Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:15

Μτ 23, 15 «Υιό γεέννης» αποκαλεί αυτόν που χάνεται εξαιτίας της απιστίας, επειδή ολίσθησε σε τέτοιο βαθμό ασέβειας και έφτασε σε τέτοιο μέτρο παρανομίας, ώστε να έχει άμεση οικειότητα με τη φλόγα και σχεδόν συγγένεια, με συνέπεια να υποστεί αναντίρρητα τις τιμωρίες.

<Περιτρέξτε στους δρόμους της Ιερουσαλήμ.> Βλέπεις σε αυτά να οδυνάται για τους εξολοθρευμένους, και να θέλει πρόθυμα να ελεήσει την Ιερουσαλήμ, αλλά να εμποδίζεται κατά κάποιο τρόπο από τον εαυτό του, και σχεδόν να συγκρατεί τη θεοπρεπή γαληνότητα εξαιτίας του υπερβολικού μεγέθους της αμαρτίας· παρόλα αυτά όμως να αναζητά τρόπο να σπλαχνιστεί τις αμαρτίες, και για χάρη ενός μόνο να θέλει να καταλύσει τα αποτελέσματα της οργής; Διότι διέταξε όσους περιέτρεχαν να του υποδείξουν έστω έναν πιστό άνδρα μέσα σε αυτήν. <Και εγώ είπα: Ίσως είναι πτωχοί, διότι δεν μπόρεσαν, κ.τ.λ.> Το προέχον και ιερότερο τάγμα των Ιουδαίων ταλανίζεται μεν δικαιολογημένα, επέσυρε δε πάνω του την οργή σφοδρότερη. Και αυτό το διασαφηνίζει ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιέρχεστε τη θάλασσα και την ξηρά, για να κάνετε έναν προσήλυτο, κ.τ.λ. <Σε ποιον να μιλήσω και να διαμαρτυρηθώ;> Διότι χλεύαζαν τον λόγο του Χριστού, λέγοντας σε όσους τον άκουγαν τα εξής για αυτόν: Δαιμόνιο έχει και είναι παράφρων· γιατί τον ακούτε;

Διότι το αρσενικό είναι εξόχως ηγεμονικό σε σύγκριση με το θηλυκό. Και αποκαλεί ίσως «άρρενες» εκείνους από τους Ιουδαίους που ήταν τρόπον τινά πιο ρωμαλέοι, όχι βέβαια ως προς τη σωματική ευρωστία, αλλά μάλλον ως προς τη γνώση των νομικών ενταλμάτων. Τέτοιο είναι εκείνο που ειπώθηκε από τον Θεό προς έναν από τους προφήτες: «Θα πορευτώ προς τους ισχυρούς και θα τους μιλήσω.» Και ιδού, ομόφωνα συνέτριψαν τον ζυγό, έσπασαν τα δεσμά. Το ότι δε το εξέχον και ιερότερο τμήμα των Ιουδαίων ταλαιπωρείται δικαιολογημένα, και ότι επέσυρε πάνω του πιο σφοδρή την οργή, το αποσαφηνίζει ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει, τον κάνετε υιό της γέεννας διπλάσια από εσάς.» Και πάλι: «Και σε εσάς τους νομικούς ουαί, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης, εσείς οι ίδιοι δεν εισέρχεστε, και εμποδίσατε αυτούς που εισέρχονταν.» Τιμωρείται, λοιπόν, εύλογα το αρσενικό, δηλαδή αυτό που βρίσκεται σε υπεροχή και είναι αξιοσέβαστο. Και οι οποίοι, λόγω της πνευματικής τους ανδρείας, είχαν φτάσει τότε στη γνώση του νόμου, στους οποίους επιθυμεί να προστεθούν συμφορές. Διότι όχι μόνο εξέπεσαν από την οικειότητα με τον Θεό επειδή συμπεριφέρθηκαν υβριστικά απέναντι στον Χριστό, αλλά καταναλώθηκαν και από τον λιμό, και περιέπεσαν στις συμφορές που ακολούθησαν, καθώς η χώρα τους λεηλατήθηκε και καταστράφηκε ολοσχερώς.

Διδάσκει πάλι μέσω αντιπαραβολής, δηλαδή σε αντιδιαστολή με όσα συνέβησαν παλαιότερα στους δασκάλους των Ιουδαίων. Αυτοί ήταν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, οι οποίοι, αφού εγκατέλειψαν τον νόμο και δίδασκαν ως διδασκαλία ανθρώπινα εντάλματα, έγιναν μεν πατέρες τέκνων –προφανώς μέσω της διδασκαλίας– αλλά μάταια και για κατάρα. Και αυτό μας το δίδαξε ο Σωτήρας, επιπλήττοντας τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους. Διότι είπε: «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιέρχεστε τη θάλασσα και την ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει, τον κάνετε υιό της γέεννας, διπλάσιο από εσάς». Επομένως, εκείνοι τεκνοποίησαν για κατάρα και μάταια. Αντίθετα, «οι εκλεκτοί μου», λέει, δηλαδή οι θεσπέσιοι μαθητές, ή γενικότερα οι ιερουργοί των δικών μου θεσπισμάτων, δεν θα τεκνοποιήσουν για κατάρα, ούτε βέβαια μάταια, όπως εκείνοι. Διότι το σπέρμα τους θα είναι ευλογημένο, ευλογημένο από τον Θεό. Και ότι θα βρίσκεται πολύ κοντά τους, δωρίζοντας τα αγαθά της πραότητας και της φιλανθρωπίας, και ότι θα τείνει προθυμότατα το αυτί Του στις δικές τους ικεσίες, το αποδεικνύει λέγοντας: «Προτού αυτοί φωνάξουν, εγώ θα τους εισακούσω. Ενώ ακόμη θα μιλούν, θα πω: Τι είναι;» <Τότε λύκοι και αρνιά θα βόσκουν μαζί, και το λιοντάρι θα τρώει άχυρα σαν το βόδι, ενώ το φίδι χώμα σαν ψωμί.>

Θα διαπιστώσουμε δε ότι και κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του, οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων δεν έδωσαν προσοχή στα λόγια του Σωτήρα μας. Γι' αυτό άλλωστε και άκουγαν: «Ουαί σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι αφαιρέσατε το κλειδί της γνώσης· ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνους που έρχονται να εισέλθουν». Και πάλι: «Ουαί σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει, τον κάνετε υιό της γέεννας διπλάσια από εσάς».

Τέτοιοι ήταν οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, που έκλειναν τη βασιλεία των ουρανών, όπως λέει ο Χριστός, και ούτε οι ίδιοι εισέρχονταν, ούτε βέβαια άφηναν τους άλλους να εισέλθουν· αλλά περιέρχονταν «τη θάλασσα και την ξηρά, για να κάνουν έναν προσήλυτο, και αν αυτό συνέβαινε, τον έκαναν γιο της γέεννας διπλάσιο από τους ίδιους». Τι άραγε λοιπόν θα συμβεί σε τέτοιους πονηρούς ποιμένες; Ρομφαία, λέει, θα πέσει πάνω στον βραχίονά του και στον δεξιό του οφθαλμό. Λαμβάνεται δε ο βραχίονας ως σύμβολο της δύναμης και της πνευματικής ενέργειας. Γι' αυτό και από τα ζώα που σφάζονταν στην άγια σκηνή, το εκλεκτό μέρος για το θείο θυσιαστήριο ήταν ο βραχίονας και αποτελούσε ιερό αφιέρωμα στον Θεό· διότι, νομίζω, ο νόμος υποδείκνυε μέσω αινίγματος, ότι στον Θεό πρέπει να αφιερώνει κανείς τη δική του ισχύ, τόσο τη σωματική όσο και την πνευματική. Το ότι ο βραχίονας υποδηλώνει τη δύναμη, θα το βεβαιώσει κάποιος από τους αγίους, ο οποίος απευθύνθηκε στον Θεό των όλων λέγοντας: «Με το μεγαλείο του βραχίονά σου ας απολιθωθούν». Ο δε οφθαλμός λαμβάνεται ως σύμβολο του νου. Θα υποστεί λοιπόν αυτός που δεν ποιμαίνει ορθά την πήρωση τόσο του βραχίονα όσο και του οφθαλμού, δηλαδή, θα είναι έρημος από πνευματική ισχύ. Διότι δεν θα μπορέσει να κατορθώσει τίποτα από τα αγαθά, εάν δεν τον ενδυναμώνει ο Θεός· θα κατασκοτιστεί δε και στον νου, εφόσον υπάρχει και θεωρείται αμέτοχος του θείου φωτός.

«Διότι εσείς δεν εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνοι που προσέρχονται.» Και πάλι: «Αλίμονο σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο. Και όταν γίνει, τον κάνετε γιο της γέεννας δυο φορές χειρότερο από εσάς.» Αλλά δεν θα γινόταν γιος της γέεννας, εάν δεν προσκολλούνταν στα λόγια εκείνων που νοθεύουν τον νόμο του Θεού. Ανέβηκαν, λοιπόν, στην κλίνη του πατέρα τους οι κατά σάρκα Ισραηλίτες, παραμερίζοντας μεν το θέλημα του νομοθέτη ως παρωχημένο, και εισάγοντας τα δικά τους λόγια σε εκείνους που διδάσκονταν, σπέρνοντας μέσα τους σπέρματα ακαθαρσίας.

Επομένως, λοιπόν, έχει σφάλει η σκέψη εκείνων που νόμισαν ότι υφίσταται η ειμαρμένη της γεννήσεως, και μάλιστα των Φαρισαίων. Προς αυτούς πρέπει να διακηρύσσει κανείς συχνότερα και με πολλούς τρόπους, όχι με μία φωνή αλλά πολλάκις, τα όσα ειπώθηκαν προς αυτούς από τον Σωτήρα: «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι εγκαταλείψατε τα βαρύτερα του νόμου, την κρίση και το έλεος, και αποδίδετε το δέκατο από το άνηθο, το δυόσμο και το πήγανο, και καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ το εσωτερικό είναι γεμάτο από ακαθαρσία και ακράτεια. Και θεωρείτε πως είναι δίκαιο να ορκίζεται κανείς σε ό,τι βρίσκεται πάνω στο θυσιαστήριο, ενώ ο όρκος στο ίδιο το θυσιαστήριο θεωρείται από εσάς άκυρος, και λέτε ότι το να ορκίζεται κανείς στον ουρανό δεν σημαίνει τίποτα, αλλά εάν κάποιος ορκιστεί σε ό,τι βρίσκεται υπεράνω του ουρανού, ο όρκος αυτός είναι δεσμευτικός. Μήπως το θυσιαστήριο δεν είναι αυτό που βαστάζει ό,τι τοποθετείται πάνω του, και ο ουρανός δεν είναι ο θρόνος Εκείνου που κάθεται πάνω σε αυτόν; Ή επειδή λέτε, εάν κάποιος πει στον πατέρα ή στη μητέρα του "κορβάν", που σημαίνει, δώρο αφιερωμένο στον Θεό είναι αυτό από το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα, τότε δεν υποχρεούται πλέον να τιμήσει τον πατέρα του, και έτσι αθετήσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσης των πρεσβυτέρων σας. Και περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει, τον κάνετε γιο της γέεννας, διπλάσια από εσάς».

Αλλά το γνωρίζουν εκ των προτέρων; Πώς λοιπόν λέει: «Δεν έχετε ανάγκη να σας γράψω»; Εδώ δεν το λέει αναφερόμενος στο άδηλο, αλλά στη συμφορά· δηλαδή, ότι δεν θα έρθει για το δικό τους κακό. Διότι θα έρθει μεν απροσδόκητα και σε αυτούς, πλην όμως δεν θα τους προξενήσει καμία λύπη. «Για να σας καταλάβει η ημέρα», λέει, «σαν κλέφτης». Διότι σε όσους αγρυπνούν και βρίσκονται στο φως, ακόμη κι αν μπει ληστής, δεν θα μπορέσει να προκαλέσει καμία βλάβη. Έτσι συμβαίνει και με όσους ζουν ορθά. Αντίθετα, εκείνους που κοιμούνται, αφού τους απογυμνώσει από όλα, θα απέλθει, δηλαδή εκείνους που εναποθέτουν τις ελπίδες τους στα επίγεια. Έπειτα προσθέτει και κάτι άλλο υπέρ αυτών· διότι επιφέρει: «Επειδή όλοι εσείς», λέει, «είστε υιοί του φωτός και υιοί της ημέρας». Και πώς είναι δυνατόν, λέει, να είναι κάποιοι υιοί της ημέρας; Όπως ακριβώς ονομάζονται υιοί της απωλείας, υιοί της γέεννας. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε στους Φαρισαίους: «Αλίμονο σε εσάς, διότι περιέρχεστε τη θάλασσα και την ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει, τον κάνετε υιό της γέεννας». Και ο Παύλος: «Εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας», δηλαδή σε αυτούς που πράττουν τα έργα της γέεννας, τα έργα της απείθειας. Όπως λοιπόν υιοί του Θεού είναι εκείνοι που πράττουν τα αρεστά στον Θεό, έτσι και υιοί της ημέρας και υιοί του φωτός είναι εκείνοι που πράττουν τα έργα του φωτός.

Ακόμη και αν τιμωρήσω κάποιον ράθυμο, ή τον απομακρύνω από την εκκλησία, ή τον αποκλείσω από την κοινή προσευχή, λυπάται, όχι επειδή εξέπεσε από αυτά, αλλά εξαιτίας της δημόσιας ντροπής. Διότι και αυτό αποτελεί επιδείνωση της νόσου, το ότι, όταν αποκοπτόμαστε από τα πνευματικά, δεν λυπόμαστε για τη στέρηση τόσων αγαθών, αλλά για την ντροπή ενώπιον εκείνων που μας βλέπουν· δεν φρίττουμε, ούτε φοβόμαστε για το ίδιο το γεγονός. Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος διαρκώς πραγματεύεται εκτενώς αυτά τα ζητήματα. Και ο μεν Χριστός τούς υποχρέωσε σε υπακοή απέναντί τους με τόση αναγκαιότητα, ώστε να πει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα, λοιπόν, όσα σας πουν να τηρείτε, να τα τηρείτε· σύμφωνα, όμως, με τα έργα τους να μην πράττετε». Και πάλι, όταν θεράπευσε τον λεπρό, του έλεγε: «Πήγαινε, δείξε τον εαυτό σου στον ιερέα, και πρόσφερε το δώρο σου, το οποίο πρόσταξε ο Μωυσής, ώστε να χρησιμεύσει ως μαρτυρία σε αυτούς». Και όμως, Εσύ λες: «Τον κάνετε υιό της γέεννας διπλάσια από εσάς». Γι' αυτό είπα, λέει, «Αυτά που κάνουν, μην τα κάνετε».

Και λέει «υιό της γεέννης», δηλαδή την ίδια τη γέεννα. Το δε «διπλότερον από εσάς» το είπε για να φοβίσει και εκείνους, αλλά και για να ελέγξει αυτούς αυστηρότερα, επειδή είναι δάσκαλοι της πονηρίας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και διότι φροντίζουν με ζήλο να ενσταλάξουν στους μαθητές τους περισσότερη κακία, εξωθώντας τους σε πολύ μεγαλύτερη φαυλότητα από αυτήν που οι ίδιοι έχουν· πράγμα το οποίο αποτελεί κατεξοχήν γνώρισμα διεφθαρμένης ψυχής. Έπειτα, καυτηριάζει και την ανοησία τους, διότι διέταζαν να καταφρονούνται οι σημαντικότερες εντολές.

ΛΖʹ. Γι' αυτόν τον λόγο, ελέγχοντας από παλιά την υποκρισία μας, έλεγε: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα· μάταια δε με σέβονται», και τα εξής. Και όσα έλεγε ο Κύριός μας, ταλανίζοντας τους Φαρισαίους, εγώ νιώθω να τα ακούω για εμάς, τους σημερινούς υποκριτές, οι οποίοι αξιωθήκαμε τόσο μεγάλη χάρη και όμως βρισκόμαστε σε χειρότερη κατάσταση από εκείνους. Ή μήπως δεν δένουμε και εμείς «φορτία» βαριά και «δυσβάστακτα» και τα επιθέτουμε στους ώμους των ανθρώπων, ενώ με το «δάχτυλό» μας δεν θέλουμε ούτε να τα κουνήσουμε; Ή μήπως δεν κάνουμε και εμείς όλα τα έργα μας για να θεαθούμε από τους ανθρώπους; Ή μήπως δεν αγαπάμε και εμείς «την πρωτοκλισία στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, και να ονομαζόμαστε από τους ανθρώπους "Ραββί, Ραββί"»· και όσους δεν μας τα αποδίδουν αυτά στον μέγιστο βαθμό, τους πολεμάμε μέχρι θανάτου; Ή μήπως δεν πήραμε και εμείς το κλειδί της γνώσης και κλείνουμε «τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους», χωρίς ούτε οι ίδιοι να εισερχόμαστε, αλλά ούτε και να αφήνουμε αυτούς να εισέλθουν; Ή μήπως δεν περιφερόμαστε και εμείς «σε θάλασσα και ξηρά για να κάνουμε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει», τον κάνουμε «υιό της γεέννης διπλάσια από εμάς»; Ή μήπως δεν είμαστε και εμείς «οδηγοί τυφλοί, που διυλίζουμε τον κώνωπα και καταπίνουμε την κάμηλο»;

Ματθ. 23, 15: Το «υιόν γεέννης» λέγεται αντί του: μέσα από τα αμαρτήματα που διαπράττει, τον προετοιμάζετε να έχει τέτοια οικειότητα με τη γέεννα, όπως έχει ο υιός προς τη μητέρα που τον γέννησε. Το δε «διπλότερον υμών» φανερώνει την άκρα ραθυμία και αμέλειά τους για τον προσήλυτο, ότι δηλαδή, ακόμη κι αν τον βλέπετε να αμαρτάνει «διπλάσια από εσάς» και εξαιτίας αυτού να γίνεται «διπλάσια από εσάς υιός της γέεννας», δεν μετανοείτε και δεν διορθώνεστε, ώστε μέσα από τη δική σας επιστροφή και διόρθωση να προσφέρετε και σε εκείνους αφορμή για κάποια μικρή μεταβολή και πνευματική φροντίδα. Καίτοι, αν μη τι άλλο, θα έπρεπε να ντραπείτε και να σεβαστείτε τη δική σας προθυμία και τον αγώνα που συνηθίζετε να καταβάλλετε για «να κάνετε κάποιον προσήλυτο», και να μην σπεύδετε υπερβολικά και αγωνιάτε και κάνετε τα πάντα πριν την προσέλευση, ενώ μετά την προσηλύτιση να αμελείτε και να τον περιφρονείτε, και μάλιστα να τον ωθείτε στην κακία. Λέει ότι κάποιος γίνεται «υιός της γέεννας» επειδή αποκτά οικειότητα με τους Φαρισαίους που έχουν κακή και διεφθαρμένη διάθεση· διότι, όπως ακριβώς σχετίζεται ο υιός με τη μητέρα, έτσι και ο μαθητής με τον δάσκαλο. Το δε «διπλότερον υμών» καταδεικνύει την άκρα ραθυμία και αμέλειά τους προς τους προσήλυτους.

Διότι ο λαός συνηθίζει να εξομοιώνεται με τους άρχοντες, και μάλιστα περισσότερο αν τους βλέπει να ρέπουν προς το κακό. Κάθε πονηρός δάσκαλος και άρχοντας, λοιπόν, ας βλέπει τι κερδίζει: το «ουαί», επειδή με τον ίδιο του τον βίο δεν αφήνει κάποιους να προκόψουν στο αγαθό. «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο· και όταν γίνει, τον κάνετε υιό της γέεννας διπλάσιο από εσάς.» Όχι μόνο, λέει, διαφθείρετε τους Ιουδαίους, αλλά και εκείνους που από ειδωλολάτρες προσήλθαν στην ιουδαϊκή θρησκεία· διότι αυτούς τους ονόμαζαν προσηλύτους. Επειδή φροντίζετε μεν να φέρετε κάποιον προς την ιουδαϊκή αγωγή και την περιτομή· όταν όμως ιουδαΐσει, τότε χάνεται, διαφθειρόμενος από τη δική σας κακία· και «υιός της γέεννας» είναι εκείνος που είναι άξιος για αυτήν, και έχει κάποια οικειότητα προς αυτήν, ώστε να κατακαεί από αυτήν. «Αλίμονό σας, τυφλοί οδηγοί, που λέτε: Όποιος ορκιστεί στον ναό, δεν είναι τίποτα· όποιος όμως ορκιστεί στον χρυσό του ναού, δεσμεύεται. Μωροί και τυφλοί, διότι τι είναι μεγαλύτερο, ο χρυσός, ή ο ναός που αγιάζει τον χρυσό; Και όποιος ορκιστεί στο θυσιαστήριο, δεν είναι τίποτα· όποιος όμως ορκιστεί στο δώρο που είναι πάνω του, δεσμεύεται. Μωροί και τυφλοί, διότι τι είναι μεγαλύτερο, το δώρο, ή το θυσιαστήριο που αγιάζει το δώρο;»