Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 23:9

Και βέβαια, ούτε εκείνο θα μπορούσε να πει, ότι δηλαδή, επειδή αυτά τα ονόματα έχουν οριστεί κυρίως και πρωτίστως για τους ανθρώπους, εμείς τα αποδίδουμε καταχρηστικά στον Θεό. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ανάγοντάς μας προς την αρχή των πάντων και την αληθινή αιτία των όντων, λέει: «Εσείς μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο ουράνιος». Πώς, λοιπόν, αξιώνει να απορρίψουμε αυτές τις λέξεις με το επιχείρημα ότι υποδηλώνουν πρωτίστως σαρκικά πάθη, από τη στιγμή που ο Κύριος, θεωρώντας τες ταιριαστές στην απάθεια του Θεού, τις μεταθέτει από τους ανθρώπους σε Αυτόν; Αν πάλι ονομάζεται Πατέρας και των κτισμάτων, αυτό δεν έρχεται διόλου σε αντίθεση με το επιχείρημά μας. Διότι Εκείνος που γέννησε τις σταγόνες της δροσιάς, σύμφωνα με τον λόγο του Ιώβ, δεν γέννησε με τον ίδιο τρόπο τις σταγόνες και τον Υιό. Ή, αν τολμήσουν να ισχυριστούν κάτι τέτοιο, ώστε να ονομάζουν υιό και την ουσία της δροσιάς θέτοντάς την στην ίδια τάξη, θα μας απαλλάξουν από κάθε ανάγκη συζήτησης μαζί τους, έχοντας προαγάγει τη βλασφημία σε ολοφάνερη αναισχυντία. Διότι ούτε όταν ο Θεός ονομάζεται Πατέρας όλων μας, είναι Πατέρας δικός μας και του Μονογενούς με τον ίδιο τρόπο. Αν πάλι το γεγονός ότι ο Κύριος έχει ονομαστεί «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» και «πρωτότοκος εν πολλοίς αδελφοίς», τους ασκεί στην ασέβεια, ας διδαχθούν από το Ευαγγέλιο ότι ο Κύριος ονομάζει μητέρα Του και αδελφούς Του εκείνους που έχουν συνδεθεί οικεία μαζί Του μέσα από τα έργα της αρετής.

Οι δε ευεργεσίες που φθάνουν σε εμάς από αυτό, τι είδους είναι και πόσο μεγάλες; Όπως ακριβώς ο ίδιος ο Κύριος έδωσε την εξουσία σε όσους τον δέχθηκαν να γίνουν τέκνα Θεού, έτσι και το Άγιο Πνεύμα είναι Πνεύμα υιοθεσίας. Και όπως ο Κύριός μας είναι αληθινός διδάσκαλος, σύμφωνα με το χωρίο: «Εσείς όμως μην αποκαλέσετε κανέναν διδάσκαλό σας πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο καθηγητής σας, ο Χριστός»· έτσι έχει μαρτυρηθεί από τον ίδιο τον Κύριο ότι και το Άγιο Πνεύμα διδάσκει όλους όσοι έχουν πιστέψει στο όνομα του Κυρίου, λέγοντας: «Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα». Και όπως λέγεται ότι ο Πατέρας διανέμει τα ενεργήματα σε όσους είναι άξιοι να υποδεχθούν τα ενεργήματα, και ο Υιός διανέμει τις διακονίες στα αξιώματα της διακονίας· έτσι μαρτυρείται ότι και το Άγιο Πνεύμα διανέμει τα χαρίσματα σε όσους είναι άξιοι να υποδεχθούν τα χαρίσματα.

Κεφάλαιο ΚΓʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όλα δε τα έργα τους τα κάνουν για να τους βλέπουν οι άνθρωποι· κάνουν πλατιά τα φυλακτήριά τους και μεγαλώνουν τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους· και αγαπούν τις πρωτοκλισίες στα δείπνα, και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές, και τους ασπασμούς στις αγορές, και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους, Ραββί, Ραββί. Εσείς όμως να μην ονομαστείτε Ραββί· διότι ένας είναι ο καθοδηγητής σας· και όλοι εσείς είστε αδελφοί. Και μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας επί της γης· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, αυτός που βρίσκεται στους ουρανούς. Μήτε να ονομαστείτε καθοδηγητές· διότι ένας είναι ο καθοδηγητής σας, ο Χριστός. ΙΩΑΝΝΗΣ.

Διότι τότε ακριβώς ο Μονογενής ονομάστηκε πρωτότοκος, και ο ένας και μόνος συγκαταλέχθηκε ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, ως Υιός εκ Πατρός. Διότι κατέβηκε σε ταπείνωση και εμφανίστηκε όμοιος με εμάς, όχι για να πάθει κάτι από αυτά που συνηθίζουν να βλάπτουν, αποβάλλοντας το να είναι αληθινά Θεός και Υιός, αλλά για να ανυψώσει το εκ φύσεως δούλο και κτιστό, δηλαδή εμάς, στη δόξα που ανήκει κυρίως σε αυτόν και μόνο, αναδεικνύοντάς μας υιούς του Θεού. Όταν λοιπόν συγκαταλέγεται με εμάς με το να ονομάζεται πρωτότοκος, δεν θα τον εξαναγκάσουμε εμείς σε κάτι παρά φύση, κάθε άλλο· μάλλον αυτός θα μας ανυψώσει προς το υπέρ φύση αξίωμα. Διότι το να λέει κανείς ότι η θεία και άρρητη φύση εξαναγκάζεται ή υποτάσσεται στην κτίση, πώς δεν είναι εντελώς παράλογο; Επομένως, αφού έγινε όμοιος με εμάς, δεν θα γίνει με κανέναν τρόπο σαν εμάς αποβάλλοντας τη δική του φύση, αλλά εμείς μέσω αυτού θα βρεθούμε πάνω από τους εαυτούς μας, υπερβαίνοντας το μέτρο της δικής μας φύσης με τη χάρη εκείνου που μας τιμά, και ανεβαίνοντας προς το ανώτερο και υπερκείμενο. Β. Πώς το εννοείς; Α. Ή μήπως δεν έχουμε ονομαστεί γεννημένοι από το Πνεύμα και τέκνα Θεού; Β. Ναι. Α. Γι' αυτό λοιπόν και έχουμε πάρει την εντολή να μην αποκαλούμε κανέναν πατέρα πάνω στη γη, αλλά να αναθέτουμε τα του εαυτού μας στον Θεό ως Πατέρα, εξαιτίας εκείνου που έγινε πρωτότοκος ανάμεσά μας, και για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για να γίνουμε και εμείς μέσω αυτού υιοί. Διότι αυτός ο σκοπός θα ταίριαζε στην ένσαρκη οικονομία.

Αυτό θα ταίριαζε, όπως μόλις είπα, στους προεστώτες των Εκκλησιών, οι οποίοι μάλιστα λένε από την υπερβολική τους χαρά: «Υπέταξε λαούς σε εμάς και έθνη κάτω από τα πόδια μας. Διάλεξε για εμάς την κληρονομιά του». Διότι ο κλήρος που ταιριάζει απόλυτα και αληθινά μόνο στον Χριστό είναι το να καθοδηγεί τους άλλους. Γι' αυτό και πρόσταξε να μην αποκαλούν κανέναν «Ραββί»· «διότι ένας είναι», λέει, «ο διδάσκαλός σας, ο Χριστός». Αλλά όπως ο ίδιος, όντας το αληθινό φως, ονόμασε φως τους αγίους αποστόλους, και όπως ο ίδιος, όντας εκ φύσεως ο μόνος αληθινός Υιός, έδωσε σε εμάς που πιστέψαμε σε αυτόν την εξουσία να αποκαλούμε τον Θεό Πατέρα, εφόσον βέβαια έχουμε πλουτίσει με το αξίωμα της υιοθεσίας· έτσι και ο ίδιος, ενώ είναι ο διδάσκαλος των πάντων και έχει ως κληρονομιά όλη την οικουμένη, έδωσε στους αγίους αυτό το αξίωμα, στεφανώνοντάς τους με τη δική του δόξα· διότι έγιναν συνεργάτες του και ως γνήσιοι προστάτες των λαών κέρδισαν πολλούς, προσφέροντάς του μέσω της πίστεως εκείνους που λάτρευαν την κτίση αντί για αυτόν και δεν γνώριζαν την οδό της άριστης ζωής.

Δικό Του είναι και αυτό το δώρο, όπως είπα· διότι μας είπε: «Και πατέρα σας μην ονομάσετε κανέναν επί της γης· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο επουράνιος· και όλοι εσείς είστε αδελφοί.» Επειδή δηλαδή έγινε όμοιος με εμάς, γι' αυτό εμείς πλουτίσαμε με την αδελφοσύνη προς αυτόν. Μας προστάζει λοιπόν να έχουμε το θάρρος και να τον αποκαλούμε στις προσευχές Πατέρα. Με πολύ σοφό και οικονομικό τρόπο δίνει επίσης στους προσευχόμενους να κατανοήσουν και το εξής: εάν δηλαδή ονομάζουμε Πατέρα τον Θεό, και αξιωθήκαμε τόσο λαμπρής τιμής, πώς δεν θα ζήσουμε επάξια προς εκείνον που μας τίμησε; Αυτό είπε και κάποιος από τους αγίους αποστόλους: «Εάν επικαλείστε ως Πατέρα εκείνον που κρίνει απροσωπόληπτα σύμφωνα με το έργο του καθενός, με φόβο να πορευτείτε τον χρόνο της παροικίας σας.» <Αγιασθήτω το όνομά σου.> (A f. 149 b) Άραγε παρακαλούμε να προστεθεί αγιασμός στον πανάγιο Θεό; Και όμως, αυτό είναι εντελώς άτοπο. Διότι είναι πλήρης, όπως λέει ο ίδιος, από τον εαυτό του και μέσα στον εαυτό του παντέλειος, και αυτός είναι που χορηγεί στην κτίση τον αγιασμό από το δικό του πλήρωμα. Επιπλέον, είναι αφελές και καταγέλαστο να νομίζεται ότι αυτοί που προσεύχονται δεν κάνουν τις δεήσεις υπέρ του εαυτού τους, αλλά υπέρ αυτού. Τι σημαίνει λοιπόν το «Αγιασθήτω το όνομά σου;» Λέμε ότι δεν παρακαλούν να υπάρξει προσθήκη αγιασμού στον επί πάντων Θεό. Διότι ποιος είναι ανώτερός του, και μπορεί να του προσθέσει κάτι;

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ Από τον δεύτερο λόγο προς τα συγγράμματα του Θεοδώρου, του οποίου η αρχή είναι: Όσοι παρατήρησαν την αγία και θεόπνευστη γραφή με καθαρό τον οφθαλμό της διάνοιας. 1. Στους μαθητές έλεγε: «Μην ονομάσετε κανέναν δάσκαλο επί της γης· διότι ένας είναι ο καθηγητής σας, ο Χριστός»· διότι, όταν παρήγγειλε αυτό στους αποστόλους, δεν διαχώριζε τη δική του θεότητα από το ορατό σώμα, ούτε, όταν διαβεβαίωνε ότι ο ίδιος είναι ο Χριστός, διαχώριζε τον εαυτό του από την ψυχή και τη σάρκα, όντας έτσι και τα δύο, Θεός και άνθρωπος, φαινόμενος ως δούλος και γνωριζόμενος ως Κύριος, αποκρύπτοντας το υψηλό της θεότητας με το ταπεινό φρόνημα της ενανθρώπησης, και ανυψώνοντας το ταπεινό του ορατού σώματος με την ενέργεια της θεότητας. 2. Ας μην απατούν οι άνθρωποι, ούτε ας απατώνται, δεχόμενοι ως άνθρωπο χωρίς νου τον κυριακό –όπως οι ίδιοι λένε–, ή μάλλον τον Κύριό μας και Θεό· διότι ούτε χωρίζουμε τον άνθρωπο από τη θεότητα, αλλά δογματίζουμε έναν και τον αυτόν, προηγουμένως μεν όχι άνθρωπο, αλλά Θεό και μόνο Υιό και προαιώνιο, αμιγή σώματος και όσων ανήκουν στο σώμα· στο τέλος δε και άνθρωπο, ο οποίος προσλήφθηκε για τη δική μας σωτηρία, παθητό κατά τη σάρκα, απαθή κατά τη θεότητα, περιγραπτό κατά το σώμα, απερίγραπτο κατά τη θεότητα, τον ίδιο επίγειο και ουράνιο, ορατό και νοούμενο, χωρητό και αχώρητο, ώστε με τον τέλειο άνθρωπο που είναι ο ίδιος και Θεός να αναπλαστεί ολόκληρος ο άνθρωπος που έπεσε στην αμαρτία. 3.

Διότι δεν ανέχθηκε να τη λάβει από συζυγική κλίνη και γάμους, αλλά από σεμνή παρθένο που δεν γνώρισε γάμο, η οποία κυοφόρησε εκ Πνεύματος, αφού την επισκίασε η δύναμη του Θεού, όπως έχει γραφτεί. Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός δεν ατίμασε τον γάμο, αλλά μάλλον τον τίμησε με ευλογία, για ποιον λόγο ο Θεός Λόγος έκανε μητέρα της δικής του σάρκας μια παρθένο που κυοφορούσε εκ Πνεύματος; Β — Δεν μπορώ να πω. Α — Κι όμως, πώς να μην είναι σε όλους φανερή η αιτία αυτού του γεγονότος, αν σκεφτούν το εξής; Διότι ήλθε, όπως είπα, ή ακριβέστερα ενανθρώπησε ο Υιός, για να αναδημιουργήσει τα δικά μας στον εαυτό Του και πρωτίστως για μια αγία, θαυμαστή και πραγματικά παράδοξη ανανέωση και ζωή. Έγινε μάλιστα ο ίδιος ο πρώτος που γεννήθηκε από το Άγιο Πνεύμα, εννοώ βέβαια κατά τη σάρκα, ώστε, καθώς η χάρη μεταβαίνει σαν από κάποιον δρόμο και σε εμάς τους ίδιους, έχοντας «όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός», αλλά από τον Θεό διά του Πνεύματος τη νοητή αναγέννηση και την πνευματική συμμόρφωση προς τον εκ φύσεως και αληθώς Υιό, να ονομάζουμε Πατέρα τον Θεό, και έτσι να παραμένουμε άφθαρτοι, εφόσον δεν έχουμε πλέον πατέρα τον πρώτο, δηλαδή τον Αδάμ, στον οποίο και υποκύψαμε στη φθορά. Γι' αυτό λοιπόν και ο Χριστός είπε κάπου: «Και μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας πάνω στη γη, διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο εν τοις ουρανοίς».

Διότι το να αγιάζει είναι ίδιον αποκλειστικά του Θεού, και ως κάτι το εξαιρετικό αληθώς θα αποδίδεται το έργο αυτό σε Αυτόν, ενώ το να μπορεί να αγιάζει άλλους μια γενητή και δημιουργημένη φύση, πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν; Διότι αυτή αποκτά τον αγιασμό μόνον εκ μετοχής άνωθεν. Θα της ταίριαζε δε να της απευθύνεται η φωνή των αγίων: «Τι γάρ έχεις το οποίο δεν έλαβες;» Και πράγματι ο Ιωάννης λέγει περί του Μονογενούς, ότι «Εκ του πληρώματος αυτού εμείς πάντες λάβαμε.» Και, «Δεν δίδει το Πνεύμα με το μέτρο», αλλά μάλλον, επειδή ο ίδιος είναι πηγή του αγιασμού, χορηγεί το Πνεύμα στους αξίους και αγιάζει τη λογική κτίση. «Επί δε σαρκός ανθρώπου, λέγει, δεν θα χρισθεί», αν και είχε προστάξει ότι πρέπει να χριστούν με αυτό και ο Ααρών και όσοι ιερουργούν μαζί του. Επομένως, το ιερό βρίσκεται ήδη υπεράνω του ανθρώπινου γένους, καθώς είναι μέτοχο του Χριστού, ο οποίος είναι υπεράνω της κτίσεως. Γι' αυτόν τον λόγο, ανυψώνοντάς μας προς το υπέρ φύσιν αξίωμα, και αποκόπτοντάς μας τρόπον τινά από τα επίγεια, μας προσνέμει στα επουράνια. Διότι «Πατέρα σας», λέγει, «μην ονομάσετε κανέναν επί της γης· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο εν τοις ουρανοίς, και όλοι εσείς είστε αδελφοί.» Όλεθρος δε είναι η τιμωρία για εκείνους που παρέχουν από αυτό σε αλλογενή· «Διότι μην δώσετε», λέγει, «τα άγια στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τους μαργαρίτες σας μπροστά στους χοίρους.»

Διότι ήθελε εμείς πλέον να ονομαζόμαστε γεννημένοι από το Πνεύμα, όχι από ανθρώπους. Και γι' αυτό λέει: «Μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο ουράνιος, και όλοι εσείς είστε αδελφοί». Επομένως, το να πιστεύει κανείς σε αυτόν είναι εντελώς ακατηγόρητο, μάλλον δε έχει τιμηθεί και με την αμνηστία των αμαρτημάτων. Διότι πάλι γράφει ο εκλεκτός Παύλος: «Γνωρίζοντας ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, παρά μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό Ιησού». Και δεν θα διστάσω καθόλου να επαναλάβω αυτό που ήδη προηγουμένως είπα, ότι ο Χριστός Ιησούς δεν νοείται ως ο Λόγος από τον Θεό γυμνός και καθ' εαυτόν, αλλά όταν προσέλαβε την ανθρώπινη φύση και ενώθηκε με σάρκα.

Και οι 〈επάλξεις〉 αυτής της νέας και καινής Ιερουσαλήμ ήταν από λίθο 〈ίασπι〉, ή 〈καρχηδόνιο〉 κατά τον Σύμμαχο, κάποιον εξαιρετικό και διαφανή. ⌜Τέτοιοι θα μπορούσαν να είναι εκείνοι μέσα στην Εκκλησία του Θεού, οι οποίοι έχουν οχυρώσει την πίστη τους με λογική προετοιμασία, όντας σαν προμαχώνες του θεοσεβούς πολιτεύματος, χάρη στην ικανότητά τους να ‹καθαιρούν› «κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού» και να ελέγχουν κάθε ψευδή λόγο που είναι εχθρός της αλήθειας· διότι, όπως ακριβώς πάνω στα τείχη οι 〈επάλξεις〉 είναι προμαχώνες, κατασκευασμένοι για την προετοιμασία της παρατάξεως εναντίον των εχθρών, έτσι και οι ισχυροί στον λόγο και στη σοφία της Εκκλησίας θα μπορούσαν εύλογα να ονομαστούν 〈επάλξεις〉.⌝ Σε αυτούς συγκαταλέγει και άλλους, παρομοιάζοντάς τους με 〈κρυστάλλινους λίθους〉, ⌜μέσω των οποίων προφητεύει ότι θα κατασκευαστούν οι 〈πύλες〉 της πόλεως, παριστώντας το διαυγές και καθαρό της υγιούς πίστεως εκείνων που έχουν επιφορτιστεί με την πρώτη, στοιχειώδη και εισαγωγική διδασκαλία.⌝ Επιπλέον, υπόσχεται ότι θα κατασκευάσει τον 〈περίβολο〉 της νέας πόλεως του Θεού από 〈εκλεκτούς λίθους〉· ⌜τέτοιοι θα ήταν εκείνοι που περιφράσσουν και ασφαλίζουν, αντί για κάθε είδους τείχος, μέσω των προσευχών τους προς τον Θεό, ολόκληρο το οικοδόμημα της πόλεως, και μάλιστα τα μεγάλα, πολυτελή και έντιμα οικοδομήματα της πόλεως.⌝ Τέτοια είναι αυτά· τα δε υπόλοιπα πλήθη εκείνων που θα κατοικήσουν στην προειρημένη πόλη, θα αναγνωρίσουν τον ίδιο τον Θεό ως διδάσκαλό τους· διότι αυτό παριστά το λόγιο που αναφέρει: 〈και όλους τους υιούς σου διδαγμένους από τον Θεό〉. Διότι εκείνος που είπε στα Ευαγγέλια: «μην ονομάσετε κανέναν δάσκαλό σας πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο δάσκαλός σας στους ουρανούς», ⌜θα καταστήσει 〈διδαγμένους από τον Θεό〉 τους 〈υιούς〉 τής άλλοτε ‹στείρας›, και επιπλέον τα 〈τέκνα〉 της θα βρίσκονται 〈σε πολλή ειρήνη〉.⌝

Το ίδιο ακριβώς νομοθέτησε να λέγεται από αυτούς και για τον Πατέρα, λέγοντας: «Μην ονομάσετε κανέναν καθηγητή πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο καθηγητής σας, ο Χριστός· και μην ονομάσετε κανέναν πατέρα πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο εν τοις ουρανοίς». Σε ποιον λοιπόν πρέπει να δώσουμε προσοχή εμείς, που βρισκόμαστε εγκλωβισμένοι ανάμεσα σε αυτά; Από τη μία πλευρά, και ο ίδιος ο Κύριος και εκείνος που έχει τον Χριστό να λαλεί μέσα του παραγγέλλουν ότι δεν πρέπει να τον θεωρούμε δούλο, αλλά να τον τιμούμε έτσι όπως τιμάται ο Πατέρας· από την άλλη πλευρά, ο Ευνόμιος προσάπτει κατηγορία δουλείας στον Κύριο, λέγοντας ότι εξουσιάζεται Εκείνος που κατέχει την εξουσία των πάντων. Άραγε είναι αμφίβολη για εμάς η επιλογή του τι πρέπει να πράξουμε, ή μήπως η διάκριση του πλέον ωφέλιμου είναι οριακή; Να ατιμάσω τη συμβουλή του Παύλου, Ευνόμιε; Να θεωρήσω τη φωνή της αλήθειας λιγότερο αξιόπιστη από τη δική σου απάτη; Αλλά, «εάν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει», λέει, «δεν θα είχαν αμαρτία». Επειδή λοιπόν ο Ίδιος τους μίλησε, λέγοντας αληθινά ότι είναι Κύριος, και όχι ότι ονομάζεται έτσι ψευδώς («διότι είμαι», λέει, «δεν ονομάζομαι απλώς»), τι είναι αναγκαίο να πράξει εκείνος για τον οποίο η τιμωρία είναι αναπόδραστη λόγω της εκ των προτέρων γνώσης του;

Και απέναντι στους κατά σάρκα πατέρες και φίλους και αδελφούς, έτσι πρέπει να συμπεριφέρεσαι· όσους όμως είναι οικείοι της πίστεως και δεν εμποδίζουν την πορεία προς τη σωτηρία, και θα τους τιμήσεις και θα τους αγαπήσεις. Αν λοιπόν για τους κατά σάρκα πατέρες ισχύει αυτό, πόσο περισσότερο θα τιμήσεις και θα αγαπήσεις εκείνους που έγιναν οι κατά πνεύμα πατέρες σου; Αυτοί που σε μετέβαλαν από το απλό «είναι» στο «ευ είναι» και σου μετέδωσαν τον φωτισμό της γνώσης και σου δίδαξαν τη φανέρωση της αλήθειας και σε αναγέννησαν διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και έθεσαν μέσα σου την ελπίδα της ανάστασης και της αθανασίας και της αδιάδοχης βασιλείας και κληρονομίας, και σε έκαναν από ανάξιο, άξιο των αιώνιων αγαθών και ουράνιο αντί για επίγειο, και αιώνιο αντί για πρόσκαιρο, και υιό και μαθητή, όχι πλέον ανθρώπου, αλλά του Θεανθρώπου Ιησού Χριστού, ο οποίος σου χάρισε το πνεύμα της υιοθεσίας. Αυτός που είπε: «Μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας στη γη, ούτε καθοδηγητή· διότι ένας είναι ο πατέρας σας και ο καθοδηγητής, ο Χριστός»; Κάθε τιμή και αγάπη λοιπόν οφείλεις στους πνευματικούς πατέρες, καθώς η τιμή προς αυτούς αναφέρεται στον Χριστό και στο Πανάγιο Πνεύμα, μέσα στο οποίο έλαβες την υιοθεσία, και στον επουράνιο Πατέρα, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη.

Έτσι, κάθε λόγος που στρέφουν εκείνοι εναντίον μου αποτελεί μια ξεκάθαρη και προφανέστατη συκοφαντία. Δικό σου έργο λοιπόν είναι να κρίνεις, φιλοθεότατε πάτερ· δεν θα ήταν άραγε απολύτως δίκαιο να πείτε προς αυτούς που ξεσηκώνονται εναντίον όσων έχουμε γράψει προς τον Βαρλαάμ, ότι αυτό ακριβώς αποτελεί προφανή συκοφαντία, το να ισχυρίζονται δηλαδή ότι όσα ειπώθηκαν από τον Παλαμά για την αναίρεση της κακοδοξίας του Βαρλαάμ αποτελούν προσωπικές του απόψεις; Αυτό ακριβώς στρέφεται εναντίον ημών των ιδίων και όλων όσων φρονούν ορθόδοξα μαζί με εμάς. Και γιατί αναφέρουμε εμάς τους ίδιους και αυτούς που στην εποχή μας ορθοτομούν τον λόγο της αλήθειας; Διότι μέσω αυτού του ισχυρισμού η μομφή ανάγεται στους ίδιους τους απ' αιώνος αγίους. Εάν όσα εκείνοι είπαν προς τους αντιπάλους τους δεν προέρχονται από το Ευαγγέλιο και τον Χριστό που λαλεί μέσα σε αυτό και το Πνεύμα που εξ αρχής το αποκάλυψε, αλλά ανήκουν απλώς σε αυτούς που τα εξέφρασαν αργότερα, πέστε μου πώς ο Κύριος λέει: «μην ονομάσετε καθηγητή πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο καθηγητής σας, ο Χριστός»;”}```</body></html>I will simply print the valid JSON block according to instructions, avoiding internal linebreaks and extra text. Wait,

Γ΄. Πιστέψτε, λοιπόν, ότι και τώρα αυτό είναι εκείνο το δείπνο, στο οποίο παρακάθισε και ο ίδιος. Διότι σε τίποτα δεν διαφέρει εκείνο από τούτο. Ούτε, δηλαδή, τούτο το τελεί άνθρωπος, ενώ εκείνο το τέλεσε ο ίδιος, αλλά και τούτο και εκείνο ο ίδιος τα τελεί. Όταν, λοιπόν, δεις τον ιερέα να σου το προσφέρει, μη νομίζεις ότι το κάνει αυτό ο ιερέας, αλλά ότι το χέρι του Χριστού είναι αυτό που εκτείνεται. Διότι, όπως ακριβώς όταν σε βαπτίζει, δεν σε βαπτίζει ο ίδιος, αλλά ο Θεός είναι αυτός που κρατά το κεφάλι σου με αόρατη δύναμη, και ούτε άγγελος ούτε αρχάγγελος ούτε κανείς άλλος τολμά να πλησιάσει και να αγγίξει· έτσι συμβαίνει και τώρα. Διότι όταν ο Θεός αναγεννά, δική Του μόνο είναι η δωρεά. Δεν βλέπεις αυτούς που υιοθετούν εδώ στη γη, πώς δεν αναθέτουν την υπόθεση σε δούλους, αλλά παρίστανται οι ίδιοι στο δικαστήριο; Έτσι και ο Θεός δεν ανέθεσε τη δωρεά σε αγγέλους, αλλά ο ίδιος παρίσταται προστάζοντας και λέγοντας: «Μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας πάνω στη γη»· όχι για να ατιμάσεις αυτούς που σε γέννησαν, αλλά για να προτιμήσεις πάνω από όλους εκείνους Αυτόν που σε δημιούργησε και σε συναρίθμησε στα δικά Του παιδιά. Διότι Εκείνος που έδωσε το μεγαλύτερο, δηλαδή που προσέφερε τον ίδιο Του τον εαυτό, πολύ περισσότερο δεν θα απαξιώσει να σου μεταδώσει και το σώμα Του. Ας ακούσουμε, λοιπόν, και οι ιερείς και οι ποιμαινόμενοι, τίνος πράγματος αξιωθήκαμε· ας ακούσουμε, και ας φρίξουμε. Μας έδωσε την ευλογία να χορτάσουμε από τις άγιες σάρκες Του, παρέθεσε τον εαυτό Του σφαγιασμένο. Ποια, λοιπόν, θα είναι η απολογία μας, όταν, ενώ τρεφόμαστε με τέτοια τροφή, διαπράττουμε τέτοιες αμαρτίες;

γ΄. Τα άλλα, λοιπόν, τα σταμάτησε μέχρι την κατηγορία εναντίον εκείνων, επειδή ήταν μικρά και ευτελή, και επειδή οι μαθητές δεν είχαν ανάγκη να διορθωθούν ως προς αυτά. Εκείνο όμως που αποτελούσε την αιτία όλων των κακών, δηλαδή τη φιλαρχία και την αρπαγή του διδασκαλικού θρόνου, το φέρνει στο μέσον και το διορθώνει με ζήλο, δίνοντάς τους γι' αυτό αυστηρές και έντονες παραγγελίες. Διότι τι λέει; «Εσείς όμως μην ονομαστείτε Ραββί». Έπειτα παραθέτει και την αιτία: «Διότι ένας είναι ο Διδάσκαλός σας· ενώ όλοι εσείς είστε αδελφοί»· και κανένας δεν υπερέχει του άλλου, καθόσον κανένας δεν γνωρίζει τίποτα από τον εαυτό του. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Ποιος είναι, λοιπόν, ο Παύλος, και ποιος ο Απολλώς, και ποιος ο Κηφάς, παρά μόνο διάκονοι;» Δεν είπε: Διδάσκαλοι. Και πάλι: «Μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας»· όχι για να μην ονομάζουν, αλλά για να γνωρίζουν ποιον πρέπει κυρίως να ονομάζουν πατέρα. Διότι, όπως ακριβώς ο διδάσκαλος δεν είναι διδάσκαλος με την πρωταρχική έννοια, έτσι ούτε και ο πατέρας. Επειδή Εκείνος είναι η αιτία των πάντων, και των διδασκάλων και των πατέρων. Και πάλι προσθέτει: «Μήτε να ονομαστείτε καθηγητές· διότι ένας είναι ο καθηγητής σας, ο Χριστός»· και δεν είπε: «Εγώ». Όπως ακριβώς ανέφερε πιο πάνω: «Τι γνώμη έχετε για τον Χριστό;» και δεν είπε: «Για εμένα», έτσι κάνει και εδώ. Θα ρωτούσα, όμως, ευχαρίστως εδώ: τι θα είχαν να πουν όσοι αποδίδουν πολλές φορές το «Ένας» και «Ένας» μόνο στον Πατέρα, με σκοπό την αθέτηση του Μονογενούς;

Διότι ένας είναι ο καθοδηγητής σας, ο Χριστός, και όλοι εσείς είστε αδελφοί. Και κανέναν μην ονομάσετε πατέρα σας πάνω στη γη. Διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο εν τοις ουρανοίς. Και ο μεγαλύτερος ανάμεσά σας ας είναι διάκονός σας. Όποιος δε υψώσει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και όποιος ταπεινώσει τον εαυτό του θα υψωθεί. Αλίμονο σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καταβροχθίζετε τις περιουσίες των χηρών, με την πρόφαση των μακροσκελών προσευχών· γι' αυτό θα λάβετε βαρύτερη καταδίκη. Αλίμονο δε σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών, και ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε εκείνους που θέλουν να εισέλθουν τους αφήνετε να μπουν. Αλίμονο σε εσάς, διότι προσφέρετε το δέκατο από τον δυόσμο, το άνηθο και το κύμινο, αλλά παραμελήσατε τα πιο βαριά παραγγέλματα του νόμου, τη δικαιοσύνη, το έλεος και την πίστη· εσείς που διυλίζετε το κουνούπι, ενώ καταπίνετε την καμήλα. Αλίμονο σε εσάς, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ από μέσα αυτά είναι γεμάτα από αρπαγή και πλεονεξία.

«Εκείνοι δε που τολμούν να παραδίδουν άλλη πίστη ή να εκθέτουν άλλο σύμβολο, αυτοί, εάν μεν είναι επίσκοποι να αποβάλλονται από την επισκοπή, εάν δε κληρικοί να αποξενώνονται από τον κλήρο, ενώ οι μοναχοί και οι λαϊκοί να αναθεματίζονται». Αυτήν την πίστη, ως ασφαλή άγκυρα, κράτησαν και όλες οι Οικουμενικές Σύνοδοι, οι οποίες συγκροτήθηκαν θεοκινήτως μετά τις προαναφερθείσες. Δι' αυτής, για να το πούμε συνοπτικά, έχει φτάσει στην τελείωση ολόκληρη η χορεία των αγίων. Εκείνος που δεν διαφυλάττει αυτή την πίστη απαραχάρακτη έχει αποξενωθεί από την κοινωνία όλων αυτών και (αλίμονο) εκπίπτει από την ίδια την υπέρτατη Τριάδα, σύμφωνα με την θεολογική παραίνεση που ήδη προηγήθηκε. Και βέβαια, δεν διαφυλάττει την πίστη απαραχάρακτη εκείνος που δεν ακολουθεί την άπαξ παραδοθείσα, αλλά είτε την παραλλάσσει, είτε προσθέτει, είτε αφαιρεί κάτι, όπως ακριβώς και τώρα, ω καλέ Λατίνε, την πίστη περί του Αγίου Πνεύματος: την οποία παρέδωσε ο Χριστός, ο πρώτος μας και μόνος καθηγητής και διδάσκαλος, και την κήρυξαν οι απόστολοι και την επικύρωσαν όλες οι σύνοδοι, και την παρέλαβε η Εκκλησία σε όλη την οικουμένη· αυτήν, το ότι δηλαδή «εκ του Πατρός εκπορεύεται», την παραχαράσσεις, προσθέτοντας «και εκ του Υιού». «Αλλά και εσύ», λέει, «προσθέτεις το «μόνο εκ του Πατρός», λέγοντας το «μόνο», αν και η Θεία Γραφή πουθενά δεν το παραδίδει αυτό».

Ματθ. 23, 8-10 Μην αναγορεύετε τους εαυτούς σας δασκάλους νέων δογμάτων· διότι για όλα τα καλά και θεία μαθήματα εγώ ο Χριστός είμαι για εσάς καθηγητής και δάσκαλος, εσείς δε είστε αδελφοί και έχετε παραλάβει τα ίδια δόγματα και γι' αυτό τον λόγο ονομάζεστε αδελφοί, έχοντας αποκτήσει κοινό πατέρα τον εν ουρανοίς Πατέρα. Όπως λοιπόν αυτός που αναζητά και αποκαλεί άλλον «πατέρα» εκτός από τον «εν ουρανοίς», εκπίπτει από εκείνη τη θαυμαστή συγγένεια των αδελφών, στερούμενος προφανώς και την αδελφότητα των δογμάτων, έτσι και αυτός που απορρίπτει τον κοινό καθηγητή και αναδεικνύει τον εαυτό του καθηγητή ξένων διδαγμάτων, εξοστρακίζει τον εαυτό του από την αδελφότητα των δογμάτων και από τη συγγένεια των αδελφών, των οποίων ο εν ουρανοίς Πατέρας είναι κοινός πατέρας. Αποδεικνύει δε μέσω αυτών, ότι αν και ο Ίδιος είναι ο δάσκαλος, εντούτοις τα διδάγματά Του οδηγούν τους ανθρώπους στην υιοθεσία του Θεού και Πατρός. Και αν Εκείνος υιοθετεί τους ανθρώπους, αυτό εντούτοις δεν γίνεται χωρίς τη διδασκαλία και την προσαγωγή του Υιού, αναδεικνύοντας παντού τη συμφωνία, την ομογνωμία και την ισοτιμία τόσο του Ιδίου όσο και του Πατρός.

Στον ίδιο. Όπως ακριβώς ο Νεστόριος, αντλώντας από τα θολά νάματα του Παύλου του Σαμοσατέως, εξέπεσε σε μέθη ασέβειας, έτσι και ο Ευτυχής, δρέποντας τα σπέρματα της δικής του αίρεσης από την πικρή παραφυάδα του Μάνη, ετοίμασε άρτο οδύνης και απώλειας για τον εαυτό του και για όσους τον ακολουθούν. Αντίθετα, ο χορός των ορθοδόξων, έχοντας προτάξει τον κορυφαίο Πέτρο, ή μάλλον τον κοινό Δεσπότη και Ποιητή δικό του και δικό μας ως διδάσκαλο (διότι λέει «εσείς μην ονομάσετε κανέναν πάνω στη γη ραββί, διότι ένας είναι ο διδάσκαλός σας, ο Χριστός»), ομολογούν λαμπρά το ασύγχυτο των δύο φύσεων στη μία υπόσταση του Λόγου, δηλαδή της θεότητας και της ανθρωπότητας. Διότι αυτό εδίδαξε ο ίδιος, η Αλήθεια· επειδή, αποκαλώντας τον εαυτό του Υιό του ανθρώπου και έχοντας ανακηρυχθεί από τον κορυφαίο Πέτρο Υιός του Θεού του ζώντος, το μεν πρώτο το βεβαίωσε με όσα είπε ο ίδιος, το δε δεύτερο με όσα αποδέχθηκε. Γι' αυτό και, ως ανταμοιβή στον Πέτρο για την ορθή του ομολογία, του ενεχείρισε τα κλειδιά της βασιλείας και στερέωσε την Εκκλησία ώστε να στηρίζεται στη δική του ομολογία και να καταγάγει λαμπρά νικητήρια κατά των πυλών του άδη και κάθε αιρετικής αθυροστομίας.

ΛΟΓΟΣ ΞΕ'. Το να θεωρεί κανείς τη δική του σκέψη ως φρόνηση είναι μωρία. Πατέρες μου και αδελφοί και τέκνα, ο λόγος υπολείπεται της ταπεινής μας πρόθεσης, διότι αυτή μεν γεννά πολλά, ενώ αυτός, όντας περιορισμένος, λίγο-λίγο και σε μικρό βαθμό εκφράζει τα νοήματα. Δεν θα αδρανήσουμε λοιπόν εξαιτίας αυτού, ούτε θα αμελήσουμε το καθήκον της ποιμαντικής φροντίδας, αλλά θα κεντρίσουμε και θα εξεγείρουμε τους εαυτούς μας, ώστε να πράξουμε σύμφωνα με τη δύναμή μας. Γνωρίζω δε ότι και εσείς, επειδή είστε ευαίσθητοι και έχετε ασκημένες τις ακοές σας, θα αρκεστείτε στα λίγα, συνεισφέροντας τα πολλά από τους εαυτούς σας. Ας στρέψουμε λοιπόν προς τα άνω το βλέμμα της διανοίας, τέκνα, γι' αυτό σας τα λέω, και ας αναφωνήσουμε τον περίφημο λόγο εκείνου του μακαρίου πατρός: «Αρσένιε, γι' αυτό εξήλθες (από τον κόσμο)». Γι' αυτό λοιπόν εξήλθαμε και ήλθαμε εδώ, τέκνα, εξετάζοντας και ερευνώντας για να μην πέσουμε. Για αυτόν πάντως τον σκοπό, για να αποκτήσουμε τον Θεό, για να κληρονομήσουμε τη Βασιλεία των Ουρανών, για να αναδειχθούμε υιοί του Υψίστου. Για να μην είμαστε πλέον σάρκα και αίμα, τα οποία δεν κληρονομούν τη Βασιλεία των Ουρανών, αλλά ολότελα θεοειδείς και πνευματικοί. «Μην ονομάσετε κανέναν πατέρα και μητέρα επί της γης», λέει ο Κύριος, «διότι ένας είναι ο Πατέρας και Διδάσκαλός σας». Σας τα είπα δε αυτά, για να μην αναπολούμε και λυπόμαστε με τις διάφορες ειδήσεις που τυχόν ακούμε, όπως το πώς περνά ή πώς ζει ο πατέρας ή η μητέρα ή ο αδελφός. Με κλήση αγία σας έχει καλέσει ο Θεός, σύμφωνα με την επουράνια κλήση Του.

Επειδή ακριβώς τις αγαπούν, γι' αυτόν τον λόγο κατακρίνονται. Και αν εκείνος που απλώς επιθυμεί την πρωτοκλισία κατακρίνεται, αυτός που κάνει τα πάντα γι' αυτήν, τίνος πράγματος είναι άξιος; «Και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές»· εκεί δηλαδή όπου όφειλαν μάλλον να διδάσκουν και τους άλλους να ταπεινοφρονούν, εκεί ακριβώς οι ίδιοι διαφθείρονταν. Διότι τα πάντα τα έκαναν χάριν της δόξας· και πράττοντας αυτά δεν ντρέπονταν, αλλά μάλλον ήθελαν να αποκαλούνται, Ραββί, Ραββί, δηλαδή, διδάσκαλοι. «Εσείς όμως να μην ονομαστείτε Ραββί, διότι ένας είναι ο διδάσκαλός σας, ο Χριστός· και όλοι εσείς είστε αδελφοί. Και πατέρα σας να μην ονομάσετε κανέναν πάνω στη γη, διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, αυτός που είναι στους ουρανούς.»

«Ούτε να ονομαστείτε καθηγητές· διότι ένας είναι ο καθηγητής σας, ο Χριστός. Και ο μεγαλύτερος από εσάς θα είναι διάκονός σας. Όποιος δε υψώσει τον εαυτό του, θα ταπεινωθεί, και όποιος ταπεινώσει τον εαυτό του, θα υψωθεί.» Δεν εμποδίζει ο Χριστός να ονομάζεται κάποιος δάσκαλος, αλλά το να επιθυμεί εμπαθώς να ονομάζεται έτσι, και να προσπαθεί με κάθε τρόπο να ονομαστεί. Διότι το αξίωμα του δασκάλου ανήκει κυρίως μόνο στον Θεό. Και λέγοντας «να μην ονομάσετε κανέναν πατέρα», δεν απαγορεύει την τιμή προς τους γονείς, αφού θέλει να τιμούμε τους γονείς, και μάλιστα τους πνευματικούς πατέρες, αλλά μας προτρέπει στο να αναγνωρίζουμε τον αληθινό Πατέρα, δηλαδή τον Θεό· διότι κυρίως πατέρας είναι ο Θεός. Ενώ οι σωματικοί πατέρες δεν είναι οι πραγματικοί αίτιοι της γεννήσεως, αλλά όργανα και συναίτιοι.