Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:32

Διότι, όπως ακριβώς η πρόοδος στην αρετή αυξάνεται από τα μικρότερα προς τα μεγαλύτερα, έτσι και η διάχυση της κακίας από τα αρχικά ασήμαντα οδηγείται στο αθεράπευτο. Η μετάβαση από το σπέρμα στους υιούς έχει μεγάλη λογική ακολουθία, ακόμη και σύμφωνα με την ίδια τη φύση. Διότι από το σπέρμα προχωρά κανείς στο να γίνει υιός, όχι μόνο κατά τις σωματικές γεννήσεις, αλλά και κατά την εν ψυχή αύξηση, μέσα από τα σπέρματα της διδασκαλίας, καθώς εκείνοι που αποδέχονται τα διδάγματα προοδεύουν προς την εξομοίωση με εκείνους που τους δίδαξαν, και για τον λόγο αυτόν ονομάζονται υιοί· είτε υιοί της βασιλείας, όταν, αφού δεχθούν τα σωτήρια σπέρματα, τελειοποιούνται σύμφωνα με αυτά· είτε υιοί της γεέννης, εάν εξαιτίας πονηρών διδαγμάτων οικειώνονται την απώλεια. —Αποτελεί δε μεγάλη κατηγορία το να αποκαλείται ένα ολόκληρο έθνος αμαρτωλό, με την έννοια ότι κανένας σε αυτό δεν πράττει το ορθό· και λαός γεμάτος αμαρτίες, με την έννοια ότι διαπράττεται από αυτούς κάθε είδος ανομίας, αλλά και ότι βρίσκονται σε αυτούς οι ίδιες οι εσωτερικές αντιφάσεις της κακίας, όπως έχει ειπωθεί: «Γεμάτοι από κάθε αδικία»· και το «Διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων»· αλλά και από τον ίδιο τον Σωτήρα: «Συμπληρώστε και εσείς το μέτρο των πατέρων σας».

Ματθ. 23, 29-36 Ας ερευνήσουμε με ακρίβεια τι άραγε λέει ο Σωτήρας. Οι μεν πατέρες των Ιουδαίων σκότωσαν κατά καιρούς τους αγίους προφήτες που τους μετέφεραν τον θείο λόγο· οι απόγονοί τους όμως, ομολογώντας ότι οι προφήτες υπήρξαν σεπτοί και τίμιοι, τους περιέβαλαν με στεφάνια, δηλαδή τα μνημεία τους, απονέμοντάς τους την τιμή που αρμόζει απόλυτα στους αγίους, και αυτοί οι ίδιοι, επειδή πίστεψαν ότι εκείνοι ήταν προφήτες και άγιοι άνδρες, έγιναν κριτές εκείνων που τους σκότωσαν· διότι με όσα αποφάσισαν να τιμούν τους δολοφονημένους, με τα ίδια αυτά κατηγορούν τους προγόνους τους ότι ενήργησαν ασεβώς. Αλλά αυτοί που καταδίκασαν τους ίδιους τους πατέρες τους για τόσο φοβερές δολοφονίες, έμελλε να κυριευθούν από τα ίδια κακά, ή μάλλον από ακόμη χειρότερα. Διότι από τη μια «σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής», και από την άλλη πρόσθεσαν στις εναντίον του ασέβειες και άλλες δολοφονίες εναντίον των θεσπέσιων μαθητών του· διότι εφόσον κάποιος εξετάζει τις αδικίες των άλλων κρίνοντας με βάση τη φυσική λογική, βλέπει το κακό και το κατακρίνει, όταν όμως ο ίδιος παρασύρεται στα ίδια πάθη, φέρεται προς αυτά σαν να είναι τυφλός.

Όμως φαίνεται να έχει φροντίσει για το κτήμα και να το έχει στον νου του· διότι δεν υπήρξε κανένα χρονικό διάστημα στο οποίο να μην απεστάλησαν από τον Θεό προφήτες και δίκαιοι για να νουθετήσουν· αλλά, όπως λέει ο Ιερεμίας: «Ιδού, ο λόγος του Κυρίου έγινε σε αυτούς για ονειδισμό· δεν θέλησαν καθόλου να τον ακούσουν». Έγιναν απειθείς, και, αφού ατίμασαν τους απεσταλμένους, τους έδιωξαν με άδεια χέρια. Συλλογίζεται δε μέσα του ο δεσπότης του αμπελώνα, λέγοντας: «Τι να κάνω;». Λέει το «Τι να κάνω;» όχι επειδή είχε έλλειψη από άλλους δούλους· διότι δεν θα του έλειπαν οι διάκονοι των αγίων του θελημάτων· αλλά επειδή είχε εφαρμοστεί κάθε ιατρική μέθοδος, χωρίς όμως να ωφεληθεί εκείνος σε τίποτα. Έπειτα λέει τα εξής: «Θα στείλω τον υιό μου τον αγαπητό· ίσως αυτόν τον σεβαστούν». Αυτοί όμως ανταγωνίζονται στα μιάσματα, καλύπτοντας πάντοτε τα παλαιότερα με τα νεότερα· πράγμα που και ο Ίδιος το φανέρωνε λέγοντας: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Διότι από παλιά οι προφήτες τούς κατηγορούσαν γι' αυτά, λέγοντας: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Και: «Αναμειγνύουν αίματα με αίματα». Και: «Αυτοί που οικοδομούν τη Σιών με αίματα». Αλλά δεν συνετίζονταν, αν και είχαν λάβει πρώτη αυτήν την εντολή, το «Ου φονεύσεις», και με πολλούς και ποικίλους τρόπους παρακινούνταν στην τήρηση αυτής της εντολής.

Αλλά και ο Σωτήρας, επιπλήττοντας τους Φαρισαίους και τους γραμματείς για τα τολμήματά τους, έλεγε: «Και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». <Γι' αυτό θα πενθήσει η γη, και θα μαραζώσει μαζί με όλους όσους κατοικούν σε αυτήν, μαζί με τα θηρία του αγρού και μαζί με τα ερπετά της γης και μαζί με τα πετεινά του ουρανού, και τα ψάρια της θάλασσας θα εκλείψουν, ώστε κανένας ούτε να δικάζεται ούτε να ελέγχει κανέναν.> Επειδή δηλαδή, λέει, έζησαν έναν βίο τόσο θεομίσητο και εξαιρετικά χαλεπό, ασεβή και αχαλίνωτο, και σκέφτηκαν και έπραξαν όσα δεν είναι θεμιτά, υβρίζοντας τον Θεό· για τον λόγο αυτό, και πολύ δίκαια, θα οδηγηθούν στην απώλεια, με τη γη τρόπον τινά να πενθεί. Διότι αυτή θα λεηλατηθεί, και θα αλλάξει τη μορφή της, και θα λάβει όψη θλιβερή, καθώς οι πόλεις θα έχουν πυρποληθεί, οι οίκοι θα έχουν καταρρεύσει και οι αγροί θα έχουν ερημωθεί· θα βρεθούν δε στην ίδια κατάσταση με τη γη και οι κάτοικοι, θρηνώντας και οδυρόμενοι μαζί της. Διότι θα πενθήσουν και αυτοί, δηλαδή θα βρεθούν πολύ μακριά από κάθε ευθυμία και ευημερία. Και ποιοι είναι οι κάτοικοι; Τα θηρία και τα ερπετά, και επιπλέον αυτών τα πετεινά.

Είπε, λοιπόν, ότι εξήλθε ο άγγελος που μου μιλούσε. Αλλά πού εξήλθε; Διότι πού βρισκόταν άραγε; Συνεπώς, η πράξη της εξόδου έγινε από την επίδειξη του δρεπανιού προς την προκείμενη όραση, εννοώ δηλαδή αυτή του μέτρου. Ο Προφήτης υψώνει βέβαια τα μάτια του, στα οποία, επειδή έχουν εξασκηθεί να ατενίζουν ψηλά, θα ταίριαζε εύλογα η ικανότητα να αντικρίζουν και θεία μυστήρια. Ρώτησε λοιπόν τι άραγε ήταν αυτό που του δειχνόταν. Και εκείνος του απάντησε: «Αυτό είναι το μέτρο που εκπορεύεται. Αυτή είναι η αδικία τους σε όλη τη γη». Και πρέπει να αναλογιστούμε τι σημαίνει το μέτρο. Και φυσικά λέμε ότι, επειδή ο Δεσπότης των όλων είναι από τη φύση του αγαθός και φιλάνθρωπος, επιδεικνύει ανεξικακία σε όσους αμαρτάνουν και ανέχεται τους παρανομούντες, περιμένοντας τη μετάνοια του καθενός. Αν όμως κάποιος προχωρήσει πάρα πολύ στην αμαρτία και φτάσει στο τέλος της ανεξικακίας που του έχει παραχωρηθεί, τότε πλέον θα υποβληθεί σε τιμωρίες, και δεν θα υπάρχει καμία δικαιολογία γι' αυτόν για την τόσο μακροχρόνια ραθυμία, ούτε θα μπορούσε κανείς να τον απαλλάξει από το χρέος να υποστεί τις δίκαιες τιμωρίες σε ίσο μέτρο με τα όσα αποδεικνύεται ότι έχει διαπράξει. Γι' αυτό άλλωστε είπε κάπου ο Χριστός προς τα πλήθη των Ιουδαίων, που με αχαλίνωτη παραφροσύνη ορμούσαν προς κάθε λογής ατοπήματα: «Και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Επομένως, το αντικείμενο της όρασης ήταν ένα μέτρο, το οποίο έδειχνε πάνω του τη συμπλήρωση των αμαρτιών των λαών.

Αυτό κάπου βρίσκεται να λέει και ο Χριστός. Διότι δικαίως ελέγχει τη σύναξη των απαίδευτων γραμματέων και Φαρισαίων. Και είπε τα εξής: «Ουαί σε εσάς γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι οικοδομείτε τους τάφους των προφητών και κοσμείτε τα μνήματα των δικαίων, και λέγετε: Αν ζούσαμε στις ημέρες των πατέρων μας, δεν θα ήμασταν κοινωνοί τους στο αίμα των προφητών. Ώστε μαρτυρείτε για τον εαυτό σας, ότι είστε υιοί εκείνων που φόνευσαν τους προφήτες· και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Επομένως, είναι αναγκαίο για εμάς, εφόσον είμαστε αληθινά σώφρονες και διαθέτουμε υγιή νου, να ακολουθούμε με ζήλο όσο το δυνατόν περισσότερο τους πιο δόκιμους από τους πατέρες, και να αποβάλλουμε τη μίμηση των μη αγαθών. Ειδάλλως, αν κάποιος δεν επέλεγε να πράξει αυτό, αλλά ακολουθούσε απλώς και αβασάνιστα τους προγενεστέρους, θα έμοιαζε απολύτως με τα τέκνα των Ελλήνων, τα οποία, εάν κάποιος τα κατηγορήσει ότι, αφού εγκατέλειψαν τη γνώση της αλήθειας και αψήφησαν τον κατά φύση Θεό, προσκυνούν λίθους, προβάλλουν συνεχώς ως δικαιολογία τη συνήθεια των δικών τους πατέρων. «Επιστρέψτε σε εμένα, και θα επιστρέψω σε εσάς, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ. Και είπατε: Με ποιον τρόπο θα επιστρέψουμε; Μήπως μπορεί ο άνθρωπος να εξαπατήσει τον Θεό; Διότι εσείς με εξαπατάτε. Και θα πείτε: Σε τι σε εξαπατήσαμε; Στο ότι τα δέκατα και οι απαρχές βρίσκονται μαζί σας. Και αποβλέποντας εσείς, αποβλέπετε σε αυτά, και εμένα με εξαπατάτε».

Ελάτε λοιπόν, ακολουθώντας τα ίχνη όσων ειπώθηκαν και αναδεικνύοντας την εσωτερική κρυμμένη πνευματική θεώρηση, ας διαμορφώσουμε το μυστήριο του Χριστού και ας δείξουμε ως εικόνα της σωτηρίας που προέρχεται μέσω αυτού τον ίδιο τον Νώε, καθώς και τη σοφή και άρρητη οικονομία σχετικά με την κιβωτό. Γεννήθηκε λοιπόν ο Νώε από τον Λάμεχ, όχι από εκείνον που είχε φονεύσει πρωτύτερα άνδρα και νέο, αλλά από τον συνονόματό του, τον απόγονο του Σηθ. Αναφάνηκε δε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός από τον Ισραήλ, που ήταν άγιος μεν εξαιτίας των πατέρων του, αλλά από έναν λαό με τους ίδιους τρόπους και την ίδια γνώμη με τον φονιά Λάμεχ, συνονόματου πλέον ως προς τον φόνο. Και έχει ειπωθεί κάπου προς τους Ιουδαίους: «Ποιον από τους προφήτες δεν σκότωσαν οι πατέρες σας;» Και από τον Χριστό: «Και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας.» Και βέβαια, και μέσω της φωνής του Ησαΐα λέει: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Και ο Νώε μεν ήταν ο ενδέκατος από τον Αδάμ· ο Χριστός δε πάλι γεννήθηκε κατά σάρκα στον έσχατο και ενδέκατο καιρό, και άρχισε την οικονομία για εμάς. Αυτό θα μπορούσες να μάθεις ότι έτσι έχει και είναι αληθινό, και θα το πεις οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, έχοντας πειστεί από τις ιερές Γραφές.

Γι' αυτό, δικαίως ακούνε: «Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα.» Και ο ίδιος ο Χριστός λέει κάπου: «Ποιον από τους προφήτες δεν σκότωσαν οι πατέρες σας; Και εσείς συμπληρώσατε το μέτρο των πατέρων σας.» Αυθάδης λοιπόν και επιρρεπής στην οργή, με δυσβάσταχτη την επίθεσή του είναι ο Ισραήλ, ξεχειλίζοντας ορμητικά σαν το νερό, δηλαδή έχοντας αφόρητη την επιδρομή εναντίον όποιων αυτός επιλέξει. Διότι κάπως έτσι είναι οι ορμές των υδάτων. «Αλλά να μην ξεχειλίσεις», λέει. Και τι άραγε είναι αυτό; Το νερό που βράζει φέρεται προς τα πάνω, ξεχειλίζοντας από τους λέβητες, και φαίνεται κάπως να είναι και πολύ. Επειδή λοιπόν του απέδωσε ορμή νερού, επιμένει στη μεταφορά του λόγου και λέει: «Να μην ξεχειλίσεις», το οποίο σημαίνει, να μην υψωθείς σε πλήθος ούτε να γίνεις πολύς. Διότι ευάριθμοι είναι σε σύγκριση με το πλήθος των Εθνικών αυτοί που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ και διασώθηκαν δια της πίστεως στον Χριστό. Έπειτα παραθέτει την αιτία αυτού που πρόκειται να συμβεί, και λέει: «Διότι ανέβηκες στο κρεβάτι του πατέρα σου, τότε μόλυνας την κλίνη όπου ανέβηκες.» Όπως δηλαδή ήδη προείπα, επειδή δεν ερευνούσαν πλέον τα του νόμου και τα άνωθεν λόγια, αλλά τα ανθρώπινα εντάλματα, γι' αυτό ακριβώς αστόχησαν ως προς τη γνώση του Χριστού. Γι' αυτό και ο ίδιος λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια.»

Και μου είπε: «Για να χτιστεί για αυτήν οίκος στη γη της Βαβυλώνας, και να ετοιμαστεί, και θα το τοποθετήσουν εκεί πάνω στη βάση του». Θέλεις να μιλήσουμε ξανά για το καθένα από αυτά, και να τα εξετάσουμε όσο είναι δυνατόν; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Βεβαιότατα. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ο προφήτης είδε βέβαια κάποιο μέτρο να βγαίνει από την Ιερουσαλήμ, και όταν ρώτησε τι ακριβώς είναι αυτό, ο άγγελος είπε: «Αυτή είναι η αδικία τους σε όλη τη γη». Είναι παρόμοιο σαν να έλεγε τυχόν: «Σε αυτό το μέτρο μετρώνται τα κατά καιρούς παραπτώματα των ανθρώπων σε όλη τη γη». Διότι, όταν η αμαρτία μας φτάσει σε μια προφανή ποσότητα, τότε ο νομοθέτης επιβάλλει λυπημένος τις τιμωρίες· υπομένει όμως πολλές φορές από έμφυτη φιλανθρωπία, και ανέχεται εκείνους που σφάλλουν, μη οργιζόμενος εντελώς πριν από τη συμπλήρωση του μέτρου. Γι' αυτό άλλωστε είπε στον ιερό Αβραάμ: «Διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων μέχρι τώρα». Προς τους Φαρισαίους δε, οι οποίοι είχαν εξαγριωθεί αχαλίνωτα, είπε ο Χριστός: «Και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Καθώς λοιπόν έβγαινε το μέτρο, ανασηκώνεται το τάλαντο του μολύβδου, και ρίχνεται στη μέση η γυναίκα που γεμίζει το μέτρο, η οποία μάλιστα δεχόταν στο ίδιο της το στόμα το μολύβδινο βάρος· έπειτα λέει ο θεσπέσιος άγγελος: «Αυτή είναι η ανομία». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ακόμη δεν είναι πολύ σαφής ο λόγος. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Λοιπόν θα γίνει, και μάλιστα σύντομα.

Στη συνέχεια προσθέτει: «για να συντελεστεί η αμαρτία και για να σφραγιστεί η αμαρτία και να εξαλειφθούν οι ανομίες, και για να εξιλεωθούν οι αδικίες και να εισαχθεί αιώνια δικαιοσύνη, και για να σφραγιστεί η όραση και ο προφήτης, και για να χριστεί ο άγιος των αγίων». Αντί λοιπόν για το «να συντελεστεί η αμαρτία και να σφραγιστούν οι αμαρτίες», ο Ακύλας απέδωσε: «να συντελεστεί η αθέτηση και να ολοκληρωθεί η αμαρτία»· διότι το «συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας», που ειπώθηκε από τον Σωτήρα μας προς τους εκ περιτομής, νομίζω ότι υποδηλώνεται και μέσω αυτών των λόγων. Επειδή, με την επιβουλή που τόλμησε το ιουδαϊκό έθνος εναντίον Του, συντελέστηκε η αμαρτία τους και η απέναντι στον Θεό «αθέτηση», σύμφωνα με τον Ακύλα, έλαβε τέλος. Διότι πολύ παλαιότερα η μακροθυμία του Θεού τούς ανεχόταν, παρόλο που αμάρταναν με αναρίθμητους τρόπους πριν από την παρουσία του Σωτήρα μας, όπως ακριβώς αποδεικνύεται μέσα από τους προφητικούς λόγους.

Όμως, όπως ακριβώς είχε ειπωθεί στον Αβραάμ σχετικά με τους αλλοφύλους που κατοικούσαν παλαιά στη γη της επαγγελίας: «διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων», και επειδή δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί, οι Αμορραίοι δεν εκδιώκονταν ακόμη από την πατρική τους γη, όταν όμως συμπληρώθηκαν οι αμαρτίες τους, τότε εξολοθρεύτηκαν όλοι κατά τους χρόνους του Ιησού, του διαδόχου του Μωυσή, έτσι θα κατανοήσεις και για τον προηγούμενο λαό: διότι, όσο δεν συμπληρώνονταν οι αμαρτίες τους, η ανοχή και η μακροθυμία του Θεού τους υπέμενε, καλώντας τους κάθε φορά σε μετάνοια μέσω των προφητών. Όταν όμως, σύμφωνα με τη σωτήρια φωνή, συμπλήρωσαν «το μέτρο των πατέρων» τους, έτσι λοιπόν όλα αυτά, αφού συγκεντρώθηκαν μαζί, προκάλεσαν σε αυτούς τον έσχατο όλεθρο, όπως εξάλλου πάλι ο ίδιος ο Κύριός μας διδάσκει λέγοντας: «κάθε αίμα» που χύθηκε από την καταβολή του κόσμου, «από το αίμα του δίκαιου Άβελ έως το αίμα του Ζαχαρία», θα έλθει «πάνω σε αυτήν τη γενεά». Ως το έσχατο λοιπόν όλων, επειδή τόλμησαν να απλώσουν τα χέρια τους πάνω στον Υιό του Θεού, έφεραν εις πέρας την «αθεσία» (αθέτηση) και ολοκλήρωσαν την «αμαρτία» τους σύμφωνα με τη μετάφραση του Ακύλα, ενώ σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, η αμαρτία τους δέθηκε και σφραγίστηκε.

Ο Χριστός πάλι λέει: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς όσους έχουν σταλεί σε σένα». Και ο Ησαΐας, κατηγορώντας τους σε απόλυτη συμφωνία με αυτά, φώναζε: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα». Και πάλι ο Χριστός: «Οι πατέρες σας σκότωσαν τους προφήτες, και εσείς χτίζετε τα μνήματά τους· συμπληρώστε λοιπόν το μέτρο των πατέρων σας». Βλέπεις πώς και ο Δεσπότης και οι δούλοι μαρτυρούν για τη μιαιφονία τους; Και τι σημαίνει: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας»; Σκοτώστε, λέει, κι εμένα· προσθέστε στο αίμα των δούλων τη σφαγή του Δεσπότη. Διότι, έστω κι αν έσφαξαν αμέτρητους ανθρώπους, ήταν όλοι σύνδουλοί τους· όταν όμως άπλωσαν τα χέρια τους εναντίον του Δεσπότη, τότε συμπληρώθηκε το μέτρο· και δικαιολογημένα. Διότι, όσο διάστημα δεν είχαν αποκτείνει τον Δεσπότη, είχαν ελπίδα σωτηρίας, και περίμεναν ότι ο Αμνός του Θεού με την έλευσή Του θα σηκώσει την αμαρτία του κόσμου. Επειδή όμως σκότωσαν τον Ιατρό, και εξύβρισαν το ίδιο το εξιλαστήριο, και αποστράφηκαν Αυτόν που ήλθε για να συγχωρήσει τα αμαρτήματα, έχασαν πλέον κάθε ελπίδα. Γι' αυτό λέει: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Ναι, θα πει κάποιος· το ότι βέβαια είναι μιαιφόνοι και μιαροί, έχει αποδειχθεί από πολλές μαρτυρίες. Από πού όμως είναι φανερό ότι δεν θα λυπούνταν τους προφήτες, εάν άκουγαν ότι τα Ιεροσόλυμα θα καταστραφούν, ότι ο Νόμος θα καταργηθεί και ότι η Παλαιά [Διαθήκη] θα αλλάξει;

Επειδή και αλλού λέει: «Ίσως λοιπόν να ακούσουν»· ούτε και εκεί βέβαια είχε άγνοια· αλλά, για να μην πουν κάποιοι από τους αγνώμονες ότι η πρόρρησή του υπήρξε αναγκαστική αιτία της παρακοής, γι' αυτόν τον λόγο διατυπώνει έτσι τις λέξεις, λέγοντας «Εάν άραγε» και «Ίσως». Διότι, κι αν ακόμη φέρθηκαν με αγνωμοσύνη απέναντι στους δούλους, έπρεπε να σεβαστούν το αξίωμα του Υιού. Τι έκαναν λοιπόν αυτοί; Ενώ έπρεπε να προστρέξουν, ενώ έπρεπε να ζητήσουν συγγνώμη για τα σφάλματά τους, αυτοί προσθέτουν νέα εγκλήματα στα προηγούμενα, επιδίδονται σε νέα μιάσματα, επισκιάζοντας πάντοτε τα προηγούμενα με τα δεύτερα· αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο ίδιος λέγοντας: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Διότι από παλιά οι προφήτες τούς κατηγορούσαν γι' αυτά λέγοντας: «Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα»· και, «Αναμειγνύουν αίμα με αίμα»· και, «Αυτοί που οικοδομούν τη Σιών με αίματα». Αλλά δεν σωφρονίζονταν· παρόλο που είχαν λάβει ως πρώτη αυτήν την εντολή, το «Ου φονεύσεις», και είχαν διαταχθεί να απέχουν από χιλιάδες άλλα πράγματα εξαιτίας αυτού, και με πολλούς και ποικίλους τρόπους παρακινούνταν στην τήρηση αυτής της εντολής. Αλλά όμως δεν απέβαλαν εκείνη την πονηρή συνήθεια. Αντίθετα, τι λένε βλέποντάς τον; «Ελάτε να τον σκοτώσουμε». Για ποιον λόγο και γιατί; Τι μικρό ή μεγάλο είχαν άραγε να του προσάψουν; Μήπως επειδή σας τίμησε και, όντας Θεός, έγινε άνθρωπος για χάρη σας, και επιτέλεσε εκείνα τα αναρίθμητα θαύματα; Ή μήπως επειδή συγχωρούσε τα αμαρτήματα; Ή μήπως επειδή σας προσκαλούσε στη Βασιλεία;

Διότι, όπως ακριβώς εκείνα μοιάζουν με τους γονείς τους ως προς την καταστροφικότητα του δηλητηρίου, έτσι και εσείς μοιάζετε στους πατέρες σας ως προς τη φονική διάθεση. Έπειτα, επειδή εξέταζε μια πρόθεση που ήταν άγνωστη στους πολλούς, αποδεικνύει τα λεγόμενά του και από όσα πρόκειται να τολμήσουν να πράξουν, τα οποία θα γίνουν σε όλους φανερά. Διότι, αφού είπε, «Άρα μαρτυρείτε για τον εαυτό σας, ότι είστε υιοί εκείνων που φόνευσαν τους προφήτες», δηλώνοντας ότι εννοεί τη συγγένεια ως προς την πονηρία, και ότι ήταν προσποιητό το να λένε, «Δεν θα ήμασταν συμμέτοχοί τους», πρόσθεσε: «Και εσείς, συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας»· όχι δίνοντας εντολή, αλλά προαναγγέλλοντας το μέλλον· δηλαδή, τη δική του σφαγή. Γι' αυτό ακριβώς, αφού επέφερε τον έλεγχο, και έδειξε ότι όσα έλεγαν για να δικαιολογήσουν τον εαυτό τους ήταν προσποιητά, όπως το ότι «Δεν θα ήμασταν συμμέτοχοί τους» (διότι, αυτοί που δεν φείδονται του Δεσπότη, πώς θα απείχαν από τους δούλους;), χρησιμοποιεί στη συνέχεια δριμύτερο λόγο, αποκαλώντας τους φίδια και γεννήματα οχιών, και λέγοντας: «Πώς θα ξεφύγετε από την καταδίκη της γέεννας, εφόσον τολμάτε τέτοια πράγματα, και τα αρνείστε, και κρύβετε την πρόθεσή σας;» Έπειτα, ελέγχοντάς τους με το παραπάνω και από άλλη πλευρά, λέει: «Θα αποστείλω προς εσάς προφήτες και σοφούς και γραμματείς, και μερικούς από αυτούς θα τους σκοτώσετε και θα τους σταυρώσετε, και θα τους μαστιγώσετε μέσα στις συναγωγές σας».

Διότι, επειδή έκανε εκείνη την προσευχή με σάκο και στάχτη, ήλθε σε αυτόν ο Γαβριήλ και λέει: «Εβδομήντα εβδομάδες καθορίστηκαν για τον λαό σου και για την αγία πόλη». Ιδού, λέει, και εδώ αναφέρεται χρόνος· χρόνος, όμως, όχι της αιχμαλωσίας, αλλά μετά από πόσο διάστημα επρόκειτο να επέλθει και πάλι η αιχμαλωσία. Διότι είναι διαφορετικό πράγμα το να προσδιορίζεται ο χρόνος που επρόκειτο να διαρκέσει η αιχμαλωσία, και διαφορετικό ο χρόνος μετά τον οποίο επρόκειτο αυτή να συμβεί και να έρθει. «Εβδομήντα εβδομάδες», λέει, «καθορίστηκαν για τον λαό σου»· όχι πλέον «για τον δικό μου λαό», μολονότι ο προφήτης έλεγε: «Κάνε να επιφανεί το πρόσωπό σου στον λαό σου». Αλλά ο Θεός τον αποξενώνεται πλέον, εξαιτίας του τολμήματος που επρόκειτο να συμβεί. Έπειτα αναφέρει και την αιτία: «Μέχρι να παλαιωθεί το παράπτωμα και να συντελεστεί η αμαρτία». Τι σημαίνει: «Μέχρι να συντελεστεί η αμαρτία»; Πολλές αμαρτίες, λέει, διαπράττουν· αλλά η κορωνίδα των κακών θα είναι τότε, όταν θα θανατώσουν τον Δεσπότη τους. Αυτό λέει και ο Χριστός: «Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Δούλους, λέει, σκοτώσατε, προσθέστε τώρα και το δεσποτικό αίμα.

Αυτοί που σκότωσαν τους δικούς τους προφήτες, νομίζουν ότι εμπαίζουν τον Δημιουργό σαν να είναι προφήτης, συμπληρώνοντας το μέτρο των πατέρων τους, τολμώντας τον φόνο του Θεού, τον οποίο εμείς μεγαλύνουμε. Την κατηγορία περί τυραννίας υπέμεινε ο Βασιλιάς των υπερκόσμιων και Δημιουργός του κόσμου, θέλοντας να μας ελευθερώσει από την τυραννία του εχθρού, τον οποίο εμείς μεγαλύνουμε.

Ώστε γίνεται σαφές από τα παρόντα, ότι αν τους είχε επιτραπεί να ζήσουν στην ακμή τους τον καιρό που ο Χριστός, έχοντας ενανθρωπήσει και εμφανιζόμενος στους ανθρώπους πάνω στη γη κατά σάρκα, συναναστράφηκε μαζί τους, θα είχαν διαπράξει εναντίον του πολύ πιο αποτρόπαια και απευκταία πράγματα από τους τότε Ιουδαίους. Αλλά επειδή, καθώς ο χρόνος δεν τους το επέτρεψε, απέτυχαν να πράξουν έτσι εναντίον του, ξεσπούν τις οργές και την αμείλικτη μανία τους κατά της εικόνας του. Εναντίον αυτής, έχοντας λυσσάξει, επιδεικνύουν τα έργα της ανομίας τους. Και μου φαίνεται ότι με υπερβολικό θράσος διαλαλούν: «Αν είχαμε προλάβει τους χρόνους των πατέρων μας, θα είχαμε εκπληρώσει όσα εκείνοι παρέλειψαν, αποδεικνύοντας ανδρεία τη γενναιότητα και τη δύναμή μας στην τιμωρία του δικαίου, και ελέγχοντας την αδυναμία και την ανανδρία εκείνων. Θα τον είχαμε αντιμετωπίσει με πιο αυστηρά βασανιστήρια και ύβρεις, ώστε και να τους κατακρίνουμε για την αδράνειά τους και να τους προσάψουμε την κατηγορία της ραθυμίας, επειδή είτε δεν του έκαναν απολύτως τίποτα είτε του έκαναν λίγα». Γι' αυτό και τώρα είναι καιρός να τους πει ο μαστιζόμενος και υβριζόμενος: «Είστε Υιοί των φονευτών, και εσείς αναπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας».

«Οικοδομείτε τους τάφους των προφητών» και τα εξής, αντί του: πληθαίνετε και εποικοδομείτε, διότι και εσείς οι ίδιοι είστε πρόθυμοι να σκοτώσετε προφήτες και δικαίους, αν και λέτε ότι «αν ήμασταν στις ημέρες των πατέρων μας» και τα εξής. «Ώστε μαρτυρείτε για τους εαυτούς σας», αφενός επειδή επιθυμείτε να πληθαίνετε και να εποικοδομείτε τάφους προφητών και δικαίων, και αφετέρου επειδή λέτε ότι «αν ήμασταν στις ημέρες των πατέρων» και τα εξής. Και με τα δύο λοιπόν μαρτυρείτε, «ότι είστε υιοί» των προφητοκτόνων. Γι' αυτό και δικαίως ο Δεσπότης τους ταλανίζει, επειδή επιθυμούσαν να πράττουν αυτά που κατέκριναν. Γι' αυτό και προσθέτει: «και εσείς συμπληρώσατε» και τα εξής, αντί του: αυτό που διαπράξατε με τη μελέτη, με τους πονηρούς λογισμούς, με τη σπουδή και την προθυμία, «συμπληρώστε το» σύμφωνα με «το μέτρο των πατέρων σας», δηλαδή φέρνοντάς το σε έργο και ορατή πράξη. Διότι το «μέτρο» για τους πατέρες τους, ως προς την αγανάκτηση και την ύβρη κατά των προφητών, ήταν ο βίαιος και ατιμωτικός θάνατος, τον οποίο αυτοί, καταλαμβανόμενοι από μανία κατά του κοινού Δεσπότη των όλων, εκπλήρωσαν.

Το δε «και εσείς συμπληρώσατε» δεν είναι λόγια κάποιου που διατάζει, αλλά μάλλον κάποιου που αποτρέπει και εμποδίζει. Διότι δεν συνηθίζουμε πολλές φορές να εμποδίζουμε μόνο με άρνηση, όπως για παράδειγμα «μην κάνεις αυτό», αλλά ενίοτε και με κατάφαση, και μάλιστα τότε που είναι ολοφάνερη η ατοπία της πράξης. Διότι σε τέτοιες περιπτώσεις συνηθίζουμε να πραγματοποιούμε την αποτροπή και μέσω των αντιθέτων εκφράσεων, όπως λέγοντας «κάνε αυτό», «σκότωσε τον εαυτό σου», «σκότωσε τον ίδιο σου τον πατέρα», «τρέξε στον βυθό της θάλασσας». Διότι αυτά τα λέμε όταν επιπλήττουμε κάποιους, αποτρέποντάς τους άμεσα σύμφωνα με την ολοφάνερη μεν, αποσιωπημένη δε ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο διάνοια, όπως «αν δεν ντρέπεσαι, αν δεν φρίττεις, σκότωσε τον πατέρα σου», «αν έχεις τρελαθεί, αν έχεις χάσει τα λογικά σου, σκότωσε τον εαυτό σου· ρίξε τον εαυτό σου στον γκρεμό, αν τολμάς». Γι' αυτό και ο Δεσπότης, αφού προηγουμένως τους επέπληξε αποκαλώντας τους γιους των προφητοκτόνων και ελέγχοντάς τους με πιο πικρό τρόπο, έθεσε στο μέσον το «συμπληρώσατε»· πράγμα που αποτελούσε στάση κάποιου που αποτρέπει και εμποδίζει, όχι επειδή ο ίδιος φοβόταν τον θάνατο, αλλά επειδή φρόντιζε για τη δική τους σωτηρία. «Οικοδομείτε τους τάφους», λέει, πληθαίνοντας συνάμα και επιδεικνύοντας την τόλμη των προγόνων σας και όντας πρόθυμοι, παρόμοια με εκείνους, να θανατώσετε προφήτες και δικαίους.

Γι' αυτό και μαρτυρείτε για τους προγόνους σας ως ασεβείς, επιθυμώντας να γίνετε όμοιοι με εκείνους. «Και εσείς συμπληρώστε», λέει, «το μέτρο των πατέρων σας», δηλαδή αυτό ακριβώς που με την πονηρή σας διάνοια και τη σπουδή και την προθυμία θέλετε να διαπράξετε, «συμπληρώστε» το σύμφωνα με «το μέτρο των πατέρων σας», δηλαδή μετατρέψτε το σε φανερό έργο και ορατή πράξη. Διότι «μέτρο» για τους πατέρες τους εναντίον των προφητών ήταν ο θάνατος μέσω ύβρεως και ατιμίας. Αυτό όμως δεν υποδηλώνει κάποιον που διατάζει, αλλά μάλλον κάποιον που προκαλεί. Διότι πολλές φορές συνηθίζουμε να εμποδίζουμε κάποιους όχι απαγορεύοντας το έργο, αλλά μάλλον προτρέποντάς τους προς αυτό.

«Ώστε λοιπόν μαρτυρείτε για τον εαυτό σας ότι είστε γιοι εκείνων που φόνευσαν τους προφήτες.» Τους ταλανίζει, όχι επειδή οικοδομούν τους τάφους των προφητών· διότι αυτό είναι θεάρεστο· αλλά επειδή, προσποιούμενοι αυτά και δήθεν καταδικάζοντας τους πατέρες τους, έπρατταν χειρότερα από εκείνους και τους ξεπέρασαν στην κακία, ψευδόμενοι ολοφάνερα, λέγοντας ότι: Αν ζούσαμε στις ημέρες των πατέρων μας, δεν θα φονεύαμε τους προφήτες· διότι αυτοί μανιωδώς επιδίωκαν να φονεύσουν τον ίδιο τον Δεσπότη των προφητών. Γι' αυτό και λέει: «Και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας· φίδια, γεννήματα εχιδνών, πώς θα ξεφύγετε από την καταδίκη της γέεννας;» Δεν τους προστάζει, ούτε τους ωθεί στο να τον φονεύσουν, λέγοντας το, Συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας, αλλά λέει κάτι τέτοιο: Επειδή είστε φίδια και γεννήματα τέτοιων πατέρων, και κατρακυλήσατε σε τόση κακία ώστε να είστε αθεράπευτοι, φροντίστε να ξεπεράσετε μια ώρα αρχύτερα τους πατέρες σας· και αυτό θα γίνει, εάν φονεύσετε εμένα· διότι θα φτάσετε στο ίδιο το αποκορύφωμα της κακίας, εάν αναπληρώσετε τη μιαιφονία που έλειπε από τους πατέρες σας· πώς λοιπόν, εφόσον είστε τέτοιοι, θα αποφύγετε την κόλαση; «Γι' αυτό, ιδού, εγώ αποστέλλω σε εσάς προφήτες, και σοφούς, και γραμματείς· και κάποιους από αυτούς θα σκοτώσετε και θα σταυρώσετε, και κάποιους από αυτούς θα μαστιγώσετε στις συναγωγές σας, και θα τους καταδιώξετε από πόλη σε πόλη.»