Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 22:16

Το ότι επέλεξε όχι μόνο να περιβληθεί σάρκα, αλλά και το ότι, αφενός έγινε, αφετέρου νομίστηκε παιδί ταπεινών γονέων, κατά την επίγεια μορφή Του· έγινε δηλαδή τέκνο της μητέρας, ενώ θεωρήθηκε τέκνο του λεγόμενου πατέρα. Δείγμα δε φρονήσεως είναι το ότι άλλοτε μεν αναιρούσε τους Σαδδουκαίους, οι οποίοι επιχειρούσαν να χλευάσουν την ανάσταση με την επινοημένη ιστορία των επτά αδελφών που πέθαναν έχοντας την ίδια σύζυγο· άλλοτε πάλι καταντρόπιαζε τους μαθητές των Φαρισαίων μαζί με τους Ηρωδιανούς, όταν αυτοί, προβάλλοντας το διλημματικό ερώτημα εάν πρέπει να δώσουν φόρο στον Καίσαρα ή όχι, λάμβαναν μια επιδέξια απάντηση, ικανή να καταρρίψει την ανοησία τους και στις δύο κατευθύνσεις, καθώς τους πρόσταζε όχι απλώς να δώσουν, αλλά να αποδώσουν.

Γι' αυτό, λοιπόν, ακόμη και εκείνους που επέλεγαν να χρησιμοποιούν ωραία λόγια, χωρίς όμως να είναι πράγματι αγαθοί, με αυστηρούς ελέγχους πολλές φορές τους μετέστρεφε ώστε να επιλέξουν να ζουν με μεγαλύτερη σωφροσύνη. Διότι κάποτε τον πλησίασαν μερικοί από τους λεγόμενους Ηρωδιανούς, οι οποίοι ήταν πράκτορες των τελωνών, και εξυφαίνοντας εναντίον του έναν πικρό δόλο, έλεγαν: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια και δεν υπολογίζεις κανέναν. Διότι δεν βλέπεις σε πρόσωπο ανθρώπων. Επιτρέπεται να δώσουμε φόρους στον Καίσαρα ή όχι;» Εκείνος τότε τους απάντησε: «Γιατί με πειράζετε, υποκριτές; Επιδείξτε μου το νόμισμα του φόρου». Πρόσεξε, λοιπόν, πώς τους ελέγχει ενώ τον κολακεύουν και αποδιώχνει αυτούς που του μιλούν κολακευτικά. Τους ήλεγξε, μάλιστα, όχι με βάση την ομιλία τους· διότι αυτοί περίμεναν ότι θα επαινεθούν, ειρωνευόμενοι ίσως, εφαρμόζοντας ωστόσο μια ευφυή και εξαιρετικά εύγλωττη κομψολογία, ενώ εκείνος απροσδόκητα τους αποκάλεσε πειραστές και υποκριτές. Επομένως, δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική εμφάνιση, δηλαδή δεν θα είναι προσωπολήπτης κριτής, ούτε βέβαια θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια. Διότι δεν θα ανεχθεί, λέει, αυτούς που επέλεξαν να σκέφτονται ανόσια, αλλά περιβάλλουν τον εαυτό τους με την κομψολογία ως προσωπείο απάτης και δόλου. Αυτό ακριβώς λέει ξεκάθαρα: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου του εν τοις ουρανοίς».

Διότι του συσσώρευαν αμέτρητες και πικρές θλίψεις· και τον πλησίαζαν σε πολλές περιπτώσεις, αποκαλώντας τον μεν δάσκαλο, στήνοντας όμως παγίδες και βρόχους. Διότι έστειλαν τους μαθητές τους μαζί με τους Ηρωδιανούς, λέγοντας: «Γνωρίζουμε ότι διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια, και δεν υπολογίζεις κανέναν· διότι δεν κοιτάζεις σε πρόσωπο ανθρώπου.

Τα μεν λοιπόν σχετικά με την ένωση του μονογενούς Υιού του Θεού, με τον υιό του ανθρώπου που προσέλαβε, έχουν δηλωθεί περίπου με αυτόν τον τρόπο· ενώ τα σχετικά με τον βίο που έζησε συναναστρεφόμενος τους ανθρώπους, τα περιγράφει στη συνέχεια λέγοντας: 〈δεν θα κρίνει σύμφωνα με τη δόξα (τα φαινόμενα) ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια (τις φήμες), αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δικαιοσύνη και θα ελέγξει τους ταπεινούς της γης〉. Τα οποία βεβαίως ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: 〈και δεν θα κρίνει με βάση όσα βλέπουν τα μάτια του ούτε θα ελέγξει με βάση όσα ακούν τα αυτιά του, αλλά θα κρίνει τους πένητες με δικαιοσύνη και θα ελέγξει με ευθύτητα τους φτωχούς της γης〉. ⌜Θα μπορούσες δε να βρεις στα Ευαγγέλια πώς ο Σωτήρας και Κύριός μας δεν 〈έκρινε σύμφωνα με τη δόξα〉. ‹Μην κάνοντας λοιπόν διακρίσεις σε πρόσωπα›, 〈ήλεγχε〉 με πολλή παρρησία άλλοτε τους γραμματείς και τους φαρισαίους, και άλλοτε τους αρχιερείς μέσα στον ναό, στους οποίους και έλεγε: «θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού και θα δοθεί σε έθνος που θα παράγει τους καρπούς της». Αλλά 〈ούτε και ήλεγχε σύμφωνα με τα λόγια·〉 διότι αυτοί τον πλησίαζαν λέγοντας: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός και διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια, και δεν σε μέλει για κανέναν, διότι δεν κοιτάζεις το πρόσωπο των ανθρώπων».

Εκπληρώνονταν δε και αυτά, όταν οι Φαρισαίοι, αναζητώντας λαβές, του έλεγαν: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός και διδάσκεις τον λόγο του Θεού με αλήθεια, και δεν σε μέλει για κανέναν· διότι δεν κοιτάζεις πρόσωπα· πες μας, λοιπόν: Επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι;» Διότι αυτά τα λόγια τα πρόφεραν δόλια· γι' αυτό, προλαβαίνοντας, τα υπαινισσόταν λέγοντας: «Σε εμένα μεν μιλούσαν ειρηνικά, και με οργή διαλογίζονταν δόλους». Αλλά εδώ μεν συνομιλούσαν μαζί του με δόλιο τρόπο· στο τέλος όμως, κατά τον καιρό του πάθους, φώναζαν με όλο τους το στόμα, ζητώντας το αίμα του εναντίον του εαυτού τους και των παιδιών τους· πράγμα το οποίο βεβαίως παρουσιάζει και αυτό μέσω των προκειμένων λέγοντας: «Άνοιξαν διάπλατα εναντίον μου το στόμα τους».

Και αυτά ήταν τα δύο τάγματα που υποδηλώνονταν στα προηγούμενα, αφενός εκείνων που κατοικούσαν την πόλη, για τους οποίους λεγόταν: «Ότι είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη»· και αφετέρου εκείνο σχετικά με τον προδότη, για τον οποίο έλεγε ο λόγος: «Ότι, αν με ονείδιζε εχθρός, θα το υπέμενα». Και εδώ λοιπόν, επειδή οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους πλησίαζαν τον Σωτήρα με υποκρισία και κολακεία, πότε αποκαλώντας τον διδάσκαλο χωρίς καθαρή καρδιά, και πότε λέγοντάς του: «Γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός και διδάσκεις τον λόγο του Θεού εν αληθεία· και δεν σε μέλει για κανέναν, διότι δεν κοιτάζεις πρόσωπο ανθρώπου»· δικαιολογημένα λέει γι' αυτούς εδώ ο λόγος: «Τα στόματά τους είναι πιο απαλά και από το βούτυρο· όμως η καρδιά του καθενός τους πολεμά».

«Διεσχίσθησαν»: Διότι άλλοι μεν από αυτούς ήθελαν να ζήσουν πιστεύοντας σε αυτόν, ενώ άλλοι κραύγαζαν: ας σταυρωθεί, και ούτε έτσι δεν ένιωσαν κατάνυξη. «Επείρασάν με»: Διότι τον χτυπούσαν και του έλεγαν: προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε. Και άλλοι τον έφτυναν, εξουθενώνοντάς τον. «Έβρυξαν»: Διότι οι Ιουδαίοι έτριζαν τα δόντια τους εναντίον του Κυρίου, φλεγόμενοι από φθόνο. «Κύριε, πότε επόψη»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ (διότι είναι η φωνή του Αδάμ προς τον Θεό). «Αποκατάστησον»: Διότι είναι ανάγκη πλέον να αποδειχθούν τα μεγαλεία της θεότητος και να ματαιωθεί η κακουργία τους. «Από λεόντων»: Την ψυχή του Αδάμ από τους δαίμονες· διότι ο Κύριος πράττει τα πάντα εκ μέρους του. «Εξομολογήσομαι»: Ο Αδάμ λέει: τότε θα σε δοξολογήσω κατά τη συντέλεια. Διότι τότε υφίσταται η πολυπληθής Εκκλησία. «Εν λαώ»: Τότε, ενώπιον του αμέτρητου πλήθους· μπορεί δε κάποιος να εννοήσει (νόησε ακόμη) και τον λαό από τα έθνη, ως πολυάριθμο και πιστεύοντα εν αληθεία. «Μη επιχαρείησαν»: Διότι τι το λυπηρό έπραξε ο Χριστός στους Ιουδαίους, ώστε να γίνουν εχθροί του; Γι' αυτό, όντας άδικα εχθροί, δεν χάρηκαν για όσα ήλπισαν. Είναι δε αυτή και φωνή του Αδάμ. «Οι μισούντες»: Διότι έκαναν νοήματα μεταξύ τους για το ποιος θα πει τι εναντίον του Χριστού, τρέφοντας άδικο και μάταιο μίσος. «Ότι εμοί μεν»: Διότι, ως δόλιοι, μιλούσαν ειρηνικά, λέγοντάς του: Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός και διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια.

Διάψαλμα: παύση του λόγου. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι δεν μπόρεσαν πλέον να μεταστραφούν οι Ιουδαίοι, ώστε να φοβηθούν τον Χριστό, επειδή είναι Θεός, αλλά παρέμειναν στην απιστία τους. «Εξέτεινε το χέρι του»: Ο Ιούδας κατά την παράδοση του Κυρίου και τη λήψη των αργυρίων· διότι αναγκαστικά άπλωσε το χέρι του και λαμβάνει το αργύριο, υποδεικνύοντας με το δάχτυλο. «Βεβήλωσαν»: Οι Ιουδαίοι, αφού κατέλυσαν τον νόμο και αθέτησαν (σκότωσαν) τους προφήτες. «Διαμερίστηκαν»: Εξαιτίας της δικής τους οργής και του θυμού χωρίστηκαν από το πρόσωπο του Θεού, το οποίο σημαίνει το «διαμερίστηκαν». «Και πλησίασε»: Οι καρδιές των Ιουδαίων στον άδη και στην απώλεια. «Μαλάκωσαν»: Όταν έλεγαν οι Ιουδαίοι προς τον Κύριο με δόλο: Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός. «Επίρριψον»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος οφείλει πάντοτε να εναποθέτει τη μέριμνά του στον Θεό· διότι τα πάντα ο άνθρωπος τα έχει από τον Θεό: τη ζωή, την κίνηση, την ανατροφή. «Δεν θα επιτρέψει»: Δηλαδή στον Χριστό· διότι ούτε κλονίστηκε ποτέ, ούτε η σάρκα Του είδε διαφθορά. «Εσύ όμως, Θεέ»: Στο βάραθρο (βυθό) του λάκκου, τον οποίο έσκαψαν, όπως νόμιζαν, για τον Σωτήρα· διότι εκεί καταστράφηκαν εξαιτίας της απιστίας και της ασέβειάς τους. «Άνδρες αιμάτων»: Διότι οι φονιάδες και οι δόλιοι φεύγουν από τη ζωή στα μισά των ημερών τους· διότι δεν συμπληρώνουν αγαθές ημέρες. Υπαινίσσεται δε τον Ιούδα, ως κάποιον που δεν ολοκλήρωσε την αποστολή του. «Εγώ δε θα ελπίζω»: Ο κυριακός άνθρωπος, εφόσον κατέστη αιώνιος.

ΟΜΙΛΙΑ Οʹ. Τότε πορεύτηκαν οι Φαρισαίοι και έκαναν συμβούλιο για να τον παγιδεύσουν με τα λόγια του. Αʹ. Τότε, πότε δηλαδή; Όταν ακριβώς έπρεπε να κατανυγούν, όταν έπρεπε να εκπλαγούν για τη φιλανθρωπία του, όταν έπρεπε να φοβηθούν τα μέλλοντα, όταν έπρεπε από τα παρελθόντα να πιστέψουν και για τα μελλοντικά. Διότι τα όσα είχαν ειπωθεί διαλαλούνταν από τα ίδια τα γεγονότα. Επειδή, πράγματι, και οι τελώνες και οι πόρνες πίστεψαν, και οι προφήτες και οι δίκαιοι θανατώθηκαν, και εξαιτίας αυτών έπρεπε να μην αντιλέγουν ούτε για τον δικό τους όλεθρο, αλλά να πιστέψουν και να συνετιστούν. Όμως, ούτε κι έτσι σταματά η κακία τους, αλλά κοιλοπονά και προχωρά περαιτέρω. Και επειδή δεν μπορούσαν να τον συλλάβουν (διότι φοβούνταν τα πλήθη), ακολούθησαν άλλη οδό, με σκοπό να τον ρίξουν σε κίνδυνο και να τον καταστήσουν υπόλογο για δημόσια αδικήματα. Διότι του στέλνουν τους μαθητές τους μαζί με τους Ηρωδιανούς, λέγοντας: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός και διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια, και δεν σε μέλει για κανέναν· διότι δεν κοιτάζεις πρόσωπα ανθρώπων».

Συνέβη όμως ακριβώς το αντίθετο· διότι σε ακόμη μεγαλύτερο ακροατήριο παρείχαν την απόδειξη της ανοησίας τους. Και παρατήρησε την κολακεία και τον κρυμμένο δόλο. «Γνωρίζουμε», λένε, «ότι είσαι αληθινός». Πώς λοιπόν λέγατε ότι είναι πλάνος, και ότι «Παραπλανά το πλήθος», και ότι «Έχει δαιμόνιο», και ότι «Δεν προέρχεται από τον Θεό»; Πώς πριν από λίγο σχεδιάζατε να τον θανατώσετε; Όλα όμως γίνονται όπως τα υπαγορεύει η επιβουλή. Διότι, επειδή πριν από λίγο, όταν ρώτησαν με αυθάδεια: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά;», δεν έλαβαν απάντηση στο ερώτημά τους, προσδοκούν τώρα να τον αποχαυνώσουν με την κολακεία και να τον πείσουν να πει κάτι εναντίον των ισχυόντων νόμων και αντίθετο προς την κρατούσα εξουσία.

Γι' αυτό και του μαρτυρούν την αλήθεια, ομολογώντας την πραγματικότητα· όχι όμως με ορθή διάθεση, ούτε με τη θέλησή τους· και προσθέτουν λέγοντας: «Δεν σε μέλει για κανέναν». Πρόσεξε πώς είναι φανερό ότι θέλουν περισσότερο να τον παγιδεύσουν σε τέτοια λόγια, τα οποία θα τον έκαναν να συγκρουστεί και με τον Ηρώδη, και να κινήσει την υποψία ότι είναι τύραννος, ως κάποιος που επαναστατεί κατά των νόμων, ώστε να τον τιμωρήσουν ως στασιαστή και τύραννο. Διότι το «δεν σε μέλει για κανέναν» και το «δεν βλέπεις σε πρόσωπο ανθρώπου», το έλεγαν υπονοώντας τον Ηρώδη και τον Καίσαρα: «Πες μας, λοιπόν, τι νομίζεις;». Τώρα τον τιμάτε και τον θεωρείτε διδάσκαλο, ενώ, όταν σας μιλούσε για τη σωτηρία σας, πολλές φορές τον καταφρονήσατε και τον υβρίσατε. Γι' αυτό και συμφώνησαν μεταξύ τους. Και πρόσεξε την κακουργία τους. Δεν λένε: «Πες μας τι είναι το καλό, τι το συμφέρον, τι το νόμιμο;», αλλά, «Τι νομίζεις;». Έτσι, σε ένα μόνο πράγμα απέβλεπαν, στο να τον προδώσουν και να τον φέρουν σε ρήξη με τον άρχοντα.

Ο Σαούλ έσκισε το ιμάτιο του Σαμουήλ, και τι έπαθε; Ο Θεός έσκισε τη βασιλεία του και την έδωσε στον πραότατο Δαβίδ. Η Ιεζάβελ καταδίωξε τον Ηλία, και οι σκύλοι λούστηκαν στο αίμα της. Ο Ηρώδης θανάτωσε τον Ιωάννη, και καταφαγώθηκε από τα σκουλήκια και ξεψύχησε. Και τώρα ο μακάριος Γερμανός, που αστράφτει με τον βίο και τον λόγο του, ραπίστηκε και εξορίστηκε, καθώς και πάρα πολλοί άλλοι επίσκοποι και πατέρες, των οποίων τα ονόματα δεν γνωρίζουμε. Δεν είναι ληστρικό αυτό; Ο Κύριος, όταν τον πλησίασαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι για να τον βάλουν σε πειρασμό και να τον παγιδεύσουν στα λόγια του, και τον ρώτησαν αν «επιτρέπεται να δώσουν φόρο στον καίσαρα», αποκρίθηκε σε αυτούς: «Φέρτε μου ένα νόμισμα». Όταν του το έφεραν, είπε: «Τίνος εικόνα έχει;» Και όταν εκείνοι απάντησαν «Του καίσαρα», λέει: «Αποδώστε τα του καίσαρα στον καίσαρα και τα του Θεού στον Θεό». Υπακούμε σε εσένα, βασιλιά, στα ζητήματα της βιοτικής ζωής, στους φόρους, στα τέλη, στις συναλλαγές, σε όλα εκείνα για τα οποία σου έχουν ανατεθεί οι υποθέσεις μας· στην εκκλησιαστική τάξη, όμως, έχουμε τους ποιμένες που μας δίδαξαν τον λόγο και καθόρισαν την εκκλησιαστική θεσμοθεσία. Δεν μετακινούμε τα αιώνια όρια που έθεσαν οι πατέρες μας, αλλά κρατούμε τις παραδόσεις όπως τις παραλάβαμε· διότι, αν αρχίσουμε να γκρεμίζουμε το οικοδόμημα της Εκκλησίας έστω και σε κάτι μικρό, σιγά σιγά θα καταλυθεί το παν.

Λίγοι είναι και αυτοί που σώζονται και είναι άξιοι να εκλεγούν από τον Θεό· επομένως, έργο του Θεού μεν είναι το να καλεί, το να γίνουμε όμως εκλεκτοί ή όχι, εξαρτάται από εμάς. Δείχνει λοιπόν ότι η παραβολή λέχθηκε για τους Ιουδαίους, οι οποίοι κλήθηκαν μεν, δεν εκλέχθηκαν δε, επειδή δεν υπάκουσαν. «Τότε, αφού έφυγαν οι Φαρισαίοι, έκαναν συμβούλιο για να τον παγιδεύσουν με κάποιο λόγο του· και του αποστέλλουν τους μαθητές τους μαζί με τους Ηρωδιανούς». Αυτό που συνέβαινε ήταν επιβουλή, γι' αυτό και ο Λουκάς τους ονομάζει εγκάθετους, ως σταλμένους κρυφά για να επιβουλευτούν τον Χριστό. Οι Ηρωδιανοί ήταν είτε στρατιώτες του Ηρώδη, είτε εκείνοι που νόμιζαν ότι ο Ηρώδης ήταν ο Χριστός· διότι, επειδή εξέλιπαν οι άρχοντες του Ιούδα και βασίλευσε ο Ηρώδης, νόμισαν ότι αυτός είναι ο Χριστός. Έρχονται λοιπόν οι Φαρισαίοι μαζί με αυτούς για να τον παγιδεύσουν.

Άκουσε δε πώς του ομιλούν, λέγοντας: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι φιλαλήθης και διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια, και δεν υπολογίζεις κανέναν, διότι δεν κάνεις διακρίσεις προσώπων. Πες μας λοιπόν, τι φρονείς; Επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι;» Έχοντας όμως αντιληφθεί ο Ιησούς την πονηρία τους, είπε: «Γιατί με πειράζετε, υποκριτές;»