Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:13

Και ο Κύριος θα τους εκμυκτηρίσει. Διότι θα τους εξουθενώσει, λέει, και θα τους μισήσει και θα τους αποστραφεί. [Θα τους καταγελάσει, αντί του, θα τους μισήσει και θα τους αποστραφεί. Αλλά Εκείνος που είναι ανώτερος από αυτούς που τον επιβουλεύονται, λέει, θα τους καταγελάσει, δηλαδή θα αναδείξει την επιβουλή τους γελοία, ως ανθρώπων που επιχειρούν ανόητα πράγματα. Διότι «μυκτηρισμός» είναι η πνοή που εξέρχεται από τη μύτη με σκοπό την εξουθένωση όσων κομπάζουν αλαζονικά. Και το ότι αυτά έχουν ειπωθεί με σύνθεση προθέσεων καθιστά τον χλευασμό πιο έντονο. Και δεν θα συμβεί μόνο αυτό, λέει, αλλά θα δοκιμάσουν και την οργή.] Τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του. Τότε, πότε; Όταν έλεγαν: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους»; Και ποια είναι αυτά που ειπώθηκαν από αυτόν με οργή; Είναι το: «Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι»· και το: «Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία»· και το: «Αλίμονο και σε εσάς, νομικοί». [Διότι ρωμαϊκός στρατός τους εξανδραπόδισε.

Του Αθανασίου. «Τότε». Πότε; Ή άραγε όταν έλεγαν: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους»; Ποια δε είναι τα λόγια που ειπώθηκαν από Αυτόν με οργή; «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι, διότι θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού». Και στους νομικούς, το «ουαί». Ή το «Τότε», αναφέρεται στον καιρό της κρίσεως, όταν θα δουν αυτόν που εξεκέντησαν. Διότι τότε θα τους ταράξει λέγοντας: «Πορευθείτε απ' εμού οι καταραμένοι». Γεύθηκαν δε τη θεία οργή και όταν η ρωμαϊκή στρατιά επιτέθηκε εναντίον τους, πυρπόλησε την πόλη, λεηλάτησε τον ναό και παρέδωσε τους περισσότερους από αυτούς στον θάνατο.

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, προτιμώντας πολύ απερίσκεπτα την εκτίμηση του ενός προς τον άλλον παρά τη δική τους σωτηρία, παρέμειναν εντελώς αμέτοχοι της δόξας που προέρχεται από τον Θεό. Και αυτό τους έλεγε ο Σωτήρας: «Πώς μπορείτε να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Αλλά και σε άλλο σημείο: «Αλίμονο σε σας Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών.» Έγιναν, επομένως, σκάνδαλο για τους λαούς, και δεν παύουν να πολεμούν τη δόξα του Χριστού.

Διότι, προκειμένου να διατηρήσουν για πάντα τις πηγές του πλουτισμού τους, καθώς ο λαός προσέφερε τα όσα όριζε ο νόμος, δεν αποδέχονταν την πίστη στον Χριστό, ούτε βεβαίως ήθελαν να πιστέψουν άλλοι, κλείνοντας τη βασιλεία του Θεού, όπως είναι γραμμένο, και ούτε οι ίδιοι εισέρχονταν, ούτε άφηναν να εισέλθουν εκείνοι που το επιθυμούσαν. Γι' αυτόν τον λόγο και παραδόθηκαν στα ρωμαϊκά στρατεύματα για να ερημωθούν και να λεηλατηθούν, και καταστράφηκαν, μαζί με τις γυναίκες τους, τα αγαπημένα τους πρόσωπα, τις οικίες και τον πλούτο τους. Διότι έγιναν κτήμα άλλων όλα όσα είχαν συγκεντρώσει με πάρα πολλή φροντίδα· ενώ οι ίδιοι κατέστησαν οικτροί και περιπλανώμενοι, και τους βλέπει κανείς να έχουν περιέλθει σε έσχατη ταλαιπωρία.

Γι' αυτήν ακριβώς την αιτία, ούτε οι ίδιοι αποδέχθηκαν την πίστη στον Χριστό, αλλά κλείνοντας τρόπον τινά τη βασιλεία των ουρανών, δεν επέτρεψαν ούτε σε άλλους να εισέλθουν σε αυτήν. Διότι γνώριζαν ότι, εάν καταργηθεί η σκιά του νόμου και γίνουν αποδεκτά τα ευαγγελικά κηρύγματα, θα παύσει οπωσδήποτε η τυπική και δι' αιμάτων λατρεία, και θα καταργηθούν και οι θυσίες, καθώς θα έχει εισαχθεί η εν πνεύματι λατρεία.

Θα διαπιστώσουμε δε ότι και κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του, οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων δεν έδωσαν προσοχή στα λόγια του Σωτήρα μας. Γι' αυτό άλλωστε και άκουγαν: «Ουαί σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι αφαιρέσατε το κλειδί της γνώσης· ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνους που έρχονται να εισέλθουν». Και πάλι: «Ουαί σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει, τον κάνετε υιό της γέεννας διπλάσια από εσάς».

Τέτοιοι ήταν οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, που έκλειναν τη βασιλεία των ουρανών, όπως λέει ο Χριστός, και ούτε οι ίδιοι εισέρχονταν, ούτε βέβαια άφηναν τους άλλους να εισέλθουν· αλλά περιέρχονταν «τη θάλασσα και την ξηρά, για να κάνουν έναν προσήλυτο, και αν αυτό συνέβαινε, τον έκαναν γιο της γέεννας διπλάσιο από τους ίδιους». Τι άραγε λοιπόν θα συμβεί σε τέτοιους πονηρούς ποιμένες; Ρομφαία, λέει, θα πέσει πάνω στον βραχίονά του και στον δεξιό του οφθαλμό. Λαμβάνεται δε ο βραχίονας ως σύμβολο της δύναμης και της πνευματικής ενέργειας. Γι' αυτό και από τα ζώα που σφάζονταν στην άγια σκηνή, το εκλεκτό μέρος για το θείο θυσιαστήριο ήταν ο βραχίονας και αποτελούσε ιερό αφιέρωμα στον Θεό· διότι, νομίζω, ο νόμος υποδείκνυε μέσω αινίγματος, ότι στον Θεό πρέπει να αφιερώνει κανείς τη δική του ισχύ, τόσο τη σωματική όσο και την πνευματική. Το ότι ο βραχίονας υποδηλώνει τη δύναμη, θα το βεβαιώσει κάποιος από τους αγίους, ο οποίος απευθύνθηκε στον Θεό των όλων λέγοντας: «Με το μεγαλείο του βραχίονά σου ας απολιθωθούν». Ο δε οφθαλμός λαμβάνεται ως σύμβολο του νου. Θα υποστεί λοιπόν αυτός που δεν ποιμαίνει ορθά την πήρωση τόσο του βραχίονα όσο και του οφθαλμού, δηλαδή, θα είναι έρημος από πνευματική ισχύ. Διότι δεν θα μπορέσει να κατορθώσει τίποτα από τα αγαθά, εάν δεν τον ενδυναμώνει ο Θεός· θα κατασκοτιστεί δε και στον νου, εφόσον υπάρχει και θεωρείται αμέτοχος του θείου φωτός.

Αλλά ας παρουσιαστεί πάλι ενώπιόν μου εκείνος που έχει εξασκηθεί στο να υπερασπίζεται μόνο το γράμμα, και ας μας πει κάποιος από το ιουδαϊκό σύστημα: άραγε έχει εφαρμοστεί κάποιος σοφός λόγος σε όσα έχουν διαταχθεί από τον Θεό, ή η δύναμη των θείων μυστηρίων περιορίζεται για εμάς στις γυμνές λέξεις και στο ψιλό γράμμα; Αν λοιπόν, ενεργώντας με απόλυτη σύνεση, ομολογεί ότι η παχύτητα που προέρχεται από το γράμμα επικάθεται σαν κάλυμμα στα πνευματικά θεωρήματα, τότε ας αναζητήσει το νόημα, και ας μην στερεί από τον εαυτό του τα πολυτιμότερα αγαθά προσκολλώμενος σε όσα λέγονται σχηματικά· αν πάλι επιδιώκει με ζήλο να ασχολείται αποκλειστικά με το γράμμα και να μην αναζητά τίποτα περισσότερο πέρα από αυτό, και επιπλέον φιλονικεί για να διδάξει και άλλους, θα ακούσει τα λόγια του Σωτήρα: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης. Ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν αυτούς που προσπαθούν να εισέλθουν». Ελάτε, λοιπόν, να εξετάσουμε και στο ζήτημα του Σαββάτου τη φύση του πράγματος, πώς ακριβώς έχει, και, ερευνώντας λεπτομερέστερα τη δύναμη του λόγου, ας δούμε μήπως πάλι και σε αυτό ο νους των Ιουδαίων συλλαμβάνεται γεμάτος από μωρία.

Και εκείνες είναι που μαρτυρούν για εμένα, και δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα, για να έχετε ζωή.» Και πάλι: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος.» Κατηγορούσε δε αυστηρά και τους δασκάλους των Ιουδαίων, λέγοντας τα εξής: «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά από τους ανθρώπους.

«Διότι εσείς δεν εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνοι που προσέρχονται.» Και πάλι: «Αλίμονο σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο. Και όταν γίνει, τον κάνετε γιο της γέεννας δυο φορές χειρότερο από εσάς.» Αλλά δεν θα γινόταν γιος της γέεννας, εάν δεν προσκολλούνταν στα λόγια εκείνων που νοθεύουν τον νόμο του Θεού. Ανέβηκαν, λοιπόν, στην κλίνη του πατέρα τους οι κατά σάρκα Ισραηλίτες, παραμερίζοντας μεν το θέλημα του νομοθέτη ως παρωχημένο, και εισάγοντας τα δικά τους λόγια σε εκείνους που διδάσκονταν, σπέρνοντας μέσα τους σπέρματα ακαθαρσίας.

Αλλά όμως, όλοι αυτοί δεν έχουν ρίζα μέσα τους, διότι απέρριψαν το αδιάρρηκτο θεμέλιο της αλήθειας, δηλαδή τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Προς αυτούς δικαίως θα μπορούσε να μιλήσει ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: στηρίζονται σε μάταια πράγματα και μιλούν ανόητα, διότι κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία. Έσπασαν αυγά οχιών και υφαίνουν ιστό αράχνης. Και εκείνος που πρόκειται να φάει από τα αυγά τους, αφού τα συντρίψει, βρίσκει κλούβιο αυγό, και μέσα σε αυτό ένα δηλητηριώδες φίδι. Ο ιστός τους δεν θα γίνει ένδυμα, ούτε πρόκειται να ντυθούν με τα έργα τους. Διότι δεν ντρέπονται να καθυβρίζουν το πάθος του σωτήρα μας Θεού, μέσω του οποίου σώθηκε κάθε λογική φύση, αλλά με κενοφωνίες ανατρέπουν την πίστη μερικών, χωρίς να αναλογίζονται την αγανάκτηση του Κυρίου, ο οποίος σοφά το φανερώνει αυτό μέσω των παραβολών λέγοντας: αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, επειδή κλείνετε τη βασιλεία του Θεού μπροστά στους ανθρώπους. Διότι εσείς δεν εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνους που θέλουν να εισέλθουν.

Το «Κύριος Σαβαώθ» ερμηνεύεται «Κύριος των δυνάμεων ή Κύριος των στρατιών». Ο λόγος αυτός αναφέρεται στον Σωτήρα και Κύριό μας, τον Μονογενή Λόγο του Θεού, ο οποίος επί του παρόντος, εξαιτίας των πράξεων των κατηγορουμένων «φονευτών», εκτοξεύει τις προκείμενες απειλές λέγοντας: «Ουαί στους ισχυρούς του Ισραήλ». Το ποιοι δε ήταν αυτοί, το φανερώνει το Ευαγγέλιο λέγοντας: «Ουαί σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές»· διότι αυτά λέγονταν προς τους άρχοντες και τους δυνατούς του έθνους, ως υπαίτιους για τη διαστροφή των υπηκόων. Λέει, λοιπόν, ο «Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ» ότι θα έλθει σε αυτούς το «ουαί», επειδή ο «θυμός» του –καθώς με αυτόν τον τρόπο δηλώνεται η τιμωρητική και κολαστική του δύναμη– «δεν θα παύσει», όπως λέει, ούτε θα υποχωρήσει, μέχρις ότου τους τιμωρήσει.

Γι' αυτό, προς αυτούς προστίθεται: η 〈ψυχή σας θα μελετήσει φόβο〉. Έπειτα, ο λόγος στρέφεται πάλι προς τον εκ περιτομής λαό και λέει: ⌜〈πού είναι οι γραμματικοί〉, αυτοί που πρέσβευαν το γράμμα του νόμου και δεν γνώριζαν να κατανοούν τίποτε άλλο παρά μόνο τις υποσχέσεις των λέξεων, τους οποίους ταλάνιζε ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Αλίμονό σας, 〈γραμματείς〉 και Φαρισαίοι υποκριτές».⌝ 〈Πού〉, λοιπόν, λέει, 〈είναι οι γραμματικοί〉, 〈πού οι συμβουλάτορες〉; ⌜Διότι 〈πού〉 θα εμφανιστούν αυτοί κατά την ημέρα της κρίσεως, οι οποίοι εκτρέφουν με κολακείες τους μαθητές τους;⌝ Γι' αυτό λέει: αυτός που 〈καταμετρά τους τρεφόμενους, μικρό και μεγάλο 〈λαό〉, τον οποίο δεν συμβούλευσαν〉, αλλά 〈τρέφοντάς〉 τους με κολακείες τους διέστρεφαν. Κατά δε τον Σύμμαχο: αυτός που 〈αριθμεί〉, λέει, 〈τους αναθρεμμένους, τον αναιδή λαό. Δεν θα δεις λαό βαρύ στα χείλη, ώστε να μην ακούει τη διάλεκτο της γλώσσας〉. Τον μεν 〈αναιδή λαό〉, λοιπόν, λέει, τον διαστρέφεις τρέφοντάς τον με κολακεία και απάτη, ω εσύ γραμματέα του νόμου. Δεν βλέπεις άραγε, ότι θα δεις τον δικό μου 〈λαό, τον βαρύ στα χείλη〉; Αλλά 〈ούτε και θα ακούσεις〉, όντας ασύνετος, τη 〈διάλεκτο της γλώσσας〉, για την οποία γινόταν λόγος πιο πάνω: «και οι 〈γλώσσες〉 που ψελλίζουν γρήγορα θα μάθουν να λαλούν ειρήνη».

Και σε αυτούς που πουλούσαν τα περιστέρια είπε: «Πάρτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»· και προσθέτει: «Θυμήθηκαν οι μαθητές του ότι είναι γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε». Αλλά και αναλαμβάνοντας ο ίδιος τους ονειδισμούς εκείνων που ονείδιζαν τον Θεό, έγινε εκδικητής αυτών· γι' αυτό έλεγε: «Και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν επάνω μου». Διότι, μην ανεχόμενος εκείνους που με τα ίδια τους τα έργα προκαλούσαν όνειδος στον νόμο της θεοσέβειας, απηύθυνε ελέγχους εναντίον των αρχόντων του έθνους. Γι' αυτό συμβούλευε τα πλήθη και τους μαθητές του λέγοντας: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν, να τα κάνετε και να τα τηρείτε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε. Διότι λένε και δεν κάνουν». Έπειτα στη συνέχεια, ελέγχοντάς τους κατά πρόσωπο, έλεγε: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους»· και πάλι: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους». Εξαιτίας λοιπόν τέτοιων ελέγχων εξύφαναν τη σκευωρία εναντίον του. Γι' αυτό εδώ λέει: «Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν επάνω μου. Και συγκάλυψα με νηστεία την ψυχή μου, και τούτο μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς».

Αλλά ο Χριστιανός μάς προβάλλει τον γραμματέα των Ιουδαίων, χωρίς να ακούει τον Σωτήρα που λέει: «Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί», και τον θαυμάζει που βεβαιώνει με όρκο ότι «ένας είναι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν», αγνοώντας ότι και τα «δαιμόνια πιστεύουν και φρίττουν». Παρατήρησε δε πώς από τις ίδιες τις προφητικές γραφές συνάγει τα περί του λόγου, ο οποίος διδάσκει τα πρακτέα· τον οποίο και τα παιδιά των Ιουδαίων θα ομολογήσουν ότι γνωρίζουν, εφόσον τον έχουν παραλάβει πριν από εμάς. Αλλά ούτε και ο ίδιος ο Σαβέλλιος αγνοούσε έναν τέτοιον λόγο. Πώς, λοιπόν, επικρίνοντας τους Ιουδαίους και τον Σαβέλλιο, ισχυρίστηκε, μέσα από τις δικές του φράσεις που παρέθεσα, ότι δεν έχουν γνωρίσει τον λόγο; Και επειδή ο ίδιος έχει αποφανθεί προηγουμένως ότι κανείς δεν μπορούσε να γνωρίσει τον Θεό ούτε να γνωρίσει τον λόγο Του, εάν δεν είχε προσλάβει την εικόνα του αόρατου Θεού, δηλαδή τη σάρκα, όπως ο ίδιος ανέφερε (διότι ισχυριζόταν ότι μόνο μέσω της εικόνας γνωρίζεται ο Θεός και ο λόγος Του, θεωρώντας ότι η σάρκα είναι η εικόνα), πρέπει να υπενθυμίσουμε, με βάση τα προκείμενα, ότι και χωρίς την ένσαρκη παρουσία όλοι οι Ιουδαίοι γνώριζαν με ακρίβεια τον λόγο του Θεού και τους λόγους των προφητικών γραφών που παραγγέλλουν τα όσια έργα, μελετώντας τους επισταμένως από την τρυφερή τους ηλικία, και ομολογούσαν τον Θεό ως ποιητή και δημιουργό των πάντων, όπως ακριβώς και ο γραμματέας που το βεβαίωνε αυτό με όρκο.

Αν όμως περιφρονείς τον εαυτό σου, είναι ολοφάνερο ότι και τον αδελφό σου τον κρίνεις όχι από ενδιαφέρον, αλλά από μίσος και επειδή θέλεις να τον διαπομπεύσεις. Διότι, ακόμη κι αν έπρεπε να κριθεί αυτός, θα έπρεπε να κριθεί από εκείνον που δεν διαπράττει καμία παρόμοια αμαρτία, και όχι από εσένα. Επειδή, λοιπόν, εισήγαγε μεγάλα και υψηλά δόγματα πνευματικής φιλοσοφίας, για να μην πει κανείς ότι είναι εύκολο να φιλοσοφεί κανείς με λόγια για τέτοια ζητήματα, θέλοντας να δείξει την παρρησία του, και το ότι δεν ήταν υπόλογος για κανένα από όσα είχε πει, αλλά ότι τα είχε κατορθώσει όλα, είπε αυτή την παραβολή. Διότι και ο ίδιος επρόκειτο να κρίνει αργότερα, λέγοντας: «Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές»· αλλά δεν ήταν υπόλογος για όσα ανέφερε. Διότι ούτε ακίδα έβγαλε, ούτε δοκάρι είχε στα μάτια του, αλλά, όντας καθαρός από όλα αυτά, έτσι διόρθωνε τα σφάλματα όλων.

Υπερηφανεύονταν δε σφόδρα και οι Φαρισαίοι, μη επιθυμώντας να ακούσουν τη διδασκαλία του Χριστού. Γι' αυτό και τους έλεγε: Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών.

Αλίμονο σε εσάς, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών· επειδή ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε εκείνους που προσέρχονται αφήνετε να εισέλθουν. Και αλλού πάλι λέει: Εσείς δεν είστε από τα δικά μου πρόβατα. Βλέπεις πώς παντού ο Δεσπότης στηλιτεύει και κατατροπώνει τους ασεβείς, ώστε εμείς να μην πλανηθούμε; Ω της άφραστης συγκαταβάσεως! Ω της ανείκαστης αγαθότητος! Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα αυτά; Τι θα απολογηθούμε στον Αρχιποίμενα; Ω, ποιμένες και συμποιμένες! Ιδού λοιπόν λίγα από τα πολλά. Πώς παντού, παρέχοντάς μας ασφάλεια, ο Δεσπότης φωνάζει μέσα από τα άχραντα Ευαγγέλια: Βλέπετε, γρηγορείτε, προσέχετε, δείξτε ζήλο, αγωνιστείτε; Και δεν φωνάζει μόνο διαμέσου των Ευαγγελίων, αλλά και διά των θεοφόρων προφητών, και διά των θεολόγων μαθητών φθέγγεται τα ίδια· διότι μέσα σε όλους αυτούς ομιλεί όπως Εκείνος βούλεται· και το μαρτυρεί σε εμένα ο Παύλος όταν λέει: «Του Χριστού, ο οποίος ομιλεί μέσα μου». Εμπρός λοιπόν, ας φέρουμε στο μέσο τους θεολόγους, και ας ακούσουμε από αυτούς τι μας παραγγέλλουν περί των αιρετικών. Πες μας, μακάριε Πέτρε, εσύ που σε μακάρισε ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός· πες μας για εκείνους που πλανούν και πρόκειται να πλανήσουν το ποίμνιο του Χριστού, το οποίο σου παρέδωσε και σου εμπιστεύθηκε ο Αρχιποίμενας και Επίσκοπος των ψυχών μας· πες μας όσα σου χορήγησε το Άγιο Πνεύμα, και στήριξε το ποίμνιό σου· δείξε μας τους κρυφούς λύκους, όπως ακριβώς ο Διδάσκαλός σου, ο Χριστός ο Κύριος.

Διότι ένας είναι ο καθοδηγητής σας, ο Χριστός, και όλοι εσείς είστε αδελφοί. Και κανέναν μην ονομάσετε πατέρα σας πάνω στη γη. Διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο εν τοις ουρανοίς. Και ο μεγαλύτερος ανάμεσά σας ας είναι διάκονός σας. Όποιος δε υψώσει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και όποιος ταπεινώσει τον εαυτό του θα υψωθεί. Αλίμονο σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καταβροχθίζετε τις περιουσίες των χηρών, με την πρόφαση των μακροσκελών προσευχών· γι' αυτό θα λάβετε βαρύτερη καταδίκη. Αλίμονο δε σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών, και ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε εκείνους που θέλουν να εισέλθουν τους αφήνετε να μπουν. Αλίμονο σε εσάς, διότι προσφέρετε το δέκατο από τον δυόσμο, το άνηθο και το κύμινο, αλλά παραμελήσατε τα πιο βαριά παραγγέλματα του νόμου, τη δικαιοσύνη, το έλεος και την πίστη· εσείς που διυλίζετε το κουνούπι, ενώ καταπίνετε την καμήλα. Αλίμονο σε εσάς, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ από μέσα αυτά είναι γεμάτα από αρπαγή και πλεονεξία.

ΛΖʹ. Γι' αυτόν τον λόγο, ελέγχοντας από παλιά την υποκρισία μας, έλεγε: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα· μάταια δε με σέβονται», και τα εξής. Και όσα έλεγε ο Κύριός μας, ταλανίζοντας τους Φαρισαίους, εγώ νιώθω να τα ακούω για εμάς, τους σημερινούς υποκριτές, οι οποίοι αξιωθήκαμε τόσο μεγάλη χάρη και όμως βρισκόμαστε σε χειρότερη κατάσταση από εκείνους. Ή μήπως δεν δένουμε και εμείς «φορτία» βαριά και «δυσβάστακτα» και τα επιθέτουμε στους ώμους των ανθρώπων, ενώ με το «δάχτυλό» μας δεν θέλουμε ούτε να τα κουνήσουμε; Ή μήπως δεν κάνουμε και εμείς όλα τα έργα μας για να θεαθούμε από τους ανθρώπους; Ή μήπως δεν αγαπάμε και εμείς «την πρωτοκλισία στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, και να ονομαζόμαστε από τους ανθρώπους "Ραββί, Ραββί"»· και όσους δεν μας τα αποδίδουν αυτά στον μέγιστο βαθμό, τους πολεμάμε μέχρι θανάτου; Ή μήπως δεν πήραμε και εμείς το κλειδί της γνώσης και κλείνουμε «τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους», χωρίς ούτε οι ίδιοι να εισερχόμαστε, αλλά ούτε και να αφήνουμε αυτούς να εισέλθουν; Ή μήπως δεν περιφερόμαστε και εμείς «σε θάλασσα και ξηρά για να κάνουμε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει», τον κάνουμε «υιό της γεέννης διπλάσια από εμάς»; Ή μήπως δεν είμαστε και εμείς «οδηγοί τυφλοί, που διυλίζουμε τον κώνωπα και καταπίνουμε την κάμηλο»;

Διότι τέτοιος ήταν και όλος ο υπόλοιπος χορός των αποστόλων, που αγωνιζόταν υπέρ του Χριστού, και των μαρτύρων ομοίως, που παρουσιάζονταν μπροστά σε βασιλείς και τυράννους για τον Χριστό, και ο ζήλος των προφητών δεν ήταν μικρότερος από αυτών. Από αυτούς, και ο ζηλωτής Ηλίας, τους προφήτες του Βάαλ και των αλσών και τους ιερείς της αισχύνης στον χείμαρρο Κισών, που ήταν τετρακόσιοι πενήντα στον αριθμό, χωρίς καμία επιείκεια τους σκότωσε όλους, ομοίως και ο Φινεές, εξολοθρεύοντας με το δόρυ αυτούς που πόρνευαν παράνομα, έπαυσε την καταστροφή «και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη» «από γενεά σε γενεά» «έως του αιώνος». Και ο Μωυσής, που μαρτυρήθηκε ως ο πραότατος όλων, αγανακτώντας με την παρανομία του λαού και κρίνοντάς τους ανάξιους της θείας νομοθεσίας, έριξε κάτω και συνέτριψε εκείνες τις θεόγραφες πλάκες. Και τι να λέω για προφήτες και αποστόλους και μάρτυρες, όταν και ο ίδιος ο Χριστός, ο Θεός αυτών, φαίνεται να αγανακτεί, να στενάζει και να λυπάται βαθιά για την πώρωση και την απώλεια των παράνομων Ιουδαίων, και με παρρησία να ελέγχει χωρίς δισταγμό την παράνοιά τους και, οικτίροντας τη διεστραμμένη τους σκέψη, να φωνάζει λέγοντας: «Αλίμονο σε εσάς γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές» και τα εξής, και λέει, «αλίμονο σε εσάς, οδηγοί τυφλοί», διότι «εάν τυφλός οδηγεί τυφλό» και τα εξής γνωστά, και τους ήλεγχε ότι προέρχονται από τον πατέρα τους, τον διάβολο, και όλα τα παρόμοια;

Πρόσεξε πώς προμαρτύρησε ότι αυτός είναι απροσωπόληπτος κριτής. Διότι ούτε με βάση τη δόξα έκρινε τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, ούτε με βάση τα λόγια τους έλεγξε αυτούς που επιχειρούσαν να τον πειράξουν, αλλά τη μία έλεγε, «γιατί με πειράζετε, υποκριτές;», και την άλλη, «αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές».

Αυτές μάλιστα, για εκείνον που σκανδαλίζει έναν από τους μικρούς που έχουν ήδη πιστέψει, καθορίζουν ως βαρύτατη την τιμωρία, ότι δηλαδή τον συμφέρει περισσότερο να καταποντιστεί στα βάθη της θάλασσας με μια μυλόπετρα κρεμασμένη στον λαιμό του. Τι λοιπόν; Δεν θα υποστούν οι ίδιοι χειρότερα, αφού εξαπατούν και παραπλανούν με απατηλές μεθοδείες ένα τόσο μεγάλο πλήθος, το οποίο μπορεί να παρομοιαστεί σε ποσότητα με την άμμο της θάλασσας; Διότι δεν πασχίζουν να κάνουν έναν, ή δύο, ή τρεις, αλλά κάθε άνθρωπο υπό τα σκήπτρα των Ρωμαίων να αποδεχθεί στην ψυχή του τη σήψη των φθοροποιών τους λόγων. Πώς άλλωστε επρόκειτο να σπλαγχνιστούν τις ξένες ψυχές αυτοί, οι οποίοι δεν λυπήθηκαν τις δικές τους, έχοντας περιέλθει σε πλήρη απόγνωση; Και δικαίως βέβαια θα ακούσουν, μαζί με τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους: Αλίμονο σε εσάς, επειδή κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους· διότι εσείς δεν εισέρχεστε, ούτε αφήνετε αυτούς που προσέρχονται να εισέλθουν. Έτσι, κλονίζοντας όλα τα έθη, τους νόμους και τα μυστήρια της Εκκλησίας, διαστρέφουν τις ευθείες οδούς του Κυρίου. Εάν δε θα δώσουμε λόγο κατά την ημέρα της κρίσεως ακόμη και για κάθε αργό λόγο, τι είδους τιμωρία άραγε δεν θα υποστούν για τις διεστραμμένες και πονηρές διδασκαλίες που εφαρμόζουν;

Και εξάλλου, η καταδίκη θα είναι μεγαλύτερη, διότι με το πρόσχημα ενός αγαθού έργου, της προσευχής, διαπράττουν κάτι πονηρό, το να καταβροχθίζουν τις περιουσίες των χηρών· επειδή άξιος για τη μεγαλύτερη καταδίκη είναι αυτός που με το πρόσχημα του αγαθού παρασύρει στο κακό. «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, επειδή κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους· διότι εσείς δεν εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν αυτούς που θέλουν να εισέλθουν». Όχι μόνο, λέει, εσείς είστε άπιστοι και έχετε διεφθαρμένο βίο, αλλά διδάσκετε και άλλους να μην πιστεύουν σε εμένα, και μέσα από τον δικό σας βίο και το παράδειγμά σας τους διαφθείρετε.

Και επιστρέφοντας ο μέγας τη χούφτα με τους χουρμάδες λέει με δάκρυα: «Επειδή εμείς έχουμε αναλάβει τη διαχείριση του κόπου και των αναγκών των αδελφών, γι' αυτό τα εξουσιάζουμε για να τα καταναλώνουμε οι ίδιοι; Και πού είναι ο φόβος του Θεού; Άραγε πέρασες από όλες τις καλύβες των αδελφών αυτή την ώρα και βεβαιώθηκες ότι δεν υπάρχει κανείς ασθενής; Διότι και γι' αυτά ακόμη ο Θεός είναι κριτής.» 75. «Έχοντας πειστεί, λοιπόν, αδελφοί, για τη μέλλουσα ανάσταση των σωμάτων, οφείλουμε να γνωρίζουμε και την πνευματική ανάσταση, καθώς είπε ο ίδιος ο Κύριος: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, κι αν πεθάνει, θα ζήσει». Διότι είναι αληθινός ο λόγος του Κυρίου ότι: «Κάθε αμαρτωλός που πιστεύει και εφαρμόζει τις εντολές, η ψυχή του θα ζήσει». Επειδή θάνατος της ψυχής είναι η αμαρτία και ζωή είναι η δικαιοπραγία. Ας εξετάσουμε δε και τούτο, αδελφοί, πώς ο Κύριος άλλοτε μεν μας έδινε υποδείξεις διδάσκοντας με τις πράξεις Του (γιατί όταν Τον λοιδορούσαν λέγοντας: «Έχεις δαιμόνιο», δεν ανταπέδιδε τη λοιδορία), άλλοτε δε μας διαπαιδαγωγούσε με τον λόγο Του, ελέγχοντας τους γραμματείς και φαρισαίους, όπως λέει πολλές φορές: «Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και φαρισαίοι»· και τους αποκαλούσε τυφλούς οδηγούς και τάφους ασβεστωμένους και άλλα παρόμοια με αυτά.»