Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:5

«Αν αυτός δεν προερχόταν από τον Θεό, δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα»· και τα πλήθη, θαυμάζοντας για όσα γίνονταν από τον Κύριο, έλεγαν: «Αυτά τα λόγια δεν ανήκουν σε δαιμονισμένο· μήπως μπορεί ένα δαιμόνιο να ανοίγει τα μάτια τυφλών;». Όμως εκείνοι που θεωρούνταν σπουδαίοι στον νόμο, οι Φαρισαίοι, οι οποίοι πλάταιναν τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους και καυχιούνταν ότι γνωρίζουν κάτι περισσότερο από τους άλλους, ούτε έτσι ντρέπονταν· αλλά, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, οι άθλιοι θυσίαζαν σε δαιμόνιο και όχι στον Θεό, λέγοντας ότι ο Κύριος έχει δαιμόνιο και ότι τα έργα του Θεού είναι έργα δαιμόνων. Και το πάθαιναν αυτό για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για να αρνηθούν ότι εκείνος που τα πράττει αυτά είναι Θεός και Υιός του Θεού. Διότι, αν η λήψη τροφής και η όψη του σώματος τον αναδείκνυαν και ως άνθρωπο, γιατί δεν έβλεπαν μέσα από τα έργα του ότι αυτός βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας βρίσκεται μέσα σε αυτόν; Αλλά δεν ήθελαν· μάλλον οι ίδιοι είχαν μέσα τους τον Βεελζεβούλ να ομιλεί, έτσι ώστε, από τη μια πλευρά, με βάση τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά να τον ονομάζουν μόνο άνθρωπο, και από την άλλη, με βάση τα έργα του, τα οποία ήταν κατεξοχήν έργα του Θεού, να μην τον ομολογούν πλέον ως Θεό, αλλά να θεοποιούν στη θέση του τον Βεελζεβούλ που βρισκόταν μέσα τους, ώστε τελικά να κολάζονται αιώνια μαζί του μέσα στο πυρ.

Ερώτηση ΡΟΘ΄. Πώς μπορεί κάποιος χωρίς αγάπη να αποκτήσει τόση πίστη, ώστε να μετακινεί βουνά, ή να δώσει όλα τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, ή να παραδώσει το σώμα του για να καεί; Απόκριση. Εάν θυμηθούμε τον Κύριο που είπε: «Διότι τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», και την απόκρισή του προς εκείνους που είπαν: «Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και στο όνομά σου δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και στο όνομά σου δεν κάναμε πολλά θαύματα;», προς τους οποίους λέει: «Δεν σας γνωρίζω από πού είστε»· όχι διότι είπαν ψέματα, αλλά διότι καταχράστηκαν τη χάρη του Θεού για τα δικά τους θελήματα, πράγμα που είναι ξένο προς την αγάπη για τον Θεό, τότε δεν δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε τα όσα έχουν ειπωθεί. Το να λαμβάνει, μάλιστα, χάρισμα του Θεού ή δωρεά ακόμη και ο ανάξιος δεν είναι καθόλου παράδοξο. Διότι ο Θεός, σε καιρό χρηστότητας και μακροθυμίας, ανατέλλει τον ήλιό του επί πονηρών και αγαθών. Πολλές φορές, εξάλλου, αυτό γίνεται και προς ωφέλεια είτε του ίδιου που υποδέχεται το χάρισμα, εάν τυχόν, νιώθοντας συστολή μπροστά στη χρηστότητα του Θεού, παρακινηθεί να φροντίσει ώστε να γίνει ευάρεστος σε Αυτόν, είτε και προς ωφέλεια άλλων, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Απόστολο: «Μερικοί βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί όμως και από καλή πρόθεση».

Ερώτηση 247. Εφόσον η Γραφή λέει: «Μην καυχάστε και μη μιλάτε με υπεροψία», και ο Απόστολος άλλοτε μεν ομολογεί ότι: «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν μέσα σε αφροσύνη, με αυτή την πεποίθηση της καυχήσεως», και πάλι: «Έγινα άφρων καυχώμενος», άλλοτε δε επιτρέπει λέγοντας ότι: «Εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω»· ποια είναι η εν Κυρίω καύχηση και ποια η απαγορευμένη; Απόκριση. Η αναγκαστική αντίσταση του Αποστόλου απέναντι στα πάθη είναι ολοφάνερη. Διότι δεν λέει αυτά τα πράγματα για να προβάλει τον εαυτό του, αλλά για να καταρρίψει το θράσος της αλαζονείας και την έπαρση κάποιων. Η μεν εν Κυρίω καύχηση υπάρχει όταν κάποιος δεν αποδίδει τα κατορθώματά του στον εαυτό του, αλλά στον Κύριο, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ εν Χριστώ που με ενδυναμώνει»· η δε απαγορευμένη καύχηση μπορεί να έχει διπλό χαρακτήρα, είτε σύμφωνα με το: «Ο αμαρτωλός επαινείται στις επιθυμίες της ψυχής του», και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, ω δυνατέ;», είτε σύμφωνα με το: «Τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», εξαιτίας ακριβώς της επιθυμίας τους να επαινεθούν για όσα πράττουν, σαν να καυχώνται για τα πεπραγμένα τους. Οι τέτοιοι άνθρωποι θα ήταν μάλιστα και ιερόσυλοι, καθώς ιδιοποιούνται τις δωρεές του Θεού και αρπάζουν για τον εαυτό τους τη δόξα που οφείλεται στον Θεό.

Και εάν έχω όλη τη γνώση και όλη την πίστη· και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Αυτό ακριβώς διδάχθηκε ο Απόστολος από τον Κύριο, ο οποίος είπε για κάποιους: «Διότι τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Διότι αυτό που δεν γίνεται από αγάπη προς τον Θεό, αλλά για τον έπαινο των ανθρώπων, οποιοδήποτε έργο και αν είναι αυτό, δεν βρίσκει έπαινο θεοσέβειας, αλλά υπόκειται στην κατάκριση της ανθρωπαρέσκειας, ή της αυταρέσκειας, ή της φιλονικίας, ή του φθόνου, ή κάποιας παρόμοιας αιτίας. Γι' αυτό και ο Κύριος ονομάζει ένα τέτοιο έργο ως έργο αδικίας, λέγοντας προς εκείνους που του είπαν «Φάγαμε ενώπιόν σου» και τα εξής: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι οι εργάτες της αδικίας». Διότι πώς δεν είναι εργάτες της αδικίας εκείνοι που καταχρώνται τις δωρεές του Θεού για την ικανοποίηση των δικών τους ηδονών; Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους λέει ο Απόστολος: «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού»· και πάλι: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους», και πολλά παρόμοια. Έχει δε αποδειχθεί σε εμάς ότι ο ίδιος ο Απόστολος ήταν καθαρός από όλα αυτά, μέσα από όσα λέει: «Όχι προσπαθώντας να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό που δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι ούτε ποτέ χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε δράσαμε με πρόφαση την πλεονεξία· ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους».

Κεφάλαιο ΚΓʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όλα δε τα έργα τους τα κάνουν για να τους βλέπουν οι άνθρωποι· κάνουν πλατιά τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους· και αγαπούν τις πρωτοκλισίες στα δείπνα, και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, και τους ασπασμούς στις αγορές, και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους, Ραββί, Ραββί. Εσείς όμως να μην ονομαστείτε Ραββί· διότι ένας είναι ο καθοδηγητής σας· και όλοι εσείς είστε αδελφοί. Και μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας επί της γης· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, αυτός που βρίσκεται στους ουρανούς. Μήτε να ονομαστείτε καθοδηγητές· διότι ένας είναι ο καθοδηγητής σας, ο Χριστός. ΙΩΑΝΝΗΣ.

Ας μην είμαστε κενόδοξοι, για να μην πει και σε εμάς ο Κύριος: όλα τα έργα τους τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι· διότι πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τα κράσπεδά τους, και αγαπούν την πρωτοκαθεδρία στις συναγωγές και τους ασπασμούς στις αγορές, και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους ραββί. Θα είμαστε λοιπόν ταπεινοί στα λόγια, στα έργα, στην αναστροφή, ώστε να βρούμε χάρη από τον Κύριο· διότι ο Κύριος ευαρεστείται στην ταπείνωση.

Διότι η Γραφή γνωρίζει, αν βέβαια πιστεύουμε στα λόγια του Πνεύματος, να θεωρεί τα κρυφά αμαρτήματα της ψυχής όμοια με τα αμαρτήματα που γίνονται με έργα· επειδή αποτελούν βλαστάρια της μιας και αυτής ρίζας. Διότι λέει: «ο Κύριος διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων»· και, «ο Κύριος βδελύσσεται τον αιμοχαρή και δόλιο άνδρα», συγκαταλέγοντας τον δόλο και τον φόνο σε ένα και το αυτό παράπτωμα. Και για εκείνους «που μιλούν ειρηνικά με τον πλησίον τους, ενώ υπάρχουν κακά στις καρδιές τους, απόδωσέ τους, Κύριε, σύμφωνα με τα έργα τους». Και πάλι: «διότι μέσα στην καρδιά σας εργάζεστε την ανομία πάνω στη γη». Και ο Κύριος, ελέγχοντας τους ανθρωπαρέσκους, λέει: «όλα τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι».

Δες μέχρι ποιο σημείο διευκόλυνε τις εντολές ο Κύριος, ώστε κανείς να μην είναι αμέτοχος του αγαθού, όσο ασθενής και άτονος στην προαίρεση κι αν είναι. Και πάλι: εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς, σε εμένα το κάνατε. Αρκεί αυτό που γίνεται, να γίνεται κατά Θεόν και όχι για τη δόξα των ανθρώπων. Διότι πρόσθεσε: αρκεί να γίνεται στο όνομα μαθητού. Δηλαδή, το αγαθό έργο να γίνεται με τον φόβο και την αγάπη του Χριστού. Επειδή ο Κύριος, κατακρίνοντας εκείνους που κάνουν κάτι αγαθό επιδεικτικά για τη δόξα και τον έπαινο των ανθρώπων, αποφάνθηκε λέγοντας: όλα τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι. Και προχωρώντας προσθέτει με όρκο, λέγοντας: αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Γι' αυτό και παραγγέλλει στους μαθητές του: προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.

Επτά αιρέσεις των Ιουδαίων: 〈ιδ'〉. Οι Γραμματείς, οι οποίοι αφενός ήταν νομικοί και δάσκαλοι των παραδόσεων των πρεσβυτέρων τους, τηρώντας με υπερβολική εθελοθρησκία έθιμα τα οποία δεν διδάχθηκαν μέσω του νόμου, αλλά τα καθόρισαν οι ίδιοι για τους εαυτούς τους, ως σεβάσματα των διατάξεων της νομοθεσίας. 〈ιε'〉. Οι Φαρισαίοι, που το όνομά τους ερμηνεύεται «αποχωρισμένοι», οι οποίοι ζούσαν την πιο αυστηρή ζωή και θεωρούνταν δήθεν πιο δόκιμοι από τους άλλους· σε αυτούς γινόταν δεκτή η ανάσταση των νεκρών, όπως και στους Γραμματείς, και η συγκατάθεση για την ύπαρξη των αγγέλων και του αγίου πνεύματος, καθώς και ένας διαφορετικός τρόπος ζωής, εγκράτεια για ορισμένο χρόνο και παρθενία, νηστεία δύο φορές την εβδομάδα, καθαρισμοί σταμνιών και πιάτων και ποτηριών, όπως και στους Γραμματείς, προσφορά δεκάτων και απαρχών, αδιάλειπτη προσευχή και εθελόθρησκα σχήματα στην ενδυμασία, μέσω του μανδύα και των δαλματικών, δηλαδή των κοντών χιτώνων, και του πλατυσμού των φυλακτηρίων, δηλαδή των πορφυρών σημάτων, και των κροσσών και των φούντων στις άκρες του μανδύα, τα οποία αποτελούσαν σημάδια της πρόσκαιρης εγκράτειάς τους· αυτοί εισήγαγαν επίσης την πίστη στην αστρολογία (γένεση) και στην ειμαρμένη. 〈ιστ'〉. Οι Σαδδουκαίοι, που το όνομά τους ερμηνεύεται «δικαιότατοι», οι οποίοι κατάγονταν αφενός από το γένος των Σαμαρειτών και συγχρόνως από έναν ιερέα με το όνομα Σαδδούκ, αρνούνταν την ανάσταση των νεκρών και δεν παραδέχονταν ούτε άγγελο ούτε πνεύμα, ενώ κατά τα λοιπά ήταν σε όλα Ιουδαίοι. 〈ιζ'〉.

Αλλ᾽ επειδή οι άνθρωποι αυτοί ενδύονταν στολές ή μανδύες και δαλματικές, δηλαδή κοντομάνικους χιτώνες, διακοσμημένους με πλατιά σημάδια υφασμένα από γνήσια πορφύρα, τα δε σημάδια της πορφύρας οι προσεκτικοί μελετητές συνήθιζαν να τα μετονομάζουν σε φυλακτήρια, για τον λόγο αυτό και ο Κύριος τα ονόμασε φυλακτήρια σύμφωνα με τη συνήθειά τους. Το νόημα δε της ονομασίας φανερώνει και η συνέχεια του κειμένου, το «και τα κράσπεδα των ιματίων»· διότι αναφέρει τα κράσπεδα, για να υποδηλώσει τους κροσσούς, και τα φυλακτήρια, για να υποδηλώσει τα σημάδια της πορφύρας. Λέει, πράγματι, ότι «πλατύνετε τα φυλακτήρια και μεγαλώνετε τα κράσπεδα των ιματίων σας». Είχε δε ο καθένας δεμένους κάποιους ροΐσκους (φούντες σε σχήμα ροδιού) στα τέσσερα άκρα του μανδύα από το ίδιο το στημόνι, κατά το χρονικό διάστημα που τηρούσε εγκράτεια ή ασκούσε παρθενία· διότι, επειδή ο καθένας με τάμα όριζε μια περίοδο αγνείας ή εγκράτειας, αυτά αποτελούσαν τα κύρια διακριτικά τους γνωρίσματα προκειμένου να φανερώνουν στους ανθρώπους όσα είχαν υποσχεθεί, ώστε να μην αγγίζει δήθεν κανείς τους αγιασμένους.

ΡΝ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΜΑΧΟ. Τι σημαίνει το: «Μεγαλύνουν τα φυλακτήριά τους». Επειδή μου έγραψας θέλοντας να μάθεις τι σημαίνει το «Μεγαλύνουν τα φυλακτήρια», μάθε ότι αυτά ήταν μικρά βιβλιάρια, που περιέκλειαν μέσα τους τον νόμο, τα οποία φορούσαν οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, όπως ακριβώς σήμερα οι γυναίκες φορούν τα μικρά Ευαγγέλια. Διότι, ενώ ο νομοθέτης, ωθώντας τους στην εφαρμογή των έργων και απομακρύνοντας τη λήθη, νομοθέτησε: «Θα δέσεις τις εντολές στο χέρι σου», δηλαδή θα τις εξαρτήσεις, θα τις κρεμάσεις, αυτοί από τη μία δεν έδιναν καμία σημασία στα έργα, και από την άλλη έδειχναν μεγάλη σπουδή για τους ιμάντες αυτών των μικρών βιβλίων, και γι' αυτό τον λόγο επικρίθηκαν.

Όχι απλώς να τα σηκώσουν, αλλά ούτε καν με το δάχτυλο να τα κουνήσουν, δηλαδή, ούτε καν να τα πλησιάσουν, ούτε να τα αγγίξουν. Αλλά πού δείχνουν προθυμία και ενεργητικότητα; Στα απαγορευμένα. Διότι όλα τα έργα τους τα κάνουν, λέγει, για να γίνονται θεατοί από τους ανθρώπους.

Διότι πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους, λέγει, και μεγαλώνουν τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους. Και τι είναι αυτά τα φυλακτήρια και τα κράσπεδα; Επειδή διαρκώς λησμονούσαν τις ευεργεσίες του Θεού, διέταξε να αναγραφούν σε μικρά βιβλία τα θαύματά Του και να τα κρεμούν από τα χέρια τους (γι' αυτό και έλεγε: «Θα είναι ασάλευτα μπροστά στα μάτια σου»)· τα οποία τα ονόμαζαν φυλακτήρια, όπως ακριβώς πολλές γυναίκες σήμερα έχουν κρεμασμένα μικρά Ευαγγέλια από τους λαιμούς τους. Και για να τους υπενθυμίζονται πάλι και με άλλον τρόπο, πράγμα το οποίο πολλοί κάνουν συχνά, όταν επειδή ξεχνούν εύκολα δένουν το δάχτυλό τους με λινή ή άλλη κλωστή, ο Θεός διέταξε να κάνουν το ίδιο, σαν να επρόκειτο για μικρά παιδιά, δηλαδή να ράβουν γαλάζιο (υακίνθινο) νήμα στα ενδύματά τους, στο στρίφωμα που βρίσκεται κοντά στα πόδια, ώστε στρέφοντας εκεί την προσοχή τους να αναμιμνήσκονται τις εντολές· και αυτά ονομάζονταν κράσπεδα. Σε αυτά, λοιπόν, επεδείκνυαν ιδιαίτερο ζήλο, πλαταίνοντας τους ιμάντες των βιβλίων και μεγαλώνοντας τα κράσπεδα· το οποίο αποτελούσε γνώρισμα έσχατης κενοδοξίας.

Ο στολισμός δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά τα έργα της δικαιοσύνης. Δεν βλέπει ο άνθρωπος όπως βλέπει ο Θεός· διότι ο μεν άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο δε Θεός βλέπει την καρδιά. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς· ** και για Εκείνον που έρχεται να συγκεντρώσει τους λογισμούς των ανθρώπων. Διότι τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του· δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί κανείς από τη θερμότητά Του. Θα έρθει καιρός που, αφού απορρίψεις αυτό το προσωπείο, θα βρεθείς γυμνός, και τότε θα ντρέπεσαι να εμφανιστείς ενώπιον του προσώπου του Θεού, όπως ο Αδάμ μετά την πτώση του. Διότι εκεί δεν ζητείται πλέον το εξωτερικό σχήμα, αλλά τα έργα. Επειδή εδώ μεν πολλές φορές εξαπατούμε, και ξεφεύγουμε από τον έλεγχο, και μέσω του σεμνού σχήματος φαινόμαστε ως δίκαιοι, και πολλές φορές μακαριζόμαστε· εκεί όμως δεν είναι πλέον δυνατόν να πούμε ψέματα· εκεί ζητούνται τα έργα, και όχι πλέον το σεμνό σχήμα· μάλλον δε, θα υποστούμε μεγαλύτερη κόλαση και καταδίκη, επειδή φορέσαμε μεν το σεμνό σχήμα, αλλά δεν κοπιάσαμε για τα έργα που αρμόζουν στο σχήμα αυτό. Άκουσε τον Σωτήρα, ο οποίος μιλάει μεν για τους Ιουδαίους, αλλά απευθύνει τη διδασκαλία προς εμάς: Διότι πλαταίνουν, λέει, τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους και προσεύχονται στις πλατείες, για να φανούν στους ανθρώπους δίκαιοι· αυτοί όμως θα λάβουν αυστηρότερη καταδίκη. Επιθυμείς το σεμνό σχήμα, και πόθησες το όνομα του Χριστιανισμού· μην παραμείνεις μόνο σε αυτό, αλλά όπως ακριβώς έδωσες ομολογία στον Θεό, εκπλήρωσε την υπόσχεσή σου με την επίδειξη των έργων.

Διότι δένουν φορτία βαριά και δυσβάστακτα, και τα επιθέτουν στους ώμους των ανθρώπων, με το δάχτυλό τους όμως δεν τα κινούν. Όλα δε τα έργα τους τα πράττουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους. Διότι πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τα κράσπεδα των ιματίων τους, και αγαπούν τις πρωτοκλισίες στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, καθώς και τους ασπασμούς στις αγορές και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους Ραββί. Εσείς όμως μην αποκληθείτε Ραββί.

Φαρισαίοι, όνομα που ερμηνεύεται «αποχωρισμένοι»· αυτοί που διάγουν τον πιο αυστηρό βίο και είναι δήθεν πιο έγκριτοι από τους άλλους, οι οποίοι δέχονται την ανάσταση των νεκρών, όπως και οι γραμματείς, και συγκατατίθενται στην ύπαρξη αγγέλων και αγίου πνεύματος. Ο δε τρόπος ζωής τους διαφέρει, περιλαμβάνοντας εγκράτεια και παρθενία μέχρις ορισμένου χρόνου, νηστεία δύο φορές την εβδομάδα, καθαρισμό των κανατών, των πινακίων και των ποτηριών, όπως κάνουν και οι γραμματείς, καθώς και την προσφορά της δεκάτης και των απαρχών, αδιάλειπτες προσευχές και εθελοθρησκευτικά σχήματα στην ενδυμασία, μέσω του πανωφοριού και των δαλματικών ή κολοβίων, και την πλάτυνση των φυλακτηρίων, δηλαδή πορφυρών σημάτων, κροσσών και μικρών ροδιών στις άκρες του πανωφοριού, τα οποία αποτελούσαν σημεία της πρόσκαιρης εγκράτειάς τους· αυτοί εισήγαγαν επίσης τη δοξασία περί γενέσεως και ειμαρμένης.

Αργότερα, επίσης, μέσω κάποιου κροσσού και φυλακτηρίου, θέλησε ο Κύριος να τους κάνει να θυμούνται εκείνα τα θεία και μωσαϊκά θαύματα. Και λένε ότι ο μεν κροσσός ήταν κάποιο λεπτό υακίνθινο ύφασμα που τοποθετούνταν στα ενδύματα των ιερέων, το δε φυλακτήριο ήταν ένα μικρό βιβλίο, στο οποίο ήταν γραμμένη συνοπτικά η απαλλαγή τους από την Αίγυπτο και τη δουλεία, καθώς και η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας και τα υπόλοιπα μεγαλεία του Θεού, και ένα τέτοιο βιβλίο οι αρχιερείς το κρατούσαν πάντα στα χέρια τους για διδασκαλία και ανάμνηση των θείων ευεργεσιών. Εκείνοι όμως, έχοντας βυθίσει τα πάντα στα βάθη της λήθης, πλάταιναν τα φυλακτήρια και μεγάλωναν τους κροσσούς των ενδυμάτων τους. Αυτούς ακριβώς επέκρινε έντονα ο Κύριός μας, λέγοντας ότι «πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τους κροσσούς των ενδυμάτων τους» και τα εξής, χωρίς να μεριμνούν ούτε για τη δική τους σωτηρία ούτε για τη σωτηρία του λαού.

Ματθ. 23, 2-5 «Δεσμεύουν φορτία βαριά και δυσβάστακτα»: Ο Δεσπότης δεν λέει απλώς ότι τυγχάνουν «βαριά και δυσβάστακτα», αλλά ότι φάνηκαν «βαριά και δυσβάστακτα» κατά την κρίση των ίδιων εκείνων των ιερέων. Διότι αυτά που «αυτοί» ούτε «με το δάχτυλό» τους δεν κουνούν, δηλαδή ούτε καν αρχίζουν να τα πράττουν, πώς δεν έκαναν ώστε να θεωρούνται «βαριά και δυσβάστακτα»; Αλλά αυτοί, μολονότι με το να μην τα εφαρμόζουν έδειξαν ότι είναι «βαριά και δυσβάστακτα», ωστόσο τα φορτώνουν στους άλλους, εξαναγκάζοντάς τους να τα εφαρμόζουν απαραιτήτως. Γι' αυτό, ο Δεσπότης επιτρέπει μεν στα πλήθη να πράττουν αυτά που προστάζονται από εκείνους, και μάλιστα όχι ανεξαιρέτως, αλλά όσα είναι άξια της Μωσαϊκής «καθέδρας»· γι' αυτό άλλωστε την προέταξε, λέγοντας: «Στην καθέδρα του Μωυσή» και τα εξής. Διότι δεν τους παραγγέλλει να κάνουν όσα έχουν επινοηθεί από αυτούς (επειδή αυτά τα ήλεγξε προηγουμένως, ονομάζοντάς τα παραδόσεις ανθρώπων, προς ακύρωση των εντολών του Θεού), ούτε τα μικροπρεπή αυτά και παιδαγωγικά που είναι ανάξια μιας τέλειας και υψηλής πολιτείας, όπως οι διατάξεις περί τροφών και τηρήσεως των σαββάτων και τα παρόμοια· επειδή και αυτά τα απέκλεισε εκ των προτέρων, διότι ως προς αυτά οι ιερείς υπήρξαν αυστηροί τηρητές. Ποια λοιπόν από αυτά που προστάζουν οι γραμματείς παραγγέλλει ο Δεσπότης στο πλήθος να κάνει; Εκείνα, όπως είπαμε, που είναι άξια της Μωσαϊκής «καθέδρας», δηλαδή όσα μπορούν να υποστηρίξουν και να ενδυναμώσουν μια ψυχή που κλονίζεται και λυγίζει.

Τέτοια είναι η επιληψία της αλαζονείας· διότι, μεθώντας τους λογισμούς με την πλάνη και την απάτη των φαντασιών, δεν αφήνει το μάτι της διάνοιας να προβάλει μέσα από την ομίχλη που το περιβάλλει και να ατενίσει τις ακτίνες της αλήθειας. Τέτοιο είναι το νόσημα των Φαρισαίων και των Γραμματέων, οι οποίοι επιδιώκουν τις πρωτοκαθεδρίες, υπερηφανεύονται υπερβολικά όταν τους αποκαλούν «ραββί» και καυχιούνται ότι τηρούν τον νόμο διευρύνοντας τα κράσπεδά τους, ενώ δεν φροντίζουν διόλου για την αλήθεια και δεν δίνουν καμία απολύτως σημασία στην ευσέβεια. Τέτοιο είναι το κεντρί του φθόνου· διότι μόλις μπήχτηκε στην ψυχή, τραυμάτισε και ολόκληρο τον άνθρωπο· αφού παρέλυσε την ικανότητα προφύλαξης και κατέστρεψε οικτρά τις αισθήσεις, των οποίων η χρήση αποτελεί οδό προς τη γνώση, μην επιτρέποντας ούτε να κατανοεί τα ωφέλιμα, ούτε να συγκρατεί όσα ακούει με τη μνήμη, αλλά ούτε καν να βλέπει καθαρά όσα είναι ορατά.

Διότι με τόση φιλανθρωπία και άπειρη αγαθότητα συγκατέβη ο Κύριος στο ανθρώπινο γένος, ώστε να μην αφήσει κανέναν να παραμείνει αδρανής από την αρετή ή από το αγαθό έργο, αλλά έδωσε στον καθένα εργασία ανάλογα με τη δύναμη της προαιρέσεώς του, ελκύοντας όλους μακρόθυμα καθημερινά προς τις μεγαλύτερες αρετές των εντολών. Όποιος ποτίσει, λέει, ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο στο όνομα ενός μαθητή, αληθινά σας λέω, δεν θα χάσει τον μισθό του. Δες μέχρι ποιου σημείου ευκολίας της εντολής έφτασε ο Κύριος, ώστε να μη μείνει κανείς χωρίς μερίδιο στο αγαθό, ως δήθεν ασθενής και άτονος στην προαίρεση. Και πάλι: Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς, το κάνατε σε εμένα. Αρκεί μόνο αυτό που πράττεται να είναι κατά Θεόν, και να μη γίνεται για τη δόξα των ανθρώπων. Διότι πρόσθεσε: Μόνο στο όνομα του μαθητή, δηλαδή το αγαθό έργο να γίνεται με φόβο και αγάπη προς τον Χριστό. Διότι για όσους πράττουν κάτι αγαθό επιδεικτικά, αποβλέποντας στη δόξα και τον έπαινο των ανθρώπων, ο Κύριος τους κατέκρινε και αποφάνθηκε: Όλα, λέει, τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι, και συνεχίζοντας προσθέτει με όρκο λέγοντας: Αληθινά, αληθινά σας λέω, έχουν λάβει τον μισθό τους. Γι' αυτό παραγγέλλει στους μαθητές: Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας ή τη νηστεία ή την προσευχή σας μπροστά στους ανθρώπους. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.

Βγάλε, λοιπόν, την κρυφή και άκαρπη πέτρα από τη γη της καρδιάς και όλες τις μικρές πέτρες, μάζεψε «τα αγκάθια και τα τριβόλια» και μην πέσεις σε ακηδία· διότι δεν εργάζεσαι μόνος σου, αλλά υπάρχει μέσα σου θεία δύναμη που συνεργάζεται μαζί σου. Μην αποκάμεις, λοιπόν, και μην οκνήσεις· σπεύσε, για να φτάσεις στον σκοπό, ώστε να αναπαυθείς στον Λόγο και να ονομαστείς θυγατέρα του Υψίστου. Διότι λέει: «πού είναι τα τέκνα σου;» Και τι απάντησε, λέει, στον λόγο μου; Μακάριοι είναι εκείνοι που τρέχουν με άοκνη προθυμία, διότι αυτοί, αφού κατακτήσουν το έπαθλο, θα αναπαυθούν. Αλίμονο δε στην ψυχή εκείνη, η οποία δεν φρόντισε για τη γη της καρδιάς της - και δεν παρακάλεσε τον οικοδεσπότη να πάρει σφυρί και σιδερένιους λοστούς, για να βγάλει την κρυφή και άκαρπη πέτρα - ούτε για τις μικρές πέτρες φρόντισε, αλλά παραμένει έτσι χέρσος όλος ο τόπος, εντελώς έρημος. Αναβάλλει λοιπόν από μέρα σε μέρα και διατηρεί μόνο το εξωτερικό σχήμα χωρίς να εξετάσει προσεκτικά τον εαυτό της, αλλά βρίσκεται σε υψηλοφροσύνη και κενοδοξία «για να θεαθεί από τους ανθρώπους». Μια τέτοια ψυχή έχει ήδη λάβει τον μισθό της.

Προσέξτε λοιπόν και πάλι τον Δεσπότη και Θεό μας που λέει: «Δεν μπορεί το καλό δέντρο να κάνει σάπιους καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να κάνει καλούς καρπούς», και πάλι: «Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά, ενώ ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά», και πάλι: «Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και διδάξει έτσι τους ανθρώπους» να πράττουν, «ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών.» Τι λέει δε και για τους γραμματείς και τους φαρισαίους; «Δένουν φορτία βαριά και δυσβάσταχτα και τα φορτώνουν στους ώμους των ανθρώπων, ενώ οι ίδιοι ούτε με το δάχτυλό τους δεν θέλουν να τα κουνήσουν. Όλα δε τα έργα τους τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους, και πλαταίνουν τα φυλαχτά τους και μεγαλώνουν τα κρόσσια» των ιματίων τους, «και αγαπούν την πρώτη θέση στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές και τους ασπασμούς στις αγορές και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους ραββί, ραββί.» Όταν λοιπόν δεις κάποιον να κάνει κάτι από όλα αυτά και να επιζητά τη δόξα των ανθρώπων και να καταλύει τις εντολές του Θεού για να αρέσει στους ανθρώπους, να γνωρίζεις ότι είναι πλάνος και όχι αληθινός. Λέει δε και ο απόστολος: «Όπου δε υπάρχει μεταξύ σας έριδα» και φθόνος «και ζήλια» και διαβολές «και διχοστασίες, δεν είστε σαρκικοί;»

Πρέπει, λοιπόν, να ακούμε αυτούς που διδάσκουν κάτι από τον θείο νόμο, έστω κι αν οι ίδιοι δεν το εφαρμόζουν. «Διότι δένουν φορτία βαριά και δυσβάστακτα, και τα επιθέτουν στους ώμους των ανθρώπων, ενώ με το δάχτυλό τους δεν θέλουν ούτε να τα κουνήσουν· και όλα τα έργα τους τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους· και πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους, και μεγαλώνουν τα κρόσσια των ιματίων τους.» Οι Φαρισαίοι επέθεταν βαριά φορτία, αναγκάζοντας τους ανθρώπους να εκπληρώνουν τις εντολές του νόμου, οι οποίες ήταν λεπτομερείς και δύσκολο να τηρηθούν· ή και τους επιβάρυναν με περισσότερα από τις εντολές του νόμου, επιβάλλοντας κάποιες παραδόσεις πέρα από τον νόμο, ενώ οι ίδιοι δεν τα κουνούσαν ούτε με το δάχτυλό τους, δηλαδή δεν έκαναν τίποτα οι ίδιοι, ούτε τολμούσαν να πλησιάσουν σε τέτοια φορτία. Διότι, όταν αυτός που διδάσκει όχι μόνο διδάσκει, αλλά και πράττει, φαίνεται ότι σηκώνει το βάρος μαζί και συνεργάζεται με αυτούς που διδάσκονται· όταν όμως φορτώνει εμένα, ενώ ο ίδιος δεν πράττει τίποτα, με βαραίνει περισσότερο, αποδεικνύοντας από εκείνα που ο ίδιος αμελεί, ότι είναι αδύνατον να εφαρμοστούν αυτά που λέει. Κατηγορεί, λοιπόν, ο Κύριος τους Φαρισαίους, επειδή δεν θέλουν να σηκώσουν μαζί τα βάρη των εντολών και να συμπράξουν. Και όχι μόνο δεν πράττουν κανένα καλό, αλλά και προσποιούνται ότι το πράττουν· μολονότι, ακόμη κι αν έπρατταν, εφόσον θα το έπρατταν για να φανούν στους ανθρώπους, θα έχαναν το πνευματικό τους όφελος· τώρα όμως, πόσης καταδίκης είναι άξιοι, όταν ούτε πράττουν, και θέλουν να δοξάζονται σαν να έπρατταν;

Τι κάνουν λοιπόν; Πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους. Αυτό ήταν το εξής: στον Νόμο οριζόταν: «Δέστε τα στο χέρι σας και ας είναι ασάλευτα μπροστά στα μάτια σας». Έγραφαν, λοιπόν, πάνω σε δύο κομμάτια δέρματος, δηλαδή περγαμηνές, τις δέκα εντολές του Νόμου, και τοποθετούσαν το ένα στο μέτωπό τους, ενώ το άλλο το κρεμούσαν στο δεξί χέρι· τα δε κράσπεδα τα έφτιαχναν στις άκρες των ενδυμάτων τους, βάζοντας γαλάζιες ή κόκκινες κλωστές σαν κρόσσια.