Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:7

Κεφάλαιο ΚΓʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όλα δε τα έργα τους τα κάνουν για να τους βλέπουν οι άνθρωποι· κάνουν πλατιά τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους· και αγαπούν τις πρωτοκλισίες στα δείπνα, και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, και τους ασπασμούς στις αγορές, και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους, Ραββί, Ραββί. Εσείς όμως να μην ονομαστείτε Ραββί· διότι ένας είναι ο καθοδηγητής σας· και όλοι εσείς είστε αδελφοί. Και μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας επί της γης· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, αυτός που βρίσκεται στους ουρανούς. Μήτε να ονομαστείτε καθοδηγητές· διότι ένας είναι ο καθοδηγητής σας, ο Χριστός. ΙΩΑΝΝΗΣ.

Ας μην είμαστε κενόδοξοι, για να μην πει και σε εμάς ο Κύριος: όλα τα έργα τους τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι· διότι πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τα κράσπεδά τους, και αγαπούν την πρωτοκαθεδρία στις συναγωγές και τους ασπασμούς στις αγορές, και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους ραββί. Θα είμαστε λοιπόν ταπεινοί στα λόγια, στα έργα, στην αναστροφή, ώστε να βρούμε χάρη από τον Κύριο· διότι ο Κύριος ευαρεστείται στην ταπείνωση.

ΜΘ΄. Σε εμάς, όμως, δεν υπάρχει κανένα όριο ανάμεσα στο να διδάσκουμε και στο να διδασκόμαστε, όπως ήταν κάποτε οι λίθοι για τις φυλές πέραν του Ιορδάνου και για αυτές εντεύθεν του Ιορδάνου· ούτε πρέπει σε κάποιους να επιτρέπεται το ένα και σε άλλους το άλλο· ούτε υπάρχει κάποιος κανόνας για τις πνευματικές καταστάσεις· αντίθετα, το ζήτημα έχει τόσο παραμεληθεί και συγχυστεί, και βρισκόμαστε σε τόσο κακή κατάσταση, ώστε οι περισσότεροι από εμάς, για να μην πω όλοι, πριν καλά-καλά αποβάλουμε το πρώτο χνούδι της ηλικίας και τα παιδικά ψελλίσματα, πριν εισέλθουμε στις θείες αυλές, πριν γνωρίσουμε έστω και τα ονόματα των ιερών βιβλίων, πριν κατανοήσουμε τον χαρακτήρα της Καινής και της Παλαιάς Διαθήκης και τους συγγραφείς τους – δεν λέω καν πριν ξεπλύνουμε τον βόρβορο και τα αίσχη της ψυχής, όσα προσκόλλησε πάνω μας η κακία –, εάν μάθουμε δύο ή τρία ευσεβή λόγια, και αυτά από ακοή και όχι από προσωπική μελέτη, ή εάν συνομιλήσουμε για λίγο με τον Δαβίδ, ή εάν τυλιχθούμε όμορφα με τον μανδύα, ή εάν επιδείξουμε φιλοσοφικό σχήμα μέχρι τη ζώνη, επιχρίοντας τον εαυτό μας με κάποια επίφαση και βιτρίνα ευσέβειας· ω, της πρωτοκαθεδρίας και της έπαρσης! Θεωρούμαστε νέος Σαμουήλ, ιερός από τα σπάργανα· αμέσως γινόμαστε σοφοί και διδάσκαλοι, και υψηλοί στα θεία, και οι πρώτοι μεταξύ των γραμματέων και των νομικών, και χειροτονούμε τους εαυτούς μας ουράνιους, και ζητούμε να αποκαλούμαστε από τους ανθρώπους «ραββί», και περιφρονούμε παντελώς το γράμμα, απαιτώντας να νοούνται τα πάντα πνευματικά, την ώρα που τα οράματά μας είναι άφθονη φλυαρία· και φτάνουμε στο σημείο να αγανακτούμε, εάν δεν λαμβάνουμε υπερβολικούς επαίνους.

Αυτοί όμως δεν έπασχαν από αυτή τη νόσο μόνο σε τούτα, αλλά και σε άλλα μικρά πράγματα. Διότι αγαπούν, λέει, την πρωτοκλισία στα δείπνα, και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, και τους ασπασμούς στις αγορές, και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους, Ραββί. Διότι αυτά, αν και τα θεωρεί κανείς μικρά, είναι ωστόσο αίτια μεγάλων κακών. Αυτά ανέτρεψαν και πόλεις και Εκκλησίες. Και μου έρχεται να δακρύσω τώρα, όταν ακούω για τις πρωτοκαθεδρίες και τους ασπασμούς, και αναλογίζομαι πόσα κακά γεννήθηκαν από αυτά στις Εκκλησίες του Θεού· τα οποία δεν είναι αναγκαίο να σας τα πω τώρα· μάλλον δε, όσοι είναι ηλικιωμένοι δεν έχουν καν ανάγκη να τα μάθουν από εμάς. Εσύ όμως πρόσεξέ μου, πού επικρατούσαν τα της κενοδοξίας· εκεί που τους δινόταν η εντολή να μην κενοδοξούν, δηλαδή στις συναγωγές· εκεί που εισέρχονταν για να ρυθμίζουν τη συμπεριφορά των άλλων. Διότι το να πάσχει κανείς από αυτό το πάθος στα δείπνα, όπως και να έχει, δεν φαίνεται να είναι τόσο φοβερό· αν και βέβαια και εκεί έπρεπε να θαυμάζεται ο διδάσκαλος, όχι μόνο στην Εκκλησία, αλλά παντού. Και όπως ακριβώς ο άνθρωπος, όπου και αν εμφανιστεί, είναι ολοφάνερο ότι διαφέρει από τα άλογα ζώα· έτσι και ο διδάσκαλος, και όταν ομιλεί, και όταν σιωπά, και όταν γευματίζει, και όταν κάνει οτιδήποτε, πρέπει να ξεχωρίζει, και από το βάδισμα, και από το βλέμμα, και από την εξωτερική εμφάνιση, και απλώς από τα πάντα. Εκείνοι όμως ήταν από κάθε άποψη καταγέλαστοι, και παντού ντροπιάζονταν, καθώς επιδίωκαν συνεχώς αυτά που έπρεπε να αποφεύγουν.

Διότι δένουν φορτία βαριά και δυσβάστακτα, και τα επιθέτουν στους ώμους των ανθρώπων, με το δάχτυλό τους όμως δεν τα κινούν. Όλα δε τα έργα τους τα πράττουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους. Διότι πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τα κράσπεδα των ιματίων τους, και αγαπούν τις πρωτοκλισίες στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, καθώς και τους ασπασμούς στις αγορές και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους Ραββί. Εσείς όμως μην αποκληθείτε Ραββί.

ΛΖʹ. Γι' αυτόν τον λόγο, ελέγχοντας από παλιά την υποκρισία μας, έλεγε: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα· μάταια δε με σέβονται», και τα εξής. Και όσα έλεγε ο Κύριός μας, ταλανίζοντας τους Φαρισαίους, εγώ νιώθω να τα ακούω για εμάς, τους σημερινούς υποκριτές, οι οποίοι αξιωθήκαμε τόσο μεγάλη χάρη και όμως βρισκόμαστε σε χειρότερη κατάσταση από εκείνους. Ή μήπως δεν δένουμε και εμείς «φορτία» βαριά και «δυσβάστακτα» και τα επιθέτουμε στους ώμους των ανθρώπων, ενώ με το «δάχτυλό» μας δεν θέλουμε ούτε να τα κουνήσουμε; Ή μήπως δεν κάνουμε και εμείς όλα τα έργα μας για να θεαθούμε από τους ανθρώπους; Ή μήπως δεν αγαπάμε και εμείς «την πρωτοκλισία στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, και να ονομαζόμαστε από τους ανθρώπους "Ραββί, Ραββί"»· και όσους δεν μας τα αποδίδουν αυτά στον μέγιστο βαθμό, τους πολεμάμε μέχρι θανάτου; Ή μήπως δεν πήραμε και εμείς το κλειδί της γνώσης και κλείνουμε «τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους», χωρίς ούτε οι ίδιοι να εισερχόμαστε, αλλά ούτε και να αφήνουμε αυτούς να εισέλθουν; Ή μήπως δεν περιφερόμαστε και εμείς «σε θάλασσα και ξηρά για να κάνουμε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει», τον κάνουμε «υιό της γεέννης διπλάσια από εμάς»; Ή μήπως δεν είμαστε και εμείς «οδηγοί τυφλοί, που διυλίζουμε τον κώνωπα και καταπίνουμε την κάμηλο»;

Πόσο πολύ ευχάριστος είσαι και τρισεπάξιος του αξιώματος που φέρεις, εσύ που καταβάλλεις αμέτρητους που στέκονται όρθιοι, προκειμένου να ανορθώσεις το δικό σου καταβεβλημένο θέλημα, και μεταβάλλεις και αναδιατάσσεις τις εκκλησιαστικές παραδόσεις, ώστε να καταγραφούν στη θέση τους οι δικές σου διδασκαλίες. Πόσο φαρισαϊκή βλέπω τη φιλοδοξία σου, την αγάπη σου για τα πρωτεία και την επιθυμία σου να αποκαλείσαι από τους ανθρώπους Ραββί.

Τέτοια είναι η επιληψία της αλαζονείας· διότι, μεθώντας τους λογισμούς με την πλάνη και την απάτη των φαντασιών, δεν αφήνει το μάτι της διάνοιας να προβάλει μέσα από την ομίχλη που το περιβάλλει και να ατενίσει τις ακτίνες της αλήθειας. Τέτοιο είναι το νόσημα των Φαρισαίων και των Γραμματέων, οι οποίοι επιδιώκουν τις πρωτοκαθεδρίες, υπερηφανεύονται υπερβολικά όταν τους αποκαλούν «ραββί» και καυχιούνται ότι τηρούν τον νόμο διευρύνοντας τα κράσπεδά τους, ενώ δεν φροντίζουν διόλου για την αλήθεια και δεν δίνουν καμία απολύτως σημασία στην ευσέβεια. Τέτοιο είναι το κεντρί του φθόνου· διότι μόλις μπήχτηκε στην ψυχή, τραυμάτισε και ολόκληρο τον άνθρωπο· αφού παρέλυσε την ικανότητα προφύλαξης και κατέστρεψε οικτρά τις αισθήσεις, των οποίων η χρήση αποτελεί οδό προς τη γνώση, μην επιτρέποντας ούτε να κατανοεί τα ωφέλιμα, ούτε να συγκρατεί όσα ακούει με τη μνήμη, αλλά ούτε καν να βλέπει καθαρά όσα είναι ορατά.

Προσέξτε λοιπόν και πάλι τον Δεσπότη και Θεό μας που λέει: «Δεν μπορεί το καλό δέντρο να κάνει σάπιους καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να κάνει καλούς καρπούς», και πάλι: «Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά, ενώ ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά», και πάλι: «Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και διδάξει έτσι τους ανθρώπους» να πράττουν, «ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών.» Τι λέει δε και για τους γραμματείς και τους φαρισαίους; «Δένουν φορτία βαριά και δυσβάσταχτα και τα φορτώνουν στους ώμους των ανθρώπων, ενώ οι ίδιοι ούτε με το δάχτυλό τους δεν θέλουν να τα κουνήσουν. Όλα δε τα έργα τους τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους, και πλαταίνουν τα φυλαχτά τους και μεγαλώνουν τα κρόσσια» των ιματίων τους, «και αγαπούν την πρώτη θέση στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές και τους ασπασμούς στις αγορές και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους ραββί, ραββί.» Όταν λοιπόν δεις κάποιον να κάνει κάτι από όλα αυτά και να επιζητά τη δόξα των ανθρώπων και να καταλύει τις εντολές του Θεού για να αρέσει στους ανθρώπους, να γνωρίζεις ότι είναι πλάνος και όχι αληθινός. Λέει δε και ο απόστολος: «Όπου δε υπάρχει μεταξύ σας έριδα» και φθόνος «και ζήλια» και διαβολές «και διχοστασίες, δεν είστε σαρκικοί;»

Και αυτό, βέβαια, το βρήκαν γραμμένο στον νόμο, ώστε βλέποντάς τα, να μην ξεχνούν τις εντολές του Θεού. Ο Θεός όμως δεν ήθελε αυτό, αλλά το μεν να έχουν στο χέρι το φυλακτήριο σήμαινε ότι έπρεπε να εφαρμόζουν τις εντολές, το δε να είναι κόκκινα τα κράσπεδα φανέρωνε ότι πρέπει εμείς να σφραγιζόμαστε με το αίμα του Χριστού. Εκείνοι όμως έκαναν τα φυλακτήρια και τα κράσπεδα μεγάλα, για να δώσουν την εντύπωση σε όσους τα βλέπουν ότι είναι τηρητές του νόμου. «Αγαπούν δε την πρωτοκλισία στα δείπνα, και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, και τους χαιρετισμούς στις αγορές, και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους Ραββί, Ραββί». Ω! Τι πράγμα λέει;