιες ή και μεγαλύτερες κολάσεις.

Δεν αναλογίζεστε ότι κανείς δεν εισέρχεται εκεί γυμνός; Εάν όμως κάποιος τολμήσει να εισέλθει χωρίς να έχει ένδυμα γάμου, γνωρίζετε τι παθαίνει ένας τέτοιος άνθρωπος· διότι, με προσταγή του Βασιλιά, του δένουν τα πόδια και τα χέρια και ρίχνεται στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Πώς θα πας στους γάμους, πες μου, χωρίς να έχεις ένδυμα πολύτιμο και αντάξιο των γάμων; Δεν κρατάς λαμπάδα, και πώς θα εισέλθεις; Εισέρχεσαι περιφρονώντας; Ακούς αμέσως εκείνη τη φοβερή φωνή: Φίλε, πώς εισήλθες στους γάμους χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου της δικής μου βασιλείας; Εισήλθες περιφρονώντας, για να προσβάλεις με τη γυμνότητά σου τα δικά μου συμπόσια;

«Κάποιος άνθρωπος έκανε μεγάλο δείπνο και κάλεσε πολλούς». Αυτή η παραβολή είναι διαφορετική από εκείνη στο κατά Ματθαίον. Διότι εκεί υπάρχει βασιλιάς, και οι γάμοι του υιού του βασιλιά, και πολλοί προσκαλούντες, και οι καλεσμένοι δεν πήγαν, αλλά μάλιστα ύβρισαν και σκότωσαν τους δούλους, και στράτευμα που κινήθηκε εναντίον εκείνων που σκότωσαν τους δούλους, και εκείνος που εκδιώχθηκε από τον γάμο εξαιτίας του ρυπαρού ενδύματος. Εδώ όμως εισάγεται ένας απλός άνθρωπος, και απλώς ένα δείπνο, και μόνο ένας αποστέλλεται για την πρόσκληση, και οι καλεσμένοι απλώς αρνούνται την πρόσκληση, προφασιζόμενοι ασχολίες. Το δε κυριότερο είναι ότι εκείνη μεν είχε λεχθεί στο ιερό προς τους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους του λαού, ενώ αυτή στη Γαλιλαία, στην οικία κάποιου άρχοντα Φαρισαίου. Διότι κάποιος από τους συνδαιτυμόνες, αφού άκουσε το: «Μακάριος θα είσαι, διότι δεν έχουν να σου ανταποδώσουν· διότι θα σου ανταποδοθεί στην ανάσταση των δικαίων»· επειδή η ανάσταση και η βασιλεία του Θεού νοούνται ως ένα και το αυτό. Προς εκείνον, λοιπόν, που είπε: «Μακάριος όποιος φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού», το ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός ο μακάριος το παρουσιάζει ο Σωτήρας μέσω της παραβολής λέγοντας: «Κάποιος άνθρωπος έκανε μεγάλο δείπνο»· ονομάζοντας πάλι σε αυτά τον εαυτό Του άνθρωπο.

ΟΖ΄. Τόσο μεγάλο και τέτοιας λογής είναι λοιπόν για εμάς το ποθούμενο και επιδιωκόμενο· και τέτοιος πρέπει να είναι ο νυμφαγωγός και προμνηστήρας των ψυχών. Εγώ όμως κατέχομαι από δέος, μήπως ριχτώ έξω από τον νυμφώνα με δεμένα τα χέρια και τα πόδια, ως μη έχοντας φορέσει το ένδυμα του γάμου, αλλά έχοντας με θράσος παρεισφρήσει ανάμεσα σε αυτούς που παρακάθονται στο δείπνο. Και τούτο αν και προσκλήθηκα από τη νεότητά μου, για να πω κάτι από εκείνα που οι πολλοί αγνοούν, και αφιερώθηκα σε Αυτόν από τη μήτρα της μητέρας μου, και προσφέρθηκα ως δώρο κατόπιν μητρικής υπόσχεσης, και μετά από αυτά επιβεβαιώθηκα μέσα από κινδύνους· και ο πόθος αυξήθηκε, και ο λογισμός συμπορεύτηκε, και τα πάντα πρόσφερα και έδωσα σε Εκείνον που με έλαβε ως κλήρο και με έσωσε: περιουσία, λαμπρότητα, ευεξία, αυτούς τους ίδιους τους λόγους (την παιδεία), από τους οποίους ένα μόνο όφελος απόλαυσα, το ότι μπόρεσα να τους περιφρονήσω και να έχω κάτι έναντι του οποίου προτίμησα τον Χριστό. Και έγιναν γλυκά σε εμένα τα λόγια του Θεού σαν κηρήθρες μελιού· και επικαλέστηκα τη σύνεση, και στη σοφία έδωσα τη φωνή μου. Καθώς και όλα τα υπόλοιπα, όπως το να μετριάσω τον θυμό, να χαλιναγωγήσω τη γλώσσα, να σωφρονίσω το βλέμμα, να παιδαγωγήσω την κοιλιά, και να καταπατήσω τη δόξα που παραμένει εδώ κάτω. Μιλώ ως παράφρων, αλλά εντούτοις θα ειπωθεί: ως προς αυτά τουλάχιστον, ίσως δεν στάθηκα κατώτερος από τους πολλούς.

Ούτε ανάμεσα στους συνδαιτυμόνες που φέρουν γαμήλια όψη να βρεθώ με ρυπαρά ενδύματα και, δεμένος χειροπόδαρα, να εκδιωχθώ μακριά από τον νυμφώνα, τον γάμο και τους φίλους. Και όταν η δεκάδα των αγνών παρθένων, αγρυπνώντας με αναμμένες δάδες και ακοίμητα φώτα, περιμένει τον ποθεινό Νυμφίο, τον Θεό και Βασιλέα, ώστε να προϋπαντήσουν λαμπρές Αυτόν που έρχεται με λαμπρότητα, μη με κατατάξεις ανάμεσα στις κενόμυαλες και άφρονες, οι οποίες ήδη αγωνιούν επειδή πρόκειται να φανεί ο Χριστός. Ούτε, βλέποντας με τα μάτια μου το αδύναμο φως των δαδών, να επιθυμήσω πολύ αργά το ρευστό έλαιο για το φως της ζωής. Ούτε να με αποκλείσουν οι κλειστές θύρες των γάμων, εκεί όπου ο Λόγος, ενωνόμενος με τις καθαρές καρδιές μέσω των μεγάλων δεσμών του θείου πόθου, χορηγεί θάρρος και δόξα.

Επομένως, όπως ακριβώς η απαρχή του φυράματος μέσω της καθαρότητας και της απάθειας οικειώθηκε με τον αληθινό Πατέρα και Θεό, έτσι και εμείς, το φύραμα, ακολουθώντας τις ίδιες οδούς θα ενωθούμε με τον Πατέρα της αφθαρσίας, μιμούμενοι, στο μέτρο του δυνατού, την απάθεια και το αναλλοίωτο του Μεσίτη. Διότι έτσι θα γίνουμε για τον Μονογενή Θεό στέφανος από πολύτιμους λίθους, έχοντας καταστεί μέσω του βίου μας τιμή και δόξα. Διότι λέει ο Παύλος ότι, αφού ελάττωσε τον εαυτό του για λίγο σε σύγκριση με τους αγγέλους εξαιτίας του πάθους του θανάτου, εκείνους που προηγουμένως είχαν μεταβληθεί σε αγκάθινη φύση εξαιτίας της αμαρτίας, τους έκανε δικό του στέφανο μέσω της οικονομίας του θανάτου, μεταστοιχειώνοντας μέσω του πάθους την άκανθα σε τιμή και δόξα. Δεν είναι, λοιπόν, μικρός ο κίνδυνος, εφόσον άπαξ εκείνος που αίρει την αμαρτία του κόσμου ανέλαβε στο κεφάλι του τον ακάνθινο στέφανο, προκειμένου να κατασκευάσει το στέφανο που συμπλέκεται από τιμή και δόξα, να βρεθεί κάποιος που να είναι τρίβολος και άκανθα λόγω του κακού του βίου, και έπειτα να παρεισφρήσει στο μέσο του δεσποτικού στεφάνου μέσω της κοινωνίας του σώματός Του. Προς αυτόν θα απευθυνθεί οπωσδήποτε η δίκαιη φωνή: «Πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Πώς περιπλέχτηκες με εκείνους που μέσω της τιμής και της δόξας έχουν προσαρμοστεί στον δικό μου στέφανο, ενώ είσαι άκανθα; Τι είδους κοινωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Τι κοινό έχει το φως με το σκοτάδι;».

Αυτό ακριβώς είναι που λέει σε άλλο σημείο ο Κύριος, ότι, «όταν εισήλθε ο βασιλιάς για να δει τους παρακαθήμενους, είδε εκεί έναν άνθρωπο που δεν φορούσε ένδυμα γάμου, και του είπε: φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Και εκείνος έμεινε άφωνος».

Ποιος όμως θα αντέξει την οργή του Κυρίου; Ποιος θα υπομείνει τότε εκείνον τον έλεγχο και την αισχύνη, την οποία μας υπέδειξε ο Κύριος στο Ευαγγέλιο μέσω της παραβολής, λέγοντας προς αυτόν που ήταν ντυμένος με το άσχημο ένδυμα της αμαρτίας: «πώς μπήκες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου», δηλαδή τον χαριτωμένο στολισμό της αρετής; Διότι και εκείνος αποστομώθηκε, μη έχοντας να ανοίξει το στόμα του. Ποιος θα υπομείνει εκείνη τη θεία με οργή απόφαση και τη σφοδρότατη ορμή των αγγέλων για την εκπλήρωσή της, οι οποίοι θα αρπάζουν τον καταδικασμένο από τον χορό των δικαίων και θα τον χωρίζουν, όπως τα ζιζάνια από το σιτάρι, και θα τον δένουν ανελέητα και θα τον σπρώχνουν, αλίμονο, στη γέεννα; Ποιος θα υπομείνει το εξώτερο και στους αιώνες αφώτιστο εκείνο σκοτάδι, τον ασταμάτητο και απαρηγόρητο από το σφοδρό πένθος κλονισμό και τριγμό και σύγκρουση των δοντιών, την ατελείωτη και αφόρητη οδύνη από την καύση του άσβεστου πυρός; Και τι είδους είναι το πυρ εκείνο, το οποίο και σώματα κατακαίει και όσα βρίσκονται μέσα στα σώματα, αλλά και τα πνευματικά όντα που δεν έχουν σώματα, προκαλώντας ταυτόχρονα οδύνη και διατηρώντας τα αθάνατα, μέσω του οποίου και το δικό μας υλικό πυρ θα λιώσει, σύμφωνα με το γραμμένο «τα στοιχεία της φύσεως φλεγόμενα διαλύονται»; Και πόση προσθήκη στην οδύνη αποτελεί η απουσία κάθε ελπίδας για λύτρωση; Και τι σημαίνει ούτε καν να βλέπουμε σε ποιο σημείο του κακού βρισκόμαστε;

Και πώς αναγνώρισαν οι Απόστολοι αυτούς που δεν είχαν δει ποτέ πριν, αν όχι με την αποκαλυπτική δύναμη εκείνου του φωτός; Αλλά, για να μην καταπονούμε τη σκέψη σας για πολύ, τα υπόλοιπα από τα ευαγγελικά λόγια θα τα φυλάξουμε για την ώρα της πανίερης και θείας ιερουργίας. Πιστεύοντας δε, όπως διδαχθήκαμε από αυτούς που φωτίστηκαν από τον Χριστό, καθώς αυτοί είναι οι μόνοι που γνωρίζουν με ακρίβεια (διότι 'τα μυστήριά μου ανήκουν σε μένα και στους δικούς μου', λέει ο Θεός μέσω του προφήτη)· πιστεύοντας λοιπόν ορθά, όπως διδαχθήκαμε, και κατανοώντας το μυστήριο της μεταμορφώσεως του Κυρίου, ας πορευθούμε προς τη λάμψη εκείνου του φωτός. Και αφού αγαπήσουμε το κάλλος της αναλλοίωτης δόξας, ας καθαρίσουμε το μάτι της διανοίας από τους γήινους μολυσμούς, περιφρονώντας καθετί το ευχάριστο και πανέμορφο, το οποίο δεν είναι μόνιμο· το οποίο, έστω κι αν φαίνεται ευχάριστο, προξενεί αιώνια οδύνη, και έστω κι αν προσφέρει πρόσκαιρη ομορφιά στο σώμα, περιβάλλει την ψυχή με εκείνον τον δυσειδή χιτώνα της αμαρτίας, εξαιτίας του οποίου, όποιος δεν έχει το ένδυμα της άφθαρτης κοινωνίας, αφού δεθεί χειροπόδαρα, οδηγείται σε εκείνο το πυρ και στο εξώτερο σκοτάδι.

ΣΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΚΑΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΜΑΤΘΑΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΠΟΥ ΚΑΛΕΙ ΣΤΟΥΣ ΓΑΜΟΥΣ ΤΟΥ ΥΙΟΥ, στην οποία δίδεται απάντηση και προς αυτούς που λένε, γιατί κάλεσε ο Θεός αυτούς που δεν επρόκειτο καθόλου να υπακούσουν ή να υπακούσουν με τα έργα τους, και γιατί δημιούργησε αυτούς που θα κολαστούν. Από την παραβολή του Κυρίου που αναγινώσκεται σήμερα στο Ευαγγέλιο, θα αναφέρω πρώτα προς την αγάπη σας το τελευταίο της μέρος, ότι πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί. Διότι αυτό ακριβώς δείχνει ο Κύριος μέσα από όλη την παραβολή, ώστε να φροντίσουμε εμείς να μην είμαστε απλώς από τους κλητούς, αλλά από τους εκλεκτούς. Επειδή, αυτός που δεν είναι από τους εκλεκτούς, αλλά μόνο από τους κλητούς, όχι μόνο εκπίπτει από το ανέσπερο φως, αλλά και οδηγείται στο εξώτερο σκότος. Και αφού δεθεί στα χέρια και στα πόδια, τα μεν πόδια επειδή δεν έτρεξαν προς τον Θεό, τα δε χέρια επειδή δεν έπραξαν τα έργα του Θεού, παραδίδεται στον κλαυθμό και στον βρυγμό των οδόντων.

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Γι' αυτό και προσευχόμαστε, λέει, πάντοτε για εσάς, ώστε ο Θεός μας να σας αξιώσει της κλήσεως και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη. «Για να σας αξιώσει», λέει, «της κλήσεως», δείχνοντας ότι πολλοί έχουν αποβληθεί. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης». Επειδή και εκείνος που ήταν ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα κλήθηκε, αλλά δεν παρέμεινε στην κλήση· γι' αυτόν τον λόγο μάλιστα αποβλήθηκε από την κλήση για τον νυμφώνα. Επειδή και οι πέντε παρθένες κλήθηκαν: «Εγερθείτε», λέει, «έρχεται ο νυμφίος»· και ετοιμάστηκαν, αλλά δεν εισήλθαν. Φανερώνοντας, λοιπόν, για ποιου είδους κλήση κάνει λόγο, πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη». Αυτήν την κλήση επιζητούμε, λέει. Δες πώς τους συγκρατεί με ήρεμο τρόπο.

Διότι λέγει ο Θεός: «Έπειτα άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ». Έτσι διαφυλασσόταν μέσα στον λαό το σπέρμα της πίστεως, και δεν χάθηκε ολόκληρος ο λαός· μη γένοιτο! Ούτε διαφθάρηκαν όλοι οι Ιουδαίοι· επειδή και τώρα, σε αυτή τη μακάρια κατάσταση και κλήση, πολλοί μεν είναι οι κλητοί, λίγοι δε οι εκλεκτοί. Διότι ο Χριστός κάλεσε ολόκληρη την οικουμένη και ετοίμασε την αγία εστίαση του Ευαγγελίου. Αλλά, όταν έλθει κατά τη Δευτέρα Παρουσία, θα εισέλθει και θα κάνει εκλογή, και θα εξετάσει προσεκτικά τους ανακειμένους· και αν βρει κάποιον από τους ανακειμένους να μην έχει ένδυμα γάμου, του λέει: «Φίλε, πώς εισήλθες εδώ, χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;» Και θα τον αποβάλει, όπως ακούσαμε στα Ευαγγέλια. Επομένως, και εκεί έγινε εκλογή, και εδώ θα γίνει εκλογή. Μήπως, λοιπόν, επειδή κληθήκαμε, οφείλουμε από τώρα κιόλας να συμπεριφερόμαστε με αυθάδεια, νομίζοντας ότι έχουμε δήθεν κατακτήσει την τελειότητα; Διότι η πτώση των πρώτων ας γίνει σε εμάς ασφάλεια.

Ω Πάσχα θείο, που δεν περιόρισες τον εξ ουρανών Θεό και τώρα ένωσες τα πάντα πνευματικά, χάρη στο οποίο ο μέγας νυμφώνας γέμισε, και όλοι φέρουν τις νυμφικές στολές, και κανένας δεν εκδιώκεται ως μη έχων το γαμήλιο ένδυμα.

Ας μην παρίσταται, λοιπόν, κανένας βέβηλος, ούτε μιαρός —διότι πρόκειται να καταπιαστούμε με μυστικές διηγήσεις—, κανένας ακάθαρτος και ανάξιος αυτής της ακρόασης· μάλλον δε ας παρίσταται καθένας, έστω και βέβηλος και μιαρός, αλλά, αφού αποβάλει έξω όλη την ακαθαρσία και την πονηρία, έτσι ας εισέλθει. Διότι και εκείνον που είχε τα ρυπαρά ενδύματα, γι' αυτόν τον λόγο τον εκδίωξε από τον νυμφώνα και από την ιερή παστάδα ο πατέρας του νυμφίου, όχι επειδή είχε ρυπαρά ενδύματα, αλλά επειδή, έχοντάς τα, μπήκε μέσα με αυτόν τον τρόπο. Διότι δεν του είπε: «Γιατί δεν έχεις ένδυμα γάμου;», αλλά: «Γιατί, ενώ δεν είχες ένδυμα γάμου, εισήλθες έτσι;». Στα σταυροδρόμια, λέγει, στεκόσουν ζητιανεύοντας και δεν ντράπηκα για τη φτώχεια σου, δεν σιχάθηκα τη ρυπαρότητά σου, αλλά, αφού σε απάλλαξα από όλη εκείνη την ευτέλεια, σε εισήγαγα στον ιερό νυμφώνα και σε αξίωσα να παρακαθίσεις σε βασιλικά δείπνα, και ανέδειξα στην ανώτατη τιμή εσένα που ήσουν άξιος της έσχατης κολάσεως· εσύ όμως ούτε με τις ευεργεσίες δεν έγινες καλύτερος, αλλά παρέμεινες στη συνηθισμένη σου κακία, υβρίζοντας μεν τους γάμους, υβρίζοντας δε τον νυμφώνα. Φύγε, λοιπόν, τώρα και πλήρωσε την οφειλόμενη τιμωρία για μια τέτοια αναισθησία. Ας προσέχει, λοιπόν, και ο καθένας από εμάς, μήπως ακούσει αυτήν τη φωνή, και, αφού αποβάλει κάθε λογισμό ανάξιο της πνευματικής διδασκαλίας, έτσι ας συμμετάσχει στην ιερή τράπεζα. «

Μετέβη στον λαό των Ρωμαίων και προσέλκυσε τη σύγκλητο. Μετέβη σε ποταμούς, μετέβη σε έρημους τόπους παντού στην οικουμένη. Ούτε γη ούτε θάλασσα είναι αμέτοχη των κατορθωμάτων του· διότι έδωσε τον αρραβώνα του δακτυλιδιού και, δίνοντας τον αρραβώνα, λέει: «Κάποια σου τα δίνω ήδη, ενώ κάποια άλλα σου τα υπόσχομαι». Γι' αυτό της λέει ο Προφήτης: «Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου με ολόχρυσο ιματισμό». Δεν εννοεί το ιμάτιο, αλλά την αρετή. Γι' αυτό η Γραφή αναφέρει αλλού: «Πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;»

Σε άλλο σημείο δε, παρομοιάζοντας τη βασιλεία των ουρανών, λέει: Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του, δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τη μελλοντική ευφροσύνη και λαμπρότητα. Διότι, απευθύνοντας τον λόγο σε ανθρώπους ταπεινούς που είχαν γήινο φρόνημα, έδινε τις παραβολές αντλώντας από τα συνηθισμένα και γνωστά σε αυτούς πράγματα. Βεβαίως δεν υποδήλωνε ότι θα υπάρχουν γάμοι και τραπέζια σε εκείνον τον αιώνα· αλλά, συγκαταβαίνοντας στην πνευματική τους παχύτητα, χρησιμοποίησε τέτοιες ονομασίες, επειδή ήθελε να τους κάνει γνωστά τα μελλοντικά αγαθά. Όλους λοιπόν, λέει, τους προσκάλεσε ο βασιλιάς με υψηλό κήρυγμα να συναχθούν στους γάμους και να απολαύσουν εκείνα τα άρρητα αγαθά· πολλοί όμως από τους καλεσμένους αδιαφόρησαν και δεν πήγαν, αλλά, απασχολώντας τον εαυτό τους, άλλοι στους αγρούς, άλλοι στο εμπόριο και άλλοι στις νιόπαντρες γυναίκες τους, στέρησαν από τον εαυτό τους τη λαμπρότητα του νυμφώνα. Επειδή δε εκείνοι με τη θέλησή τους αποξενώθηκαν από την τερπνή ευφροσύνη, προσκλήθηκαν άλλοι· και γέμισε ο γάμος από συνδαιτυμόνες. Όταν δε εισήλθε ο βασιλιάς για να δει τους συνδαιτυμόνες, είδε εκεί έναν άνθρωπο που δεν ήταν ντυμένος με ένδυμα γάμου, και του λέει: Φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Εκείνος δε αποστομώθηκε. Τότε είπε ο βασιλιάς στους υπηρέτες: Αφού του δέσετε τα χέρια και τα πόδια, πάρτε τον και ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών.

Εκείνη δε η καθαρή ψυχή, αισθανόμενη την προσβολή του πονηρού και βλέποντας τον πόλεμο των άτοπων λογισμών να έρχεται σφοδρά εναντίον της, ταραζόταν· και αναζητούσε να βρει λύση σε ένα τόσο μεγάλο κακό, ώστε να παραστήσει τον εαυτό του καθαρό στον Χριστό και να μην μολύνει με τον βούρκο των παθών εκείνη την άγια στολή, με την οποία τον είχε ντύσει η χάρη του αγίου βαπτίσματος. Αμέσως, λοιπόν, αντιπαραθέτει έρωτα στον έρωτα, τον θεϊκό απέναντι στον ακόλαστο, και φέρνει στη μνήμη του εκείνη την ωραιότητα και την ανεκλάλητη δόξα του Χριστού, του αθάνατου νυμφίου των πιο καθαρών ψυχών, καθώς και εκείνου του νυμφώνα και του γάμου, από τον οποίο εκδιώκονται ελεεινά στο εξώτερο σκοτάδι, δεμένοι χειροπόδαρα, όσοι έχουν σπιλώσει τον νυφικό χιτώνα. Αναλογιζόμενος αυτά και με δάκρυα στα μάτια, χτυπούσε το στήθος του, διώχνοντας από εκεί τους πονηρούς λογισμούς σαν κακούς κηφήνες.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Γ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΕΡΙΤΟΜΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΕΓΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ Ευλόγησον, πάτερ. Εορτάζοντας σήμερα, αδελφοί, μια διπλή πανήγυρη, την περιτομή του Βασιλέως Δεσπότου και του βασιλικού δούλου του, ελάτε να εορτάσουμε και εμείς βασιλικά, δηλαδή να εορτάσουμε χαρμόσυνα με λαμπρούς λογισμούς και καθαρή συνείδηση και θεοφιλή πράξη και βίο λαμπρό, ενδυόμενοι την ευπρέπεια που ταιριάζει σε αμίαντους βασιλικούς γάμους, ώστε ως φίλοι και πιστοί δούλοι του βασιλέως της δόξης να συνδειπνήσουμε με τον αθάνατο νυμφίο και να μην εκβληθούμε από τους άγιους εκείνους γάμους, φορώντας τα ράκη αθέμιτων πράξεων και ακάθαρτων λογισμών, ούτε, δεμένοι χειροπόδαρα, να παραδοθούμε στην κόλαση· «Φίλε», λέγει, «πώς μπήκες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;». Ας ενδυθούμε λοιπόν, αδελφοί, όχι μόνο την αισθητή ευπρέπεια, την οποία βλέπουν απλώς οι σύνδουλοι άνθρωποι, αλλά περισσότερο τη νοητή, την οποία και ο Θεός χαίρεται να βλέπει, την οποία και ο ίδιος, ερχόμενος φιλάνθρωπα σε εμάς, «ενεδύθη και περιεζώσθη». «Ο Κύριος», λέγει, «εβασίλευσεν, ευπρέπειαν ενεδύσατο, ενεδύσατο Κύριος δύναμιν και περιεζώσατο». Τι λέγεις, ω θείε προφήτη; Διότι, πότε ο βασιλεύς της δόξης δεν ήταν βασιλεύς;

Κανείς, λοιπόν, ας μην είναι ρακένδυτος με αθέμιτες πράξεις, κανείς «ας μην στερείται ενδύματος γάμου», ώστε να μην εκδιωχθεί με αισχύνη από τον νυμφώνα εκείνον και στερηθεί τα αγαθά, στα οποία «ακόμη και οι άγγελοι επιθυμούν να παρακύψουν», και όχι μόνο να στερηθεί τόσο μεγάλα και πολλά καλά, αλλά και με δεμένα τα χέρια και τα πόδια μαζί να εκδιωχθεί από τον νυμφώνα, και όχι απλώς να εκδιωχθεί, αλλά και δεμένος να ριχτεί στο αιώνιο πυρ· «Εκεί θα είναι», λέγει, «ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Και υποδηλώνοντας αυτό ο Κύριος για εκείνον τον ρακένδυτο που δεν είχε ένδυμα γάμου και εισήλθε στον λαμπρό εκείνο νυμφώνα, λέγει: «Φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;». Και διέταξε ο βασιλιάς, που ήταν ταυτόχρονα και νυμφίος, τους υπηρέτες του: «Δέστε», λέγει, «τα χέρια και τα πόδια του» επειδή δεν είχε ένδυμα γάμου «και ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Από αυτό είθε να λυτρωθούμε όλοι μας, Χριστέ, βασιλιά και νυμφίε, με τις ικεσίες και τις προσευχές της μητροπαρθένου νύμφης που μόλις γεννήθηκε, και να βρεθούμε μέσα στον νυμφώνα εκείνο και να απολαύσουμε τη δόξα σου, του νυμφίου, του «ωραίου στο κάλλος».

Έτσι, σε κάθε έθνος και γένος και ιδίωμα πολιτείας, μπορεί κανείς να δει μάλλον εκείνους που ζουν σύμφωνα με την αρετή παρά εκείνους που επιδιώκουν τα αντίθετα, να έχουν κληθεί και να έχουν προστρέξει και να έχουν ακολουθήσει εκείνον που τους κάλεσε. Και αν εσύ αναφέρεις την πόρνη και τον τελώνη, μάθε ότι και από εκείνες τις ασχολίες και τους τρόπους ζωής προσήλθαν στον Σωτήρα που τους καλούσε εκείνοι που διέσωζαν κάποια μικρή σπίθα της ανθρώπινης ευγένειας, και δικαίως, σε σύγκριση με το πλήθος εκείνων που δεν προσήλθαν, και θεωρούνται και ονομάζονται άξιοι. Πού είναι λοιπόν η κλήση των αμαρτωλών, όταν πόρνες και τελώνες και ληστές φαίνεται ότι αποδέχθηκαν τη σωτήρια κλήση μόνο εκείνοι οι οποίοι μεταξύ των ομοτέχνων τους, παρότι βρίσκονταν σε τόσο μεγάλο βάθος κακών, εντούτοις υπερείχαν στα καλύτερα στοιχεία; Ούτε είναι δίκαιο να παραβλέψουμε και το εξής: Το τάγμα των παρθένων αποτελούνταν από δέκα· αλλά οι μεν φρόνιμες απολαμβάνουν τον νυμφώνα, ενώ οι μωρές αποδιώχνονται. Και εκείνος που δεν φορούσε το ένδυμα του γάμου, ενώ οι άλλοι παρέμειναν στη δική τους τάξη, αυτός μόνος εκδιώκεται. Και ποιοι παραλαμβάνονται από τους αγγέλους την τελευταία ημέρα της κρίσεως για να προϋπαντήσουν τον Κύριο;

Όπως ακριβώς το χρυσό νόμισμα, εάν δεν λάβει και δεν αποτυπωθεί πάνω του η βασιλική εικόνα, ούτε στο εμπόριο κυκλοφορεί ούτε στους θησαυρούς του βασιλιά αποταμιεύεται, αλλά απορρίπτεται, έτσι και η ψυχή, εάν δεν έχει την εικόνα του επουράνιου πνεύματος, έχοντας τον Χριστό αποτυπωμένο μέσα της με άρρητο φως, δεν είναι χρήσιμη για τους άνω θησαυρούς και γίνεται απορριπτέα από τους εμπόρους της βασιλείας, τους καλούς αποστόλους. Διότι και εκείνος που προσκλήθηκε αλλά δεν φορούσε το ένδυμα του γάμου, εκδιώχθηκε ως ξένος στο εξώτερο σκότος, επειδή δεν φορούσε την επουράνια εικόνα. Διότι αυτό είναι το σημάδι και η σφραγίδα του Κυρίου που αποτυπώνεται στις ψυχές, το οποίο είναι πνεύμα άρρητου φωτός. Και όπως σε μια πόλη ο νεκρός είναι άχρηστος και εντελώς ακατάλληλος για τους κατοίκους της, γι' αυτό και τον μεταφέρουν έξω από την πόλη και τον θάβουν, έτσι και η ψυχή που δεν φέρει την επουράνια εικόνα του θεϊκού φωτός, που είναι η ζωή της ψυχής, καθίσταται αδόκιμη και εντελώς απορριπτέα· διότι σε εκείνη την πόλη των αγίων δεν χρησιμεύει μια νεκρή ψυχή που δεν φέρει το φωτεινό και θεϊκό πνεύμα. Όπως δηλαδή στον κόσμο η ζωή του σώματος είναι η ψυχή, έτσι και στον αιώνιο και επουράνιο κόσμο η ζωή της ψυχής είναι το πνεύμα της θεότητας· διότι χωρίς αυτήν την ψυχή του πνεύματος, η ψυχή είναι νεκρή για τα άνω και άχρηστη.

Μακάριοι, λοιπόν, είναι εκείνοι που αγαπιούνται από τον Χριστό, αλλά ακόμη περισσότερο μακάριοι είναι εκείνοι που Τον αγαπούν, διότι, ιδού, όλο το γένος του Αδάμ αγαπήθηκε, επειδή για χάρη όλων πέθανε. Αλλά εκείνοι που Τον αγαπούν αληθινά, αυτοί εξασφαλίζουν ζωή για τις ψυχές τους, αυτοί καρπώνονται αιώνια ωφέλεια. Και ο Κύριος λυπείται πάρα πολύ για την ψυχή που δεν Τον αγαπά. Διότι ο Ίδιος απέστειλε και κάλεσε τους πάντες στους γάμους, όπως αναφέρεται στο Ευαγγέλιο, και για εκείνους που δεν προσήλθαν λυπήθηκε πάρα πολύ. Εκείνος ο γάμος, όμως, είναι ουράνιος και πνευματικός. Ο νυμφίος είναι πνεύμα, η νύμφη πνεύμα, ο παράνυμφος και οι διάκονοι και οι οινοχόοι είναι πνεύματα, τα ενδύματα του γάμου πνεύματα, ο νυμφώνας και η κλίνη πνεύμα, και, με μια λέξη, όποιος δεν είναι ενδεδυμένος το Άγιο Πνεύμα, σε εκείνον τον επουράνιο γάμο και σε εκείνο το πνευματικό δείπνο δεν θα συνεστιαστεί ούτε θα συναναστραφεί. Διότι κάποιος που βρέθηκε να μην έχει ένδυμα άξιο εκείνου του πνευματικού γάμου, εκδιώχθηκε στο εξώτερο σκοτάδι.

Διότι λέγει: «Όταν δε εισήλθε ο βασιλιάς για να δει τους παρακαθήμενους, είδε εκεί έναν άνθρωπο που δεν ήταν ντυμένος με ένδυμα γάμου και του λέει: Φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Εκείνος δε αποστομώθηκε. Τότε ο βασιλιάς είπε στους υπηρέτες:

Μην προτιμήσεις πλέον τίποτα από τα επίγεια ούτε να σε κυριεύσει καμία επιθυμία για τα φθαρτά, για να μη γυμνωθείς από τη δόξα με την οποία δοξάστηκες από τον Χριστό και, ως μη ενδεδυμένος το ένδυμα του γάμου, δεθείς στα χέρια και στα πόδια και εκβληθείς στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Επειδή, λοιπόν, ο Δεσπότης ήθελε να μας δείξει ότι κανείς δεν πρόκειται να εισέλθει εκεί φορώντας μαύρα ενδύματα, το φανέρωσε αυτό μέσω της παραβολής λέγοντας: «Φίλε, πώς μπήκες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;» Και έπειτα: «Αφού του δέσετε τα χέρια και τα πόδια, βγάλτε τον έξω στο εξώτερο σκοτάδι». Βέβαια, δεν νομίζω ότι αυτό ειπώθηκε επειδή εκείνος είχε διαφύγει της προσοχής του Αλάθητου, αλλά επειδή δεν ήταν ακόμη ο κατάλληλος καιρός να αποκαλυφθούν τέτοια μυστήρια. Διότι, επειδή δεν ήθελε τότε να πει πιο ξεκάθαρα ότι «Κανείς δεν θα εισέλθει εκεί, αν δεν φοράει το ιμάτιο της θεότητάς μου», υπαινίχθηκε τον λόγο με αυτόν τον τρόπο.

Ίσως όμως είναι καλύτερο να νοηθεί και ως εξής: Οδός είναι ο βίος του καθενός και η πολιτεία του· διέξοδοι δε από την οδό είναι τα δόγματα. Οι Έλληνες λοιπόν, έχοντας οδούς πονηρές, δηλαδή βίους αξιοκατάκριτους, ξεκινώντας από τους πονηρούς βίους κατέληξαν στα άθεα δόγματα, επινοώντας αισχρούς θεούς ως συνηγόρους των παθών τους· βγαίνοντας λοιπόν οι απόστολοι από την Ιερουσαλήμ προς τα έθνη, συγκέντρωσαν όλους, πονηρούς και αγαθούς, δηλαδή και αυτούς που ήταν γεμάτοι από κάθε κακία, και εκείνους που είχαν μια πιο μετριοπαθή διαγωγή, τους οποίους και ονομάζει αγαθούς, σε σύγκριση με τους πρώτους. «Όταν δε εισήλθε ο βασιλιάς για να δει τους ανακειμένους, είδε εκεί έναν άνθρωπο που δεν ήταν ντυμένος με ένδυμα γάμου, και του λέει: Φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Και εκείνος αποστομώθηκε. Τότε είπε ο βασιλιάς στους υπηρέτες: Δέστε του τα χέρια και τα πόδια, πάρτε τον και ρίξτε τον στο εξώτερο σκότος· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων· διότι πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί.» Η μεν είσοδος στον γάμο γίνεται χωρίς διάκριση· διότι μόνο κατά χάρη κληθήκαμε όλοι, και αγαθοί και πονηροί, η ζωή όμως αυτών που εισήλθαν, έπειτα από αυτό, δεν θα μείνει ανεξέταστη, αλλά αντιθέτως ο βασιλιάς θα εξετάσει πολύ αυστηρά εκείνους που, μετά την είσοδό τους στην πίστη, βρίσκονται ρυπαροί.