Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 24:44

Αλλά εκείνοι μεν, που βλασφημούν κατ' αυτόν τον τρόπο το Πνεύμα, ας περιμένουν ότι δεν πρόκειται ποτέ να λάβουν άφεση για αυτήν την ασέβεια, όπως ακριβώς είπε ο Κύριος. Εμείς όμως, οι φιλόχριστοι και χριστοφόροι, γνωρίζουμε ότι ο Λόγος, ως Λόγος που είναι, δεν το έλεγε από άγνοια όταν έλεγε «δεν γνωρίζω»· διότι γνωρίζει· αλλά θέλοντας να καταδείξει το ανθρώπινο στοιχείο, ότι δηλαδή ίδιον των ανθρώπων είναι το να αγνοούν, και ότι ενδύθηκε σάρκα που υπόκειται στην άγνοια, ευρισκόμενος μέσα στην οποία έλεγε σαρκικώς: «Δεν γνωρίζω». Τότε, λοιπόν, αφού είπε ότι «ούτε ο Υιός γνωρίζει», και αφού παρέθεσε ως παράδειγμα την άγνοια των ανθρώπων της εποχής του Νώε, αμέσως πρόσθεσε: «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι ούτε και εσείς γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός σας»· και πάλι, «την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου»· διότι για χάρη σας και εγώ, αφού έγινα σαν και εσάς, είπα το: «Ούτε ο Υιός». Θα έπρεπε, όμως, εάν αγνοούσε ως Θεός, να πει: «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζω»· και «την ώρα που δεν το περιμένω εγώ»· τώρα όμως, δεν είπε αυτό. Αντιθέτως, λέγοντας ότι «εσείς δεν γνωρίζετε», και «την ώρα που δεν το περιμένετε», έδειξε ότι ίδιον των ανθρώπων είναι το να αγνοούν. Για χάρη αυτών και ο Ίδιος, έχοντας σάρκα όμοια με τη δική τους και έχοντας γίνει άνθρωπος, έλεγε, «ούτε ο Υιός γνωρίζει»· διότι δεν γνωρίζει κατά τη σάρκα, αν και ως Λόγος γνωρίζει. Και το παράδειγμα του Νώε ελέγχει και πάλι την αναίδεια των χριστομάχων· διότι και εκεί δεν είπε: «Εγώ δεν γνώριζα», αλλά «αυτοί δεν γνώριζαν, μέχρι που ήλθε ο κατακλυσμός».

Επομένως, και τα δύο, δηλαδή τόσο το καθολικό τέλος όσο και το πέρας του καθενός, τα έκρυψε από εμάς ο Λόγος (διότι και μέσα στο καθολικό υπάρχει το τέλος του καθενός, αλλά και μέσα στο τέλος του καθενός συνοψίζεται το καθολικό), ώστε, εφόσον αυτό παραμένει άδηλο και πάντοτε προσδοκώμενο, να προοδεύουμε καθημερινά έχοντας την αίσθηση ότι καλούμαστε, επεκτεινόμενοι προς τα εμπρός και λησμονώντας τα όσα βρίσκονται πίσω μας. Διότι ποιος, αν γνώριζε την ημέρα του τέλους, δεν θα ανέβαλλε την προετοιμασία του κατά τον ενδιάμεσο χρόνο; Ενώ, όταν την αγνοεί, δεν ετοιμάζεται καθημερινά; Γι' αυτόν τον λόγο, προσθέτοντας στα παραπάνω, ο Σωτήρας είπε: «Γρηγορείτε, λοιπόν, διότι ούτε εσείς γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός σας»· και: «Την ώρα που δεν περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου». Επομένως, το είπε αυτό για την ωφέλεια που προκύπτει από την άγνοια. Διότι λέγοντάς το αυτό, επιθυμεί να είμαστε διαρκώς έτοιμοι. Λέει, δηλαδή: «Εσείς δεν γνωρίζετε· εγώ όμως, ο Κύριος, γνωρίζω πότε έρχομαι, έστω κι αν οι Αρειανοί δεν με προσδοκούν ως Λόγο του Πατρός».

Αλλά εκείνοι μεν που κατ' αυτόν τον τρόπο βλασφημούν το Πνεύμα, ας αναμένουν ότι δεν πρόκειται ποτέ να λάβουν άφεση γι' αυτήν την ασέβεια, όπως έχει πει ο Κύριος. Εμείς όμως, οι φιλόχριστοι και χριστοφόροι, γνωρίζουμε ότι ο Λόγος, καθόσον είναι Λόγος, δεν έλεγε το «δεν γνωρίζω» επειδή είχε άγνοια (διότι γνωρίζει), αλλά για να φανερώσει την ανθρώπινη κατάσταση, ότι δηλαδή είναι ίδιον των ανθρώπων να αγνοούν, και ότι ο ίδιος ενδύθηκε σάρκα η οποία αγνοεί, εντός της οποίας ευρισκόμενος, έλεγε σαρκικά το «δεν γνωρίζω». Τότε, λοιπόν, αφού είπε: «ούτε ο Υιός γνωρίζει» και παρέθεσε την άγνοια των ανθρώπων της εποχής του Νώε, αμέσως πρόσθεσε: «Γρηγορείτε, λοιπόν, διότι ούτε και εσείς γνωρίζετε ποια ημέρα έρχεται ο Κύριός σας» και πάλι: «την ώρα που δεν περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου». «Διότι για χάρη σας κι εγώ, αφού έγινα όμοιος με εσάς, είπα το ‘ούτε ο Υιός’». Θα έπρεπε, εξάλλου, αν αγνοούσε ως Θεός, να πει: «Γρηγορείτε, λοιπόν, διότι δεν γνωρίζω» και «την ώρα που δεν περιμένω». Τώρα όμως δεν είπε αυτό, αλλά λέγοντας «εσείς δεν γνωρίζετε» και «την ώρα που δεν περιμένετε», έδειξε ότι το να αγνοούν είναι ίδιον των ανθρώπων, για χάρη των οποίων και ο Ίδιος, έχοντας λάβει όμοια με αυτούς σάρκα και αφού έγινε άνθρωπος, έλεγε: «‘ούτε ο Υιός γνωρίζει’· διότι δεν γνωρίζω κατά τη σάρκα, μολονότι ως Λόγος γνωρίζω». Επίσης, και το παράδειγμα της εποχής του Νώε ελέγχει πάλι την αναίδεια των χριστομάχων· διότι και εκεί δεν είπε «εγώ δεν γνώριζα», αλλά «δεν γνώριζαν, έως ότου ήλθε ο κατακλυσμός».

Και τα δύο λοιπόν, και το καθολικό τέλος και το τέλος του καθενός, τα έκρυψε από εμάς ο Λόγος —διότι και μέσα στο καθολικό τέλος περιλαμβάνεται το τέλος του καθενός, και μέσα στο τέλος του καθενός συνάγεται το καθολικό— ώστε, εφόσον αυτό παραμένει άδηλο και το προσδοκούμε καθημερινά σαν να καλούμαστε διαρκώς, να προκόβουμε «επεκτεινόμενοι σε όσα βρίσκονται μπροστά μας, και λησμονώντας όσα βρίσκονται πίσω». Διότι ποιος, εάν γνώριζε την ημέρα του τέλους, δεν θα ανέβαλλε την ετοιμασία του κατά τον ενδιάμεσο χρόνο, ενώ, όταν την αγνοεί, δεν ετοιμάζεται καθημερινά; Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ο Σωτήρας πρόσθεσε σε αυτά λέγοντας: «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι ούτε εσείς γνωρίζετε ποια ημέρα έρχεται ο Κύριός σας» και: «Την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου». Εξαιτίας του συμφέροντος, επομένως, που προκύπτει από την άγνοια, το είπε αυτό. Διότι και με το να λέει αυτό, επιθυμεί να είμαστε πάντοτε έτοιμοι. «Διότι εσείς», λέει, «δεν γνωρίζετε· εγώ όμως, ο Κύριος, γνωρίζω πότε έρχομαι, έστω και αν οι Αρειανοί δεν με προσδοκούν, εμένα που είμαι ο Λόγος του Πατρός».

ΑΛΛΟ, διηγηματικά. Ο Λόγος δεν λέει το «δεν γνωρίζω» επειδή αγνοεί, καθόσον είναι Λόγος και σοφία του Πατρός, αλλά για να δείξει στον εαυτό Του και το ανθρώπινο στοιχείο, στο οποίο ταιριάζει κατεξοχήν η άγνοια· διότι αυτό είναι ίδιον της ανθρώπινης φύσης. Επειδή δηλαδή περιβλήθηκε τη δική μας σάρκα, για τον λόγο αυτόν εμφανιζόταν να έχει και τη δική μας άγνοια. Ότι βέβαια αποδίδει την άγνοια στην ανθρωπότητα και όχι στη δική Του φύση, μπορεί να το κατανοήσει κανείς από το εξής: Φέρνοντας δηλαδή ως παράδειγμα την ιστορία των ανθρώπων που έζησαν στα χρόνια του Νώε, και λέγοντας: «Έτρωγαν, έπιναν, νυμφεύονταν, παντρεύονταν, έως ότου ήλθε ο κατακλυσμός και τους παρέσυρε όλους», πρόσθεσε αμέσως: «Να αγρυπνείτε λοιπόν και εσείς, διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός σας»· και πάλι: «Την ώρα που δεν νομίζετε, ο Υιός του ανθρώπου έρχεται». Θα έπρεπε δε, αν ο Ίδιος ήταν αυτός που αγνοούσε, καθόσον είναι Λόγος, να πει μάλλον το εξής: Δεν γνωρίζω ποια ημέρα έρχομαι, και την ώρα που δεν νομίζω θα σταλώ. Επειδή όμως απέδωσε το να μην γνωρίζουν τον καιρό ή την ημέρα της παρουσίας Του στους ακροατές, είναι φανερό ότι ο Ίδιος γνώριζε ως Λόγος. Λέγοντας δε ότι αγνοεί, το κάνει καθόσον ενδύθηκε την ομοίωση με εκείνους που εκ φύσεως αγνοούν, δηλαδή με τους ανθρώπους.

Παρέρχονται, λοιπόν, τα ορατά, και έρχονται τα προσδοκώμενα, τα οποία είναι ανώτερα από αυτά. Όμως κανείς ας μην περιεργάζεται τον καιρό. Διότι, λέγει, δεν ανήκει σε εσάς να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία. Και μην τολμήσεις να αποφανθείς πότε θα γίνουν αυτά, ούτε πάλι να κοιμηθείς αμέριμνος. Διότι να αγρυπνείτε, λέγει, επειδή την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου.

Αγρυπνείτε, λοιπόν, διότι την ώρα που δεν περιμένετε έρχεται ο Υιός του ανθρώπου· και αγωνίζεσθε να εισέλθετε διά της στενής πύλης που οδηγεί στη ζωή.

Για αυτήν την ημέρα έλεγε ο θεοπάτωρ Δαβίδ: Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή θύελλα. Για αυτήν την ημέρα διαλαλεί και ο απόστολος Παύλος: Την ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου. Και πάλι λέει: Προσέχετε πώς πορεύεστε· είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Φωνάζει επίσης και ο μακάριος Πέτρος, ο κορυφαίος των Αποστόλων, για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Η ημέρα του Κυρίου έρχεται σαν κλέφτης μέσα στη νύχτα, εξαιτίας της οποίας οι ουρανοί παραδομένοι στις φλόγες θα διαλυθούν, και τα στοιχεία της φύσεως φλεγόμενα θα λιώσουν. Και τι να πω για τους Προφήτες και τους Αποστόλους; Ο ίδιος ο Δεσπότης και Κύριός μας προειδοποίησε για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Προσέχετε να μην βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και έρθει ξαφνικά πάνω σας η ημέρα εκείνη· διότι σαν παγίδα θα έρθει σε όλους όσοι κατοικούν στο πρόσωπο όλης της γης. Γρηγορείτε, λοιπόν, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε θα έλθει ο Υιός του ανθρώπου· και αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη που οδηγεί στη ζωή.

Η΄. Αυτά ας ποθήσουμε και εμείς, και ας δείξουμε προθυμία να μετανοήσουμε, ώστε διά της μετανοίας να γίνουμε και πάλι άσπιλοι, όπως ακριβώς και πριν από την πτώση μας. Διότι τέτοια είναι η φύση και η δύναμη του πολύτιμου αυτού αποκτήματος της μετανοίας: αποκαθιστά και πάλι τον μετανοούντα στην αρχική τιμή που είχε πριν από το σφάλμα του. Τολμώ μάλιστα να πω ότι κάποιοι έγιναν ακόμη πιο ανώτεροι. Κοπιάζοντας πολύ και χύνοντας άφθονα δάκρυα, ξέπλυναν τη δυσωδία της αμαρτίας, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Θα με πλύνεις, και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι». Υπάρχει όμως ανάγκη για μεγάλη εγρήγορση, διότι την ώρα που δεν γνωρίζουμε, εκείνος που απαιτεί την ψυχή μας θα την αρπάξει, και δεν θα υπάρχει κανείς να μας σώσει. Γι' αυτό η θεία φωνή βοά ακατάπαυστα: «Να είστε έτοιμοι». Όποιος έχει αναλάβει το έργο να κρίνει, ας αποφεύγει να κρίνει, διότι ο Κύριος λέει: «Μην κρίνετε»· και από την άλλη, ας μην εγκαταλείπει εκείνον που καταδυναστεύεται, αλλά ας θυμάται τον Κύριο που λέει: «Μην κρίνετε σύμφωνα με την εξωτερική όψη, αλλά να κρίνετε με δίκαιη κρίση»· και πάλι: «Μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε». Εάν όμως, ενώ κρίνεις τον άλλον, εσύ πράττεις τα ίδια, δεν πρόκειται να ξεφύγεις από την κρίση του Θεού. Άκουσε τον Απόστολο που επιπλήττει τέτοιου είδους ανθρώπους λέγοντας: «Γι' αυτό είσαι αναπολόγητος, ω άνθρωπε, εσύ που κρίνεις αυτούς που πράττουν τέτοια, ενώ πράττεις τα ίδια· διότι, σε ό,τι κρίνεις τον άλλον, καταδικάζεις τον εαυτό σου. Εσύ, λοιπόν, που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που κηρύττεις να μην κλέβουν, κλέβεις; Εσύ που λες να μη μοιχεύουν, μοιχεύεις;»

Βλέπεις πώς τα γνωρίζει όλα με ακρίβεια; Έπειτα πάλι, για να μην τον ρωτήσουν, πρόσθεσε: «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός σας». Δεν είπε: «Δεν γνωρίζω», αλλά: «Δεν γνωρίζετε». Διότι, όταν τους οδηγήσει σχεδόν στην ίδια την ώρα και τους σταματήσει εκεί, πάλι τους αποτρέπει από την ερώτηση, επειδή επιθυμεί να βρίσκονται συνεχώς σε πνευματική εγρήγορση. Γι' αυτό λέει, «Γρηγορείτε», δείχνοντας ότι για τον λόγο αυτό δεν τους το αποκάλυψε. «Να γνωρίζετε δε εκείνο, ότι, αν ήξερε ο οικοδεσπότης σε ποια φυλακή της νύχτας έρχεται ο κλέφτης, θα αγρυπνούσε και δεν θα άφηνε να διαρρήξουν το σπίτι του. Γι' αυτό και εσείς να είστε έτοιμοι, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου».

Και πάλι λέγει: Να είστε έτοιμοι, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου. Άκουσε και τον Απόστολο που λέγει: Αδιαλείπτως να προσεύχεστε. Κατανοείτε τι σημαίνει το «αδιαλείπτως»· δηλαδή, πάντοτε, σε κάθε καιρό, και τη νύχτα και την ημέρα, και το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι, και κάθε ώρα, και όταν εργάζεσαι και όταν οδοιπορείς, και όταν ποιμαίνεις και όταν οργώνεις, και όταν κοιμάσαι και όταν σηκώνεσαι. Μην περιμένεις την Κυριακή, ή κάποια εορτή, ή διαφορά τόπου. Διότι το Θείο δεν περιορίζεται σε κάποιον τόπο· αφού στο χέρι Του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και ο προφήτης Δαβίδ, προσευχόμενος κάθε μέρα και νύχτα, δεν περίμενε συγκεκριμένη ημέρα, ούτε διαφορετικό τόπο, αλλά δακρύζοντας έλεγε, προτρέποντας την ίδια του την ψυχή: Σε κάθε τόπο της δεσποτείας Του, ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο. Έτσι και συ, αγαπητέ, μην περιμένεις συγκεκριμένη ώρα, ή ημέρα, ή διαφορά τόπου· αλλά όπως έχει προειπωθεί, σε κάθε τόπο, και στο σπίτι σου να προσεύχεσαι, και όταν βρίσκεσαι στην εκκλησία να προσεύχεσαι, και οπουδήποτε κι αν βρεθείς, να προσεύχεσαι, σε κάθε τόπο της δεσποτείας του Θεού. Δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης, μαζί πλούσιος και φτωχός, είτε άνδρας είτε γυναίκα, κάθε λογής άνθρωποι, νεανίσκοι και παρθένες, γέροντες και νέοι, βασιλείς της γης, και όλοι οι κριτές της γης, ακούστε αυτό που είναι γεγραμμένο: Ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες, να είναι σαν να μην έχουν.

Αλλά και αν κάποιοι είναι δούλοι και αλέθουν, και σε αυτούς κάποιοι παραλαμβάνονται, όσοι είναι άξιοι, ενώ άλλοι αφήνονται, όσοι είναι ανάξιοι. Ώστε μαθαίνουμε και από αυτό, ότι και οι δούλοι και οι γυναίκες δεν εμποδίζονται προς την αρετή. «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός σας. Εκείνο δε να γνωρίζετε, ότι αν ο οικοδεσπότης ήξερε σε ποια φυλακή της νύχτας έρχεται ο κλέφτης, θα αγρυπνούσε και δεν θα άφηνε να διαρρήξουν το σπίτι του. Γι' αυτό και εσείς να είστε έτοιμοι, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου.» Προστάζει να αγρυπνούμε και να ετοιμαζόμαστε, δηλαδή να έχουμε τα έργα της αρετής θησαυρισμένα, ώστε όταν έλθει ο Κύριος και ζητήσει κάτι από όσα θέλει, να έχουμε να δώσουμε. Πρόσεξε δε πώς δεν είπε: Δεν γνωρίζω ποια ώρα έρχεται ο κλέφτης, αλλά: Δεν γνωρίζετε. Κλέφτη δε ονομάζει τη συντέλεια, και τον θάνατο του καθενός· υπονοεί δε από αυτό, ότι η παρουσία του θα γίνει και μέσα στη νύχτα. Όπως λοιπόν ο κλέφτης έρχεται αφανώς, έτσι και η δική μου παρουσία, ώστε να μην αμελείτε, αλλά να είστε νηφάλιοι. Διότι, αν γνωρίζαμε πότε θα έλθει το τέλος μας, μόνο εκείνη την ημέρα θα φροντίζαμε να είμαστε ευάρεστοι στον Θεό· τώρα όμως, επειδή το αγνοούμε, αγρυπνούμε πάντοτε για τα έργα της αρετής. «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος, τον οποίο κατέστησε ο κύριός του υπεύθυνο για την υπηρεσία του, ώστε να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό;