Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 22:32

Και αυτοί θα ανατραπούν από την αξιόπιστη φωνή του Κυρίου, την οποία οι ίδιοι επέσυραν εναντίον του εαυτού τους μέσω της επίλυσης του ζητήματος, όταν τον πλησίασαν ρωτώντας αν είναι δυνατόν να υπάρχει ανάσταση νεκρών· και (αναφέροντας) ότι υπήρξαν επτά αδελφοί, και ο πρώτος νυμφεύθηκε γυναίκα και πέθανε άτεκνος, και ο δεύτερος την πήρε (ως σύζυγο), καθώς ο Μωυσής είχε παραγγείλει να νυμφεύεται κανείς τη γυναίκα του αδελφού του που πέθανε άτεκνος και να την παίρνει ο αδελφός του για να αναστήσει απογόνους στο όνομα του αποθανόντος. Την πήρε λοιπόν, λένε, αυτήν ο πρώτος και ο δεύτερος και πέθαναν, και ομοίως και οι επτά. Στην ανάσταση των νεκρών, λοιπόν, ποιανού θα είναι αυτή γυναίκα, εφόσον και οι επτά τη γνώρισαν; Ο δε Κύριος είπε: «Πλανάσθε, επειδή δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμη του Θεού. Διότι στην ανάσταση των νεκρών ούτε νυμφεύονται ούτε υπανδρεύονται, αλλά είναι ισάγγελοι. Το ότι, όμως, θα αναστηθούν οι νεκροί θα σας το διδάξει ο Μωυσής, καθώς ο Θεός του μίλησε αποκαλυπτικά λέγοντας, "εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ"· είναι δε Θεός ζώντων και όχι νεκρών». Και «εφίμωσε το στόμα τους». Διότι αυτοί είναι ευάλωτοι και δεν μπορούν να αντισταθούν ούτε μία ώρα απέναντι στην αλήθεια.

Ποιος όμως θα επιφέρει τον θάνατο σε αυτούς, παρά τα ίδια τους τα έργα; Διότι αυτά έγιναν για εκείνους αιτία θανάτου, ή Εκείνος που τους έκρινε άξιους θανάτου εξαιτίας των ασεβών πράξεών τους. Ο θάνατος, εξάλλου, που έρχεται στους ασεβείς δεν θα μπορούσε να ονομαστεί ως ο κοινός θάνατος· διότι αυτός βρήκε και όλους ανεξαιρέτως τους δικαίους, οι οποίοι και μετά τον κοινό θάνατο ζουν κοντά στον Θεό· όπως ακριβώς δίδαξε ο Σωτήρας λέγοντας: «Ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ, δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων». Ο θάνατος των ψυχών έχει δηλωθεί και από τον Ιεζεκιήλ, όταν λέει: «Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει». Επειδή, λοιπόν, τα εν λόγω πρόσωπα έχουν χωρίσει τους εαυτούς τους από τη ζωή, και η ζωή ήταν ο Σωτήρας μας· «Διότι ό,τι έγινε, σε Αυτόν ήταν ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων»· εύλογα, αφού αποκόπηκαν από Αυτόν, παραδόθηκαν στον θάνατο της ψυχής· όχι με σκοπό να φθαρεί αυτή και να αφανιστεί, μεταβαίνοντας στην ανυπαρξία, αλλά έτσι ώστε, αν και ζει και κατέχει αθάνατη ουσία, να διάγει μέσα στον προαναφερθέντα θάνατο. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ας καταβούν στον άδη ζωντανοί». Δεν εννοούσε τον αφανισμό των ψυχών λέγοντας: «Ας έλθει θάνατος επάνω τους», αλλά τον χωρισμό από την κατά Θεόν ζωή, και την κατοίκηση στον άδη. Μήπως, εξάλλου, και με άλλον τρόπο κατέβαιναν ζωντανοί στον άδη, αμαρτάνοντας εν γνώσει τους, και ενώ γνώριζαν για τον Σωτήρα ότι Αυτός είναι ο Χριστός του Θεού, προσποιούνταν ότι δεν είναι;

Σύμφωνα με αυτό, αποκαλείται και Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ, αφού ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων. Επαινώντας δε την αρετή, θα επαινέσω τον Θεό, από τον οποίο προέρχεται στους ανθρώπους η αρετή, καθώς και η ανύψωση προς Αυτόν, ή η επάνοδος μέσω της συγγενούς ελλάμψεως. Διότι, μολονότι είναι πολλά και μεγάλα –μάλλον δε κανείς δεν θα μπορούσε να εκφράσει το πόσο σπουδαία και πόσα είναι– τα αγαθά που έχουμε και θα έχουμε από τον Θεό, το μέγιστο και το πλέον φιλάνθρωπο είναι η ροπή και η οικείωση προς Αυτόν.

Αυτή είναι η ζώσα πίστη. «Διότι η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή», λέει ένας άλλος από τους κήρυκες της πίστεως. Το νεκρό όμως δεν είναι ευπρόσδεκτο στον ζώντα Θεό· διότι ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων. Εκείνος λοιπόν που έχει νεκρή την πίστη εξαιτίας της απραξίας των αγαθών έργων, είναι νεκρός και ο ίδιος, εφόσον δεν ζει και δεν βρίσκεται εν Θεώ, στον μόνο χορηγό της αληθινής και αδιάφθορης ζωής, μέχρις ότου αντιληφθεί, όπως ο σωσμένος άσωτος, τη στέρηση που υπέστη απομακρυνόμενος από τα έργα της ζωής, και επιστρέψει στον Θεό μέσω των έργων της μετανοίας και ακούσει από Αυτόν, όπως και εκείνος ο σωσμένος άσωτος: «αυτός ο υιός μου ήταν νεκρός και ανέζησε, ήταν χαμένος και βρέθηκε».

Ε΄. Διότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι νεκρώσεως· και ένας μεν είναι του σώματος, κατά τον οποίο ο Αβραάμ, αν και νεκρός, δεν ήταν νεκρός· διότι, λέγει, «Ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων»· άλλος είναι της ψυχής, τον οποίο υπονοούσε ο Χριστός όταν έλεγε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς»· άλλος πάλι είναι αξιέπαινος, αυτός που επιτυγχάνεται μέσω της πνευματικής φιλοσοφίας, για τον οποίο λέγει ο Παύλος: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης»· και άλλος είναι αυτός που αποτελεί την αιτία του προηγούμενου, εκείνος που συμβαίνει κατά το βάπτισμα· διότι, λέγει, «ο παλαιός μας άνθρωπος σταυρώθηκε», δηλαδή έχει νεκρωθεί. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας αποφύγουμε μεν εκείνη τη νέκρωση κατά την οποία πεθαίνουμε ενώ ακόμη ζούμε, και ας μη φοβηθούμε αυτήν με την οποία επέρχεται ο κοινός θάνατος.

γ΄. Και πρώτον μεν απαντά στο ερώτημα που του τέθηκε. Επειδή δηλαδή αυτή ήταν η αιτία που δεν πίστευαν στην ανάσταση, το ότι νόμιζαν πως τέτοια θα είναι η κατάσταση των πραγμάτων, θεραπεύει την αιτία, και έπειτα και το σύμπτωμα (διότι από αυτήν προήλθε και η νόσος)· και αποδεικνύει τον τρόπο της αναστάσεως. Διότι στην ανάσταση, λέει, ούτε νυμφεύονται ούτε παντρεύονται, αλλά είναι σαν τους αγγέλους του Θεού στον ουρανό. Ο δε Λουκάς λέει: Ως υιοί του Θεού. Εάν λοιπόν δεν νυμφεύονται, είναι περιττή η ερώτηση. Βέβαια, δεν είναι άγγελοι επειδή δεν νυμφεύονται, αλλά επειδή είναι σαν άγγελοι, γι' αυτό δεν νυμφεύονται. Με αυτό αναίρεσε και πολλά άλλα, τα οποία όλα με έναν λόγο ο Παύλος τα υπαινίχθηκε, λέγοντας: «Διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου». Και με αυτά μεν φανέρωσε πόσο μεγαλειώδης είναι η ανάσταση· το ότι δε υπάρχει ανάσταση, το αποδεικνύει. Αν και έχει αποδειχθεί συγχρόνως και αυτό με όσα ειπώθηκαν, εντούτοις εκ περισσού στον λόγο του πάλι το προσθέτει, λέγοντας. Διότι δεν στάθηκε μόνο στο ερώτημα, αλλά απευθύνθηκε και στον τρόπο σκέψης τους. Έτσι, όταν δεν ενεργούν με υπερβολική δολιότητα, αλλά ρωτούν από άγνοια, τους διδάσκει και εκ περισσού· όταν όμως η ερώτηση προέρχεται μόνο από κακία, δεν απαντά ούτε καν στα ερωτήματα. Και πάλι τους αποστομώνει μέσα από τον Μωυσή, επειδή και εκείνοι τον Μωυσή είχαν προβάλει, και λέει: «Περί δε της αναστάσεως των νεκρών δεν διαβάσατε ότι: "Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ";»

Δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων. Όχι εκείνων που δεν υπάρχουν, λέει, και που έχουν εξαφανιστεί οριστικά, και δεν πρόκειται πλέον να αναστηθούν. Διότι δεν είπε, «Ήμουν», αλλά, «Είμαι»· δηλαδή των όντων και των ζώντων. Διότι, όπως ακριβώς ο Αδάμ, αν και ζούσε την ημέρα που έφαγε από το δέντρο, πέθανε βάσει της καταδικαστικής αποφάσεως· έτσι και αυτοί, αν και είχαν πεθάνει, ζούσαν με την υπόσχεση της αναστάσεως. Πώς λοιπόν λέει αλλού: «Για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων»; Αλλά δεν είναι αντίθετο αυτό με εκείνο. Διότι ως νεκρούς εδώ εννοεί εκείνους που πρόκειται και οι ίδιοι να ζήσουν. Εξάλλου, είναι διαφορετικό το, «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ», και το, «Για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων». Γνωρίζει όμως και μια άλλη νεκρότητα, για την οποία λέει: «Αφήστε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Και όταν άκουσαν τα πλήθη, εξεπλάγησαν με τη διδασκαλία του. Ούτε εδώ υπάρχουν οι Σαδδουκαίοι· αλλά αυτοί μεν αποχωρούν ηττημένοι, ενώ το αμερόληπτο πλήθος καρπώνεται την ωφέλεια. Επειδή λοιπόν τέτοια είναι η ανάσταση, εμπρός ας κάνουμε τα πάντα, για να αξιωθούμε εκεί τα πρωτεία. Αν πάλι νομίζετε καλό, ας σας δείξουμε και πριν από την ανάσταση μερικούς που τα εφαρμόζουν αυτά από τώρα και τα καρπώνονται, μεταβαίνοντας πάλι στις ερήμους. Διότι πάλι με τα ίδια θέματα θα καταπιαστώ, επειδή σας βλέπω να τα ακούτε με μεγαλύτερη ευχαρίστηση. Ας δούμε, λοιπόν, και σήμερα τα πνευματικά στρατόπεδα· ας δούμε την απαλλαγμένη από φόβο καθαρή ηδονή.

Μαρτυρεί εξάλλου και η θεία Γραφή ότι θα υπάρξει ανάσταση των σωμάτων. Λέει, λοιπόν, ο Θεός προς τον Νώε μετά τον κατακλυσμό: «Σαν τα χλωρά χόρτα σας τα έχω δώσει όλα. Όμως κρέας με το αίμα της ψυχής του δεν θα φάτε· διότι και το δικό σας αίμα, το αίμα των ψυχών σας, θα το εκζητήσω· από το χέρι όλων των θηρίων θα το εκζητήσω, και από το χέρι κάθε ανθρώπου αδελφού του θα εκζητήσω την ψυχή του. Όποιος χύνει αίμα ανθρώπου, αντί για το αίμα εκείνου θα χυθεί το δικό του, διότι κατ' εικόνα Θεού δημιούργησα τον άνθρωπο». Πώς θα εκζητήσει το αίμα του ανθρώπου από το χέρι όλων των θηρίων, αν όχι ανασταίνοντας τα σώματα των ανθρώπων που πεθαίνουν; Διότι τα θηρία δεν πρόκειται να πεθάνουν στη θέση του ανθρώπου. —και πάλι προς τον Μωυσή: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ. Ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών», δηλαδή αυτών που πέθαναν και δεν πρόκειται πλέον να υπάρξουν, αλλά ζωντανών, των οποίων οι μεν ψυχές ζουν στα χέρια Του, ενώ τα σώματά τους θα ζήσουν πάλι μέσω της ανάστασης.

Και λέγει ο Βαρλαάμ: Από όσα έχουν ήδη συμβεί, απέκτησα την πλήρη βεβαιότητα και για τα μελλοντικά· διότι εκείνοι που τα κήρυξαν, αφού σε τίποτε δεν αστόχησαν ως προς την αλήθεια, αλλά στερέωσαν τα λεγόμενά τους με σημεία και τέρατα και με ποικίλες θαυματουργικές δυνάμεις, οι ίδιοι μάς δίδαξαν και περί των μελλοντικών. Όπως λοιπόν για τα παρόντα δεν δίδαξαν τίποτε το διεστραμμένο και πλαστό, αλλά όλα όσα είπαν και έπραξαν έλαμψαν πιο λαμπρά και από τον ήλιο, έτσι και για τα μελλοντικά αληθινά δογμάτισαν· τα οποία άλλωστε και ο ίδιος ο Κύριος ημών και Δεσπότης Ιησούς Χριστός επιβεβαίωσε με λόγια και με έργα. Διότι, λέγει, «αλήθεια σας λέω ότι έρχεται η ώρα, κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν»· και πάλι: «Έρχεται η ώρα, κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του, και θα εξέλθουν, εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως»· και πάλι, σχετικά με την ανάσταση των νεκρών, λέγει: «Δεν διαβάσατε αυτό που σας ελέχθη από τον Θεό, ο οποίος λέγει: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ;».

Ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζωντανών. Διότι, όπως ακριβώς μαζεύονται τα ζιζάνια και καίγονται στη φωτιά, έτσι θα συμβεί και κατά τη συντέλεια αυτού του αιώνα· θα αποστείλει ο Υιός του Θεού τους αγγέλους του και θα μαζέψουν όλα τα σκάνδαλα και εκείνους που πράττουν την ανομία, και θα τους ρίξουν στο καμίνι της φωτιάς· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων. Τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους. Αφού είπε αυτά, πρόσθεσε: Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.

Αυτοί, λοιπόν, αφού αγωνίστηκαν καλά τον καλόν αγώνα, αφού τήρησαν την πίστη, αφού τελείωσαν τον δρόμο, αφού νίκησαν και καταπάτησαν τον κόσμο και τον κοσμοκράτορα, και αφού πραγματοποίησαν την καλή εμπορία και αντάλλαξαν τα ασταθή και φθαρτά με τα αιώνια παραμένοντα, με τόσα ανδραγαθήματα και με τόσο μεγάλα παλαίσματα, οι άξιοι νικητές, οι μάρτυρες της αλήθειας, αξιώθηκαν τους αμάραντους στεφάνους από τον αθλοθέτη Θεό, και συμβασιλεύουν αιώνια με τον Χριστό· είναι συγκληρονόμοι με τον Χριστό, και λαμβάνοντας τον κλήρο της αθανασίας, ζουν μέσα σε Αυτόν ζωή ακατάλυτη και ατελεύτητη, αστράφτοντας με αιώνιο φως, λαμπρυνόμενοι με το θείο κάλλος, συγχορεύοντας με τις άνω δυνάμεις· διότι τι περισσότερο υπάρχει από το να είναι μαζί με τον Θεό και να απολαμβάνουν την από εκεί μακαριότητα, έχοντας αξιωθεί την άνω δόξα και λαμπρότητα; Διότι, αν και φαίνεται πως η ζωή τους τώρα είναι κρυμμένη, Όταν ο Χριστός, λέει, που είναι η ζωή μας, φανερωθεί, τότε και αυτοί μαζί Του θα φανερωθούν με δόξα. Διότι ο Θεός των μαρτύρων, ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ, δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων, όπως είναι γραμμένο.

Εξάλλου, εφόσον ζουν όλοι όσοι έζησαν με ευσέβεια, έστω κι αν απέλθουν από αυτόν τον κόσμο, όπως λέει ο Λόγος και Υιός του Θεού: «διότι ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων», οπωσδήποτε ζουν καθ' εαυτούς και υπάρχει σε αυτούς κάποια αίσθηση —διότι η αίσθηση δεν ανήκει στους νεκρούς, αλλά στους ζωντανούς— και αν υπάρχει αίσθηση, υπάρχει και μνήμη όσων έπραξαν στο παρελθόν. Εύλογα, λοιπόν, ο Λόγος απέδειξε ότι η ψυχή μετά τον θάνατο θυμάται τα όσα έπραξε μαζί με το σώμα στην παρούσα ζωή και αντιλαμβάνεται νοερά τα όσα γίνονται υπέρ αυτής εδώ στη γη από κάποιους, και μάρτυρας αυτού είναι ο πλούσιος που κατακαιγόταν μέσα στη φλόγα, ο οποίος θυμόταν τους αδελφούς του και παρακαλούσε τον Αβραάμ για εκείνους.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι το να προσκυνά κανείς τον Θεό εν πνεύματι και αληθεία και να τον λατρεύει καθαρά, είναι έργο της ιεράς τραπέζης. Όχι μόνο επειδή η ιδιότητά μας ως μέλη του Χριστού και η υποταγή μας σε Αυτόν με αυτόν τον τρόπο μάς χορηγείται από αυτά τα μυστήρια, αλλά διότι, όντας νεκροί, δεν θα ήταν δυνατόν να λατρεύουμε τον ζωντανό Θεό, και είναι αδύνατον να είμαστε ζωντανοί και να έχουμε απαλλαγεί από τα νεκρά έργα, εάν δεν συμμετέχουμε πάντοτε σε αυτό το δείπνο. Διότι, όπως ακριβώς «ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία», έτσι αρμόζει να είναι ζωντανοί όσοι επιθυμούν να λατρεύουν τον ζωντανό Θεό· «διότι ο Θεός δεν είναι», λέει, «Θεός νεκρών, αλλά ζώντων».

Εάν, πάλι, η ζωή είναι η δύναμη που κινεί τα ζωντανά όντα, τι είναι εκείνο που κινεί τους αληθινά ζωντανούς ανθρώπους, των οποίων Θεός είναι ο Θεός, ο οποίος «δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων»; Δεν θα μπορούσες να βρεις τίποτε άλλο παρά την ίδια την αγάπη, η οποία όχι μόνο τους κινεί και τους κατευθύνει, αλλά και τους βγάζει εύκολα από τον ίδιο τους τον εαυτό, και έτσι μπορεί να ενεργεί σε αυτούς περισσότερο από κάθε άλλη ζωή, ώστε να αποδεικνύεται ανώτερη και από την ίδια τη ζωή. Διότι τους πείθει να περιφρονούν τη ζωή, όχι μόνο την παροδική, αλλά ήδη και τη μόνιμη.

Γι' αυτούς λοιπόν τους λόγους απορρίπτω το άζυμο· και επιπλέον διότι όχι μόνο αποξενώνεται σε μέγιστο βαθμό από το Κυριακό σώμα, αλλά και επειδή αρνείται την οικειότητα τόσο προς εκείνους που το προσφέρουν όσο και προς εκείνους υπέρ των οποίων προσφέρεται, την οποία ο άρτος, μέσω του άλατος και του προζυμιού, αποδεδειγμένα κατέχει. Και εννοώ την οικειότητα αυτή που αρμόζει σε ζωντανά, έμψυχα και λογικά όντα. Διότι, έστω και αν η προσφορά γίνεται υπέρ των κεκοιμημένων, δεν γίνεται ως να είναι νεκροί, αλλά επειδή και αυτοί ζουν εν Κυρίω. Διότι οι όντως νεκροί δεν πρόκειται να δουν ζωή, ούτε οι ιατροί πρόκειται να αναστήσουν τέτοιους· γι' αυτούς όμως ο Θεός είναι Θεός, ο οποίος δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων. Και γίνεται υπέρ της αφέσεως των αμαρτιών, τις οποίες βεβαίως διέπραξαν στην παρούσα ζωή.

Αφού ο Ιακώβ είπε αυτά και προανήγγειλε τον δικό του θάνατο, ο συγγραφέας ανέφερε: «και αφού σήκωσε τα πόδια του στο κρεβάτι, εξέπνευσε και προστέθηκε στον λαό του». Αυτό άλλωστε είχε πει και προς τον Αβραάμ ο Θεός των όλων: «εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου εν ειρήνη, έχοντας φτάσει σε καλά γηρατειά». Από αυτό ακριβώς ήλεγξε και ο Κύριος την απιστία των Σαδδουκαίων λέγοντας: «Και σχετικά με το ότι ανασταίνονται οι νεκροί, δεν διαβάσατε: εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ; Δεν είναι ο Θεός, Θεός νεκρών, αλλά ζωντανών». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες, αμήν.

«Όσο για την ανάσταση των νεκρών, δεν διαβάσατε αυτό που σας ειπώθηκε από τον Θεό, ο οποίος λέει: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ; Ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων. Και όταν άκουσαν τα πλήθη, εκπλήσσονταν με τη διδαχή του.» Αποδεικνύει ο Σωτήρας ότι και ανάσταση θα υπάρξει, και όχι τέτοια σαρκική, όπως πλανώνται, αλλά πιο θεϊκή και πνευματική. Διότι λέει: «Πλανάσθε, επειδή δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμη του Θεού». Διότι, αν μεν γνωρίζατε τις Γραφές, θα κατανοούσατε ότι ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων. Αν πάλι γνωρίζατε τη δύναμη του Θεού, θα ξέρατε ότι στον Θεό τα πάντα είναι δυνατά, ώστε να κάνει και τους ανθρώπους να πολιτεύονται ως άγγελοι. Δες όμως τη σοφία του Κυρίου: εκείνοι με βάση τον Μωυσή προσπαθούσαν να ανατρέψουν το δόγμα της αναστάσεως, και Αυτός πάλι μέσα από τον Μωυσή τους πείθει. Διότι λέει, «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και του Ισαάκ, και του Ιακώβ». Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Ο Θεός δεν είναι Θεός αυτών που δεν υπάρχουν, αλλά αυτών που υφίστανται και υπάρχουν. Διότι δεν είπε: «Εγώ ήμουν», αλλά, «Είμαι». Επειδή, αν και πέθαναν, ζουν με την ελπίδα της αναστάσεως.