Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:26

Πρωτίστως, λοιπόν, πρέπει με κάθε προφύλαξη να διαφυλάσσουμε την καρδιά από τους ρυπαρούς λογισμούς. Διότι από αυτήν εξέρχονται, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες και τα λοιπά. Διότι και η νηστεία μάς έχει προσταχθεί όχι μόνο για την κακουχία του σώματος, αλλά και για τη νήψη του νου, ώστε να μη σκοτιστεί από το πλήθος των τροφών και καταστεί ανίκανος στην προφύλαξη από τους λογισμούς. Πρέπει λοιπόν να επιδεικνύουμε κάθε ζήλο όχι μόνο στη σωματική νηστεία, αλλά και στην προσοχή των λογισμών και στην πνευματική μελέτη, χωρίς τα οποία είναι αδύνατον να ανέλθουμε στο ύψος της αληθινής αγνείας και καθαρότητας. Αρμόζει λοιπόν σε εμάς να καθαρίζουμε πρωτίστως, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, το εσωτερικό του ποτηριού και της παροψίδας, ώστε να γίνει και το εξωτερικό καθαρό. Για τον λόγο αυτόν, εάν έχουμε την προθυμία, κατά τον Απόστολο, να αθλήσουμε νομίμως και να στεφανωθούμε, νικώντας το ακάθαρτο πνεύμα της πορνείας, ας μην στηριχθούμε στη δική μας δύναμη ή άσκηση, αλλά στη βοήθεια του Δεσπότη Θεού. Διότι ο άνθρωπος δεν παύει να πολεμείται από αυτόν τον δαίμονα, έως ότου πιστέψει αληθινά ότι όχι με τον δικό του ζήλο ή κόπο, αλλά με τη χάρη και τη βοήθεια του Θεού απαλλάσσεται από αυτή τη νόσο και ανέρχεται στο ύψος της αγνείας.

Κεφάλαιο β΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πινακίου, ενώ εσωτερικά είναι γεμάτα από αρπαγή και ακράτεια. Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πινακίου, ώστε να γίνει και το εξωτερικό τους καθαρό. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Έχοντας λοιπόν αυτές τις υποσχέσεις, αγαπητοί, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας αγιοσύνη με φόβο Θεού.

Κεφάλαιο Γʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ εσωτερικά είναι γεμάτα από αρπαγή και ακράτεια. Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ώστε να γίνει και το εξωτερικό τους καθαρό. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Εκείνος που μεταδίδει στους άλλους, ας το κάνει με απλότητα.

Επομένως, για κάθε λόγο είναι αναγκαία η επιμέλεια του εσωτερικού ανθρώπου, ώστε ο νους να παραμένει απερίσπαστος και απολύτως προσηλωμένος στον σκοπό της δόξας του Θεού, προκειμένου, τηρώντας το πρόσταγμα του Κυρίου που είπε: «Κάντε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό»· και πάλι: «Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού, και τότε και το εξωτερικό του θα είναι όλο καθαρό», να καρποφορούμε από το περίσσευμα της αγαθής καρδιάς, άλλος εκατό, άλλος εξήντα και άλλος τριάντα, είτε με έργα είτε με λόγια, προς δόξαν του Θεού και του Χριστού Του, προσέχοντας παντού να μη λυπούμε το Άγιο Πνεύμα. Και έτσι να αποφύγουμε την καταδίκη του ίδιου του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Αλίμονό σας, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι εξωτερικά μεν φαίνονται ωραίοι, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία· έτσι και εσείς εξωτερικά μεν φαίνεστε στους ανθρώπους δίκαιοι, εσωτερικά όμως είστε γεμάτοι από υποκρισία και ανομία».

Γι' αυτό παρακαλώ, όπως διδάσκει ο Κύριος, ας κάνουμε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό, και ας καθαρίσουμε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και της παροψίδας, και τότε το εξωτερικό του θα είναι ολόκληρο καθαρό. Και αφού διδαχθούμε από τον Απόστολο, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, και τότε ας επιτελούμε αγιοσύνη με την αγάπη του Χριστού, ώστε να γίνουμε ευάρεστοι στον Θεό και ευπρόσδεκτοι στον Κύριο στη βασιλεία των ουρανών.

Διότι και ο δάσκαλός μας ορισμένους από τους δικούς μας Φαρισαίους και γραμματείς, οι οποίοι είναι ξεχωρισμένοι και γνωρίζουν τα του νόμου περισσότερο από τους άλλους ως γραμματείς, παρόλα αυτά τους ήλεγχε ως υποκριτές, διότι, ενώ διατηρούσαν αγνά μόνο όσα φαίνονται στους ανθρώπους, παραμελούσαν την καθαρότητα της καρδιάς και όσα βλέπει μόνο ο Θεός. Με αυτά τα ρητά λόγια, λοιπόν, εξέφρασε την αλήθεια προς τους υποκριτές μεταξύ τους, όχι προς όλους. Διότι για κάποιους έλεγε ότι πρέπει να τους υπακούουν, επειδή τους εμπιστεύθηκαν την καθέδρα του Μωυσή. Όμως προς τους υποκριτές έλεγε: «Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ από μέσα είναι γεμάτα ακαθαρσία. Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ώστε να γίνει καθαρό και το εξωτερικό τους». Και πραγματικά, διότι, όταν ο νους φωτιστεί από τη γνώση, εκείνος που έμαθε μπορεί να είναι αγαθός, πράγμα το οποίο ακολουθείται από το να γίνει και καθαρός. Διότι από την εσωτερική διάνοια προέρχεται η αγαθή φροντίδα του εξωτερικού σώματος, όπως ακριβώς από τη σωματική αναισθησία δεν είναι δυνατόν να προκύψει φροντίδα της διάνοιας. Έτσι, ο καθαρός εσωτερικά μπορεί να καθαρίσει και το εσωτερικό και το εξωτερικό, ενώ εκείνος που καθαρίζει τα εξωτερικά το κάνει αποβλέποντας στον έπαινο των ανθρώπων και, λαμβάνοντας τον έπαινο των θεατών του, δεν έχει καμία ανταμοιβή από τον Θεό. Σε ποιον, άλλωστε, δεν είναι φανερό ότι είναι προτιμότερο να μην συνευρεθεί κανείς με γυναίκα που βρίσκεται στην έμμηνο ρύση της, αλλά αφού αυτή καθαριστεί και λουστεί; Αλλά και μετά τη συζυγική συνεύρεση πρέπει να λούζεται κανείς.

Την επόμενη ημέρα πάλι, αφού σηκώθηκε και προσευχήθηκε, και έπειτα κάθισε μαζί μας, άρχισε να λέει τα εξής: Αυτός που πρόκειται να πλησιάσει τον Θεό πρέπει να βρίσκεται σε πνευματική εγρήγορση, να σωφρονεί, να συγκρατεί την οργή του, να μην οικειοποιείται τα ξένα, να ζει δίκαια, με επιείκεια, με ευστάθεια, με πραότητα, να τιμωρεί τον εαυτό του προτιμώντας τις στερήσεις, παρά, όταν δεν έχει, να χορταίνει αρπάζοντας από άλλον. Πρέπει να είναι καθαρός στην καρδιά και αγνός στο σώμα, και να μην μοιάζει με τους Φαρισαίους, προς τους οποίους ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός είπε: Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ από μέσα είναι γεμάτα ακαθαρσία. Φαρισαίε τυφλέ, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει και το εξωτερικό του καθαρό. Διότι αληθινά, εκείνος που καθάρισε το εσωτερικό, μπορεί να καθαρίσει και το εξωτερικό· ενώ εκείνος που καθαρίζει τα εξωτερικά, το κάνει αυτό αποβλέποντας στον έπαινο των ανθρώπων, και δεν έχει καμία ανταμοιβή από τον Θεό.

Την τέταρτη λοιπόν ημέρα στην Τρίπολη, ο Πέτρος, αφού σηκώθηκε και προσευχήθηκε, κάθισε μαζί μας και άρχισε να λέει: Αυτός που πρόκειται να πλησιάσει τον Θεό πρέπει να νήφει, να σωφρονεί, να συγκρατεί την οργή του, να μην οικειοποιείται τα ξένα, να ζει δίκαια, επιεικώς, σταθερά, με πραότητα, να παιδεύει τον εαυτό του προτιμώντας τις στερήσεις παρά, όταν δεν έχει, να χορταίνει αρπάζοντας τα αγαθά του άλλου, να είναι καθαρός στην καρδιά και αγνός στο σώμα, και να μην ομοιάζει με τους Φαρισαίους, προς τους οποίους λέει ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός: «Αλίμονο σε εσάς γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ εσωτερικά είναι γεμάτα ακαθαρσία. Φαρισαίε τυφλέ, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ώστε να γίνει και το εξωτερικό του καθαρό». Και αληθινά έτσι είναι. Διότι όταν ο νους φωτιστεί από τη γνώση, αυτός που διδάχθηκε μπορεί να γίνει αγαθός, και ως επακόλουθο αυτού να γίνει καθαρός· επειδή από την εσωτερική διάνοια προέρχεται η αγαθή πρόνοια για το εξωτερικό σώμα. Όπως ακριβώς από τη σωματική αναισθησία δεν μπορεί να προκύψει πρόνοια της διάνοιας, έτσι και εκείνος που είναι εσωτερικά καθαρός μπορεί να καθαρίσει και τα εξωτερικά. Αντίθετα, εκείνος που καθαρίζει τα εξωτερικά, το πράττει αποβλέποντας στον έπαινο των ανθρώπων και τον έπαινο των θεατών, αλλά από τον Θεό δεν έχει μισθό.

Διότι όπου μεν γινόταν λόγος για φιλανθρωπία, το προσπερνά αδιάφορα, και για αυτόν ακριβώς τον λόγο, αλλά και επειδή δεν ήταν ακόμη ο καιρός να καταργήσει ρητά και με σαφήνεια τις διατάξεις του Νόμου· όπου όμως επρόκειτο για την τήρηση σωματικών καθαρμών, τα ανατρέπει σαφέστερα. Γι' αυτό ακριβώς, σχετικά μεν με την ελεημοσύνη λέει: «Αυτά έπρεπε να κάνετε, και εκείνα να μην τα παραμελείτε»· σχετικά δε με τους καθαρμούς δεν μιλάει έτσι, αλλά τι λέει; «Καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πινακίου, ενώ εσωτερικά είναι γεμάτα από αρπαγή και αδικία. Καθάρισε το εσωτερικό του ποτηριού, ώστε να γίνει καθαρό και το εξωτερικό».

Διότι αυτά είναι που συγκρατούν τη ζωή μας, αυτά είναι που καθαρίζουν την ψυχή: η δικαιοσύνη, η φιλανθρωπία, η αλήθεια. Η μεν πρώτη μας οδηγεί στη συγχωρητικότητα και δεν μας επιτρέπει να είμαστε υπερβολικά σκληροί και αμείλικτοι προς αυτούς που αμαρτάνουν (διότι με αυτόν τον τρόπο κερδίζουμε διπλά, αφού και φιλάνθρωποι γινόμαστε, αλλά και άφθονη φιλανθρωπία απολαμβάνουμε εξαιτίας αυτού από τον Θεό των όλων)· και μας προετοιμάζει να συμπάσχουμε με όσους αδικούνται και να τους υπερασπιζόμαστε. Η δε άλλη δεν μας επιτρέπει να είμαστε απατεώνες και ύπουλοι. Αλλά ούτε όταν λέει: «Αυτά έπρεπε να πράξετε, και εκείνα να μην τα παραμελήσετε», το λέει για να εισαγάγει τη νομικίστικη τήρηση των διατάξεων. Κάθε άλλο· διότι αυτό το αποδείξαμε προηγουμένως. Ούτε, όταν αναφέρεται στο πιάτο και στο ποτήρι λέγοντας: «Καθάρισε το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει και το εξωτερικό καθαρό», μας επαναφέρει στην παλαιά σχολαστικότητα. Το αντίθετο μάλιστα, κάνει τα πάντα για να αποδείξει ότι αυτή είναι περιττή. Διότι δεν είπε: «Καθαρίστε και το εξωτερικό», αλλά: «Το εσωτερικό»· και οπωσδήποτε το εξωτερικό ακολουθεί το εσωτερικό. Άλλωστε, δεν μιλάει καν για ποτήρι και πιάτο, αλλά κάνει λόγο για την ψυχή και το σώμα, ονομάζοντας εξωτερικό το σώμα και εσωτερικό την ψυχή. Αν λοιπόν για το πιάτο έχει σημασία το εσωτερικό του, πολύ περισσότερο έχει για εσένα.

〈Επιστολή του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς κάποιον ηγούμενο, ο οποίος του ζήτησε να του αποσταλεί ένας κανόνας πνευματικής διδασκαλίας για την ωφέλεια του ιδίου και των αδελφών που βρίσκονταν μαζί του〉 Επειδή μου έγραψες, πολυπόθητέ μου αδελφέ, να σου παραδώσω έναν ασκητικό κανόνα, δεν γνωρίζω τι να σου γράψω. Όμως ο Κύριος της δόξης, ο Ιησούς Χριστός, είναι δυνατός να γίνει οδηγός σου, εάν προσφέρεις τον εαυτό σου με γνησιότητα μαζί με τους αδελφούς στον Κύριο και Θεό σου, εάν θελήσεις να απεκδυθείς με αγωνιστικό φρόνημα την πατρίδα, το γένος, τα υπάρχοντα και συγχρόνως ολόκληρο τον κόσμο —διότι όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του και δεν πεθαίνει ως προς ολόκληρο τον κόσμο, δεν μπορεί να γίνει μαθητής του Κυρίου—, εάν αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την ψυχή και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου, εάν φυλάξεις την παρθενία σου άμεμπτα στο σώμα και στην ψυχή έως το τέλος, εάν ο καθένας σας αποκτήσει έλεος και συμπάθεια στα δοχεία της καρδιάς του και ετοιμάσει τον εαυτό του με λαμπρές λαμπάδες για την προϋπάντηση του επουράνιου Νυμφίου, ώστε να μη σβήσει εκείνη την ώρα η λαμπάδα κανενός επειδή δεν θα έχει έλαιο. Διότι, τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος εάν φυλάξει το σώμα του αγνό, ενώ το εσωτερικό του σκεύους, δηλαδή η καρδιά του, είναι γεμάτο από πονηρία, μίσος, μνησικακία, θυμό, ζηλοτυπία, φθόνο και υπερηφάνεια;

Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει και το εξωτερικό τους καθαρό. Αλίμονο σε σας, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι από έξω μεν φαίνονται ωραίοι.

Τι να περιττολογώ; Όποιος έχει στην καρδιά του εμπαθείς και κακούς λογισμούς, είναι ενώπιον του Θεού, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, σιχαμερός, μοιχός και ακάθαρτος. Έτσι το αποφάσισε ο ίδιος ο Θεός, λέγοντας για τους πονηρούς διαλογισμούς: «Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο». Και ο Σολομών λέει: «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι ο άδικος λογισμός». Εάν όμως εσύ, ω Πνευματικέ, ελευθερώσεις τον μετανοούντα από τέτοιους λογισμούς, καθαρίζεις το εσωτερικό της ψυχής του από την ακαθαρσία, και όταν αυτά γίνουν καθαρά, βεβαίως θα είναι καθαρά και όλα τα εξωτερικά του έργα και οι πράξεις, καθώς είπε ο Κύριος: «Καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει και το εξωτερικό του καθαρό». Και αν αγιάσεις τη ρίζα, που είναι η καρδιά του, άγιοι βέβαια θα γίνουν και οι κλάδοι, που είναι τα αποτελέσματα και τα έργα του: «Και αν η ρίζα είναι αγία, άγιοι είναι και οι κλάδοι».

Μακριά, αδελφέ, μακριά βρίσκεσαι από την αληθινή μετάνοια με τέτοιου είδους εξομολογήσεις που κάνεις. Διότι μοιάζεις με εκείνους για τους οποίους λέει ο Δαβίδ, ότι σχίζουν τα ενδύματά τους και φαίνονται να θλίβονται εξωτερικά, αλλά εσωτερικά στην καρδιά τους δεν κατανύγονται. «Διεσχίσθησαν, καὶ οὐ κατενύγησαν»· και διότι εξομολογούμενος με αυτόν τον τρόπο, πλένεις μόνο το εξωτερικό του σκεύους και την επιφάνεια της καρδιάς σου, αλλά το εσωτερικό της βάθος είναι γεμάτο από ακαθαρσία. «Καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει καθαρό και το εξωτερικό τους».

Αφότου όμως «επεφάνη» ο «σωτήριος» λόγος του Χριστού και έδωσε το Άγιο Πνεύμα στις καρδιές των ανθρώπων, τον λόγο που δεν γράφεται με μελάνι, τα πάντα βρίσκονται εσωτερικά, και η λατρεία είναι εσωτερική προερχόμενη από καθαρή συνείδηση, και οι θυσίες εσωτερικές (διότι λέει ο ψαλμωδός: «η έπαρση των χεριών μου θυσία εσπερινή») και με μια λέξη αναζητείται η εσωτερική καθαρότητα και ο καλλωπισμός της ψυχής, και έτσι μπορεί και το εξωτερικό να είναι αληθινά καθαρό, όπως λέει ο Κύριος: «Φαρισαίε τυφλέ», «πλύνε το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου», «ώστε» «και το εξωτερικό» να είναι «καθαρό». Διότι «εκείνος που δημιούργησε το εσωτερικό, δημιούργησε και το εξωτερικό». Εάν δηλαδή προηγουμένως οι άνθρωποι, μη έχοντας τον εσωτερικό καθαρισμό, καλλωπίζονταν μέσω της δικαιοσύνης του νόμου, πόσο μάλλον όταν η ψυχή καθαριστεί από το σκοτάδι έχοντας μέσα της τον αληθινό Χριστό, αληθινά και το σώμα αγιάζεται και καλλωπίζεται. Ένα μαργαριτάρι μεγάλο και πολύτιμο και βασιλικό, το οποίο προορίζεται για βασιλικό διάδημα, χρειάζεται μόνο βασιλιά, και μόνο ένας βασιλιάς μπορεί να φορέσει αυτό το μαργαριτάρι, ενώ σε κανέναν άλλον άνθρωπο δεν επιτρέπεται να φορέσει ένα τέτοιο μαργαριτάρι.

«Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και της παροψίδας, για να γίνει και το εξωτερικό τους καθαρό.» Τηρώντας τις παραδόσεις των πρεσβυτέρων, έπλεναν τα ποτήρια και τις παροψίδες, δηλαδή τα πιάτα στα οποία τοποθετούνται τα φαγητά· έπιναν όμως κρασί από αρπαγή και έτρωγαν εδέσματα, τα οποία τα μόλυναν περισσότερο. Μην αποκτάς λοιπόν, λέει, κρασί από αδικία, και έτσι το εσωτερικό του ποτηριού γίνεται καθαρό. Ή δεν μιλάει για ποτήρια και πιάτα, αλλά για τη σωματική και εξωτερική κατάσταση, καθώς και για την εσωτερική και πνευματική. Διότι εσύ μεν, λέει, το εξωτερικό του ποτηριού, δηλαδή την εξωτερική σου κατάσταση, την διαμορφώνεις ώστε να φαίνεται πιο σεμνοπρεπής, αλλά το εσωτερικό σου είναι γεμάτο ρύπους· διότι αρπάζεις και αδικείς.