Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 22:18

Ή δεν άκουσες αυτό που διέταξα στον νομοθέτη Μωυσή: «Φτιάξε μου δύο Χερουβείμ στη σκηνή του μαρτυρίου, ως προμήνυμα της δικής μου εικόνας»; Και πάλι, όταν με δοκίμαζαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Δάσκαλε, επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα, ή όχι;», εγώ τους είπα: «Δείξτε μου ένα νόμισμα», και σας λέω: Εκείνοι μου έφεραν ένα δηνάριο· και τους λέω: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;» Εκείνοι είπαν: «Του Καίσαρα»· και τους είπα: «Αποδώστε λοιπόν τα του Καίσαρα στον Καίσαρα, και τα του Θεού στον Θεό». Και πάλι προς τον Πέτρο: «Πήγαινε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα, και στο ψάρι που θα ανέβει, άνοιξε το στόμα του, και θα βρεις έναν στατήρα· δώσε τον για εμένα και για εσένα». Δηλαδή, δώσε τη δική μου εικόνα και τη δική σου στον κόσμο. Ή δεν άκουσες τον μνήστορά σου Παύλο να λέει: «Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε κιόλας;»· και προς τους Αθηναίους: «Κατά πάντα σας θεωρώ ιδιαιτέρως θρήσκους. Διότι, περιερχόμενος τα σεβάσματά σας, βρήκα και έναν βωμό που έγραφε: Στον Άγνωστο Θεό· αυτόν λοιπόν που εσείς χωρίς να γνωρίζετε λατρεύετε με ευσέβεια, αυτόν εγώ σας κηρύττω». Και προς τους Γαλάτες: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια, εσάς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός παρουσιάστηκε ολοκάθαρα ανάμεσά σας, και μάλιστα εσταυρωμένος;»

Το ότι επέλεξε όχι μόνο να περιβληθεί σάρκα, αλλά και το ότι, αφενός έγινε, αφετέρου νομίστηκε παιδί ταπεινών γονέων, κατά την επίγεια μορφή Του· έγινε δηλαδή τέκνο της μητέρας, ενώ θεωρήθηκε τέκνο του λεγόμενου πατέρα. Δείγμα δε φρονήσεως είναι το ότι άλλοτε μεν αναιρούσε τους Σαδδουκαίους, οι οποίοι επιχειρούσαν να χλευάσουν την ανάσταση με την επινοημένη ιστορία των επτά αδελφών που πέθαναν έχοντας την ίδια σύζυγο· άλλοτε πάλι καταντρόπιαζε τους μαθητές των Φαρισαίων μαζί με τους Ηρωδιανούς, όταν αυτοί, προβάλλοντας το διλημματικό ερώτημα εάν πρέπει να δώσουν φόρο στον Καίσαρα ή όχι, λάμβαναν μια επιδέξια απάντηση, ικανή να καταρρίψει την ανοησία τους και στις δύο κατευθύνσεις, καθώς τους πρόσταζε όχι απλώς να δώσουν, αλλά να αποδώσουν.

Γι' αυτό, λοιπόν, ακόμη και εκείνους που επέλεγαν να χρησιμοποιούν ωραία λόγια, χωρίς όμως να είναι πράγματι αγαθοί, με αυστηρούς ελέγχους πολλές φορές τους μετέστρεφε ώστε να επιλέξουν να ζουν με μεγαλύτερη σωφροσύνη. Διότι κάποτε τον πλησίασαν μερικοί από τους λεγόμενους Ηρωδιανούς, οι οποίοι ήταν πράκτορες των τελωνών, και εξυφαίνοντας εναντίον του έναν πικρό δόλο, έλεγαν: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια και δεν υπολογίζεις κανέναν. Διότι δεν βλέπεις σε πρόσωπο ανθρώπων. Επιτρέπεται να δώσουμε φόρους στον Καίσαρα ή όχι;» Εκείνος τότε τους απάντησε: «Γιατί με πειράζετε, υποκριτές; Επιδείξτε μου το νόμισμα του φόρου». Πρόσεξε, λοιπόν, πώς τους ελέγχει ενώ τον κολακεύουν και αποδιώχνει αυτούς που του μιλούν κολακευτικά. Τους ήλεγξε, μάλιστα, όχι με βάση την ομιλία τους· διότι αυτοί περίμεναν ότι θα επαινεθούν, ειρωνευόμενοι ίσως, εφαρμόζοντας ωστόσο μια ευφυή και εξαιρετικά εύγλωττη κομψολογία, ενώ εκείνος απροσδόκητα τους αποκάλεσε πειραστές και υποκριτές. Επομένως, δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική εμφάνιση, δηλαδή δεν θα είναι προσωπολήπτης κριτής, ούτε βέβαια θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια. Διότι δεν θα ανεχθεί, λέει, αυτούς που επέλεξαν να σκέφτονται ανόσια, αλλά περιβάλλουν τον εαυτό τους με την κομψολογία ως προσωπείο απάτης και δόλου. Αυτό ακριβώς λέει ξεκάθαρα: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου του εν τοις ουρανοίς».

«Είναι επιτρεπτό να δώσουμε φόρους στον Καίσαρα ή όχι;» Άλλοτε πάλι, προβάλλοντας νομικά ζητήματα και πλάθοντας για τους εαυτούς τους την επίφαση της φιλομάθειας, αναζητούσαν να παγιδεύσουν κάτι από το στόμα του, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Αλλά τότε άκουγαν: «Γιατί με πειράζετε, υποκριτές;» Διότι δεν ήταν δυνατόν να διαφύγουν την προσοχή Εκείνου που βλέπει την καρδιά και τους νεφρούς, και γνωρίζει τα κρυφά.

Διότι συναντώντας τον, όπως είπα, και ονομάζοντάς τον διδάσκαλο, και λέγοντας ότι διδάσκει την οδό του Θεού με αλήθεια, συζητούσαν μεταξύ τους ειρωνευόμενοι οπωσδήποτε, και αφήνοντας να διαφανεί η υποκρισία, ως δικαιολογία για να μην θεωρηθεί ότι έλεγαν κάτι αληθινό για αυτόν, επειδή ήθελαν να τον αποκαλούν διδάσκαλο. <Διότι σε εμένα μεν μιλούσαν ειρηνικά.> (B f. 119) Επειδή πλησιάζοντας, όπως είπα, τον Σωτήρα όλων μας Χριστό κάποιοι από τους Φαρισαίους, και δημιουργώντας για τον εαυτό τους την εντύπωση της φιλομάθειας, υποκρίνονταν ότι τον επαινούν, και του απηύθυναν εξαιρετικά προσηνείς λόγους, όχι επευφημώντας τον αληθινά, αλλά για να τον παγιδεύσουν και να θηρεύσουν κάτι από το στόμα του, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Αλλά ελέγχονταν από τον Χριστό που έλεγε: «Γιατί με πειράζετε, υποκριτές;» <Είδες, Κύριε, μην παρασιωπήσεις· Κύριε, μην απομακρυνθείς από εμένα.> (B f. 119) Ζητά από τον Πατέρα να κινηθεί εναντίον εκείνων που έχουν συμπεριφερθεί με αυθάδεια απέναντί του. Και σχεδόν διαμαρτύρεται λέγοντας: «Είδες, Κύριε, μην παρασιωπήσεις». Διότι θέλει ο Θεός και Πατέρας να μην ανεχθεί πλέον την κακία τους, αλλά, τρόπον τινά, να εγερθεί εναντίον τους και, αναστέλλοντας τη μακροθυμία του, να τους τιμωρήσει για τα ανόσια αμαρτήματα που διέπραξαν εναντίον του.

Εκείνος όμως δεν τους έλεγχε σύμφωνα με τα λόγια τους· γι' αυτό, «γνωρίζοντας τις πονηρίες τους αποκρίθηκε: γιατί με πειράζετε, υποκριτές;». Και «έκρινε την κρίση των ταπεινών, και έλεγχε τους ταπεινούς της γης ή τους πτωχούς με ευθύτητα» σύμφωνα με τον Σύμμαχο, όπου ως πτωχούς κατανοούμε εμείς αυτούς τους οποίους μακαρίζοντας έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία του Θεού». Τέτοιοι ήταν οι απόστολοι και οι μαθητές του, τους οποίους επίσης ήλεγχε, άλλοτε λέγοντάς τους: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» και πάλι: «Ακόμη δεν κατανοείτε ούτε αντιλαμβάνεστε;», και άλλοτε πάλι στον Πέτρο: «Ολιγόπιστε, γιατί δίστασες;». Και φαίνεται ότι επιτίμησε και ήλεγξε σε πάρα πολλές άλλες περιπτώσεις, πράγμα το οποίο ακριβώς είχε προαναγγείλει η προφητεία. Στη συνέχεια προσθέτει: «Και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του και με το πνεύμα δια των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή». Θα το κατανοήσεις δε και αυτό, αν τον ακούσεις να λέει: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη αλλά μάχαιρα». Και «μάχαιρα» ήταν ο λόγος του στόματός του, δια του οποίου αναιρούσε τη γη και τα γεώδη φρονήματα εκείνων που είχαν πιστέψει σε αυτόν. Και «με το πνεύμα θα εξολοθρεύσει τον ασεβή», επιτιμώντας τους άθεους και ασεβείς δαίμονες και διώχνοντάς τους μακριά με τον λόγο που προφερόταν δια των χειλέων του, ώστε εκείνοι να κραυγάζουν και να λένε: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και σε σένα, Ιησού, Υιέ του Θεού; Ήλθες πριν από τον καιρό μας για να μας βασανίσεις;».

«Γιατί με πειράζετε, υποκριτές;» Είδες πώς τους απευθύνεται πιο επιπληκτικά; Διότι, επειδή η κακία τους ήταν πλέον ολοκληρωμένη και καταφανής, προβαίνει σε βαθύτερη τομή, προκαλώντας τους πρώτα σύγχυση και αποστομώνοντάς τους, με το να φέρει στο φως τα κρυφά τους σχέδια και να καταστήσει σε όλους φανερό με ποια διάθεση τον προσεγγίζουν. Και τα έκανε αυτά ανακόπτοντας την κακία τους, ώστε να μην επιχειρήσουν πάλι τα ίδια και υποστούν βλάβη. Αν και τα λόγια τους ήταν γεμάτα από πολλή κολακεία· διότι και διδάσκαλο τον αποκαλούσαν, και τη φιλαλήθειά του ομολογούσαν, και την αμεροληψία του· αλλά, όντας Θεός, δεν παραπλανιόταν από κανένα από αυτά. Επομένως, έπρεπε και εκείνοι να αναλογιστούν ότι η επίπληξη αυτή δεν ήταν αποτέλεσμα εικασίας, αλλά απόδειξη του ότι γνώριζε τις απόκρυφες σκέψεις τους.

Ο Σαούλ έσκισε το ιμάτιο του Σαμουήλ, και τι έπαθε; Ο Θεός έσκισε τη βασιλεία του και την έδωσε στον πραότατο Δαβίδ. Η Ιεζάβελ καταδίωξε τον Ηλία, και οι σκύλοι λούστηκαν στο αίμα της. Ο Ηρώδης θανάτωσε τον Ιωάννη, και καταφαγώθηκε από τα σκουλήκια και ξεψύχησε. Και τώρα ο μακάριος Γερμανός, που αστράφτει με τον βίο και τον λόγο του, ραπίστηκε και εξορίστηκε, καθώς και πάρα πολλοί άλλοι επίσκοποι και πατέρες, των οποίων τα ονόματα δεν γνωρίζουμε. Δεν είναι ληστρικό αυτό; Ο Κύριος, όταν τον πλησίασαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι για να τον βάλουν σε πειρασμό και να τον παγιδεύσουν στα λόγια του, και τον ρώτησαν αν «επιτρέπεται να δώσουν φόρο στον καίσαρα», αποκρίθηκε σε αυτούς: «Φέρτε μου ένα νόμισμα». Όταν του το έφεραν, είπε: «Τίνος εικόνα έχει;» Και όταν εκείνοι απάντησαν «Του καίσαρα», λέει: «Αποδώστε τα του καίσαρα στον καίσαρα και τα του Θεού στον Θεό». Υπακούμε σε εσένα, βασιλιά, στα ζητήματα της βιοτικής ζωής, στους φόρους, στα τέλη, στις συναλλαγές, σε όλα εκείνα για τα οποία σου έχουν ανατεθεί οι υποθέσεις μας· στην εκκλησιαστική τάξη, όμως, έχουμε τους ποιμένες που μας δίδαξαν τον λόγο και καθόρισαν την εκκλησιαστική θεσμοθεσία. Δεν μετακινούμε τα αιώνια όρια που έθεσαν οι πατέρες μας, αλλά κρατούμε τις παραδόσεις όπως τις παραλάβαμε· διότι, αν αρχίσουμε να γκρεμίζουμε το οικοδόμημα της Εκκλησίας έστω και σε κάτι μικρό, σιγά σιγά θα καταλυθεί το παν.

Εγώ όμως σου αποδεικνύω στην Παλαιά Διαθήκη, ότι ο Θεός προσέταξε να κατασκευάζουν εικόνες, πρώτα από όλα την ίδια τη Σκηνή και όλα όσα υπήρχαν μέσα σε αυτήν. Και στα Ευαγγέλια ο ίδιος ο Κύριος, προς εκείνους που τον ρώτησαν πειραστικά αν επιτρέπεται να δώσουν φόρο στον Καίσαρα, είπε: «Φέρτε μου ένα νόμισμα». Και του έδειξαν ένα δηνάριο.

Αυτά εκπληρώθηκαν στο πρόσωπο του Χριστού, όταν οι Ιουδαίοι υποκριτικά τον κολάκευαν, ενώ εκείνος τους έτρεπε προς τα πίσω κατροπιασμένους, λέγοντας: «Γιατί με δοκιμάζετε, υποκριτές;» «Ας αγαλλιάσουν και ας ευφρανθούν για σένα όλοι όσοι σε αναζητούν, Θεέ», δηλαδή αυτοί που προσέρχονται χωρίς υπόκριση και αληθινά και πιστεύουν σε σένα, «και ας λένε παντοτινά:

Πρόσεξε πώς προμαρτύρησε ότι αυτός είναι απροσωπόληπτος κριτής. Διότι ούτε με βάση τη δόξα έκρινε τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, ούτε με βάση τα λόγια τους έλεγξε αυτούς που επιχειρούσαν να τον πειράξουν, αλλά τη μία έλεγε, «γιατί με πειράζετε, υποκριτές;», και την άλλη, «αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές».

Άκουσε δε πώς του ομιλούν, λέγοντας: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι φιλαλήθης και διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια, και δεν υπολογίζεις κανέναν, διότι δεν κάνεις διακρίσεις προσώπων. Πες μας λοιπόν, τι φρονείς; Επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι;» Έχοντας όμως αντιληφθεί ο Ιησούς την πονηρία τους, είπε: «Γιατί με πειράζετε, υποκριτές;»