Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:27

Διότι ακούσατε μόλις τώρα το ανάγνωσμα και βεβαίως η ψυχή σας διακατέχεται από θαυμασμό. Και εγώ, αφού άφησα κατά μέρος τα όσα περιέχουν τα άλλα βιβλία, όσα οι Ψαλμοί μάς έψαλαν ωφέλιμα και με ευχαρίστηση, όσα συμβούλευσε ο Απόστολος, όσα νομοθέτησε δεσποτικά στα Ευαγγέλια ο Κύριος, έκλινα προς αυτή την ιστορία. Επειδή βλέπω δύο νέους ανθρώπους να ευδοκιμούν, τον μεν ένα όταν δικάζει, την δε άλλη όταν κρίνεται. Και τον μεν Δανιήλ να επευφημείται για τις αποφάσεις του, τη δε Σωσάννα να στεφανώνεται για τη νίκη της σωφροσύνης. Ελάτε λοιπόν, εάν θέλετε, οι εραστές των καλών και της αρετής, ας ανανεώσουμε στη μνήμη μας την παλαιά κρίση. Με την αρχαία σωφροσύνη ας αποκόψουμε την ακολασία που ακμάζει στο παρόν, στηλιτεύοντας τα γεράματα που συμπεριφέρονται με εφηβική αφροσύνη και θαυμάζοντας τη νεότητα που επιδεικνύει την ωριμότητα των γερόντων. Ω μιαροί πρεσβύτεροι και άρχοντες του λαού, που έχετε ανάγκη από αναρίθμητους παιδαγωγούς για να διορθωθείτε, επίβουλοι των γάμων που έχουν συναφθεί σύμφωνα με τον νόμο, ενεδρευτές της σωφροσύνης, μηχανορράφοι δόλων, γρήγοροι εφευρέτες της συκοφαντίας! Εσείς ήσασταν αυτοί που με τα χείλη σας κρίνατε την πορνεία και καταδικάζατε τη μοιχεία. Οι ιατροί των άλλων που είστε γεμάτοι από τη νόσο. Οι ασβεστωμένοι τάφοι που εσωτερικά είστε γεμάτοι ακαθαρσία, ενώ εξωτερικά καλλωπίζετε την εμφάνισή σας. Οι υψηλοί, που κάθεστε πρώτοι στους δικαστικούς θρόνους, όταν όμως επιλέξατε να ακολασταίνετε, σερνόσασταν στα πυκνά φυτά και στους θάμνους.

Διότι δικές μας είναι οι εντολές, δικοί μας οι προφήτες, δικοί μας οι πατριάρχες· δικοί μας οι απ' αιώνος δίκαιοι. Σε εμάς άφησαν τον πλούτο τους εκείνοι που χάνονται μέσα στην αφροσύνη τους. Οι οικίες δε αυτών, του άφρονα και του ανόητου, είναι τάφοι εις τον αιώνα. Διότι εκείνων των οποίων ο βίος είναι γεμάτος από τα νεκρά έργα που προέρχονται από κάθε αμαρτία, αυτών οι οικίες είναι τάφοι εις τον αιώνα. Επειδή εκείνος που έχει γίνει νεκρός εξαιτίας των παραπτωμάτων του δεν κατοικεί σε οικία, αλλά σε τάφο, εφόσον η ψυχή του είναι νεκρωμένη. Διότι σε οικία μεν κατοικεί ο άδολος στο ήθος και απλός Ιακώβ, για τον οποίο έχει γραφεί ότι ήταν άνθρωπος άπλαστος και αγαθός, ο οποίος κατοικούσε σε οικία· σε τάφο δε κατοικεί ο παμπόνηρος, ο οποίος δεν θέτει ούτε καν θεμέλιο μετανοίας από τα νεκρά έργα, αλλά μοιάζει με τάφο ασβεστωμένο· ο οποίος από έξω μεν φαίνεται ωραίος, από μέσα δε είναι γεμάτος από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία.

Επομένως, για κάθε λόγο είναι αναγκαία η επιμέλεια του εσωτερικού ανθρώπου, ώστε ο νους να παραμένει απερίσπαστος και απολύτως προσηλωμένος στον σκοπό της δόξας του Θεού, προκειμένου, τηρώντας το πρόσταγμα του Κυρίου που είπε: «Κάντε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό»· και πάλι: «Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού, και τότε και το εξωτερικό του θα είναι όλο καθαρό», να καρποφορούμε από το περίσσευμα της αγαθής καρδιάς, άλλος εκατό, άλλος εξήντα και άλλος τριάντα, είτε με έργα είτε με λόγια, προς δόξαν του Θεού και του Χριστού Του, προσέχοντας παντού να μη λυπούμε το Άγιο Πνεύμα. Και έτσι να αποφύγουμε την καταδίκη του ίδιου του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Αλίμονό σας, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι εξωτερικά μεν φαίνονται ωραίοι, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία· έτσι και εσείς εξωτερικά μεν φαίνεστε στους ανθρώπους δίκαιοι, εσωτερικά όμως είστε γεμάτοι από υποκρισία και ανομία».

Τέτοια, λοιπόν, προς τους ανόσιους Φαρισαίους θα έλεγε ευλόγως ο Χριστός· προς το παρόν, όμως, απομακρύνει τον νόμο από το δικό του πρόσωπο, αν και ο ίδιος είναι ο νομοθέτης, και τον αποδίδει ωσάν μόνο στον Πατέρα, ακριβώς μέσω Εκείνου καταισχύνοντας τους αναιδείς Ιουδαίους, ο Οποίος θεωρούνταν από αυτούς ότι είναι και μεγαλύτερός του. Διότι, όπως έχουμε πει πολλές φορές, δεν τον αναγνώριζαν ακόμη ως Θεό κατά φύση, ούτε γνώριζαν ακόμη το βαθύ μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας, αλλά μάλλον θαύμαζαν τη δόξα του Μωυσή. <Αποκρίθηκε το πλήθος: Δαιμόνιο έχεις· ποιος ζητά να σε σκοτώσει; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε.> Αντιλαμβάνονται τις κατηγορίες και, βληθέντες ήδη από τους πικρούς λόγους που προέκυψαν από αυτές, προχωρούν σε άρνηση, όχι επειδή αποποιούνταν ουσιαστικά τη μιαιφονία, αλλά αποκρούοντας με περισσή σπουδή μόνο το να δίνουν την εντύπωση ότι καταλύουν τον νόμο· διότι το καύχημα των Φαρισαίων στηριζόταν μόνο στην οίηση. Γι' αυτό ακριβώς ο Χριστός τους αποκαλούσε ασβεστωμένους τάφους, οι οποίοι εξωτερικά μεν περιβάλλονται την ωραιότητα από την επιτηδευμένη τέχνη, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι από την ακαθαρσία των νεκρών. Νομίζω δε ότι λένε τέτοια πράγματα προσπαθώντας να απομακρύνουν τον φόβο από την προσδοκία ότι θα πάθει κάτι, όχι για να του δώσουν αληθινό θάρρος ότι δεν θα πάθει τίποτα, αλλά για να τον παρασύρουν σε επικίνδυνη παρρησία, νομίζοντας ότι τον πείθουν να μην σπεύδει να τους διαφεύγει.

Διότι, ενώ καταδικάζουν σε έσχατη ποινή Εκείνον που δεν είχε αμαρτήσει σε τίποτα, και επισωρεύουν μια τόσο φρικτή ασέβεια στο δικό τους κεφάλι, αποφεύγουν το κατώφλι του πραιτωρίου, θεωρώντας ότι θα τους γίνει αιτία μολυσμού, και αρνούνται με σπουδή να έρθουν σε επαφή με ακάθαρτους ανθρώπους. Επειδή, νομίζω, έχουν πιστέψει ότι οι λίθοι και τα σώματα των ομογενών τους ανθρώπων μπορούν να μολύνουν την ανθρώπινη ψυχή· αλλά για το χειρότερο από όλα τα κακά, την πιο άδικη μιαιφονία, νομίζουν ότι δεν τους προκαλεί απολύτως καμία βλάβη. Και το παράδοξο, ή μάλλον το πιο ανόητο και παράλογο από όλα, είναι ότι τηρούν τελετουργική αγνεία για τη σφαγή του προβάτου, το οποίο δεν προτυπώνει για εμάς τίποτα άλλο παρά τη σκιά του μυστηρίου του Χριστού· εκείνοι όμως, ενώ τιμούν τον τύπο του πράγματος, υβρίζουν την ίδια την αλήθεια. Διότι, ενώ υποκρίνονται αγνεία για τον τύπο, έχουν μολυνθεί με τη μιαιφονία κατά του Χριστού. Ορθά λοιπόν τους ονόμαζε άλλοτε μεν τάφους ασβεστωμένους, που είναι στολισμένοι εξωτερικά με επιτηδευμένα περιβλήματα, ενώ εσωτερικά είναι γεμάτοι με δυσώδη και απεχθή ακαθαρσία· άλλοτε πάλι έλεγε ότι διυλίζουν τον κώνωπα, αλλά καταπίνουν την κάμηλο. Διότι συχνά γίνονται σχολαστικοί στα πιο μικρά και ασήμαντα από όλα, για να το πούμε έτσι, ή και στα εντελώς ανύπαρκτα· διότι τι είναι στο κάτω κάτω ο κώνωπας;

Διότι, την ώρα της τροφής και του τραπεζιού, λαμβάνει ως σαφές παράδειγμα το ποτήρι και το πιάτο· και αποδεικνύει ότι πρέπει να είναι καθαροί και πλυμένοι εκείνοι που λατρεύουν ειλικρινά τον Θεό, και βεβαίως όχι μόνο από τη σωματική ακαθαρσία, αλλά και από εκείνη που είναι κρυμμένη μέσα στον νου, όπως ακριβώς βέβαια και τα σκεύη που εξυπηρετούν τα τραπέζια είναι καλό να απαλλάσσονται από τους εξωτερικούς ρύπους, και επιπλέον από τους εσωτερικούς. Διότι αυτός που έφτιαξε το εξωτερικό, λέει, έφτιαξε και το εσωτερικό· δηλαδή, αυτός που έκτισε το σώμα, δημιούργησε και την ψυχή. Πρέπει λοιπόν, εφόσον είναι δημιουργήματα του ενός φιλάρετου Θεού, να έχουν ταυτόχρονη την κάθαρση. Αλλά αυτό ήταν ασυνήθιστο στους Γραμματείς και τους Φαρισαίους· διότι μόνο μέχρι του σημείου να φαίνονται ότι είναι καθαροί, φρόντιζαν να κάνουν τα πάντα· μοιάζοντας με τάφους ασβεστωμένους, σύμφωνα με τη φωνή του ίδιου του Σωτήρα, που απέξω μεν είναι ωραίοι, αλλά από μέσα είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία. Αλλά δεν θέλει ο Χριστός να είμαστε τέτοιοι, αλλά άγιοι και άμωμοι και στην ψυχή και στο σώμα. Γι' αυτό και είπε κάποιος από τους δικούς μας: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και αγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι.» Και μάλιστα και ο Ησαΐας εκ μέρους του Θεού λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας, ενώπιον των οφθαλμών μου.»

Ας σε εγκωμιάζει ο πλησίον σου και όχι το δικό σου στόμα, ο ξένος και όχι τα δικά σου χείλη. —«Αλίμονο σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι μοιάζετε με ασβεστωμένους τάφους, οι οποίοι εξωτερικά μεν φαίνονται στους ανθρώπους ωραίοι, αλλά εσωτερικά είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία». Διότι όντως το φρόνημα των Ιουδαίων είναι γεμάτο από κάθε ακαθαρσία· και από τα φαύλα έργα δεν υπάρχει κανένα που να μην έχει τιμηθεί από αυτούς· επειδή, μη θέλοντας να γνωρίσουν τον θείο νόμο, αλλά και περιφρονώντας την εντολή που τους δόθηκε, παρέμεναν ανυπάκουοι και απειθείς.

Επομένως, όταν κάποιοι αμφιταλαντεύονται και ατιμάζουν τους τρόπους της ειλικρινούς αγάπης προς τον Θεό, προσκολλημένοι στις λατρείες των ειδώλων, τότε και ο Θεός επιτρέπει να κλυδωνίζονται χώρες και πόλεις από τις επιδρομές των εχθρών, και να γνωρίζουν την εμπειρία κάθε συμφοράς. Πρέπει λοιπόν να Τον λατρεύουμε, έχοντας ακλόνητη πίστη και τον νου μας σταθερά προσηλωμένο στην τιμή και τη δόξα Του. Διότι, για όσους έχουν διαφορετική διάθεση, θα ισχύσει αληθινά εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα». Και θα ακούσουν τον Χριστό να λέει: «Ουαί σε εσάς, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι εξωτερικά μεν φαίνονται ωραίοι στους ανθρώπους, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία». Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα επαρκέσει για την απόκτηση της αληθινής δόξας σε όσους έχουν επιλέξει τον ενάρετο βίο, το να αγαπούν να καλλωπίζονται μόνο με τους κενούς εξωτερικούς ωραϊσμούς, και να υπολογίζουν ελάχιστα την αγάπη προς τον Θεό. Καίτοι θα έπρεπε να θεωρούν άξιο της πιο επείγουσας σπουδής το να επιδιώκουν τη σταθερότητα στην ευσέβεια και την ακλόνητη πίστη. Μέσω αυτού μάλιστα, νομίζω, θα μπορούσε κανείς να καταπλουτίσει με τη χάρη της άνωθεν ευμένειας. Διότι η θεία και φιλάρετη φύση ευφραίνεται με όσους έχουν τέτοια διάθεση.

Και αναφορικά με τα χωρία των Γραφών, τα οποία παραθέτουν οι αδελφοί μας, αυτά μπορούν να ειπωθούν. Και πρώτα-πρώτα προς όσα αναφέρονται στον Ιεζεκιήλ, εφόσον σε αυτά επιθυμούν να στηρίζονται οι πιο απλοϊκοί: σύμφωνα με αυτές τις λέξεις δεν θα υπάρξει καν ανάσταση σαρκών, αλλά μόνο οστών και δερμάτων και νεύρων. Συγχρόνως όμως πρέπει να τους υποδείξουμε ότι παρασύρονται, επειδή δεν έχουν κατανοήσει τα γεγραμμένα. Διότι, αν γίνεται λόγος για οστά, δεν πρέπει οπωσδήποτε να εννοήσουμε τα κυριολεκτικά οστά, όπως ακριβώς ούτε στο χωρίο «διασκορπίσθηκαν τα οστά μας κοντά στον Άδη», και «διασκορπίσθηκαν όλα τα οστά μου» και «θεράπευσέ με, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου», όπου είναι φανερό ότι τα οστά δεν λέγονται με την κοινή έννοια. Προστίθεται εξάλλου στον λόγο ότι «αυτοί λένε ότι τα οστά μας έγιναν ξερά». Άραγε λένε «τα οστά μας έγιναν ξερά», επειδή θέλουν να αναστηθούν αφού συγκεντρωθούν; Αλλά αυτό είναι αδύνατον. Θα το έλεγαν μάλλον: «τα οστά μας έγιναν ξερά», επειδή βρέθηκαν σε αιχμαλωσίες και απώλεσαν κάθε ζωτική ικμάδα· γι' αυτό και προσθέτουν το «χάθηκε η ελπίδα μας, έχουμε αφανιστεί». Επομένως, η επαγγελία της αναστάσεως του λαού αφορά την έγερση από την πτώση και από την οιονεί νεκρότητα, με την οποία έχουν νεκρωθεί εξαιτίας των αμαρτημάτων τους, έχοντας παραδοθεί στους εχθρούς. Και οι αμαρτωλοί εξάλλου χαρακτηρίζονται από τον Σωτήρα ως «τάφοι γεμάτοι από νεκρά οστά και από κάθε ακαθαρσία».

Και σε αυτούς που πουλούσαν τα περιστέρια είπε: «Πάρτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»· και προσθέτει: «Θυμήθηκαν οι μαθητές του ότι είναι γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε». Αλλά και αναλαμβάνοντας ο ίδιος τους ονειδισμούς εκείνων που ονείδιζαν τον Θεό, έγινε εκδικητής αυτών· γι' αυτό έλεγε: «Και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν επάνω μου». Διότι, μην ανεχόμενος εκείνους που με τα ίδια τους τα έργα προκαλούσαν όνειδος στον νόμο της θεοσέβειας, απηύθυνε ελέγχους εναντίον των αρχόντων του έθνους. Γι' αυτό συμβούλευε τα πλήθη και τους μαθητές του λέγοντας: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν, να τα κάνετε και να τα τηρείτε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε. Διότι λένε και δεν κάνουν». Έπειτα στη συνέχεια, ελέγχοντάς τους κατά πρόσωπο, έλεγε: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους»· και πάλι: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους». Εξαιτίας λοιπόν τέτοιων ελέγχων εξύφαναν τη σκευωρία εναντίον του. Γι' αυτό εδώ λέει: «Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν επάνω μου. Και συγκάλυψα με νηστεία την ψυχή μου, και τούτο μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς».

Είναι προτιμότερο, ενώ είναι κανείς άριστος, να θεωρείται κακός, παρά όντας χείριστος να απολαμβάνει τη δόξα του αγαθού, και να είναι για τους ανθρώπους ένας ψεύτικος τάφος, ο οποίος, ενώ εσωτερικά αναδίδει δυσωδία από σάπια πτώματα, εξωτερικά αστράφτει από κονίαμα και τερπνά χρώματα. Ας τρέμουμε το μέγα Όμμα, το οποίο βλέπει ακόμη και στα έγκατα της γης, και στον μεγάλο βυθό της θάλασσας, καθώς και όσα κρύβει ο νους των ανθρώπων. Ο χρόνος δεν εξαλείφει τίποτε, αλλά τα πάντα είναι παρόντα ενώπιον του Θεού. Πώς θα μπορούσε, λοιπόν, κανείς να αποκρύψει τη δική του κακία;

Γι' αυτό μου φαίνεται ότι προς τούτο αποβλέπει η θεία φωνή του Ευαγγελίου, ότι δηλαδή Εκείνο είναι στο οποίο τα πάντα συνίστανται, όντας το πιο αιώνιο από όσα συγκρατούνται σε αυτό, το οποίο υποδεικνύει τη δική του συντηρητική δύναμη όλων των όντων σαν μέσα από αίνιγμα και κάποιο κάτοπτρο μέσω του σχήματος του σταυρού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι πρέπει ο Υιός του Ανθρώπου όχι απλώς να πεθάνει, αλλά να σταυρωθεί, ώστε να γίνει ο σταυρός θεολόγος για τους πιο διορατικούς, ανακηρύσσοντας με το σχήμα του την παντοδύναμη εξουσία Εκείνου που φανερώθηκε πάνω σε αυτόν και ο Οποίος είναι τα πάντα εν πάσι. Ας μην παρασιωπήσουμε, αδελφοί, ούτε εκείνον τον ευσχήμονα βουλευτή, τον Ιωσήφ από την Αριμαθαία, ο οποίος, αφού έλαβε ως δώρο εκείνο το άχραντο και άγιο σώμα, του περιθέτει καθαρή σινδόνη και το εναποθέτει σε καθαρό μνημείο. Ας γίνει νόμος για εμάς το έργο εκείνου του ευσχήμονος βουλευτή, ώστε να σκεπτόμαστε και να πράττουμε και εμείς παρόμοια: όταν λαμβάνουμε εκείνο το δώρο του σώματος, να μην το υποδεχόμαστε με ρυπωμένη τη σινδόνη της συνειδήσεως, ούτε να το εναποθέτουμε στο μνημείο της καρδιάς που αναδίδει δυσωδία από νεκρά οστά και από κάθε ακαθαρσία, αλλά, καθώς λέει ο απόστολος, να δοκιμάζει ο καθένας τον εαυτό του, ώστε η χάρις να μη γίνει καταδίκη για εκείνον που δέχεται αναξίως τη χάρη.

Και αυτά, αφού καταδουλώσουν την ακοή, την όραση και την όσφρηση, καθιστούν επιθυμητά τα μυσαρά πράγματα, τα αισχρά λόγια, τα πορνικά τραγούδια, τους σατανικούς χορούς, τις επαλείψεις με μύρα που παρασύρουν στις βδελυγμίες, τα βδελυρά καλλυντικά, τους στολισμούς με πολυτελή ενδύματα και κοσμήματα. Έτσι, οι εμπαθείς καλλωπίζονται εξωτερικά, εσωτερικά όμως περιβάλλονται σαν άσχημο προσωπείο τα πάθη της ατιμίας και όντως μοιάζουν με ασβεστωμένους τάφους, οι οποίοι εξωτερικά μεν φαίνονται ωραίοι, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι δυσωδία και κάθε ακαθαρσία.

Αυτόν τον ίδιο, λέει, οι Φρύγες τον ονομάζουν και Πάπα, επειδή τα έπαυσε όλα, τα οποία κινούνταν με τρόπο άτακτο και εσφαλμένο πριν από τη φανέρωσή του. Διότι το όνομα του Πάπα, λέει, είναι η φωνή όλων ομού «των επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», που λένε: παύσε, παύσε την ασυμφωνία του κόσμου και φέρε «ειρήνη σε όσους είναι μακριά»—δηλαδή στους υλικούς και χοϊκούς—και «ειρήνη σε όσους είναι κοντά»—δηλαδή στους πνευματικούς και νοερούς τέλειους ανθρώπους. Λένε επίσης οι Φρύγες ότι αυτός ο ίδιος είναι και νεκρός, σαν να είναι θαμμένος μέσα στο σώμα ως σε μνήμα και τάφο. Αυτό, λέει, είναι το γραμμένο: «είστε τάφοι ασβεστωμένοι, γεμάτοι εσωτερικά από οστά νεκρών», επειδή δεν υπάρχει, λέει, μέσα σας ο ζωντανός άνθρωπος. Και πάλι, λέει: «θα αναπηδήσουν από τα μνήματα οι νεκροί»—δηλαδή από τα χοϊκά σώματα, έχοντας αναγεννηθεί πνευματικοί, όχι σαρκικοί. Αυτή, λέει, είναι η ανάσταση που πραγματοποιείται μέσω της πύλης των ουρανών, διά της οποίας όσοι δεν εισήλθαν, λέει, παραμένουν όλοι νεκροί.

Επομένως, ούτε αυτό που ειπώθηκε από εκείνον αποτελεί ύβρη, εκτός εάν θεωρούσε κανείς ύβρη και τα λόγια του Χριστού, όταν λέει: Ουαί υμίν, Γραμματείς και Φαρισαίοι, διότι μοιάζετε με ασβεστωμένους τοίχους. Ναι, λέει κάποιος· αλλά εάν τα έλεγε πριν χτυπηθεί, δεν θα ήταν έκφραση θυμού, αλλά παρρησίας. Αλλά εξήγησα την αιτία, ότι δηλαδή δεν ήθελε να περιφρονηθεί.

Διότι βεβαίως δεν θα ήταν πρέπον, λέει, ώ άνδρες, σε αυτή την ηλικία, να παρουσιαστεί ενώπιόν σας σαν νέος που κατασκευάζει λόγους. Και δες τη μεγάλη γελοιότητα. Διότι αυτό ακριβώς που τον έκανε να το αποφεύγει, θεωρώντας το αισχρό, ανάξιο της φιλοσοφίας και έργο νεαρών, αυτό περισσότερο από όλα ο ίδιος το επιτήδευσε. Έτσι, τα πάντα ήσαν αποτέλεσμα μόνον ματαιοδοξίας· και στον Πλάτωνα δεν υπάρχει τίποτε άλλο να θαυμάσει κανείς, παρά μόνο αυτό. Και όπως ακριβώς τους τάφους που είναι εξωτερικά ασβεστωμένοι, εάν αφαιρέσεις το επικάλυμμά τους, θα δεις ότι είναι γεμάτοι από πύον, δυσοσμία και σαθρά οστά· έτσι και τα δόγματα του φιλοσόφου, εάν τα απογυμνώσεις από τη γοητεία των λέξεων, θα δεις ότι είναι γεμάτα από πολλή βδελυγμία, και μάλιστα όταν φιλοσοφεί περί της ψυχής, τιμώντας την υπέρμετρα αλλά και βλασφημώντας την. Διότι αυτή είναι η διαβολική παγίδα, να μην τηρεί πουθενά το μέτρο, αλλά με τις υπερβολές και προς τα δύο άκρα να οδηγεί στη δυσφημία όσους αιχμαλωτίζονται από αυτήν. Διότι τη μια στιγμή λέει ότι αυτή είναι από την ουσία του Θεού· την άλλη στιγμή, αφού την έχει εξυψώσει τόσο υπέρμετρα και ασεβώς, την καθυβρίζει πάλι με μια άλλη υπερβολή, εισάγοντάς την σε χοίρους και όνους, και σε ζώα ακόμη πιο ατιμωτικά από αυτά. Αλλά γι' αυτά αρκεί· μάλλον δε και αυτά είναι πέραν του μέτρου.

Εσείς όμως κάνετε το αντίθετο, λέει· τηρώντας τα μικρά και εξωτερικά, παραμελείτε τα μεγάλα και εσωτερικά. Από αυτό προκύπτει η μέγιστη βλάβη, διότι, νομίζοντας ότι έχετε κατορθώσει το παν, περιφρονείτε τα υπόλοιπα. Αφού δε τα περιφρονείτε, ούτε προσπαθείτε ούτε επιχειρείτε να τα κατορθώσετε. Έπειτα, πάλι τους στηλιτεύει για την κενοδοξία τους, αποκαλώντας τους ασβεστωμένους τάφους και επισυνάπτοντας σε όλα το: «Υποκριτές»· πράγμα που αποτελεί την αιτία όλων των κακών και την αφορμή της απώλειάς τους.

Και δεν τους αποκάλεσε απλώς ασβεστωμένους τάφους, αλλά είπε ότι γέμουν από ακαθαρσία και υποκρισία. Αυτά δε τα έλεγε, φανερώνοντας την αιτία για την οποία δεν πίστεψαν, ότι δηλαδή ήταν πλήρεις υποκρισίας και ανομίας. Αυτά δεν τα προσάπτει μόνο ο Χριστός, αλλά και οι προφήτες συνεχώς τους τα εγκαλούν, ότι δηλαδή διαπράττουν αρπαγές και ότι οι άρχοντές τους δεν κρίνουν σύμφωνα με τη δικαιοσύνη· και παντού θα μπορούσε να βρει κανείς τις μεν θυσίες να απορρίπτονται, ενώ αυτά να επιζητούνται.

Διότι όσα πράχθηκαν από εκείνη αποτελούν σαφή διδασκαλία για όσα οφείλουν να γίνονται πάντοτε από εμάς· και η συνομιλία του Σωτήρος μαζί της θα αποτελεί παρηγοριά για τους αμαρτωλούς. Διότι ποιος, ακούγοντας ότι μια γυναίκα στιγματισμένη με αμέτρητες κηλίδες, μόνο και μόνο επειδή κατέφυγε σε Αυτόν και έχυσε στα πόδια Του θερμές σταγόνες δακρύων, έλαβε τη χειροτονία της παρθενίας, δεν θα συγκινηθεί; Επιδείξτε την ίδια διαγωγή, ώστε να τρυγήσετε τον ίδιο καρπό. Διότι ποιος, αναλογιζόμενος τη μεταστροφή εκείνης και την αμοιβή της, δεν θα ασκήσει το ίδιο φρόνημα, ώστε να βρει την ίση ανταπόδοση; Διότι τι άλλο είναι η πόρνη, παρά διαφθορά, ή προφανής ύβρις της φύσεως, ή δημόσιος εξευτελισμός του γυναικείου φύλου, λύμη των σωμάτων και των ψυχών, λοιμός που χρησιμοποιεί την τέρψη, τάφος ασβεστωμένος, ακατάσχετο και ακόρεστο στόμα του άδη, καλλωπισμένο προπύλαιο του θανάτου, τερπνό δηλητήριο, αναίδεια που εκδηλώνεται απροκάλυπτα, αναίσχυντη αισχύνη, ευπρόσωπος όλεθρος, δόλωμα των ασελγών τεχνασμάτων, ξόβεργα για τους νέους, κάπηλος των ίδιων της των μελών, βυθός της απώλειας, αγαπητό ναυάγιο, κοινή συμφορά κάθε αμαρτίας, θρασύ εργαστήριο, διδάσκαλος κάθε παρανομίας, δημιουργός της έχθρας προς τον Θεό, καύσιμη ύλη της γέεννας του αιώνιου πυρός; Και όμως, αυτή που υπήρξε υπηρέτρια τέτοιων και τόσων μεγάλων κακών, επειδή ενάντια στη συνήθειά της αγάπησε σφοδρά τη σωφροσύνη, καταγράφηκε στα βιβλία των Ευαγγελίων.

Επομένως, εάν αναλογιστείς τι από τα ωραία κρύβεται πίσω από τα μάτια, τι πίσω από την ευθεία μύτη, τι πίσω από το στόμα και τις παρειές, θα πεις ότι η ευμορφία του σώματος δεν είναι τίποτε άλλο παρά τάφος ασβεστωμένος· διότι εσωτερικά είναι γεμάτα από τόση ακαθαρσία. Έπειτα, εάν μεν δεις κάποιο ράκος που έχει επάνω του κάτι παρόμοιο, όπως φλέγμα ή σίελο, δεν ανέχεσαι ούτε με τις άκρες των δακτύλων σου να το αγγίξεις, αλλά ούτε καν να το αντικρίσεις· για τα ταμεία όμως και τις αποθήκες αυτών των πραγμάτων καταλαμβάνεσαι από πάθος; Εκείνος λοιπόν που είναι φιλοσώματος και κυριεύεται από πάθος για μια εύμορφη κόρη, εάν ήθελε να κατανοήσει λογικά το ειδεχθές της ουσίας, θα το διαπιστώσει από την ίδια την όψη των πραγμάτων. Διότι πολλές συνομήλικες της ποθούμενης γυναίκας, συχνά μάλιστα και λαμπρότερες, όταν πέθαναν, μετά από μία ή δύο ημέρες ανέδιδαν δυσωδία, ιχώρα και σήψη σκωλήκων. Αναλογίσου, λοιπόν, άνθρωπε, τι είδους κάλλος αγαπάς και για ποια ευμορφία καταλαμβάνεσαι από πάθος.

Αλλά ούτε και κατανόησαν· διότι δεν κατανόησαν τη δύναμη των θαυμάτων του, το πόσων συμβόλων αποτελούσαν εικόνες· δεν κατανόησαν τον κρυμμένο θησαυρό στον αγρό, δηλαδή την αποκρυμμένη μέσα στη σάρκα θεότητα, η οποία κατοικεί στους ουρανούς μαζί με τον Πατέρα· δεν κατανόησαν τα γεγονότα που συνέβησαν με τον Λάζαρο· δεν κατανόησαν τον λίθο που αποκυλίστηκε από το μνήμα, ότι δηλαδή υποδήλωνε την απομάκρυνση της ανόητης καρδιάς των ανθρώπων· δεν κατανόησαν το ίδιο το μνήμα και τον Λάζαρο που κειτόταν μέσα επί τέσσερις ημέρες, τίνος πράγματος αποτελούσε τύπο, ότι δηλαδή ως εικόνα του σώματος ο τάφος περιείχε μέσα του τον νου, ο οποίος είχε πεθάνει και νεκρωθεί. Διότι, όντως, το σώμα μας ήταν τάφος πριν από την παρουσία του Χριστού, όπως λέει στο Ευαγγέλιο: «Τάφοι ασβεστωμένοι». Πράγματι, ήμασταν τάφοι γεμάτοι από νεκρά αμαρτήματα, έχοντας μέσα μας τον νου θανατωμένο από τις ηδονές, νεκρό εδώ και τέσσερις ημέρες και ο οποίος ήδη έζε, τον νου που συνίσταται από τέσσερις γενικές αρετές: τη φρόνηση, τη δικαιοσύνη, την ανδρεία και τη σωφροσύνη. Ομοίως και το σώμα έχει συσταθεί από τέσσερα στοιχεία: το θερμό, το ψυχρό, το υγρό και το ξηρό.

Γνωρίζω ότι θαυμάζεις τώρα την ομορφιά της Ερμιόνης και κρίνεις ότι δεν υπάρχει τίποτε όμοιο με την ευμορφία της πάνω στη γη· αλλά, εάν το θελήσεις, φίλε μου, θα γίνεις τόσο πιο ευπρεπής και ωραιότερος από αυτήν, όσο ανώτεροι είναι οι χρυσοί ανδριάντες από τους πήλινους. Διότι, εάν η ομορφιά του σώματος εκπλήσσει και αναπτερώνει κατ' αυτόν τον τρόπο τις ψυχές των πολλών, όταν η ομορφιά αυτή ακτινοβολεί μέσα στην ψυχή, τι θα μπορούσε να σταθεί ίσο απέναντι σε κάτι τόσο καλό και ωραίο; Διότι η υπόσταση αυτού του σωματικού κάλλους δεν είναι τίποτε άλλο παρά φλέγμα και αίμα και εκκρίσεις και χολή και χυλός από μασημένη τροφή. Επειδή με αυτά αρδεύονται και οι οφθαλμοί και οι παρειές και όλα τα υπόλοιπα μέρη, και εάν δεν δεχθούν κάθε μέρα εκείνη την άρδευση που ανεβαίνει από το στομάχι και το ήπαρ, τότε, καθώς το δέρμα θα συρρικνωνόταν αφύσικα και οι οφθαλμοί θα βούλιαζαν, αμέσως θα χανόταν όλη η ομορφιά της όψεως. Ώστε, εάν αναλογιστείς τι κρύβεται πίσω από τους ωραίους οφθαλμούς, και τι πίσω από την ίσια μύτη, και τι πίσω από το στόμα και τις παρειές, δεν θα αποκαλέσεις την ευμορφία του σώματος τίποτε άλλο παρά τάφο ασβεστωμένο· από τόση εσωτερική ακαθαρσία είναι γεμάτη. Έπειτα, ενώ αν δεις ένα ρούχο που να έχει κάτι από αυτά, όπως για παράδειγμα φλέγμα ή σάλιο, δεν ανέχεσαι να το αγγίξεις ούτε με τις άκρες των δακτύλων σου, αλλά ούτε καν να το βλέπεις δεν αντέχεις· κι όμως, από τα ταμεία και τις αποθήκες αυτών των πραγμάτων έχεις συναρπαστεί.

Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει και το εξωτερικό τους καθαρό. Αλίμονο σε σας, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι από έξω μεν φαίνονται ωραίοι.

Πρώτη σοφία είναι το να περιφρονεί κανείς τη σοφία που βρίσκεται στα λόγια, στις περιστροφές των λέξεων και στις κίβδηλες και περιττές αντιθέσεις. Είθε να αξιωθώ εγώ να πω πέντε λόγια μέσα στην εκκλησία με σύνεση, παρά μύρια με γλώσσα ακατάληπτη και με ασαφή φωνή σάλπιγγας. Αυτήν τη σοφία επαινώ· αυτήν ασπάζομαι, μέσω της οποίας οι άσημοι δοξάστηκαν, και για την οποία οι περιφρονημένοι προτιμήθηκαν, και με την οποία οι ψαράδες σαγήνευσαν ολόκληρη την οικουμένη με τα δεσμά του Ευαγγελίου, νικώντας την καταργούμενη σοφία με τον συνοπτικό και τελεσίδικο λόγο. Διότι για εμένα δεν είναι σοφός αυτός που είναι σοφός μόνο στα λόγια, ούτε εκείνος που έχει μεν εύστροφη γλώσσα, αλλά ψυχή απαίδευτη· όπως ακριβώς όσοι από τους τάφους είναι εξωτερικά ευπρεπείς και ωραίοι, ενώ εσωτερικά σαπίζουν από νεκρούς και συγκαλύπτουν πολλή δυσωδία. Αντίθετα, σοφός είναι εκείνος που λέει μεν λίγα για την αρετή, αποδεικνύει όμως πολλά με τα έργα του, και προσδίδει αξιοπιστία στα λόγια του μέσω του βίου του.

Και πάλι σε άλλο σημείο: Αλίμονο σε εκείνους που επισύρουν τις αμαρτίες τους σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες σαν με το λουρί του ζυγού της δαμάλεως, σε αυτούς που λέγουν: Ας πλησιάσει γρήγορα, και ας έλθει η βουλή του Αγίου του Ισραήλ, για να τη γνωρίσουμε. Αλίμονο σε αυτούς που λέγουν το πονηρό καλό <και το καλό πονηρό>, που παρουσιάζουν το φως ως σκοτάδι και το σκοτάδι ως φως, που παρουσιάζουν το πικρό ως γλυκό και το γλυκό ως πικρό. Εναντίον λοιπόν του μόνου άμωμου και δίκαιου φωτός, το οποίο στάλθηκε στους ανθρώπους από τον Θεό, σπεύσατε να διαδοθούν σε όλη τη γη πικρά και σκοτεινά και άδικα λόγια. Διότι σας φάνηκε ενοχλητικός, όταν φώναζε ανάμεσά σας: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου είναι οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. Και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών μέσα στον ναό. Και φώναζε: Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές, διότι αποδεκατίζετε τον δυόσμο και το πήγανο, αλλά την αγάπη του Θεού και την κρίση την παραβλέπετε· είστε τάφοι ασβεστωμένοι, που από έξω φαίνονται ωραίοι, από μέσα όμως είναι γεμάτοι οστά νεκρών. Και στους γραμματείς: Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς, διότι έχετε τα κλειδιά, και εσείς οι ίδιοι δεν εισέρχεστε αλλά και αυτούς που εισέρχονται τους εμποδίζετε· τυφλοί οδηγοί.

Εάν, λοιπόν, όσοι είναι δάσκαλοί σας, μόνο αυτά σας εξηγούν, δηλαδή γιατί δεν αναφέρονται θηλυκές καμήλες σε αυτό το χωρίο, ή τι είναι αυτές που ονομάζονται θηλυκές καμήλες, ή γιατί υπάρχουν τόσα μέτρα σιμιγδαλιού και τόσα μέτρα λαδιού στις προσφορές, και μάλιστα με τρόπο ταπεινό και χαμερπή, ενώ τα μεγάλα και άξια έρευνας ζητήματα δεν τολμούν ποτέ ούτε να τα πουν ούτε να τα εξηγήσουν, ή, όταν εμείς τα εξηγούμε, σας παραγγέλλουν να μην τα ακούτε καθόλου ούτε να έρχεστε σε συζήτηση μαζί μας, άραγε δεν θα ακούσουν δίκαια αυτά που τους είπε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Τάφοι ασβεστωμένοι, που απ' έξω φαίνονται ωραίοι, ενώ από μέσα είναι γεμάτοι από οστά νεκρών, που αποδεκατίζετε τον δυόσμο, αλλά καταπίνετε την καμήλα, τυφλοί οδηγοί»; Εάν, λοιπόν, δεν περιφρονήσετε τις διδασκαλίες εκείνων που υψώνουν τον εαυτό τους και θέλουν να ονομάζονται «Ραββί, ραββί», και δεν προσέλθετε στους προφητικούς λόγους με τέτοια σταθερότητα και τέτοιο νου, ώστε να πάθετε από τους δικούς σας ανθρώπους τα ίδια που έπαθαν και οι ίδιοι οι προφήτες, δεν μπορείτε να λάβετε απολύτως καμία ωφέλεια από τα προφητικά κείμενα.

Ή μήπως δεν καθαρίζουμε και εμείς «το εξωτερικό του ποτηριού και της παροψίδας», ενώ το «εσωτερικό» μας είναι γεμάτο από «αρπαγή και πλεονεξία», ή μάλλον από «ακράτεια;» Ή μήπως δεν προσφέρουμε και εμείς ως δέκατο τον πήγανο και τον δυόσμο, και κάθε λαχανικό, και παραβλέπουμε την κρίση και την αγάπη του Θεού; Ή μήπως δεν είμαστε και εμείς σαν τα άδηλα μνημεία, που «εξωτερικά μεν φαινόμαστε στους ανθρώπους δίκαιοι, εσωτερικά όμως είμαστε γεμάτοι από υποκρισία και ανομία και κάθε ακαθαρσία;» Ή μήπως δεν οικοδομούμε και εμείς «τους τάφους» των Μαρτύρων, και δεν στολίζουμε τα «μνημεία» των Αποστόλων, και εντούτοις είμαστε όμοιοι με αυτούς που τους φόνευσαν; Ποιος λοιπόν δεν θα μας κλάψει που βρισκόμαστε σε τέτοια κατάσταση; Ποιος δεν θα θρηνήσει για την τόσο μεγάλη μας αιχμαλωσία; Γι' αυτό, «οι πολύτιμοι» υιοί του Θεού λογαριαστήκαμε σαν «πήλινα σκεύη». Γι' αυτό αμαυρώθηκε το «χρυσάφι»· αλλοιώθηκε το «αγαθό» ασήμι. Γι' αυτό οι Ναζωραίοι της Σιών, που έλαμψαν «περισσότερο από το χιόνι», γίναμε σαν Αιθίοπες· αυτοί που λευκάνθηκαν «περισσότερο από το γάλα», σκοτείνιασαν περισσότερο από το μαύρο. Γι' αυτό «η όψη μας σκοτείνιασε περισσότερο από την καπνιά». Εμείς που ανατραφήκαμε «στα πορφυρά», ντυθήκαμε «την κοπριά· και μεγάλωσε η ανομία μας περισσότερο από» τις ανομίες «των Σοδόμων.» Γι' αυτό, από «υιοί της ημέρας και» του «φωτός», γίναμε «υιοί της νύχτας και του σκότους». Γι' αυτό, από υιοί της βασιλείας, γίναμε υιοί της γέεννας.

Βεβαιότατα, κανένα ερπετό, κανένας δράκοντας, κανένα θηρίο δεν είναι τόσο μισητό απέναντί σου, αμαρτωλέ, όσο μισητός είσαι εσύ στον Θεό λόγω της αμαρτίας. Και παρ' όλα αυτά, εσύ ο ταλαίπωρος δεν βλέπεις τη μολυσμένη σου ψυχή, ώστε να λυπηθείς, αλλά σαν το παγώνι καμαρώνεις, είτε για τα όμορφα ρούχα που φοράς, είτε για το ωραίο σου πρόσωπο, είτε για την άλλη εξωτερική σου εμφάνιση. Γι' αυτό και ο Κύριος με απόλυτο δίκιο ονόμασε εσένα και τους ομοίους σου τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι εξωτερικά μεν έχουν ένα ωραίο μάρμαρο ή μια όμορφη επιγραφή, μέσα όμως είναι γεμάτοι από βρωμερά κόκαλα: «Ουαί υμίν ... ότι παρομοιάζετε τάφοις κεκονιαμένοις, οίτινες έξωθεν μεν φαίνονται ωραίοι, έσωθεν δε γέμουσιν οστέων νεκρών, και πάσης ακαθαρσίας».

Όπως ακριβώς η μέλισσα, εργαζόμενη κρυφά, φτιάχνει την κηρήθρα μέσα στην κυψέλη, έτσι και η χάρη εργάζεται κρυφά μέσα στις καρδιές την αγάπη της και τις μεταβάλλει από την πικρία στη γλυκύτητα, και από την τραχύτητα στη λειότητα. Και όπως ο αργυροχόος και χαράκτης, σκαλίζοντας έναν δίσκο, σκεπάζει τμηματικά τις διάφορες παραστάσεις που χαράσσει, και όταν τελειώσει, τότε τον φανερώνει να αστράφτει στο φως, έτσι και ο Κύριος, ο αληθινός τεχνίτης, σκαλίζει τις καρδιές μας και τις ανακαινίζει μυστηριωδώς, μέχρις ότου αυτές αναχωρήσουν από το σώμα, και τότε φανερώνεται το κάλλος της ψυχής. Διότι εκείνοι που θέλουν να κατασκευάσουν σκεύη και να αποτυπώσουν παραστάσεις, πρώτα τα πλάθουν με κερί και έπειτα χύνουν το μέταλλο σύμφωνα με το ομοίωμα εκείνου, ώστε το έργο να λάβει το αντίστοιχο σχήμα. Έτσι και η αμαρτία, όντας πνεύμα, έχει εικόνα και μεταβάλλεται σε πολλές μορφές. Παρομοίως και ο έσω άνθρωπος είναι μια μορφή που έχει εικόνα και σχήμα· διότι ο έσω άνθρωπος είναι ομοίωμα του έξω. Μεγάλο, λοιπόν, και τίμιο είναι αυτό το σκεύος, επειδή, από όλα τα κτίσματα, εκεί ευδόκησε ο Κύριος. Και οι μεν αγαθοί λογισμοί της ψυχής μοιάζουν με πολύτιμους λίθους και μαργαριτάρια, ενώ οι ακάθαρτοι λογισμοί είναι γεμάτοι από «οστά νεκρών και κάθε ακαθαρσία» και δυσωδία.

Όπως ακριβώς αν υπάρχει ένα φθαρμένο πουγκί γεμάτο μαργαριτάρια, έτσι και οι Χριστιανοί, ενώ κατά τον εξωτερικό άνθρωπο οφείλουν να είναι ταπεινοί και περιφρονημένοι, εσωτερικά, στον έσω άνθρωπο, κατέχουν το πολύτιμο μαργαριτάρι. Άλλοι πάλι μοιάζουν με «τάφους ασβεστωμένους», οι οποίοι εξωτερικά μεν είναι διακοσμημένοι και πανέμορφοι, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και πολλή δυσοσμία και ακάθαρτα πνεύματα. Αυτοί είναι νεκροί ως προς τον Θεό και έχουν ενδυθεί κάθε αισχύνη και ρυπαρότητα και το σκοτάδι του αντικειμένου. Ο απόστολος λέει ότι ο νήπιος, όσο καιρό είναι μικρός, βρίσκεται «υπό επιτρόπους και οικονόμους» των πονηρών πνευμάτων, τα οποία πνεύματα δεν θέλουν το νήπιο να μεγαλώσει, ώστε, όταν γίνει τέλειος άνδρας, να μην αρχίσει να αναζητά τα του οίκου του και να διεκδικεί την κυριότητα.

Όπως ακριβώς εάν υπάρχει ένα πουγκί φτιαγμένο από σάκκο και ευτελές, το οποίο όμως είναι γεμάτο μαργαριτάρια, έτσι και οι Χριστιανοί ως προς τον εξωτερικό άνθρωπο οφείλουν να είναι ταπεινοί και ευκαταφρόνητοι, έχοντας εσωτερικά, στον εσωτερικό άνθρωπο, το πολύτιμο μαργαριτάρι, ώστε να μη φανούν στον κόσμο ότι είναι κάτι σπουδαίο, μολονότι είναι μεγάλοι ενώπιον του Θεού. Ή όπως εάν υπάρχει ένα πήλινο σκεύος γεμάτο χρυσάφι ή γεμάτο από βάλσαμο, έτσι και οι Χριστιανοί ως προς τον εξωτερικό άνθρωπο οφείλουν να είναι ευκαταφρόνητοι, έχοντας εσωτερικά το πολύτιμο μαργαριτάρι. Επειδή υπάρχουν άλλοι που μοιάζουν με ασβεστωμένους τάφους, οι οποίοι εξωτερικά μεν είναι ζωγραφισμένοι και πανέμορφοι, «εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι από οστά νεκρών» και πολλή δυσωδία και ακάθαρτα πνεύματα.

Οι μεν αγαθοί λογισμοί της ψυχής μοιάζουν με πολύτιμους λίθους και μαργαριτάρια, ενώ οι ακάθαρτοι λογισμοί είναι γεμάτοι από «οστά και κάθε ακαθαρσία». Διότι οι Χριστιανοί ανήκουν σε άλλον αιώνα, είναι υιοί του επουράνιου Αδάμ, νέο γέννημα, τέκνα του Αγίου Πνεύματος, φωτεινοί αδελφοί του Χριστού, μαζί με τους οποίους είθε να αξιωθούμε και εμείς να είμαστε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου και Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, στον οποίο πρέπει δόξα, τιμή και μεγαλοπρέπεια στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εσείς από τους μοναχούς που θεωρείστε σπουδαίοι, διαμορφώστε το εσωτερικό σας με την ευσέβεια και τότε το εξωτερικό θα είναι οπωσδήποτε καθαρό ενώπιόν μου. Διότι το ένα θα είναι προς ωφέλεια δική σας και εκείνων που βλέπουν τα καλά σας έργα, το άλλο όμως είναι το ποθητό σε εμένα τον δημιουργό των πάντων και στις νοερές και θείες μου τάξεις. Εάν όμως στολίζετε τον εξωτερικό ανδριάντα μόνο με την εξωτερική σεμνότητα των ηθών, και σε αυτούς που σας βλέπουν φαίνεστε φίλοι μου μέσω της εξωτερικής άσκησης των κόπων, ενώ για τη φίλη σε εμένα εικόνα δεν φροντίζετε καθόλου για τον καθαρισμό και τον στολισμό της με προθυμία, με δάκρυα και με κόπους, μέσω της οποίας και σε εμένα και σε όλους φαίνεστε ξεκάθαρα ως άνθρωποι λογικοί και θείοι, τότε μου μοιάζετε πραγματικά με σάπιους τάφους, όπως ακριβώς άλλοτε οι Φαρισαίοι, καθώς προείπα ελέγχοντας την αφροσύνη τους: εξωτερικά λαμπροί, ενώ εσωτερικά είναι σάπιοι, γεμάτοι από νεκρά οστά, μεστοί από φαύλα έργα, από σάπια καρδιά, από κακές ενθυμήσεις, λόγια, πάθη, λογισμούς και δόλιες σκέψεις. Διότι ποιος ζήτησε από εσάς αυτά, εννοώ τη νηστεία, τη σκληραγωγία, τους κόπους, τα απεριποίητα μαλλιά, το δέσιμο με σίδερα, το τρίχινο ένδυμα, το πλήθος των ρόζων στα γόνατα, τον ύπνο στο σκληρό έδαφος, το χόρτο ως στρώμα του κρεβατιού και κάθε άλλη κακοπάθεια του βίου;

Πρέπει δε να πλένουμε τα εσωτερικά, δηλαδή την ψυχή, ώστε με την καθαρότητα της ψυχής να λάμψει μαζί και η εξωτερική σεμνοπρέπεια. «Αλίμονο σε σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι από έξω μεν φαίνονται ωραίοι, από μέσα δε είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία· έτσι και εσείς, από έξω μεν φαίνεστε στους ανθρώπους δίκαιοι, από μέσα δε είστε γεμάτοι από υποκρισία και ανομία.» Και αυτή η παραβολή κατανοείται παρόμοια με την προηγούμενη· διότι φρόντιζαν ως προς την εξωτερική τους κατάσταση να φαίνονται σεμνοί, όπως οι ασβεστωμένοι τάφοι, δηλαδή αυτοί που έχουν λευκανθεί με γύψο και ασβέστη· τα εσωτερικά τους όμως ήταν γεμάτα από κάθε ακαθαρσία και από νεκρά και σαπισμένα έργα. «Αλίμονο σε σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι οικοδομείτε τους τάφους των προφητών και στολίζετε τα μνημεία των δικαίων, και λέτε: Αν ζούσαμε στις ημέρες των πατέρων μας, δεν θα ήμασταν συμμετέχοντες μαζί τους στο αίμα των προφητών.»

Και επιστρέφοντας ο μέγας τη χούφτα με τους χουρμάδες λέει με δάκρυα: «Επειδή εμείς έχουμε αναλάβει τη διαχείριση του κόπου και των αναγκών των αδελφών, γι' αυτό τα εξουσιάζουμε για να τα καταναλώνουμε οι ίδιοι; Και πού είναι ο φόβος του Θεού; Άραγε πέρασες από όλες τις καλύβες των αδελφών αυτή την ώρα και βεβαιώθηκες ότι δεν υπάρχει κανείς ασθενής; Διότι και γι' αυτά ακόμη ο Θεός είναι κριτής.» 75. «Έχοντας πειστεί, λοιπόν, αδελφοί, για τη μέλλουσα ανάσταση των σωμάτων, οφείλουμε να γνωρίζουμε και την πνευματική ανάσταση, καθώς είπε ο ίδιος ο Κύριος: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, κι αν πεθάνει, θα ζήσει». Διότι είναι αληθινός ο λόγος του Κυρίου ότι: «Κάθε αμαρτωλός που πιστεύει και εφαρμόζει τις εντολές, η ψυχή του θα ζήσει». Επειδή θάνατος της ψυχής είναι η αμαρτία και ζωή είναι η δικαιοπραγία. Ας εξετάσουμε δε και τούτο, αδελφοί, πώς ο Κύριος άλλοτε μεν μας έδινε υποδείξεις διδάσκοντας με τις πράξεις Του (γιατί όταν Τον λοιδορούσαν λέγοντας: «Έχεις δαιμόνιο», δεν ανταπέδιδε τη λοιδορία), άλλοτε δε μας διαπαιδαγωγούσε με τον λόγο Του, ελέγχοντας τους γραμματείς και φαρισαίους, όπως λέει πολλές φορές: «Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και φαρισαίοι»· και τους αποκαλούσε τυφλούς οδηγούς και τάφους ασβεστωμένους και άλλα παρόμοια με αυτά.»