Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:29

Ματθ. 23, 29-36 Ας ερευνήσουμε με ακρίβεια τι άραγε λέει ο Σωτήρας. Οι μεν πατέρες των Ιουδαίων σκότωσαν κατά καιρούς τους αγίους προφήτες που τους μετέφεραν τον θείο λόγο· οι απόγονοί τους όμως, ομολογώντας ότι οι προφήτες υπήρξαν σεπτοί και τίμιοι, τους περιέβαλαν με στεφάνια, δηλαδή τα μνημεία τους, απονέμοντάς τους την τιμή που αρμόζει απόλυτα στους αγίους, και αυτοί οι ίδιοι, επειδή πίστεψαν ότι εκείνοι ήταν προφήτες και άγιοι άνδρες, έγιναν κριτές εκείνων που τους σκότωσαν· διότι με όσα αποφάσισαν να τιμούν τους δολοφονημένους, με τα ίδια αυτά κατηγορούν τους προγόνους τους ότι ενήργησαν ασεβώς. Αλλά αυτοί που καταδίκασαν τους ίδιους τους πατέρες τους για τόσο φοβερές δολοφονίες, έμελλε να κυριευθούν από τα ίδια κακά, ή μάλλον από ακόμη χειρότερα. Διότι από τη μια «σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής», και από την άλλη πρόσθεσαν στις εναντίον του ασέβειες και άλλες δολοφονίες εναντίον των θεσπέσιων μαθητών του· διότι εφόσον κάποιος εξετάζει τις αδικίες των άλλων κρίνοντας με βάση τη φυσική λογική, βλέπει το κακό και το κατακρίνει, όταν όμως ο ίδιος παρασύρεται στα ίδια πάθη, φέρεται προς αυτά σαν να είναι τυφλός.

Αυτό κάπου βρίσκεται να λέει και ο Χριστός. Διότι δικαίως ελέγχει τη σύναξη των απαίδευτων γραμματέων και Φαρισαίων. Και είπε τα εξής: «Ουαί σε εσάς γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι οικοδομείτε τους τάφους των προφητών και κοσμείτε τα μνήματα των δικαίων, και λέγετε: Αν ζούσαμε στις ημέρες των πατέρων μας, δεν θα ήμασταν κοινωνοί τους στο αίμα των προφητών. Ώστε μαρτυρείτε για τον εαυτό σας, ότι είστε υιοί εκείνων που φόνευσαν τους προφήτες· και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Επομένως, είναι αναγκαίο για εμάς, εφόσον είμαστε αληθινά σώφρονες και διαθέτουμε υγιή νου, να ακολουθούμε με ζήλο όσο το δυνατόν περισσότερο τους πιο δόκιμους από τους πατέρες, και να αποβάλλουμε τη μίμηση των μη αγαθών. Ειδάλλως, αν κάποιος δεν επέλεγε να πράξει αυτό, αλλά ακολουθούσε απλώς και αβασάνιστα τους προγενεστέρους, θα έμοιαζε απολύτως με τα τέκνα των Ελλήνων, τα οποία, εάν κάποιος τα κατηγορήσει ότι, αφού εγκατέλειψαν τη γνώση της αλήθειας και αψήφησαν τον κατά φύση Θεό, προσκυνούν λίθους, προβάλλουν συνεχώς ως δικαιολογία τη συνήθεια των δικών τους πατέρων. «Επιστρέψτε σε εμένα, και θα επιστρέψω σε εσάς, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ. Και είπατε: Με ποιον τρόπο θα επιστρέψουμε; Μήπως μπορεί ο άνθρωπος να εξαπατήσει τον Θεό; Διότι εσείς με εξαπατάτε. Και θα πείτε: Σε τι σε εξαπατήσαμε; Στο ότι τα δέκατα και οι απαρχές βρίσκονται μαζί σας. Και αποβλέποντας εσείς, αποβλέπετε σε αυτά, και εμένα με εξαπατάτε».

ΟΜΙΛΙΑ ΟΔ΄. Αλίμονό σας, διότι χτίζετε τους τάφους των προφητών και στολίζετε τα μνήματά τους, και λέτε: Εάν ζούσαμε στις ημέρες των πατέρων μας, δεν θα ήμασταν συμμέτοχοί τους στο αίμα των προφητών.

Ή μήπως δεν καθαρίζουμε και εμείς «το εξωτερικό του ποτηριού και της παροψίδας», ενώ το «εσωτερικό» μας είναι γεμάτο από «αρπαγή και πλεονεξία», ή μάλλον από «ακράτεια;» Ή μήπως δεν προσφέρουμε και εμείς ως δέκατο τον πήγανο και τον δυόσμο, και κάθε λαχανικό, και παραβλέπουμε την κρίση και την αγάπη του Θεού; Ή μήπως δεν είμαστε και εμείς σαν τα άδηλα μνημεία, που «εξωτερικά μεν φαινόμαστε στους ανθρώπους δίκαιοι, εσωτερικά όμως είμαστε γεμάτοι από υποκρισία και ανομία και κάθε ακαθαρσία;» Ή μήπως δεν οικοδομούμε και εμείς «τους τάφους» των Μαρτύρων, και δεν στολίζουμε τα «μνημεία» των Αποστόλων, και εντούτοις είμαστε όμοιοι με αυτούς που τους φόνευσαν; Ποιος λοιπόν δεν θα μας κλάψει που βρισκόμαστε σε τέτοια κατάσταση; Ποιος δεν θα θρηνήσει για την τόσο μεγάλη μας αιχμαλωσία; Γι' αυτό, «οι πολύτιμοι» υιοί του Θεού λογαριαστήκαμε σαν «πήλινα σκεύη». Γι' αυτό αμαυρώθηκε το «χρυσάφι»· αλλοιώθηκε το «αγαθό» ασήμι. Γι' αυτό οι Ναζωραίοι της Σιών, που έλαμψαν «περισσότερο από το χιόνι», γίναμε σαν Αιθίοπες· αυτοί που λευκάνθηκαν «περισσότερο από το γάλα», σκοτείνιασαν περισσότερο από το μαύρο. Γι' αυτό «η όψη μας σκοτείνιασε περισσότερο από την καπνιά». Εμείς που ανατραφήκαμε «στα πορφυρά», ντυθήκαμε «την κοπριά· και μεγάλωσε η ανομία μας περισσότερο από» τις ανομίες «των Σοδόμων.» Γι' αυτό, από «υιοί της ημέρας και» του «φωτός», γίναμε «υιοί της νύχτας και του σκότους». Γι' αυτό, από υιοί της βασιλείας, γίναμε υιοί της γέεννας.

«Οικοδομείτε τους τάφους των προφητών» και τα εξής, αντί του: πληθαίνετε και εποικοδομείτε, διότι και εσείς οι ίδιοι είστε πρόθυμοι να σκοτώσετε προφήτες και δικαίους, αν και λέτε ότι «αν ήμασταν στις ημέρες των πατέρων μας» και τα εξής. «Ώστε μαρτυρείτε για τους εαυτούς σας», αφενός επειδή επιθυμείτε να πληθαίνετε και να εποικοδομείτε τάφους προφητών και δικαίων, και αφετέρου επειδή λέτε ότι «αν ήμασταν στις ημέρες των πατέρων» και τα εξής. Και με τα δύο λοιπόν μαρτυρείτε, «ότι είστε υιοί» των προφητοκτόνων. Γι' αυτό και δικαίως ο Δεσπότης τους ταλανίζει, επειδή επιθυμούσαν να πράττουν αυτά που κατέκριναν. Γι' αυτό και προσθέτει: «και εσείς συμπληρώσατε» και τα εξής, αντί του: αυτό που διαπράξατε με τη μελέτη, με τους πονηρούς λογισμούς, με τη σπουδή και την προθυμία, «συμπληρώστε το» σύμφωνα με «το μέτρο των πατέρων σας», δηλαδή φέρνοντάς το σε έργο και ορατή πράξη. Διότι το «μέτρο» για τους πατέρες τους, ως προς την αγανάκτηση και την ύβρη κατά των προφητών, ήταν ο βίαιος και ατιμωτικός θάνατος, τον οποίο αυτοί, καταλαμβανόμενοι από μανία κατά του κοινού Δεσπότη των όλων, εκπλήρωσαν.

Το δε «και εσείς συμπληρώσατε» δεν είναι λόγια κάποιου που διατάζει, αλλά μάλλον κάποιου που αποτρέπει και εμποδίζει. Διότι δεν συνηθίζουμε πολλές φορές να εμποδίζουμε μόνο με άρνηση, όπως για παράδειγμα «μην κάνεις αυτό», αλλά ενίοτε και με κατάφαση, και μάλιστα τότε που είναι ολοφάνερη η ατοπία της πράξης. Διότι σε τέτοιες περιπτώσεις συνηθίζουμε να πραγματοποιούμε την αποτροπή και μέσω των αντιθέτων εκφράσεων, όπως λέγοντας «κάνε αυτό», «σκότωσε τον εαυτό σου», «σκότωσε τον ίδιο σου τον πατέρα», «τρέξε στον βυθό της θάλασσας». Διότι αυτά τα λέμε όταν επιπλήττουμε κάποιους, αποτρέποντάς τους άμεσα σύμφωνα με την ολοφάνερη μεν, αποσιωπημένη δε ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο διάνοια, όπως «αν δεν ντρέπεσαι, αν δεν φρίττεις, σκότωσε τον πατέρα σου», «αν έχεις τρελαθεί, αν έχεις χάσει τα λογικά σου, σκότωσε τον εαυτό σου· ρίξε τον εαυτό σου στον γκρεμό, αν τολμάς». Γι' αυτό και ο Δεσπότης, αφού προηγουμένως τους επέπληξε αποκαλώντας τους γιους των προφητοκτόνων και ελέγχοντάς τους με πιο πικρό τρόπο, έθεσε στο μέσον το «συμπληρώσατε»· πράγμα που αποτελούσε στάση κάποιου που αποτρέπει και εμποδίζει, όχι επειδή ο ίδιος φοβόταν τον θάνατο, αλλά επειδή φρόντιζε για τη δική τους σωτηρία. «Οικοδομείτε τους τάφους», λέει, πληθαίνοντας συνάμα και επιδεικνύοντας την τόλμη των προγόνων σας και όντας πρόθυμοι, παρόμοια με εκείνους, να θανατώσετε προφήτες και δικαίους.

Πρέπει δε να πλένουμε τα εσωτερικά, δηλαδή την ψυχή, ώστε με την καθαρότητα της ψυχής να λάμψει μαζί και η εξωτερική σεμνοπρέπεια. «Αλίμονο σε σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι από έξω μεν φαίνονται ωραίοι, από μέσα δε είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία· έτσι και εσείς, από έξω μεν φαίνεστε στους ανθρώπους δίκαιοι, από μέσα δε είστε γεμάτοι από υποκρισία και ανομία.» Και αυτή η παραβολή κατανοείται παρόμοια με την προηγούμενη· διότι φρόντιζαν ως προς την εξωτερική τους κατάσταση να φαίνονται σεμνοί, όπως οι ασβεστωμένοι τάφοι, δηλαδή αυτοί που έχουν λευκανθεί με γύψο και ασβέστη· τα εσωτερικά τους όμως ήταν γεμάτα από κάθε ακαθαρσία και από νεκρά και σαπισμένα έργα. «Αλίμονο σε σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι οικοδομείτε τους τάφους των προφητών και στολίζετε τα μνημεία των δικαίων, και λέτε: Αν ζούσαμε στις ημέρες των πατέρων μας, δεν θα ήμασταν συμμετέχοντες μαζί τους στο αίμα των προφητών.»