Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 22:43

Περί κυριότητος. Ο Δαβίδ λέγει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου». Εάν δε αντιλέγουν οι αιρετικοί υποστηρίζοντας ότι αυτό αναφέρεται στον Δαβίδ, τους ελέγχει αυτό που ελέχθη από τον Σωτήρα: «Τι λέτε περί του Χριστού; Τίνος υιός είναι; Λέγουν: Του Δαβίδ». Απαντά ο Σωτήρας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Αγίω Πνεύματι, τον ονομάζει Κύριο;». Πάλι περί του Πατρός: «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος». Περί δε του Υιού, λέγει: «Ο δε Κύριος από τη Σιών θα ανακράξει, και από τον ουρανό θα δώσει τη φωνή του, και θα σειστεί ο ουρανός και η γη. Ο δε Κύριος θα σπλαχνιστεί τον λαό του, και θα ενισχύσει ο Κύριος τους υιούς του Ισραήλ. Και θα επιγνώσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, ο οποίος κατασκήνωσα στη Σιών, στο άγιο όρος». Αυτός δε που κατασκήνωσε, δηλαδή ο Υιός, λέγει: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν πάνω στη Σιών, το άγιο όρος του», και τα εξής.

Πάλι ο αιρετικός, θέλοντας να δείξει ότι το Πνεύμα αποκαλεί Κύριο τον Λόγο του Θεού, λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου». Θέλοντας δε ο Σωτήρας να δείξει ότι όχι μόνο το Πνεύμα αποκαλεί Κύριο τον Χριστό, αλλά και ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι Κύριος και Θεός, ερωτηθείς από έναν Ιουδαίο που έλεγε: «Επιστάτη, ποια είναι η πρώτη εντολή;», του λέει: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου· διότι είναι γεγραμμένο: Ο Κύριος και Θεός είναι ένας. Η δεύτερη εντολή: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Τότε αποκρίθηκε ο Ιουδαίος: Ορθά είπες, Επιστάτη, ότι ο Θεός είναι ένας». Αυτό δε το έλεγε, για να αρνηθεί τη θεότητα του Υιού. Ο δε Σωτήρας, θέλοντας να συνδέσει τη δική Του κυριότητα με εκείνη του Πατρός, τον ρωτά: «Για τον Χριστό τι λέτε; Τίνος υιός είναι;» Λένε: «Του Δαβίδ». Αποκρίνεται ο Σωτήρας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Αγίω Πνεύματι, Τον αποκαλεί Κύριο; Αν λοιπόν είναι υιός του, πώς Τον αποκαλεί Κύριο;» Πάλι Του έλεγαν, όταν εξέβαλλε τα δαιμόνια: «Αυτός μέσω του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων, εκβάλλει τα δαιμόνια». Έπειτα λέει: «Αν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια μέσω του Βεελζεβούλ, τα τέκνα σας μέσω τίνος τα εκβάλλουν;»

Έπειτα, προσθέτοντας αμέσως σε αυτά τα εξής: «Προς ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ· Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Και νομίζω ότι κανένας συνετός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να υποθέσει ότι αυτός που συνεδρεύει με τον Πατέρα είναι άλλος από αυτόν που γεννήθηκε κατά σάρκα από την αγία Παρθένο. Και ως προς αυτό, ο ίδιος ο Εμμανουήλ μας επιβεβαιώνει, λέγοντας στους διδασκάλους των Ιουδαίων: «Τι νομίζετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;» Του λένε· «Του Δαυίδ.» Έπειτα ο Χριστός τους λέει: «Πώς λοιπόν ο Δαυίδ εν πνεύματι τον ονομάζει κύριο, λέγοντας· Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου;» Κατανόησε, λοιπόν, ότι αυτόν που έχει χριστεί ως άνθρωπος περισσότερο από τους μετόχους του, τον ονομάζει και Κύριο, και όπως ελέχθη στις αρχές, αυτός θεμελίωσε τη γη και ο ίδιος κατασκεύασε τους ουρανούς, και υπάρχει παντοτινά. Διότι είναι αιώνιος κατά φύση ο Λόγος εκ του Θεού Πατρός, παρόλο που τα δημιουργήματά του δεν είναι ουσιαστικά άναρχα στον χρόνο, διότι έχουν κληθεί στην ύπαρξη από τον Θεό, ο οποίος και λέγεται ότι είναι ο μόνος που έχει την αθανασία· διότι τίποτα δεν είναι άφθαρτο και ανώλεθρο εκτός από αυτόν. Προσθέτει δε σε αυτά μια σαφή και εναργέστατη απόδειξη της υπεροχής που έχει κατά φύση: Διότι προς ποιον από τους αγγέλους είπε, «Κάθισε εκ δεξιών μου»; Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;

Μτ 22, 43—46 〈Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο〉; Διότι, λέει, το ορθό είναι οι πατέρες να ονομάζονται κύριοι των υιών επειδή έχουν τους υιούς υπό την εξουσία τους, ενώ αντίθετα ο Δαβίδ ονομάζει εκείνον που προέρχεται από το σπέρμα του 〈Κύριό〉 του.

Όταν ο Χριστός ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, βρήκε μέσα στο ιερό αυτούς που πουλούσαν πρόβατα και βόδια και περιστέρια, και τους αργυραμοιβούς να κάθονται. Και αφού έφτιαξε, λέει, ένα μαστίγιο από σχοινιά, τους έβγαλε όλους έξω από το ιερό, λέγοντας: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου.» Επειδή λοιπόν ονόμαζε τον Θεό Πατέρα, αγανακτώντας με αυτό εκείνοι που τελούσαν τις θυσίες στον ναό, αντέδρασαν έντονα λέγοντας: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά;» Και σε αυτά ο Χριστός απάντησε: «Το βάπτισμα του Ιωάννη από πού ήταν;» Εκείνοι δε είπαν: «Δεν ξέρουμε.» Τους ρώτησε όμως και κάπου αλλού, λέγοντας: «Τι γνώμη έχετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;» Και εκείνοι είπαν: «Του Δαβίδ.» Έπειτα ο Κύριος τους είπε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, φωτισμένος από το Πνεύμα, τον ονομάζει Κύριο;» Και σε αυτό πάλι σιώπησαν.

Θα μπορούσε να πει κάποιος, νομίζω, ότι το μυστήριο του Χριστού είναι μια μάταιη απάτη, αν έχουν έτσι τα πράγματα, όπως φλυαρούν οι αντίπαλοί μας. Πού βρίσκεται λοιπόν η ένωση, και για ποιον σκοπό ισχυρίζονται ότι πραγματοποιήθηκε; Ή μήπως και το ότι ο Λόγος έγινε σάρκα αποδεικνύεται μη αληθινό, και περιττώς έχει εισαχθεί, αν ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος δεν ονομάστηκε υιός του Δαβίδ εξαιτίας του ότι γεννήθηκε από το σπέρμα του κατά σάρκα. Νομίζω δε ότι πρέπει να ακούσουν και από εμάς αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο τον Χριστό στους διδασκάλους των Ιουδαίων: «Τι νομίζετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;» Και αν πουν ότι είναι του Δαβίδ, θα ακούσουν από εμάς: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου; Αν λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκαλεί Κύριο, πώς είναι υιός του;» Αυτός που δεν είναι κατά φύσιν και αληθώς Υιός, όπως ισχυρίζονται οι αντίπαλοι, παρακάθεται μαζί με τον Θεό, πες μου, και γίνεται ομόθρονος με Αυτόν που εξουσιάζει τα πάντα;

Αν και, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, σε κανέναν απολύτως από τους αγγέλους δεν είπε ποτέ ο Πατέρας: «Υιός μου είσαι εσύ», ούτε βέβαια: «Κάθισε στα δεξιά μου.» Τότε πώς, στα ύψιστα αξιώματα και στους θρόνους της θεότητας, βρίσκεται αυτός που γεννήθηκε από γυναίκα, και πάνω από κάθε Αρχή και Κυριότητα, και Θρόνους και Εξουσίες, και κάθε όνομα που ονομάζεται; Πρόσεξε δε πώς ο Κύριος, λέγοντας: «Εάν λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, πώς είναι υιός του;», πείθει όσους θα ήταν ερευνητές της αλήθειας να σκεφτούν ότι, αν και ο Λόγος έλαβε σάρκα και αίμα, έχει παραμείνει ένας και ο αυτός Υιός· αφενός ότι είναι Θεός, μαρτυρούμενος από τη θεοπρεπή υπεροχή και κυριότητά του, αφετέρου ότι φανερώθηκε ως άνθρωπος, πράγμα που υποδηλώνει ξεκάθαρα το ότι ονομάστηκε και Υιός του Δαβίδ. Β— Ίσως θα έλεγαν και ως προς αυτά, διότι εικάζω: Άραγε θα δεχθούμε ότι είναι από την ουσία του Θεού και Πατρός και αυτός που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ; Α— Και όμως, πώς μια τέτοια ερώτηση δεν είναι πάρα πολύ άτοπη; Και δεν θα ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τη δύναμη του μυστηρίου και με εκείνους που αγαπούν να ατενίζουν την αλήθεια; Β— Πες μου πώς. Α— Μη μου κάνεις διαχωρισμό, μιλώντας για κάποιον άλλον εκτός από τον έναν Χριστό και Υιό και Κύριο, αυτόν που προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι ο ορθός λόγος θέλει τον μονογενή Υιό που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα να είναι ο ίδιος, και όχι άλλος, με αυτόν που προήλθε από τον Δαβίδ κατά σάρκα.

Τώρα όμως πρέπει να σας υπενθυμίσω λίγα από τα πολλά που έχουν λεχθεί σχετικά με το ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός. Διότι ο εκατοστός ένατος ψαλμός αναφέρει σαφώς: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Ο δε Σωτήρας, επιβεβαιώνοντας αυτά τα λόγια στα ευαγγέλια, λέει ότι ο Δαβίδ δεν τα είπε από μόνος του, αλλά κατά την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκαλεί Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου, και τα λοιπά;». Και στις Πράξεις των Αποστόλων, την ημέρα της Πεντηκοστής, όταν στάθηκε ο Πέτρος μαζί με τους έντεκα και μιλούσε στους Ισραηλίτες, μνημόνευσε αυτολεξεί αυτή τη μαρτυρία από τον εκατοστό ένατο ψαλμό.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΥΙΔ. ΡΘ΄. Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Πολύ ακριβή και αληθινό λόγο επισήμανε ο Σωτήρας μας λέγοντας: «Αν λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκαλεί Κύριο, πώς είναι γιος του;». Διότι δεν θα μπορούσε ο Δαβίδ χωρίς το Άγιο Πνεύμα να πει το: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου». Από πού, άλλωστε, θα μπορούσε να υπάρξει στην ανθρώπινη σκέψη η γνώση της συνομιλίας του Πατέρα προς εκείνον που ονομάστηκε Κύριός του; Ο μεν θρόνος, λοιπόν, υποδηλώνει τη βασιλική του αξία, ενώ το κάθισμα υποδηλώνει τη βέβαιη, σταθερή και ασάλευτη παραμονή του στη βασιλεία· το δε «στα δεξιά», υποδηλώνει το να είναι κοινωνός και των δεξιών δωρεών του Πατέρα. Διότι όλα τα ευνοϊκά, τα λαμπρά, τα αγαθά και τα σωτήρια τα χορηγεί ο Υιός ως προερχόμενα από τον Πατέρα. Ως εχθρούς δε, αναφέρει αυτούς που έχουν φανερωθεί στον προηγούμενο ψαλμό· και όχι μόνο αυτούς, αλλά και όλες τις αντίπαλες δυνάμεις. Διότι ο Πατέρας εξαγγέλλει μέσω του προκείμενου ψαλμού ότι θα θέσει τους πάντες κάτω από τα πόδια του.

Δικαίως, λοιπόν, ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο ίδιος ο Ιησούς ο Χριστός του Θεού, όταν ρώτησε κάποτε τους Φαρισαίους «τι πιστεύετε για τον Χριστό, τίνος υιός είναι;» και εκείνοι απάντησαν «του Δαβίδ», πρόσθεσε: «πώς, λοιπόν, ο Δαβίδ εν πνεύματι τον ονομάζει κύριο, λέγοντας: είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου;» σχεδόν ερμηνεύοντας τη φράση, ότι δηλαδή τον αναγορεύει κύριο όχι μόνο του Δαβίδ, αλλά βεβαίως και του πνεύματος που βρισκόταν στον προφήτη. Εάν, δε, το προφητικό πνεύμα, το οποίο πιστεύουμε ότι είναι το Άγιο Πνεύμα, τον ομολογεί ως κύριο, και διδάσκει ότι είναι σύνθρονος του Πατρός, και μάλιστα όχι με την απόλυτη και γενική έννοια, αλλά ως δικό του κύριο, κατά πολύ περισσότερο και μάλλον θα έλεγαν τούτο οι λογικές δυνάμεις που έπονται του Αγίου Πνεύματος, καθώς και ολόκληρη η δημιουργία, τόσο η ορατή που συνίσταται σε σώματα όσο και η ασώματη. Ολόκληρης αυτής της δημιουργίας δικαίως θα αποδεικνυόταν κύριος ο μόνος σύνθρονος του Πατρός, μέσω του οποίου έγιναν τα σύμπαντα, διότι, σύμφωνα με τον θαυμάσιο Απόστολο, «εν αυτώ εκτίσθησαν τα πάντα, τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης, είτε ορατά είτε αόρατα». Είναι εύλογο, λοιπόν, ότι μόνος αυτός κατέχει το κύρος της ομοιώσεως προς τον Πατέρα, αφού και μόνος αυτός έχει αναδειχθεί σύνθρονος του Πατρός. Είναι πρόδηλο, επομένως, ότι σε κανένα από τα γενητά όντα δεν είναι θεμιτό να λάβει τη θέση στα δεξιά της παντοκρατορικής εξουσίας και βασιλείας, παρά μόνο σε έναν αποκλειστικά, σε αυτόν για τον οποίο ποικιλοτρόπως θεολογούν τα προκείμενα χωρία.

Αλλά προβάλλεται εναντίον μας από τους χριστομάχους, μέσα από τα όσα έχουν ιστορηθεί, ένα άλλο όπλο ασέβειας. Διότι ισχυρίζονται ότι μέσω αυτών υποδηλώνεται η κατωτερότητα του Μονογενούς· επειδή το γεγονός ότι Αυτός παρίσταται στη δόξα του Πατέρα το θεωρούν απόδειξη ότι υπόκειται στην εξουσία του Πατέρα. Τι θα μπορούσα λοιπόν να τους πω για τον Παύλο; Τι δε και για τον προφήτη Δαβίδ πριν από αυτόν, αφού και οι δύο διηγούνται τη δόξα του Μονογενούς μέσω της διδασκαλίας του Πνεύματος; Διότι ο μεν Δαβίδ λέγει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου»· ο δε Απόστολος λέγει ότι ο Κύριος έχει καθίσει στα δεξιά του θρόνου του Θεού. Εάν λοιπόν η όρθια στάση είναι σημείο κατωτερότητας, η καθέδρα είναι οπωσδήποτε σημείο ομοτιμίας. Επομένως, ή ας απορρίψουν τις μεγαλοπρεπείς μαρτυρίες, δια των οποίων υποδηλώνεται το ύψος της αξίας Του, ή ας εκλάβουν με ευσέβεια και αυτήν. Διότι διδάσκαλος του καθενός από όσους μίλησαν είναι εξίσου η χάρη του Πνεύματος. Επειδή ο μεν Στέφανος, όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, και είδε αυτά που είδε, και φανέρωσε όσα είδε. Ο δε Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, όπως λέγει το Ευαγγέλιο· ενώ ο Παύλος, όπως λέγει ο ίδιος, εν Πνεύματι λαλεί τα μυστήρια. Εάν λοιπόν ένας είναι ο διδάσκαλος, ο οποίος δεν έχει καμία διαφωνία με τον εαυτό του, και αυτός ο διδάσκαλος είναι το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο ενεργεί στους θεοφορούμενους, πώς θα μπορούσε κανείς να υποπτευθεί οποιαδήποτε διαφωνία στα δόγματα;

Διότι δεν αμάρτανε από άγνοια, αλλά γνωρίζοντας πάρα πολύ καλά, παθαίνοντας το ίδιο με τους Ιουδαίους. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, αποβλέποντας στους ανθρώπους, πρόδωσαν την υγιή πίστη, μολονότι γνώριζαν ότι αυτός είναι ο μονογενής Υιός του Θεού, αλλά εξαιτίας των αρχόντων δεν τον ομολογούσαν, για να μη γίνουν αποσυνάγωγοι· έτσι λένε ότι και αυτός, για να κάνει χάρη σε κάποια γυναίκα, θυσίασε τη δική του σωτηρία. Διότι είναι φοβερή, όντως φοβερή η τυραννία της κενοδοξίας, και είναι ικανή να τυφλώσει τα μάτια των σοφών, όταν δεν νήφουν. Διότι, εάν η δωροδοκία έχει τέτοια δύναμη, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για το πάθος της κενοδοξίας που είναι βιαιότερο από εκείνη. Γι' αυτό τον λόγο έλεγε ο Χριστός στους Ιουδαίους: «Πώς μπορείτε να πιστεύετε εσείς, που λαμβάνετε δόξα από τους ανθρώπους, και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» «Και ο κόσμος δεν τον γνώρισε». Εδώ, με τη λέξη κόσμο εννοεί το πλήθος, το διεφθαρμένο και προσκολλημένο στα γήινα πράγματα, τον χυδαίο, ταραχώδη και ανόητο λαό. Ενώ αντίθετα οι φίλοι του Θεού και όλοι οι θαυμαστοί τον αναγνώρισαν ακόμη και πριν από την ένσαρκη παρουσία του. Και για τον πατριάρχη μάλιστα, ο ίδιος ο Χριστός λέει ονομαστικά: «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε με την επιθυμία να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε». Και για τον Δαβίδ επίσης, ελέγχοντας τους Ιουδαίους, έλεγε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Πνεύματι, τον ονομάζει Κύριο λέγοντας: "Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου";»

Και ο Χριστός, εξάλλου, συνομιλώντας με τους Ιουδαίους, αποδεικνύει ότι αυτός μετά την αμαρτία του αξιώθηκε σε τέτοιο βαθμό τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, ώστε να αξιωθεί να προφητεύσει πάλι και για τη δική Του θεότητα· και αποστομώνοντάς τους εξαιτίας αυτού, έλεγε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, φωτισμένος από το Πνεύμα, τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου;». Και ό,τι ακριβώς συνέβη στην περίπτωση του Μωυσή, αυτό συνέβη και στον Δαβίδ. Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός τιμώρησε τη Μαριάμ για την ύβρη προς τον αδελφό της, παρά τη θέληση του Μωυσή, επειδή αγαπούσε πάρα πολύ τον άγιο· έτσι υπερασπίστηκε γρήγορα και αυτόν, όταν υβρίστηκε από το ίδιο του το παιδί, και μάλιστα χωρίς ο ίδιος να το επιθυμεί. Είναι λοιπόν αρκετά και αυτά, ή μάλλον περισσότερο από όλα τα άλλα αυτά είναι αρκετά, για να αποδείξουν την αρετή του ανδρός. Διότι, όταν ο Θεός αποφαίνεται, δεν χρειάζεται να ερευνούμε τίποτε περισσότερο. Εάν όμως θέλετε να γνωρίσετε λεπτομερώς την πνευματική του ανωτερότητα, μπορείτε, μελετώντας την ιστορία του μετά την αμαρτία, να διαπιστώσετε την παρρησία του προς τον Θεό, την εύνοια που έλαβε, την πρόοδό του στην αρετή και την πνευματική του ακρίβεια μέχρι την τελευταία του αναπνοή.

Και δεν σταματά μέχρι εδώ· αλλά, για να τους προκαλέσει και φόβο, προσθέτει και τα εξής, λέγοντας: «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να τους προσελκύσει. Και για να μην πουν ότι τον ονόμασε έτσι κολακεύοντάς τον και ότι η κρίση αυτή είναι ανθρώπινη, δες τι λέει: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο;» Δες πώς διακριτικά εισάγει την περί αυτού κρίση και δόξα. Προηγουμένως είπε: «Ποια είναι η γνώμη σας; Τίνος υιός είναι;», ώστε μέσω της ερώτησης να τους οδηγήσει σε απάντηση. Έπειτα, επειδή είπαν «Του Δαβίδ», δεν είπε: «Κι όμως ο Δαβίδ λέει αυτά», αλλά πάλι υπό μορφή ερώτησης: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο;», ώστε να μην τους προκαλέσουν δυσαρέσκεια τα λεγόμενα. Γι' αυτό και δεν είπε: «Ποια είναι η γνώμη σας για εμένα;», αλλά, «Για τον Χριστό». Για τον ίδιο λόγο και οι απόστολοι μιλούσαν με διακριτικότητα, λέγοντας: «Μας επιτρέπεται να μιλήσουμε με παρρησία για τον πατριάρχη Δαβίδ, ότι και πέθανε και ετάφη». Και ο ίδιος ομοίως γι' αυτόν τον λόγο εισάγει το δόγμα υπό μορφή ερώτησης και συλλογισμού, λέγοντας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Και πάλι: «Αν λοιπόν ο Δαβίδ τον ονομάζει Κύριο, πώς είναι υιός του;» Αυτό δεν το λέει αναιρώντας το ότι είναι υιός του, μη γένοιτο· διότι τότε δεν θα είχε επιτιμήσει τον Πέτρο γι' αυτό τον λόγο· αλλά το λέει για να διορθώσει τη δική τους εσφαλμένη αντίληψη.

Όταν δε και όλα τα στοιχεία έδειξαν τη θεότητά μου, όταν ο Πατέρας, όταν η ομόνοια προς αυτόν, όταν η διδασκαλία μου καθοδήγησαν τους πάντες εκεί, όταν δεν έχετε πλέον ούτε σκιά αντιλογίας, «Τι γνώμη έχετε τώρα για τον Χριστό; Τίνος είναι υιός;» Λέγουν εκείνοι οι αγνώμονες και αναίσχυντοι: «Του Δαβίδ», αρνούμενοι τη θεότητα και μη θέλοντας να πουν ότι είναι του Θεού. Τι λέει λοιπόν ο ίδιος; «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Αγίω Πνεύματι με ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Εάν δε ο Δαβίδ είχε Πνεύμα, συγχωρήθηκε η αμαρτία του· εάν δε συγχωρήθηκε η αμαρτία, τότε έλαβε και αυτό που ζήτησε. Διότι λέει ο Δαβίδ: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαίνισε στα έγκατά μου». Βλέπεις ότι επανήλθε πάλι στο αξίωμά του; Πάλι έγινε προφήτης, πάλι ομιλεί περί του Χριστού, πάλι ανέκτησε την παρρησία του, και σε τίποτα δεν τον έβλαψε η αμαρτία. Είδες πόση είναι η δύναμη της μετάνοιας;

Διότι, όταν εκείνος έλεγε: «Στείλε τον Λάζαρο, ώστε τα αδέλφια μου, μαθαίνοντας τα όσα συμβαίνουν στον άδη, να διορθώσουν τη ζωή τους», του λέει: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». Και όμως, ο Μωυσής και όλοι οι προφήτες είχαν προ πολλού πεθάνει ως προς το σώμα, τους είχαν όμως κοντά τους μέσω των Γραφών. Διότι, εάν κάποιος, όταν τοποθετεί την άψυχη εικόνα ενός παιδιού ή ενός φίλου, νομίζει ότι είναι παρών εκείνος που έχει φύγει, και τον φαντάζεται μέσω της άψυχης εικόνας, πόσο μάλλον εμείς μέσω των θείων Γραφών απολαμβάνουμε την αναστροφή με τους αγίους, έχοντας όχι τις εικόνες των σωμάτων τους, αλλά των ψυχών τους. Διότι τα όσα έχουν ειπωθεί από αυτούς είναι εικόνες των ψυχών τους. Θέλεις να μάθεις ότι οι δίκαιοι ζουν και είναι παρόντες; Κανείς δεν καλεί τους νεκρούς ως μάρτυρες· ο Χριστός όμως τους κάλεσε ως μάρτυρες της δικής Του θεότητας, και προπάντων τον ίδιο τον Δαβίδ, για να σε διδάξει ότι ζει. Διότι, όταν οι Ιουδαίοι αμφισβητούσαν γι' Αυτόν, τους λέει: «Τι γνώμη έχετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;» Του λένε: «Του Δαβίδ». Τους λέει: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Πνεύματι, τον αποκαλεί Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου;» Είδες πώς ζει ο Δαβίδ; Διότι, αν δεν ζούσε, δεν θα τον καλούσε ως μάρτυρα της θεότητάς Του. Και δεν είπε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκάλεσε Κύριο;» αλλά: «Τον αποκαλεί Κύριο», για να δείξει ότι είναι ακόμη παρών και ομιλεί μέσω των Γραφών.

Τι σημαίνει, λοιπόν, η συμμετοχή στον ίδιο θρόνο; Διότι εδώ αποδεικνύεται η ισοτιμία, πράγμα που είναι ικανό να αποστομώσει και εκείνους που ακολουθούν τα φρονήματα του Αρείου. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, απευθυνόμενος προς τους Ιουδαίους που έλεγαν ότι είναι υιός του Δαβίδ, πρόσθεσε τα εξής: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου;». Προχωρώντας δε ο Παύλος θίγει και το ζήτημα περί της θείας Οικονομίας ερμηνεύοντάς το σαφέστερα, και καταφέρει καίριο πλήγμα στον Μαρκίωνα και στον Μανιχαίο και σε όλους όσοι νοσούν από τέτοιες πλάνες, λέγοντας τα εξής· διότι ερμηνεύει με την αρμόζουσα σε αυτόν σύνεση, πώς έγινε ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Εμείς, όμως, ας επανέλθουμε πάλι στο προκείμενο θέμα.

Όπως λοιπόν είναι διαφορετικό το «Πριν από τον ήλιο» και διαφορετικό το «Πριν από την ανατολή του ηλίου»· διότι το ένα δηλώνει την ενέργεια του ηλίου και τον όρθρο, ενώ το άλλο τη φύση· έτσι ακριβώς και εδώ, αν ήθελε να δηλώσει τη νύχτα, δεν θα έλεγε «Πριν από τον εωσφόρο», αλλά «Πριν από την ανατολή του εωσφόρου». Εξάλλου, και ο Χριστός αυτόν τον ψαλμό δεν τον εξέλαβε αναφορικά με την κατά σάρκα οικονομία, αλλά με την κατά Πνεύμα γέννηση. Διότι, αφού ρώτησε τους Ιουδαίους: «Τι νομίζετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;», επειδή εκείνοι απάντησαν «Του Δαβίδ», παρέθεσε τον ψαλμό, λέγοντας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ λέει: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου; Αν λοιπόν είναι Κύριός του, πώς εσείς λέτε ότι είναι υιός του;» Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά τα λόγια; Εδώ κατέδειξε τη γνησιότητα της γεννήσεως. Τι λοιπόν; Μόνο πριν από τον εωσφόρο υπάρχει; Σε καμία περίπτωση. Επειδή και αλλού λέει: «Πριν από τη σελήνη είναι ο θρόνος του». Και όχι μόνο πριν από τη σελήνη, επειδή και για τον Πατέρα λέει: «Πριν δημιουργηθούν τα όρη και πλασθεί η γη και η οικουμένη, και από τον αιώνα και έως τον αιώνα, εσύ υπάρχεις». Όχι μόνο από τον αιώνα, αλλά και πριν από τον αιώνα· διότι δεν υπάρχει μόνο έως τον αιώνα, αλλά απείρως. Μην προσκόπτεις λοιπόν στις λέξεις, αλλά να αποδέχεσαι το νόημά τους θεοπρεπώς. Και πρόσεξε τη σοφία του Προφήτη.

Εγώ όμως δεν αποδεικνύω μόνο αυτό, αλλά ότι και τον Πατέρα ονομάζει Κύριο και τον Υιό Κύριο, και ότι τον Πατέρα ονομάζει Θεό και τον Υιό Θεό, θέτοντας ομού και τα δύο ονόματα. Πού, λοιπόν, μπορεί να το βρει κανείς αυτό; Συνομιλώντας κάποτε με τους Ιουδαίους, ο Χριστός λέει: «Ποια είναι η γνώμη σας για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;». Εκείνοι του λένε: «Του Δαβίδ». Τους απαντά: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου;». Ιδού «Κύριος» και «Κύριος».

Διότι, όταν οι Ιουδαίοι αμφισβητούσαν γι' αυτόν, τους λέει: Τι νομίζετε για τον Χριστό; Τίνος γιος είναι; Του λένε: Του Δαβίδ. Τους λέει: Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Πνεύματι, τον ονομάζει κύριο λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου. Είδες πώς ζει ο Δαβίδ; Διότι αν δεν ζούσε, δεν θα τον είχε καλέσει ως μάρτυρα της θεότητάς του. Και δεν είπε: πώς τον ονόμασε, αλλά «ονομάζει», για να διδάξει ότι είναι ακόμη παρών μέσω των Γραφών και ομιλεί. Τέτοια είναι τα λόγια του Πατέρα. Και από αυτά και από τα προαναφερθέντα μπορεί κανείς εύκολα να κατανοήσει τον λόγο για τον οποίο είπε ότι δεν έχουν σωματικές εικόνες των αγίων. Θα δίσταζε ίσως κανείς να ασχοληθεί με όσα συναντά στη συνέχεια. Διότι είναι άξια θρήνων και οδυρμών και πολλών δακρύων, και όχι ελέγχων. Και η έκπληξη διακόπτει τον λόγο μου, και μια κάποια σύγχυση και ακηδία πνεύματος με κυριεύει καθώς θλίβομαι. Διότι κάθε ανθρώπινη γλώσσα θα αδυνατούσε να περιγράψει τραγικά τα όσα έχουν συμβεί στους άθλιους. Διότι τι να πρωτοκάνει κανείς: να σπλαχνιστεί την αλογία τους ή να εκπλαγεί με την ασέβεια; Και μπροστά στο μέγεθος της αναισχυντίας πώς να μην απηυδήσει κανείς; Διότι έχουν περάσει σχεδόν τριάντα χρόνια από τότε που αυτή η πονηρή επινόηση, η οποία εφευρέθηκε εναντίον των ορθών δογμάτων, έχει αποκαλυφθεί, δημοσιευθεί και διαπομπευθεί. Και ο καθένας, που είχε έστω και ελάχιστη μόρφωση, την είχε στο στόμα του και τη συζητούσε, για να χρησιμοποιήσω και κάτι από τους εκτός της πίστεώς μας.

Τους λέγει: Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου; Αν λοιπόν ο Δαβίδ τον ονομάζει Κύριο, πώς είναι υιός του; Και κανείς δεν μπορούσε να του αποκριθεί λόγο, ούτε τόλμησε κανείς από εκείνη την ημέρα να τον επερωτήσει πλέον.» Επειδή νόμιζαν ότι αυτός είναι ένας απλός άνθρωπος, ανατρέπει την άποψή τους και διδάσκει το αληθές μέσω της προφητείας του Δαβίδ, ότι είναι και Κύριος, διακηρύσσοντας τη δική του θεότητα. Διότι, όταν οι Φαρισαίοι είπαν ότι ο Χριστός είναι Υιός του Δαβίδ, δηλαδή απλός άνθρωπος, λέγει: Πώς λοιπόν ο Δαβίδ τον ονομάζει Κύριο; Και όχι απλώς Κύριο, αλλά εν Πνεύματι, δηλαδή έχοντας λάβει αποκάλυψη για αυτόν μέσω της χάριτος του Πνεύματος; Και δεν τα λέει αυτά αρνούμενος ότι είναι υιός του Δαβίδ, αλλά για να αποδείξει τούτο, ότι δεν είναι απλός άνθρωπος που κατάγεται μόνο από το σπέρμα του Δαβίδ. Και αυτά τα ρωτάει ο Κύριος, έτσι ώστε, είτε λέγοντας ότι «Δεν γνωρίζουμε», να ρωτήσουν και να μάθουν, είτε λέγοντας την αλήθεια, να πιστέψουν, είτε μη έχοντας τίποτα να πουν, να ντροπιαστούν και να αναχωρήσουν, μη τολμώντας πλέον να τον ρωτήσουν.