Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 24:20

Απόκριση: Λέγεται μεν Εκκλησία, επειδή προσκαλεί τους πάντες· καθολική δε, διότι είναι εξαπλωμένη σε ολόκληρο τον κόσμο. Ερώτηση ληʹ. Από πού προέρχεται η λέξη αίρεση; Απόκριση: Από το να επιλέγει κανείς κάτι το δικό του και αυτό να ακολουθεί. Κείμενο λθʹ. «Να προσεύχεστε, ώστε να μη γίνει η φυγή σας τον χειμώνα, ούτε την ημέρα του Σαββάτου». Ερμηνεία. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Θεός δεν δημιούργησε τον χειμώνα. Διότι είναι γεγραμμένο: «Το καλοκαίρι και την άνοιξη εσύ τα έπλασες». Φυγή εννοεί τη στιγμή κατά την οποία η ψυχή χωρίζεται από το σώμα. Χειμώνα δε ονομάζει τις αμαρτίες· Σάββατο την αμέλεια· και αλίμονο στην ψυχή που βρίσκεται στην αμαρτία, την αθυμία και την αμέλεια.

Στον Προφήτη Ησαΐα Προοίμιο Προσεύχεστε να μη γίνει η φυγή σας σε καιρό χειμώνα ή την ημέρα του σαββάτου. Πρέπει λοιπόν να σημειωθεί ότι ο Θεός δεν δημιούργησε τον χειμώνα ή το σάββατο ως κάτι το αξιοκατάκριτο· διότι είναι γραμμένο: «Το καλοκαίρι και την άνοιξη, εσύ τα έπλασας». Βρισκόμαστε δε σε χειμώνα, όταν τα πάθη της σάρκας κυριαρχούν μέσα μας. Έτσι λοιπόν πρέπει να νοηθεί το ευαγγελικό ρητό, να μη γίνει η φυγή μας όταν επικρατούν μέσα μας τα χειρότερα, ή όταν αναλώνουμε τη ζωή μας στην αργία. —Διότι αυτό μας υποδεικνύει να κατανοήσουμε μέσω του σαββάτου, ώστε να επιτύχουμε εκείνη την ευλογία: «Μακάριος είναι εκείνος ο δούλος, τον οποίο, όταν έλθει ο Κύριος, θα τον βρει να αγρυπνεί». —Γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια. Ίσως επειδή με φρόνηση και σύνεση αποβάλλουν το γήρας· διότι, όταν πρέπει να απεκδυθεί το παλαιό του δέρμα, βάζοντας τον εαυτό του σε ένα στενό μέρος που περισφίγγει ακριβώς το σώμα του, και περνώντας έτσι μέσα από αυτό, αποβάλλει το γήρας. —Ίσως λοιπόν και εμάς θέλει ο Λόγος, καθώς πορευόμαστε μέσα από τη στενή και τεθλιμμένη οδό, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο και να ενδυθούμε τον νέο, ώστε να ανακαινιστεί και η δική μας νεότητα σαν του αετού.

Μτ 24, 20. Ίσως ο λόγος αυτός να υποκρύπτει και κάποιο αίνιγμα, ώστε να προσευχόμαστε να μην εκδημήσουμε από το σώμα ούτε ευρισκόμενοι σε αργία αγαθού έργου, πράγμα που υποδηλώνει το 〈σάββατο〉, ούτε σε ακαρπία, την οποία δηλώνει ο 〈χειμώνας〉· διότι πρέπει να σημειωθεί ότι ο Θεός δεν δημιούργησε χειμώνα κακών, αλλά βρισκόμαστε σε χειμώνα, όταν τα πάθη της σάρκας κυριαρχούν μέσα μας.

Δεν θα υπάρχει εκείνον τον καιρό, όταν έρθει ο Δράκοντας, άνεση πάνω στη γη, αλλά θλίψη μεγάλη, ταραχή και σύγχυση, θάνατοι και λιμοί σε όλα τα πέρατα· διότι ο ίδιος ο Κύριός μας είπε με το θεϊκό Του στόμα, ότι τέτοια γεγονότα δεν έχουν γίνει από την αρχή της κτίσεως. Εμείς δε οι αμαρτωλοί πώς θα εικάσουμε το υπέρμετρο, αλλά και ανέκφραστο μέγεθός της, εφόσον ο Θεός την χαρακτήρισε έτσι; Ας προσηλώσει λοιπόν ο καθένας τον νου του με ακρίβεια στα άγια λόγια του Κυρίου και Σωτήρα: πώς εξαιτίας της ανάγκης και της υπέρογκης θλίψης συντέμνει τις ημέρες της θλίψης, από δική Του ευσπλαχνία, προτρέποντάς μας και λέγοντας: προσεύχεστε να μη συμβεί η φυγή σας τον χειμώνα, ούτε το Σάββατο. Και πάλι: να αγρυπνείτε πάντοτε, δεόμενοι συνεχώς, ώστε να γίνετε άξιοι να διαφύγετε από τη θλίψη και να σταθείτε μπροστά στον Θεό· διότι ο καιρός είναι εγγύς. Και εμείς παραμένουμε όλοι μέσα σε αυτήν την κακία, και δεν πιστεύουμε. Ας δεηθούμε συνεχώς με δάκρυα και προσευχές, νύχτα και μέρα προσπίπτοντας στον Θεό, ώστε να σωθούμε εμείς οι αμαρτωλοί.

Όταν εμφανιστεί ένα φίδι, ακόμη και αν νικηθεί, ταπεινώνεται σαν το μυρμήγκι, για να μην πάθει κακό. Έτσι και εμείς οφείλουμε να μετασχηματιζόμαστε απέναντι στις μεθοδείες του, για να μη ζημιωνόμαστε. Το μυρμήγκι έρπει όπως το φίδι, και τα πόδια του δεν σηκώνουν το σώμα, αλλά στηρίζονται στη γη για την πορεία του. Κρύβει τις τροφές του κάτω από τη γη, για να μην καταστραφούν από τον χειμώνα. Φράζει τις διόδους που κατασκευάζει, για να μη χάσει την τροφή σε καιρό ανάγκης. Όλα αυτά τα κάνει και το φίδι. Το αναφέρει και το Ευαγγέλιο, να προσεύχεστε να μη συμβεί η φυγή σας τον χειμώνα ή σε ημέρα σαββάτου. Ο χειμώνας υποδηλώνει την ώρα της ανάγκης, και το σάββατο την ηλικία των γηρατειών, κατά την οποία η ζωή μας γίνεται σάββατο εξαιτίας της απραξίας.

Τέτοια ήταν η ανταπόδοση της παρανομίας και της ασέβειας των Ιουδαίων απέναντι στον Χριστό του Θεού· αξίζει δε να παραθέσουμε σε αυτά και την αψευδή πρόρρηση του Σωτήρα μας, μέσω της οποίας δηλώνει αυτά ακριβώς προφητεύοντας ως εξής: «Αλίμονο δε στις εγκύους και σε όσες θηλάζουν εκείνες τις ημέρες· να προσεύχεστε να μην τύχει η φυγή σας χειμώνα μήτε το Σάββατο. Διότι τότε θα υπάρξει μεγάλη θλίψη, τέτοια που δεν έχει συμβεί από την αρχή του κόσμου μέχρι τώρα, ούτε και πρόκειται να συμβεί». Συγκεντρώνοντας δε ο συγγραφέας ολόκληρο τον αριθμό όσων θανατώθηκαν, αναφέρει ότι εξοντώθηκαν από την πείνα και το ξίφος εκατόν δέκα μυριάδες, ενώ οι υπόλοιποι στασιαστές και ληστές θανατώθηκαν, αφού καταδόθηκαν ο ένας από τον άλλον μετά την άλωση. Από τους νέους, οι ψηλότεροι και όσοι ξεχώριζαν για τη σωματική τους ομορφιά κρατήθηκαν για τον θρίαμβο, ενώ από το υπόλοιπο πλήθος όσοι ήταν άνω των δεκαεπτά ετών στάλθηκαν δέσμιοι στα καταναγκαστικά έργα της Αιγύπτου, και οι περισσότεροι μοιράστηκαν στις επαρχίες για να εξοντωθούν στα θέατρα από το ξίφος και τα θηρία· όσοι ήταν κάτω των δεκαεπτά ετών οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι και πουλήθηκαν, και μόνο ο δικός τους αριθμός ανήλθε στις εννέα μυριάδες.

Ψαλμός ωδής του Δαβίδ εις ανάμνησιν περί του Σαββάτου. Αυτός ο ψαλμός είναι προφητεία για τον Χριστό και ανάμνηση περί εκείνου του Σαββάτου, για το οποίο ο Χριστός είπε: να προσεύχεστε να μη συμβεί η φυγή σας χειμώνα ή Σάββατο. Πρέπει λοιπόν, λέει, πάντοτε να προνοούμε και να ετοιμαζόμαστε.

Ψαλμός ωδής, για την ημέρα του Σαββάτου. Η προφητεία μιλάει για εκείνο το σάββατο, για το οποίο είπε ο Κύριος: προσεύχεστε να μη γίνει η φυγή σας τον χειμώνα ή το σάββατο. Και ο ψαλμός προτρέπει τους πάντες να σέβονται και να θυμούνται τον Θεό αδιαλείπτως. Αγαθόν. Προτροπή του Αγίου Πνεύματος, του ανθρώπου του Θεού, ώστε να δοξολογεί πάντοτε τον Θεό και να ψάλλει ακατάπαυστα. Διότι μέσω αυτού ο άνθρωπος γίνεται νοερός. Το να αναγγέλλει. Διότι πρέπει ο πιστός άνθρωπος (κάθε πιστός άνθρωπος) κάθε ημέρα, και τη νύχτα και τον όρθρο, να δοξάζει τον Θεό· διότι η νύχτα υποδηλώνει το πάθος και ο όρθρος την ανάσταση. Στο δεκάχορδο. Ονομάζει μεν χορδές τα δάχτυλα, εννοείται δε ότι οφείλει να χρησιμοποιεί την κιθάρα, δηλαδή τη γλώσσα, υφαίνοντας τη διδαχή των δώδεκα Αποστόλων αντί για νεύρα (χορδές) και έτσι να δοξάζει τον Κύριο. Διότι χωρίς αυτά το να ψάλλει είναι ανώφελο. Διότι με εύφρανες. Θεωρώντας ο άνθρωπος όλη την κτίση, πώς την δημιούργησε ο Θεός άκοπα, βλέποντας τον ουρανό στεφανωμένο με τα άστρα [τη γη να στολίζεται με τους καρπούς], τον ήλιο και τη σελήνη να φωτίζουν τα σύμπαντα. Και στα έργα. Βλέποντας ο άνθρωπος τον εαυτό του ως βασιλιά της κτίσεως· διότι μόνο ο άνθρωπος πλάστηκε με τα χέρια του Θεού, και αυτόν προσέλαβε στη θεότητα.

Επειδή λοιπόν απέκρυψε από αυτούς την ημέρα, αλλά την φανέρωσε μέσω των σημείων που γίνονται, μέσα από τα οποία ο άνθρωπος θα την επιγνώσει εύκολα, οφείλουμε να κατανοούμε τα όσα συμβαίνουν κατά καιρούς και, γνωρίζοντάς τα, να σιωπούμε. Πρέπει δε αυτά να γίνουν, ακόμη κι αν εμείς δεν το θέλουμε· διότι η αλήθεια ποτέ δεν ψεύδεται. Όπως ακριβώς δηλαδή είπε για την πόλη της Ιερουσαλήμ: «όταν δε δείτε την Ιερουσαλήμ να κυκλώνεται από στρατόπεδα, τότε να γνωρίζετε ότι πλησίασε η ερήμωσή της», και επήλθαν σε αυτήν τα όσα ειπώθηκαν, έτσι πρέπει να προσδοκούμε και το τωρινό. Διότι λέγει: «όταν δείτε το βδέλυγμα της ερημώσεως να στέκεται σε άγιο τόπο —εκείνος που διαβάζει ας κατανοεί—, τότε αυτοί που βρίσκονται στην Ιουδαία ας φεύγουν στα όρη, και αυτός που βρίσκεται στο δώμα ας μην καταβεί για να πάρει κάτι από την οικία του, και αυτός που βρίσκεται στον αγρό ας μην επιστρέψει πίσω για να πάρει το ιμάτιό του. Αλίμονο δε στις εγκυμονούσες και σε αυτές που θηλάζουν εκείνες τις ημέρες. Διότι θα υπάρξει τότε μεγάλη θλίψη, τέτοια που δεν έχει γίνει από την αρχή του κόσμου ούτε πρόκειται να γίνει. Και εάν δεν συντομεύονταν οι ημέρες εκείνες, δεν θα σωζόταν καμία σάρκα». Το κατέστησε λοιπόν φανερό σε εμάς με αυτό, ώστε να μην αμφιβάλλουμε πλέον σε τίποτα.

Γι' αυτό, γνωρίζοντάς τα εκ των προτέρων, ο Κύριος λέγει αυτά: «προσεύχεσθε για να μη γίνει η φυγή σας χειμώνα ή Σάββατο», δηλαδή ούτε να είστε αργοί ως προς τη δικαιοσύνη, ούτε να είστε απασχολημένοι με βιοτικές μέριμνες, όπως τον χειμώνα, μήπως «επέλθει πάνω σας αιφνιδίως η ημέρα εκείνη σαν παγίδα». «Διότι αν δεν συντομεύονταν», λέγει, «οι ημέρες εκείνες, δεν θα σωζόταν καμία σάρκα· αλλά χάρη στους εκλεκτούς θα συντομευθούν οι ημέρες εκείνες». Αλλά «μετά τη θλίψη των ημερών εκείνων, ο ήλιος θα σκοτεινιάσει και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της, και τα άστρα θα καίγονται πέφτοντας από τον ουρανό, και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν, και τότε» «θα δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται με πολλή δύναμη και δόξα». Διότι, αν ο διάβολος έλαβε για λίγο εξουσία να ταράξει τη γη, όπως είναι γραμμένο, ότι «του έδωσε» ο Θεός την εξουσία «να πειράξει αυτούς που κατοικούν πάνω στη γη», πόσο μάλλον ο Υιός του Θεού, ο οποίος έλαβε όλη την εξουσία «των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων», θα συνταράξει ολόκληρο τον κόσμο και τα στοιχεία του για την «εκδίκηση των» αγίων, όταν θα έλθει με αγγελική δύναμη και πατρική δόξα, «όταν έλθει για να ενδοξαστεί ανάμεσα σε όλους τους αγίους του και να θαυμαστεί από όλους όσοι» τον επικαλούνται, «ώστε να ανταποδώσει θλίψη σε αυτούς που μας θλίβουν, και σε εμάς που θλιβόμαστε, ανακούφιση».

Αφού, λοιπόν, παραμείναμε στην πόλη πέντε ημέρες μετά την άλωση, αναχωρήσαμε και εμείς. Ήταν τότε Σάββατο, κατά θεία παραχώρηση νομίζω και όχι από τυχαίο περιστατικό ή κάποια άλογη συγκυρία, και χειμώνας, επιπλέον δε η σύζυγός μου βρισκόταν ακόμη σε ωδίνες, ώστε και η προφητεία του Χριστού, που λέει «προσεύχεσθε να μη γίνει η φυγή σας χειμώνα ή Σάββατο», και «αλίμονο στις εγκύους εκείνες τις ημέρες», λες και είχε ειπωθεί ακριβώς για εμάς, εκπληρώθηκε πλήρως. Και καθώς μαζί με αρκετούς γνώριμους και συγγενείς και άλλο πλήθος που είχε μαζευτεί για να μας δει, παίρναμε τον δρόμο, διασχίζοντας τα σταυροδρόμια σαν συνωστισμός μυρμηγκιών, μας συναντούσαν στρατιώτες, όχι πλήρως εξοπλισμένοι, αλλά έχοντας κρεμασμένα μακριά σπαθιά στα πλάγια του αλόγου και φέροντας μικρά ξίφη περασμένα στις ζώνες τους. Άλλοι από αυτούς ήταν φορτωμένοι με λάφυρα, άλλοι ερευνούσαν προσεκτικά τους διερχόμενους αιχμαλώτους μήπως φορούσαν λαμπρά ενδύματα κρυμμένα κάτω από σκισμένους χιτώνες ή μήπως έκρυβαν στον κόρφο τους ασήμι και χρυσάφι, και άλλοι κοιτούσαν επίμονα τις γυναίκες που ξεχώριζαν για την ομορφιά τους, με βλέμματα καρφωμένα που δύσκολα αποσπώνταν, έτοιμοι να τις αρπάξουν αμέσως και να τις βιάσουν.

Προς τον Παύλο, μητροπολίτη Λαοδικείας. Αν δεν ήταν χειμώνας, για τον οποίο και ο Σωτήρας έλεγε: «προσεύχεσθε να μη γίνει η φυγή σας τον χειμώνα», δικαίως θα σήκωνα εναντίον σου μια θύελλα λόγων, κατηγορώντας —δεν ξέρω αν πρέπει να πω τον άφιλο τρόπο σου ή την τόσο μακρά απουσία σου που έφτασε να ανταγωνίζεται εκείνον τον παλαιό κόρακα. Αλλά, αν το φτερό της αγνής, καθαρής και γοργοφτερούγους περιστεράς της αγάπης παραμένει ρωμαλέο μέσα σου, ο χειμώνας δεν είναι τίποτα, όπως δεν είναι και τίποτα άλλο. Αν, όμως, έχει υποστεί κάποια θραύση (αν και δεν θα το πίστευα αυτό), είναι ανάγκη να παραμείνεις κάτω, έως ότου το φτέρωμα βλαστήσει πάλι από πάνω, και να μην πετάξεις ψηλά προς εμάς ούτε καν σε καλοκαιρία. Αλλά να είσαι υγιής, αποκτώντας μάλλον νέα φτερά θείου έρωτα πάνω στα παλαιά, παρά να συντρίβεις από ραθυμία τα φτερά που από την αρχή είχαν τόσο καλά αναπτυχθεί.

«Αλίμονο δε στις εγκύους και σε αυτές που θηλάζουν εκείνες τις ημέρες.» Διότι οι έγκυοι δεν θα μπορούν να τραπούν σε φυγή, όντας βεβαρημένες από το φορτίο της κοιλιάς τους. Εκείνες πάλι που θηλάζουν, εξαιτίας της στοργής προς τα τέκνα τους, μη μπορώντας ούτε να τα εγκαταλείψουν ούτε όμως να τα σηκώσουν και να σωθούν μαζί τους, δεν θα αποφύγουν την οργή εκείνης της εποχής· ή ίσως με αυτό ο Χριστός υπαινίσσεται την τεκνοφαγία. Διότι ο Ιώσηπος αναφέρει ότι, ενώ υπήρχε λιμός εξαιτίας της πολιορκίας, μία γυναίκα έψησε το παιδί της και το έφαγε. «Να προσεύχεστε δε να μη γίνει η φυγή σας τον χειμώνα, ούτε σε ημέρα Σαββάτου.» Απευθυνόμενος στο πρόσωπο των αποστόλων, λέγει αυτά προς τους Ιουδαίους· διότι οι απόστολοι είχαν ήδη προλάβει και είχαν εξέλθει από την Ιερουσαλήμ. Στους Ιουδαίους λοιπόν λέγει να εύχονται να μη γίνει η φυγή τους μέσα στον χειμώνα, ώστε να μην αδυνατούν να διαφύγουν εξαιτίας των δυσκολιών του καιρού, ούτε το Σάββατο, διότι τότε αργούν σύμφωνα με τον νόμο και δεν θα τολμούσαν να τραπούν σε φυγή. Εσύ όμως να το κατανοείς και με αυτόν τον τρόπο, ότι δηλαδή πρέπει να προσευχόμαστε να μη γίνει η φυγή μας από αυτόν τον βίο, δηλαδή ο θάνατός μας, σε ημέρα Σαββάτου, στην αργία των καλών πράξεων, ούτε τον χειμώνα, στην ακαρπία των αγαθών, αλλά μέσα σε γαλήνη της ψυχής και αταραξία. «Διότι τότε θα υπάρξει μεγάλη θλίψη, τέτοια που δεν έχει γίνει από την αρχή του κόσμου μέχρι τώρα, ούτε πρόκειται να ξαναγίνει· και αν δεν συντομεύονταν εκείνες οι ημέρες, δεν θα σωζόταν κανένας άνθρωπος· αλλά χάριν των εκλεκτών θα συντομευθούν οι ημέρες εκείνες.»