Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:3

Αλλά δεν αναζήτησες τίνος είναι ο χρόνος της βασιλείας, τίνος η καθέδρα της προφητείας, αν και ο ίδιος φανέρωσε τον εαυτό του λέγοντας: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα όσα σας λένε, να τα ακούτε από αυτούς». Μίλησε για αυτούς ως ανθρώπους που είχαν εμπιστευθεί το κλειδί της βασιλείας, το οποίο είναι η γνώση, η οποία μόνη μπορεί να ανοίξει την πύλη της ζωής, και μέσω της οποίας και μόνο είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς στην αιώνια ζωή. Αλλά ναι, (λέει), κρατούν μεν το κλειδί, όμως δεν το παρέχουν σε αυτούς που θέλουν να εισέλθουν. Γι' αυτό (λέγω εγώ), αυτός εγέρθηκε από την καθέδρα, ως πατέρας υπέρ των τέκνων, κηρύττοντας εκείνα που από αιώνος παραδίδονταν εν κρυπτώ στους αξίους, εκτείνοντας το έλεος μέχρι και στα ίδια τα έθνη και ελεώντας τις ψυχές όλων, και αδιαφόρησε για το ίδιο του το αίμα. Διότι, καταξιωμένος να είναι βασιλιάς του μέλλοντος αιώνος απέναντι σε εκείνον που έχει παραλάβει τώρα τη βασιλεία με προσωρινό νόμο <...> και το μέγιστο που τον λυπούσε πάρα πολύ είναι τούτο, ότι εκείνοι για τους οποίους αγωνιζόταν ως τέκνα του, τον πολεμούσαν εξαιτίας της άγνοιάς τους. Και όμως αγαπούσε και εκείνους που τον μισούσαν και θρηνούσε για τους απειθείς και ευλογούσε εκείνους που τον λοιδορούσαν, προσευχόταν για όσους τον εχθρεύονταν. Και όχι μόνο τα έπραττε αυτά ως πατέρας, αλλά και τους μαθητές του δίδασκε να πράττουν τα ίδια, συμπεριφερόμενοι προς τους άλλους ως αδελφούς.

Διότι απευθύνθηκε στα πλήθη των Ιουδαίων ως εξής: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν, να τα κάνετε, αλλά σύμφωνα με τα έργα τους να μην πράττετε.» Κανείς λοιπόν ας μην κατακρίνει τον ιερουργό, ακόμη κι αν φαίνεται κάπως παραμελημένος, και αν δείχνει ραθυμία ως προς το να ζει σύμφωνα με τον νόμο, αλλά όταν ερμηνεύει τον νόμο, ας του προσφέρει υπακοή. Διότι από τη μια πάσχει εξαιτίας της δικής του προαίρεσης, από την άλλη όμως εξηγεί τα του Θεού. Δεν πρέπει λοιπόν να ατιμάζονται τα του Θεού εξαιτίας των ανθρωπίνων. ΠΑΛΛ. Ασφαλώς όχι. ΚΥΡ. Ότι δε το λειτούργημα της ιερωσύνης είναι λαμπρό και αληθινά αξιοσέβαστο, θα το κατανοήσεις και από τούτο: διότι έχει επισημότατη την αρχή, αλλά βεβαίως και την κατάληξη. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητος όταν οδηγείται στην ιερωσύνη, ήτοι όταν καλείται από τον Θεό προς τις άνω και επουράνιες μονές, έχοντας παραδώσει σε άλλον την ιερωσύνη. Γι' αυτό ακριβώς και ο Χριστός είπε ότι εκείνοι που ιερουργούν το ευαγγελικό κήρυγμα στα έθνη, αλλά και σε αυτούς εκ του Ισραήλ, θα είναι παντελώς και οπωσδήποτε περιφανείς, και ότι έλαχαν αξιοθαύμαστη δόξα. «

Είναι θαύμα λοιπόν αληθινό, το ότι ενώ περικλείετε τόση ωφέλεια μέσα σας, ήρθατε σε εμένα, που ούτε στον ίδιο μου τον εαυτό δεν είμαι χρήσιμος. Εύλογα λοιπόν το πράξατε, φιλόχριστοι, επειδή επιθυμείτε να στηρίξετε τη δική μου χαυνότητα και να καταστήσετε τη ράθυμη ψυχή μου επιμελή, καθώς και να στηρίξετε και να δυναμώσετε την ολιγωρία μου. Επειδή είστε τέλειοι, δεν υστερείτε σε τίποτα. Επειδή όμως, έχοντας ταπεινοφροσύνη, ζητάτε από εμένα τον ευτελή λόγο ωφέλειας, και επειδή, θέλοντας να ελέγξετε τον βίο μου, μου δώσατε αυτή την προσταγή, για χάρη του καρπού της υπακοής θα μιλήσω· ωστόσο, αισθάνομαι ντροπή. Εάν αρχίσω να σας συμβουλεύω, κατακρίνω τον εαυτό μου· και εάν αρχίσω να ελέγχω άλλους, κατηγορώ τον εαυτό μου. Διότι εύλογα θα λεχθεί και σε εμένα ο λόγος του Σωτήρος: Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου. Αλλά βέβαια και ο ίδιος ο Κύριος και Σωτήρας των πάντων είπε: όλα όσα σας λένε να κάνετε, να τα κάνετε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε.

Όλα όσα σας πουν να κάνετε, να τα κάνετε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε· διότι λένε και δεν κάνουν. λθ'. Πρόσεχε τον εαυτό σου πάντοτε να μη βάζεις πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον πλησίον, φοβούμενος την απειλή Εκείνου που είπε μέσω του προφήτη: Αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με θολή ανατροπή· και πάλι: Αυτά λέγει ο Κύριος: Ιδού, εγώ θα κρίνω ανάμεσα σε πρόβατο και πρόβατο, ανάμεσα σε κριάρια και τράγους.

Και σε αυτούς που πουλούσαν τα περιστέρια είπε: «Πάρτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»· και προσθέτει: «Θυμήθηκαν οι μαθητές του ότι είναι γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε». Αλλά και αναλαμβάνοντας ο ίδιος τους ονειδισμούς εκείνων που ονείδιζαν τον Θεό, έγινε εκδικητής αυτών· γι' αυτό έλεγε: «Και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν επάνω μου». Διότι, μην ανεχόμενος εκείνους που με τα ίδια τους τα έργα προκαλούσαν όνειδος στον νόμο της θεοσέβειας, απηύθυνε ελέγχους εναντίον των αρχόντων του έθνους. Γι' αυτό συμβούλευε τα πλήθη και τους μαθητές του λέγοντας: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν, να τα κάνετε και να τα τηρείτε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε. Διότι λένε και δεν κάνουν». Έπειτα στη συνέχεια, ελέγχοντάς τους κατά πρόσωπο, έλεγε: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους»· και πάλι: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους». Εξαιτίας λοιπόν τέτοιων ελέγχων εξύφαναν τη σκευωρία εναντίον του. Γι' αυτό εδώ λέει: «Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν επάνω μου. Και συγκάλυψα με νηστεία την ψυχή μου, και τούτο μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς».

Ας μην προβάλλουν, λοιπόν, προς δική τους υπεράσπιση και για να αποστομώσουν τους άλλους, εκείνο που έχει λεχθεί ώστε να μην αφεθεί καμία δικαιολογία στους υπηκόους: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα, λοιπόν, όσα σας λένε να κάνετε, να τα κάνετε». Διότι αυτή η φαινομενική δικαιολογία αυξάνει την κατηγορία, καθώς όχι μόνο γεννά μιαν αναπόφευκτη τιμωρία, αλλά και επισύρει το όνειδος της ανοησίας.

Διότι, ακόμη και αν ωφελεί τους μαθητές να το ακούσουν αυτό, στους διδασκάλους δεν ταιριάζει να λέγουν κάτι που διαπομπεύει τη δική τους ραθυμία. Διότι έχει λεχθεί: Σύμφωνα με τα έργα τους όμως να μην πράττετε. Επειδή λένε και δεν κάνουν. Διότι ο Χριστός, θέλοντας να αποκλείσει κάθε πρόφαση, έδωσε εντολή να μην προσέχουν ούτε τον βίο των διδασκάλων, όταν αυτός δίνει αφορμή κατηγορίας σε όσους τον βλέπουν, ούτε όσα προστάζουν ιδιαιτέρως, εάν αυτά δεν συμφωνούν με τις ουράνιες εντολές, αλλά να προσέχουν μόνο τη διδασκαλία που γίνεται μέσα στις εκκλησίες.

Πώς; «Στην καθέδρα του Μωυσή», λέει, «κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα λοιπόν όσα σας λένε να κάνετε, να τα πράττετε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε». Και πάλι αλλού λέει: «Πήγαινε, δείξε τον εαυτό σου στον ιερέα». Και ενώ είχε τη δύναμη να τους αφανίσει, τους σώζει. Αυτόν λοιπόν ας μιμηθούμε, και ας μην είναι κανείς εχθρός κανενός, κανένας πολέμιος, παρά μόνο του διαβόλου.

Διότι εσύ μεν δεν γνωρίζεις τον βίο του ιερέα, ακόμη και αν κάποιος είναι φαύλος και αμελής· αυτός όμως γνώριζε με ακρίβεια όλα όσα έπραξε ο Σαούλ, αλλά παρ' όλα αυτά σεβόταν την εξουσία που του είχε δοθεί από τον Θεό. Για το ότι, εξάλλου, ακόμη και αν γνωρίζεις με ακρίβεια (τον βίο τους), δεν έχεις καμία δικαιολογία ούτε συγγνώμη όταν περιφρονείς τους προεστώτες και παρακούς τα λεγόμενά τους, άκουσε πώς ο Χριστός αναίρεσε και αυτήν μας την πρόφαση με όσα λέει στα Ευαγγέλια: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε, να τα κάνετε· μη πράττετε όμως σύμφωνα με τα έργα τους».

Πώς λοιπόν ο Παύλος λέει: «Να πείθεσθε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεσθε»; Αφού είπε πιο πάνω, «Των οποίων αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής τους να μιμείσθε την πίστη», τότε πρόσθεσε, «Να πείθεσθε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεσθε». Τι συμβαίνει λοιπόν, ρωτάει κάποιος, όταν είναι πονηρός, να μην υπακούμε; Πονηρός, πώς το εννοείς; Εάν μεν είναι ως προς τα ζητήματα της πίστεως, να τον αποφεύγεις και να τον απορρίπτεις, όχι μόνο αν είναι άνθρωπος, αλλά ακόμη κι αν είναι άγγελος που κατεβαίνει από τον ουρανό. Εάν όμως είναι ως προς τον βίο, μην τον εξετάζεις. Και αυτό το παράδειγμα δεν το λέω από τον εαυτό μου, αλλά από τη θεία Γραφή. Διότι άκουσε τον Χριστό που λέει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι». Αφού προηγουμένως είπε πολλά δεινά γι' αυτούς, τότε λέει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν. Όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε, να τα κάνετε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε». Έχουν, λέει, το αξίωμα, αλλά είναι ακάθαρτου βίου. Αλλά εσείς να μην προσέχετε τον βίο, παρά μόνο τα λόγια τους· διότι εξαιτίας του ήθους τους κανένας δεν θα μπορούσε να βλαφθεί.

Γιατί άραγε; Διότι αυτά είναι σε όλους φανερά, και ούτε ο ίδιος, έστω κι αν είναι μυριάδες φορές πονηρός, πρόκειται ποτέ να διδάξει πονηρά πράγματα. Ως προς την πίστη, όμως, ούτε φανερή είναι σε όλους, και ο πονηρός δεν θα διστάσει να διδάσκει· επειδή και το, «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε», αναφέρεται στον βίο, όχι στην πίστη· αυτό άλλωστε δηλώνει και η συνέχεια. Διότι, «Γιατί βλέπεις», λέει, «το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς;». «Όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε», λέει, «να τα κάνετε» (το να κάνετε, όμως, αναφέρεται στα έργα, όχι στην πίστη)· «σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε». Βλέπεις ότι ο λόγος δεν αφορά τα δόγματα, αλλά τον βίο και τα έργα; Αλλά ο Παύλος πρώτα τους τα συνέστησε αυτά, και τότε λέει: «Να πείθεστε στους πνευματικούς ηγέτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο». Ας τα ακούσουν αυτά και οι άρχοντες, όχι μόνο οι αρχόμενοι, ότι, όπως ακριβώς πρέπει να είναι πειθήνιοι οι αρχόμενοι, έτσι και οι άρχοντες πρέπει να είναι άγρυπνοι και νηφάλιοι. Τι λες; Εκείνος αγρυπνεί, διατρέχει κινδύνους το κεφάλι του, υπόκειται σε τιμωρίες για τα δικά σου αμαρτήματα, και εξαιτίας σου είναι φορτωμένος με τον φόβο τόσης μεγάλης ευθύνης, κι εσύ δείχνεις ραθυμία, συμπεριφέρεσαι με υπεροψία και σκληρότητα, και δεν θέλεις να υπακούσεις;

Έπειτα, ενώ ο Παύλος έδειξε τόσο μεγάλο ζήλο σχετικά με τα ιουδαϊκά έθιμα, επειδή τηρούνταν σε ακατάλληλο χρόνο, εμείς δεν θα αποκόψουμε ούτε την ελληνική [ειδωλολατρική] συνήθεια; Και ποια απολογία θα μπορούσαμε να έχουμε; Εξαιτίας αυτών, τα δικά μας πράγματα βρίσκονται τώρα σε ταραχές και θορύβους, και οι μαθητευόμενοι, αφού γέμισαν από πολλή έπαρση, ανέτρεψαν την τάξη, και τα πάνω ήρθαν κάτω. Και αν κάποιος τους επιπλήξει έστω και λίγο, περιφρονούν τους άρχοντες, επειδή εμείς τους εκπαιδεύσαμε άσχημα. Καίτοι, ακόμη κι αν οι προεστώτες ήταν πιο διεφθαρμένοι και γεμάτοι από μύρια κακά, ούτε και τότε δεν θα ήταν θεμιτό για τον μαθητή να παρακούει. Διότι, εάν για τους Ιουδαίους διδασκάλους λέει ότι, επειδή κάθισαν στην καθέδρα του Μωυσή, είναι δίκαιο να εισακούονται από τους μαθητευομένους, μολονότι είχαν έργα τόσο πονηρά ώστε να προστάξει τους μαθητές να μην τα ζηλώνουν ούτε να τα μιμούνται, ποιας συγγνώμης θα ήταν άξιοι εκείνοι που περιφρονούν και καταπατούν τους προέδρους της Εκκλησίας, οι οποίοι με τη χάρη του Θεού ζουν με επιείκεια;

Εάν όμως δεν σας δεχθούν, ούτε ακούσουν τον λόγο σας, αληθινά σας λέγω, η κατάσταση θα είναι πιο ανεκτή για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας κατά την ημέρα της κρίσεως, παρά για την πόλη εκείνη. Ποιο είναι λοιπόν το όφελος να μας δέχεστε, και να μην ακούτε αυτά που σας λέμε; Ποιο το κέρδος να μας περιποιείστε, και να μην προσέχετε τα όσα σας λέγονται; Εκείνη είναι η τιμή για εμάς, εκείνη η θαυμαστή περιποίηση, η οποία ωφελεί και εσάς και εμάς: το να μας ακούτε. Ακούστε και τον Παύλο που λέει: «Δεν γνώριζα, αδελφοί, ότι είναι αρχιερέας». Άκουσε και τον Χριστό που λέει: «Όλα όσα σας πουν να τηρείτε, να τα τηρείτε και να τα πράττετε». Δεν καταφρονείς εμένα, αλλά την ιεροσύνη· αν με δεις γυμνό από αυτήν, τότε να καταφρονήσεις, τότε ούτε και εγώ δέχομαι να προστάζω. Όσο όμως καθόμαστε σε τούτον τον θρόνο, όσο κατέχουμε την προεδρία, έχουμε και το αξίωμα και τη δύναμη, έστω κι αν είμαστε ανάξιοι. Εάν ο θρόνος του Μωυσή ήταν τόσο σεβαστός ώστε εξαιτίας του να εισακούονται, πολύ περισσότερο είναι ο θρόνος του Χριστού.

Ακόμη και αν τιμωρήσω κάποιον ράθυμο, ή τον απομακρύνω από την εκκλησία, ή τον αποκλείσω από την κοινή προσευχή, λυπάται, όχι επειδή εξέπεσε από αυτά, αλλά εξαιτίας της δημόσιας ντροπής. Διότι και αυτό αποτελεί επιδείνωση της νόσου, το ότι, όταν αποκοπτόμαστε από τα πνευματικά, δεν λυπόμαστε για τη στέρηση τόσων αγαθών, αλλά για την ντροπή ενώπιον εκείνων που μας βλέπουν· δεν φρίττουμε, ούτε φοβόμαστε για το ίδιο το γεγονός. Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος διαρκώς πραγματεύεται εκτενώς αυτά τα ζητήματα. Και ο μεν Χριστός τούς υποχρέωσε σε υπακοή απέναντί τους με τόση αναγκαιότητα, ώστε να πει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα, λοιπόν, όσα σας πουν να τηρείτε, να τα τηρείτε· σύμφωνα, όμως, με τα έργα τους να μην πράττετε». Και πάλι, όταν θεράπευσε τον λεπρό, του έλεγε: «Πήγαινε, δείξε τον εαυτό σου στον ιερέα, και πρόσφερε το δώρο σου, το οποίο πρόσταξε ο Μωυσής, ώστε να χρησιμεύσει ως μαρτυρία σε αυτούς». Και όμως, Εσύ λες: «Τον κάνετε υιό της γέεννας διπλάσια από εσάς». Γι' αυτό είπα, λέει, «Αυτά που κάνουν, μην τα κάνετε».

Επομένως, η μεν ύβρις είναι γι' αυτούς κέρδος, η δε τιμή βάρος. Δεν τα λέω, λοιπόν, αυτά για χάρη τους, αλλά για δική σας χάρη. Εκείνος που τιμά τον ιερέα, θα τιμήσει και τον Θεό· εκείνος όμως που έμαθε να περιφρονεί τον ιερέα, προχωρώντας σε αυτόν τον δρόμο, κάποτε θα προσβάλει και τον Θεό. «Εκείνος που δέχεται εσάς», λέει, «δέχεται εμένα»· και, «Να έχεις σε εκτίμηση τους ιερείς του», λέει. Από εκεί έμαθαν οι Ιουδαίοι να περιφρονούν τον Θεό, από το γεγονός ότι περιφρόνησαν τον Μωυσή, από το ότι τον λιθοβολούσαν. Διότι, όταν κάποιος έχει ευλαβική διάθεση απέναντι στον ιερέα, πολύ περισσότερο θα έχει απέναντι στον Θεό. Ακόμη και αν ο ιερέας είναι φαύλος, ο Θεός, βλέποντας ότι εξαιτίας του σεβασμού προς Εκείνον τιμάς και τον ανάξιο τιμής, θα σου αποδώσει και ο Ίδιος την αμοιβή. Διότι, αν «εκείνος που δέχεται προφήτη», λέει, «στο όνομα του προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη», το ίδιο ισχύει και για εκείνον που τιμά, παραχωρεί και υπακούει, προφανώς, στον ιερέα. Διότι, εάν στην περίπτωση της φιλοξενίας, όπου δεν γνωρίζεις εκείνον που φιλοξενείς, λαμβάνεις τόσο μεγάλο μισθό, πολύ περισσότερο θα λάβεις εάν υποταχθείς σε αυτόν στον οποίο ο Θεός προστάζει να υποτάσσεσαι. «Στην καθέδρα του Μωυσή», λέει, «κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε, να τα κάνετε· αλλά σύμφωνα με τα έργα τους να μην πράττετε». Δεν γνωρίζεις τι είναι ο ιερέας; Είναι άγγελος Κυρίου. Μήπως λέει τα δικά του λόγια; Εάν τον περιφρονείς, δεν περιφρονείς αυτόν, αλλά τον Θεό που τον χειροτόνησε. «Και από πού είναι φανερό ότι ο Θεός τον χειροτόνησε;», θα πει κανείς.

ΣΤ΄. Γι' αυτά λοιπόν σας παρακαλώ και σας συμβουλεύω και σας ικετεύω, να απομακρυνθείτε από αυτή την πονηρή συνήθεια. Διότι, αν κακολογούμε τους ιερείς, δεν πρόκειται να τους βλάψουμε καθόλου, όχι μόνο αν τα λεγόμενα είναι ψευδή, αλλά ακόμη κι αν είναι αληθινά· επειδή και ο Φαρισαίος δεν έβλαψε καθόλου τον τελώνη, αλλά μάλλον τον ωφέλησε, αν και έλεγε αλήθειες γι' αυτόν· εμείς όμως θα περιβάλουμε τους εαυτούς μας με τα έσχατα κακά· επειδή και ο Φαρισαίος έστρεψε το ξίφος εναντίον του εαυτού του, και έφυγε έχοντας δεχθεί καίριο πλήγμα. Για να μην πάθουμε λοιπόν κι εμείς τα ίδια, ας συγκρατούμε την αχαλίνωτη γλώσσα μας. Διότι, αν εκείνος που κακολόγησε τον τελώνη δεν απέφυγε την τιμωρία, εμείς που κακολογούμε τους πατέρες μας, ποια δικαιολογία θα έχουμε; Αν η Μαριάμ, που κακολόγησε τον αδελφό της μόνο μία φορά, τιμωρήθηκε τόσο βαριά, ποια ελπίδα σωτηρίας έχουμε εμείς, όταν καθημερινά περιλούζουμε τους άρχοντες με αναρίθμητες ύβρεις; Και ας μη μου πει κάποιος το εξής, ότι δηλαδή εκείνος ήταν ο Μωυσής· διότι θα μπορέσω κι εγώ να πω ότι κι εκείνη ήταν η Μαριάμ. Εξάλλου, για να μάθεις ξεκάθαρα κι αυτό, ότι δηλαδή ακόμη κι αν οι ιερείς είναι ένοχοι για αδικήματα, ούτε σ' αυτή την περίπτωση σου επιτρέπεται να κρίνεις τη ζωή τους, άκουσε τι λέει ο Χριστός για τους άρχοντες των Ιουδαίων: Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε, κάντε τα· μη συμπεριφέρεστε όμως σύμφωνα με τα έργα τους.

Έτσι και ο ιερέας, αν μεν απολαμβάνει την εκ μέρους σας τιμή, θα μπορέσει να ρυθμίσει καλώς και τα δικά σας ζητήματα· αν όμως τους περιβάλλετε με αποθάρρυνση, παραλύοντας τα χέρια τους, θα τους καταστήσετε, μαζί με εσάς, εύκολη λεία στα κύματα, ακόμη και αν είναι εξαιρετικά γενναίοι. Αναλογίσου τι λέει ο Χριστός για τους Ιουδαίους: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα λοιπόν, όσα σας λένε να κάνετε, να τα κάνετε». Τώρα όμως δεν αρμόζει να πούμε: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι ιερείς», αλλά, «Στην καθέδρα του Χριστού». Διότι τη δική Του διδασκαλία διαδέχθηκαν. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Υπέρ του Χριστού τελούμε χρέη πρεσβευτών, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών».

ΟΜΙΛΙΑ ΔΒ΄. Τότε ο Ιησούς μίλησε στα πλήθη και στους μαθητές του, λέγοντας: Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε, να τα κάνετε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε.

Προφυλάσσοντας τα πλήθη, ώστε να μην περιπέσουν στα ίδια σφάλματα. Διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα το να απαγορεύει κανείς κάτι και το να υποδεικνύει αυτούς που έχουν σφάλει· όπως ακριβώς δεν είναι το ίδιο το να συμβουλεύει τα δέοντα και το να προβάλλει στο μέσον ως παράδειγμα αυτούς που πράττουν το ορθό. Γι' αυτόν τον λόγο, προλαμβάνοντας λέγει: «Σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε». Διότι, για να μη νομίσουν ότι, εξαιτίας του ότι τους ακούν, οφείλουν και να τους μιμούνται, χρησιμοποιεί αυτήν την επανόρθωση, και μετατρέπει σε κατηγορία αυτό που φαίνεται να αποτελεί τιμή για εκείνους. Διότι, τι θα μπορούσε να είναι πιο άθλιο για έναν δάσκαλο, από το να διασώζονται οι μαθητές του εξαιτίας του ότι δεν προσέχουν τον δικό του βίο;

Επομένως, εκείνο που θεωρείται ως τιμή τους, αποτελεί τη μεγαλύτερη κατηγορία, όταν αποδεικνύεται ότι διάγουν τέτοιον βίο, τον οποίο όσοι τον μιμούνται διαφθείρονται. Για τον λόγο αυτόν προχωρεί και στις εναντίον τους κατηγορίες. Και όχι μόνο για αυτό, αλλά για να αποδείξει ότι και η προηγούμενη απιστία την οποία επέδειξαν, και ο σταυρός που αποτόλμησαν στη συνέχεια, δεν αποτελούν σφάλμα Εκείνου που σταυρώθηκε και δεν έγινε πιστευτός, αλλά απόδειξη της δικής τους αγνωμοσύνης. Πρόσεξε δε από πού αρχίζει, και πώς μεγεθύνει τα παραπτώματα. Διότι «λέγουν», λέγει, «και δεν πράττουν». Επειδή ο καθένας είναι άξιος κατηγορίας όταν παραβαίνει τον νόμο, πολύ περισσότερο όμως εκείνος που κατέχει την αυθεντία της διδασκαλίας· διότι είναι δίκαιο να κατακρίνεται διπλά και τριπλά.

Διότι, αφού είπε αμέτρητα πράγματα, ρητά και άρρητα, για τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, λέγει: «Στην καθέδρα του Μωυσέως κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν να κάνετε, να τα κάνετε». Έτσι ακριβώς και εδώ ο Παύλος, συγχρόνως και το αξίωμα σεβάστηκε, και προανήγγειλε αυτό που επρόκειτο να συμβεί στο μέλλον.

Έτσι και ο ιερέας, αν μεν απολαμβάνει τη δική σας υποστήριξη, θα μπορέσει να διαχειριστεί καλά και τα δικά σας ζητήματα· αν όμως τους περιβάλετε με απογοήτευση, παραλύοντας τα χέρια τους, θα τους κάνετε, μαζί με εσάς, εύκολη λεία στα κύματα, έστω κι αν είναι εξαιρετικά γενναίοι. Σκέψου τι λέει ο Χριστός για τους Ιουδαίους: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα, λοιπόν, όσα σας λένε να κάνετε, να τα κάνετε». Τώρα όμως δεν μπορεί να πει κανείς, «στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι ιερείς», αλλά «στην καθέδρα του Χριστού»· διότι έχουν διαδεχθεί τη δική Του διδασκαλία. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών». Δεν βλέπεις στην περίπτωση των κοσμικών αρχόντων ότι όλοι υποκύπτουν σε αυτούς, αν και πολλές φορές είναι ανώτεροι και στην καταγωγή και στον βίο και στη σύνεση από εκείνους που τους δικάζουν; Αλλά όμως, χάριν εκείνου που έδωσε την εξουσία, δεν υπολογίζουν τίποτα από αυτά, αλλά σέβονται την επιλογή του βασιλιά, οποιοσδήποτε κι αν είναι αυτός που ανέλαβε την εξουσία. Έπειτα, αν μεν διορίσει άνθρωπος, υπάρχει τόσος φόβος· όταν όμως χειροτονεί ο Χριστός, περιφρονούμε τον χειροτονημένο και τον λοιδορούμε και τον λούζουμε με χιλιάδες ύβρεις; Και, ενώ μας έχει απαγορευθεί να κρίνουμε τους αδελφούς μας, ακονίζουμε τη γλώσσα μας εναντίον των ιερέων; Και πώς μπορούν να βρουν αυτά οποιαδήποτε δικαιολογία, όταν δεν αντιλαμβανόμαστε το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό μας μάτι, αλλά εξετάζουμε με πικρόχολη αυστηρότητα το σκουπιδάκι του άλλου;

Πώς όμως γίνεται άξια; «Εάν σας δεχθούν», λέγει. «Εάν όμως δεν σας δεχθούν, ούτε ακούσουν τους λόγους σας, αλήθεια σας λέω, θα είναι πιο ανεκτό για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας την ημέρα της κρίσεως, παρά για την πόλη εκείνη». Ποιο είναι λοιπόν το όφελος, ότι μας δέχεστε, αλλά δεν ακούτε τα όσα λέγονται από εμάς; Ποιο το κέρδος, ότι μας περιποιείστε, αλλά δεν προσέχετε σε όσα σας λέγονται; Εκείνη είναι τιμή για εμάς, εκείνη είναι η θαυμαστή περιποίηση που ωφελεί και εσάς και εμάς, εάν μας ακούτε. Ακούστε και τον Παύλο που λέει: «Δεν γνώριζα, αδελφοί, ότι είναι αρχιερέας». Άκουσε και τον Χριστό που λέει: «Όλα όσα σας πουν να τηρείτε, να τα τηρείτε και να τα πράττετε». Δεν περιφρονείς εμένα, αλλά την ιεροσύνη· αν με δεις στερημένο από αυτήν, τότε περιφρόνησέ με· τότε ούτε και εγώ ανέχομαι να δίνω προσταγές. Όσο όμως καθόμαστε σε αυτόν τον θρόνο, όσο έχουμε την προεδρία, έχουμε και το αξίωμα και την εξουσία, έστω και αν είμαστε ανάξιοι. Εάν ο θρόνος του Μωυσή ήταν τόσο σεβαστός, ώστε εξαιτίας του να γίνονται ακουστοί, πολύ περισσότερο είναι ο θρόνος του Χριστού. Εκείνον εμείς διαδεχθήκαμε, από αυτόν μιλάμε, αφότου και ο Χριστός μάς ανέθεσε τη διακονία της καταλλαγής. Οι πρέσβεις, όποιοι και αν είναι, εξαιτίας του αξιώματος της πρεσβείας απολαμβάνουν πολλή τιμή.

«Αμήν. Σας παρακαλώ δε, αδελφοί, να ανέχεστε τον λόγο της παρακλήσεως. Διότι σας έγραψα με συντομία. Να γνωρίζετε τον αδελφό Τιμόθεο». Τι λέει λοιπόν; Αν (ο ποιμένας) είναι πονηρός, να τον υπακούμε; Πώς εννοείς το «πονηρός»; Αν μεν ως προς την πίστη, φύγε από κοντά του και απόφευγέ τον, όχι μόνο αν είναι άνθρωπος, αλλά ακόμη κι αν είναι άγγελος που κατεβαίνει από τον ουρανό. Αν όμως ως προς τον βίο, μην περιεργάζεσαι. Διότι άκου τον Χριστό που λέει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι». Αφού προηγουμένως είπε γι' αυτούς πολλά φοβερά, τότε λέει: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν. Όλα λοιπόν όσα σας λένε να κάνετε, κάντε τα· σύμφωνα όμως με τα έργα τους μην πράττετε». Έχουν, λέει, το αξίωμα, αλλά είναι βίου ακάθαρτου. Όμως εσείς να μην προσέχετε στον βίο, αλλά στα λόγια τους.

Διότι, ως προς το ήθος, κανείς δεν θα μπορούσε να βλαφθεί. Για ποιον λόγο; Επειδή είναι φανερό σε όλους, και ούτε ο ίδιος, ακόμη και αν είναι μύριες φορές πονηρός, θα διδάξει ποτέ πονηρά πράγματα. Σχετικά με την πίστη όμως, αυτό δεν είναι φανερό σε όλους, καθόσον ο πονηρός δεν θα αποφύγει να διδάσκει. Επειδή και το «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε» αναφέρεται στον βίο και όχι στην πίστη. Αυτό άλλωστε δηλώνει και ό,τι ακολουθεί. «Γιατί βλέπεις», λέει, «το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το καταλαβαίνεις;» «Όλα λοιπόν όσα σας πουν, να τα κάνετε, αλλά σύμφωνα με τα έργα τους να μην πράττετε». Βλέπεις ότι δεν αναφέρεται στα δόγματα, αλλά στον βίο και στα έργα. Όμως ο Παύλος πρώτα τους σύστησε θερμά και τότε λέει: «Να πείθεστε στους ηγουμένους σας και να υποτάσσεστε». «Ότι έχει απολυθεί· μαζί με τον οποίο, εάν έρθει γρήγορα, θα σας δω. Ασπαστείτε όλους τους ηγουμένους σας και όλους τους αγίους. Σας ασπάζονται οι αδελφοί από την Ιταλία». Έχει απολυθεί. Από πού; Νομίζω ότι είχε ριχτεί σε δεσμωτήριο· ή αν όχι αυτό, ότι αναχώρησε έχοντας απολυθεί από την Αθήνα. Διότι και αυτό αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων. «Η χάρις να είναι με όλους σας. Αμήν». Πώς παραμένει η χάρις μαζί μας; Εάν δεν υβρίσουμε την ευεργεσία.

Οι ποιμένες έβοσκαν τους εαυτούς τους, ενώ τα πρόβατά μου δεν τα έβοσκαν. Γι' αυτόν τον λόγο, ιδού, εγώ θα στραφώ εναντίον των ποιμένων και θα αναζητήσω τα πρόβατά μου από τα χέρια τους.» «Μάθετε, δικαστές των περάτων της γης, ότι η εξουσία σας δόθηκε από τον Κύριο. Αυτός θα εξετάσει τα έργα σας και θα ερευνήσει τις βουλές σας, διότι, αν και είστε υπηρέτες της δικής του βασιλείας, δεν κρίνατε ορθά, ούτε φυλάξατε τον νόμο, ούτε πορευθήκατε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Φρικτά και γρήγορα θα σας βρει ο όλεθρος, διότι αυστηρή κρίση επιβάλλεται σε αυτούς που κατέχουν τα ανώτερα αξιώματα. Επειδή στον ελάχιστο παρέχεται συγγνώμη από έλεος, ενώ οι ισχυροί θα εξεταστούν αυστηρά. Διότι ο Δεσπότης των πάντων δεν θα κάνει διακρίσεις προσώπων, ούτε θα διστάσει μπροστά σε κανένα μεγαλείο.» Και πάλι: «Στους ισχυρούς επιβάλλεται αυστηρή έρευνα.» «Τότε ο Ιησούς μίλησε στα πλήθη και στους μαθητές του, λέγοντας: Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα, λοιπόν, όσα σας πουν να τηρείτε, να τα τηρείτε, αλλά μην πράττετε σύμφωνα με τα έργα τους. Διότι λένε, και δεν κάνουν.»

Και πώς λοιπόν αποδέχθηκε την απόφαση της ιερωσύνης από παράνομους και φονικούς ιερείς και δεν τους καθαίρεσε μάλλον; Επειδή δεν οικονομούσε τα της εξουσίας, αλλά τα της ταπεινώσεως. Γι' αυτό όχι μόνο δεν τους καθαίρεσε, αλλά αντίθετα έδωσε εντολή στον λαό να τους υπακούει· διότι λέγει: «Όλα όσα σας πουν να τηρείτε, να τα τηρείτε και να τα πράττετε, αλλά να μην πράττετε σύμφωνα με τα έργα τους· διότι λέγουν και δεν πράττουν».

Οδός των αμώμων και νόμος του Κυρίου είναι το Ευαγγέλιο, μέσω του οποίου καθοδηγούμαστε να θεωρούμε τι πρέπει να επιλέγεται και να πράττεται, και τι πρέπει να αποφεύγεται και να απορρίπτεται. «Στην καθέδρα του Μωυσή», λέγει, «κάθισαν οι γραμματείς και οι φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν να τηρείτε, να τα τηρείτε και να τα πράττετε, αλλά να μην πράττετε σύμφωνα με τα έργα τους». Τη θέση του Μωυσή, λέγει, κατέχουν οι γραμματείς και οι φαρισαίοι.

Και θα αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου. Και: τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. Και: δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, και όσα άλλα είναι αντίστοιχα με αυτά. Όμως, σύμφωνα με τα έργα τους, τα οποία είναι οι κοπιαστικές τηρήσεις του νόμου, να μην πράττετε. Ποια είναι αυτά;

Το σάββατο, η περιτομή, ο αμνός, οι λοιπές θυσίες, τα άζυμα, οι διατάξεις περί λεπρού και γονορρυούς, οι περιρραντισμοί και τα παρόμοια. Ακόμη δε και τούτο: το να απολύει κανείς τη γυναίκα του για οποιαδήποτε αιτία, και το να λαμβάνει τη γυναίκα ο άλλος αδελφός, όταν από δύο ή περισσότερους αδελφούς ο ένας πεθαίνει άτεκνος. Για τα οποία έχει ήδη γίνει λόγος προηγουμένως. Επιπλέον, και όσα οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς από μόνοι τους προσέθεσαν στον νόμο, πλένοντας οι ίδιοι τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνοντας τα κράσπεδά τους, παραδίδοντας κανόνες πλυσίματος για ξεστές (δοχεία) και ποτήρια, και μην επιτρέποντας να τρώνε με άπλυτα χέρια· όλα αυτά ο Ευαγγελικός νόμος τα κατέλυσε ριζικά με τούτη τη μία παραγγελία, λέγοντας: «σύμφωνα όμως με τα έργα τους μην πράττετε».

Ματθ. 23, 2-5 «Δεσμεύουν φορτία βαριά και δυσβάστακτα»: Ο Δεσπότης δεν λέει απλώς ότι τυγχάνουν «βαριά και δυσβάστακτα», αλλά ότι φάνηκαν «βαριά και δυσβάστακτα» κατά την κρίση των ίδιων εκείνων των ιερέων. Διότι αυτά που «αυτοί» ούτε «με το δάχτυλό» τους δεν κουνούν, δηλαδή ούτε καν αρχίζουν να τα πράττουν, πώς δεν έκαναν ώστε να θεωρούνται «βαριά και δυσβάστακτα»; Αλλά αυτοί, μολονότι με το να μην τα εφαρμόζουν έδειξαν ότι είναι «βαριά και δυσβάστακτα», ωστόσο τα φορτώνουν στους άλλους, εξαναγκάζοντάς τους να τα εφαρμόζουν απαραιτήτως. Γι' αυτό, ο Δεσπότης επιτρέπει μεν στα πλήθη να πράττουν αυτά που προστάζονται από εκείνους, και μάλιστα όχι ανεξαιρέτως, αλλά όσα είναι άξια της Μωσαϊκής «καθέδρας»· γι' αυτό άλλωστε την προέταξε, λέγοντας: «Στην καθέδρα του Μωυσή» και τα εξής. Διότι δεν τους παραγγέλλει να κάνουν όσα έχουν επινοηθεί από αυτούς (επειδή αυτά τα ήλεγξε προηγουμένως, ονομάζοντάς τα παραδόσεις ανθρώπων, προς ακύρωση των εντολών του Θεού), ούτε τα μικροπρεπή αυτά και παιδαγωγικά που είναι ανάξια μιας τέλειας και υψηλής πολιτείας, όπως οι διατάξεις περί τροφών και τηρήσεως των σαββάτων και τα παρόμοια· επειδή και αυτά τα απέκλεισε εκ των προτέρων, διότι ως προς αυτά οι ιερείς υπήρξαν αυστηροί τηρητές. Ποια λοιπόν από αυτά που προστάζουν οι γραμματείς παραγγέλλει ο Δεσπότης στο πλήθος να κάνει; Εκείνα, όπως είπαμε, που είναι άξια της Μωσαϊκής «καθέδρας», δηλαδή όσα μπορούν να υποστηρίξουν και να ενδυναμώσουν μια ψυχή που κλονίζεται και λυγίζει.

Αυτά δε είναι η ειλικρινής αγάπη προς τον Θεό, η αγάπη προς τον πλησίον και γενικώς όσα συνάδουν με τη νομοθεσία της χάριτος· τα οποία όχι μόνο δεν τα απέρριψε ο Δεσπότης, αλλά και παρέδωσε να τα φυλάσσουμε σταθερά, τα οποία λέει ότι οι ιερείς «δεν θέλουν να κινήσουν» ούτε «με το δάχτυλό» τους, με αποτέλεσμα να τα έχουν κάνει να φαίνονται «βαρέα και δυσβάστακτα» και στους άλλους. Όλα αυτά, λέει, εάν σας πουν οι ιερείς να τα κάνετε, να τα κάνετε χωρίς να προφασίζεστε αναβολή επειδή εκείνοι δεν τα κάνουν. Διότι δεν σας διατάζω να πράττετε «σύμφωνα με τα έργα» τους· αντιθέτως, μάλιστα, σας αποτρέπω. «Σύμφωνα με τα έργα τους», λέει, «μην πράττετε». Πώς λοιπόν προστάζεις να κάνουν όσα «λένε»; Πολύ λογικά, διότι αυτοί όσα «λένε, δεν τα κάνουν», νομίζοντας ότι ευδοκιμούν μόνο σε τούτο, στο να αναγγέλλουν τις εντολές του Θεού στους άλλους. Εάν όμως έπρατταν αυτά που έλεγαν, τότε θα πρόσταζε να μιμείστε και όσα πράττουν. Γι' αυτόν τον λόγο τους ταλανίζει ο Δεσπότης: επειδή γνώριζαν οι ίδιοι τις εντολές, επειδή αν και τις γνώριζαν δεν τις εφάρμοζαν, επειδή, με το να μην τις εφαρμόζουν, έκαναν το φορτίο βαρύ και δυσβάστακτο, και επειδή και όσα έπρατταν, τα οποία είχαν ευτέλεια και ιουδαϊκή ταπεινότητα, ούτε αυτά τα έπρατταν ως εντολή, αλλά για να αρέσουν σε όσους τους έβλεπαν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ'. Περί του ταλανισμού των Φαρισαίων. «Τότε ο Ιησούς μίλησε στα πλήθη και στους μαθητές του, λέγοντας: Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα λοιπόν όσα σας πουν να τηρείτε, να τα τηρείτε και να τα πράττετε, αλλά σύμφωνα με τα έργα τους να μην πράττετε. Διότι λέγουν και δεν πράττουν.» Όταν τους αποστόμωσε και απέδειξε ότι νοσούν ανίατα, τότε μιλάει γι' αυτούς. Αναφέρεται δε στον βίο και την πολιτεία τους, διορθώνοντας τους ακροατές, ώστε να μην καταφρονούν τους δασκάλους, έστω κι αν έχουν διεφθαρμένο βίο. Συγχρόνως δε, αποδεικνύει ότι δεν εναντιώνεται στον νόμο, αλλά μάλλον θέλει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του νόμου, ακόμη κι αν εκείνοι που τα διδάσκουν είναι ανάξιοι. Διότι, λέγει, όσα λέγουν οι δάσκαλοι, να νομίζετε ότι τα λέγει ο Μωυσής, ή μάλλον ο Θεός. Άραγε λοιπόν πρέπει να πράττουμε όλα όσα λέγουν, έστω κι αν είναι κακά; Απαντούμε λοιπόν, πρώτον μεν, ότι ποτέ ο διδάσκων δεν θα τολμούσε να προτρέψει κάποιον στο κακό.