Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 24:48

Κεφάλαιο ΚΔ'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ποιος άραγε είναι ο πιστός και συνετός δούλος, τον οποίο ο κύριος κατέστησε υπεύθυνο στην οικία του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό; Μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο ο κύριός του, όταν έλθει, θα τον βρει να πράττει έτσι. Αλήθεια σας λέω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του. Εάν όμως ο κακός εκείνος δούλος πει μέσα στην καρδιά του: Ο κύριός μου αργεί να έλθει, και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και να τρώει και να πίνει μαζί με τους μέθυσους· θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν το περιμένει και σε ώρα που δεν γνωρίζει· και θα τον διχοτομήσει, και θα ορίσει το μερίδιό του μαζί με τους υποκριτές. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εσείς με αποκαλείτε, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, και ορθά λέτε· διότι είμαι. Εάν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, έπλυνα τα πόδια σας, οφείλετε και εσείς να πλένετε τα πόδια ο ένας του άλλου. ΛΟΥΚΑΣ.

Διότι με το θέλημα του Θεού αναδεικνύεται μακάριος εκείνος ο άνθρωπος, τον οποίο θα καταστήσει ο κύριός του υπεύθυνο για τη διακονία των συνδούλων του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό, χωρίς να σκέπτεται και να λέει στην καρδιά του: Καθυστερεί ο κύριός μου να έλθει. [Και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, τρώγοντας και πίνοντας μαζί με πόρνες και μέθυσους. Και θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ώρα που δεν τον περιμένει, και σε ημέρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει, και θα θέσει το άπιστο μέρος του μαζί με τους υποκριτές.] Εάν όμως κάποιος από τους παρισταμένους, παρότι μπορεί να διαχειριστεί την αγνωμοσύνη των ανθρώπων, διστάζει, φροντίζοντας μόνο για τη δική του ανάπαυση, ας περιμένει και αυτός να ακούσει: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ όταν θα ερχόμουν θα εισέπραττα το δικό μου· εκβάλετε τον άχρηστο δούλο στο εξώτερο σκοτάδι». Και πολύ σωστά. Διότι είναι δικό σου χρέος (λέγει), άνθρωπε, να καταθέσεις τους λόγους μου σαν αργύριο στους τραπεζίτες και να τους δοκιμάσεις σαν χρήματα. Το πλήθος λοιπόν των πιστών πρέπει να υπακούει σε έναν, ώστε με αυτόν τον τρόπο να μπορέσει να παραμένει σε ομόνοια. Διότι αυτό που καταλήγει στην αρχή μίας εξουσίας, κατά την εικόνα της μοναρχίας, κάνει εκείνους που υποτάσσονται να απολαμβάνουν την ειρήνη χάριν της ευταξίας, ενώ το να είναι όλοι φίλαρχοι και να μη θέλουν να υποταχθούν σε έναν μόνο 〈...〉 και εξαιτίας της διαιρέσεως οπωσδήποτε πρόκειται και να πέσουν.

Ματθ. 24, 48-51. Ο λόγος αυτός στρέφεται εναντίον των ηγουμένων που αναλώνονται σε απολαύσεις. Διότι ονόμασε «κακό και πονηρό δούλο» τον αμελή διδάσκαλο, ο οποίος, επειδή απουσιάζει ο κριτής και δεν είναι ορατός λόγω της ανεξικακίας του, χτυπάει με σκληρότητα τους υφισταμένους του και συναναστρέφεται με τους φιλόσαρκους. Διότι όσοι αμαρτάνουν, αμαρτάνουν σαν να μην είναι παρών ο κριτής και σαν να μην υπολογίζουν καθόλου την κρίση. Με το ότι όμως κάποιοι από αυτούς χτυπιούνται, υποδεικνύει όσους βλάπτονται ψυχικά από την τρυφηλή ζωή των ηγουμένων, όπως ακριβώς αναφέρει ο Απόστολος: «αμαρτάνοντας με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την αδύναμη συνείδησή τους». Απειλεί λοιπόν αυτούς που ζουν μέσα στις απολαύσεις ότι θα υποστούν τα έσχατα δεινά. Διότι τον αποσχίζει και τον χωρίζει επώδυνα με τον ζωντανό του λόγο από το Πνεύμα που ενώθηκε μαζί του στον παρόντα αιώνα, δηλαδή από το θείο χάρισμα. Επειδή εκείνοι που υποκρίνονται ότι έχουν ορθά φρονήματα, αλλά δεν φρονούν όπως πρέπει, παρά περιβάλλονται την αρετή μόνο εξωτερικά ως σχήμα, θα διχοτομηθούν κατά τη φοβερή ημέρα της κρίσεως, γεγονός που συνιστά τη μόνιμη αλλοτρίωση από το Πνεύμα. Διότι τώρα, αν και το Πνεύμα δεν αναμειγνύεται με τους αναξίους, ωστόσο φαίνεται κατά κάποιον τρόπο να παρευρίσκεται σε όσους έχουν σφραγιστεί άπαξ, αναμένοντας τη σωτηρία που θα προέλθει από την επιστροφή και μετάνοιά τους. Τότε όμως θα αποκοπεί εντελώς από την ψυχή που βεβήλωσε τη χάρη Του, και η μερίδα του θα τεθεί μαζί με τους υποκριτές.

Μακάριος είναι εκείνος ο δούλος, τον οποίο, όταν έλθει ο κύριός του, θα τον βρει να πράττει έτσι. Αλήθεια σας λέγω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του. Εάν όμως πει ο οκνηρός δούλος στην καρδιά του, ότι ο κύριός μου καθυστερεί, και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και να τρώει και να πίνει με τους μεθύσους, θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν τον περιμένει και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει και θα ορίσει τη θέση του μαζί με τους υποκριτές. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών. Ας τα αφήσουμε λοιπόν εμείς στον Κύριο και ας μην κρίνουμε τον σύνδουλό μας, τον οποίο έταξε ο κοινός Δεσπότης να διαχειρίζεται τις υποθέσεις. Διότι όλοι μας θα δώσουμε λόγο σε Αυτόν, και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τις πράξεις του.

Αλλά θα πει κάποιος: «Και πότε θα γίνουν αυτά; Σε ποιον καιρό ή χρόνο πρόκειται να αποκαλυφθεί ο πλάνος; Και ποια θα είναι η ημέρα της επιφανείας του Κυρίου;» Ζήτησαν να μάθουν αυτά από τον Κύριο ομοίως και οι μαθητές, αλλά απέκρυψε από αυτούς την ημέρα, για να καταστήσει και αυτούς και όλους σε εγρήγορση ενόψει των μελλόντων, ώστε πάντοτε να μεριμνούν και να προσδοκούν καθημερινά τον επουράνιο Νυμφίο, μήπως τυχόν, εξαιτίας της παρέλευσης μεγάλου χρόνου, αμελήσουν όσα έχουν προσταχθεί από αυτόν, και, επειδή αυτός «καθυστερεί», νυστάξουν οι άνθρωποι και εκπέσουν από την επουράνια ζωή. Διότι λέγει: «Γρηγορείτε, γιατί δεν γνωρίζετε ποια ημέρα ή ώρα έρχεται ο Κύριός σας, είτε αργά το βράδυ, είτε τα μεσάνυχτα, είτε το πρωί». Γι' αυτό λέγει: «Μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο, όταν έλθει ο κύριός του, θα τον βρει να γρηγορεί. Αλήθεια σας λέω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του. Εάν όμως πει ο κακός δούλος στην καρδιά του: “Καθυστερεί να έλθει ο κύριός μου”, και αρχίσει να χτυπά τους υπηρέτες και τις υπηρέτριες, και να τρώει και να πίνει με τους μεθυσμένους, θα έλθει ο κύριός του σε ημέρα που δεν το περιμένει και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει και θα ορίσει τη θέση του μαζί με τους απίστους. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». «Γι' αυτό σας λέγω: Γρηγορείτε». Αυτά λοιπόν τα διακήρυξε στο Ευαγγέλιο ο ίδιος ο Κύριός μας, διδάσκοντας τους μαθητές.

Γιατί ο μακρύς χρόνος δεν σε δίδαξε να διαβλέπεις το τέλος; Ο Κριτής έρχεται φοβερός· γιατί δεν ετοιμάζεις τα έργα σου για να παρουσιαστείς ενώπιόν Του; Πάψε να κραιπαλάς· γίνε νηφάλιος έστω και αργά· μην περιγελάς τη θεία μακροθυμία, τρώγοντας και πίνοντας μαζί με τους μεθυσμένους. Δεν θα αργήσει να έλθει ο Κύριός σου, όπως νομίζεις, αλλά έρχεται τότε που εσύ δεν το γνωρίζεις.

Διότι και τα ανθρώπινα νοσήματα τότε επιδεινώνονται. Και για ποιον λόγο, λέει, τότε επιδεινώνονται; Μου φαίνεται ότι, επειδή καθυστερεί το δικαστήριο και αναβάλλεται η απόδοση των ευθυνών και δεν έχει εμφανιστεί ακόμη ο κριτής, γίνονται πιο ράθυμοι αυτοί που πρόκειται να λογοδοτήσουν. Αυτό ακριβώς λέει ο Χριστός και για τον πονηρό δούλο, ότι εξαιτίας αυτού έγινε πιο ράθυμος. «Καθυστερεί ο Κύριός μου», λέει ο δούλος, και γι' αυτόν τον λόγο χτυπούσε τους συνδούλους του και σπαταλούσε την περιουσία του κυρίου του. Γι' αυτό και ο Χριστός, όταν συγκεντρώθηκαν οι μαθητές και θέλησαν να μάθουν την ημέρα της συντέλειας, δεν τους την αποκάλυψε, διατηρώντας μας σε διαρκή εγρήγορση με την αβεβαιότητα των μελλοντικών γεγονότων, προκειμένου ο καθένας, προσδοκώντας πάντοτε το μέλλον και τρέφοντας την ελπίδα της παρουσίας του Χριστού, να γίνεται πιο επιμελής. Γι' αυτό συμβουλεύει κάποιος λέγοντας: «Μην αναβάλλεις την επιστροφή σου στον Κύριο και μην περιμένεις από μέρα σε μέρα, μήπως και καταστραφείς ενόσω καθυστερείς». Άδηλο είναι το τέλος, λέει, και γι' αυτό είναι άδηλο, ώστε πάντοτε να αγωνίζεσαι με ζήλο. Γι' αυτόν τον λόγο η ημέρα του Κυρίου έρχεται σαν τον κλέφτη μέσα στη νύχτα· όχι για να κλέψει, αλλά για να μας καταστήσει πιο προσεκτικούς. Διότι εκείνος που προνοεί για τον κλέφτη, διάγει τον χρόνο του με αγρυπνία, και ανάβοντας τον λύχνο παραμένει διαρκώς ξύπνιος. Έτσι λοιπόν και εσείς, αφού ανάψετε το φως της πίστεως και της ορθής πολιτείας, να διατηρείτε λαμπερές τις λαμπάδες σας με αδιάκοπη αγρυπνία.

Δ΄. Έπειτα, όπως πάντοτε κάνει, διορθώνει τον ακροατή όχι μόνο από την τιμή που έχει οριστεί για τους αγαθούς, αλλά και από την κόλαση με την οποία απειλούνται οι πονηροί. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Εάν όμως πει ο κακός εκείνος δούλος στην καρδιά του, "Αργεί να έλθει ο κύριός μου", και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και τρώει και πίνει με τους μέθυσους, θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν τον περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει, και θα ορίσει τη θέση του μαζί με τους υποκριτές. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων». Εάν δε πει κάποιος: «Είδες τι λογισμός του ήλθε, εξαιτίας του ότι δεν του ήταν γνωστή η ημέρα; Διότι λέει: "Αργεί ο κύριός μου"», θα απαντούσαμε ότι αυτό δεν συνέβη επειδή δεν ήταν γνωστή η ημέρα, αλλά επειδή ο δούλος ήταν πονηρός. Επειδή, στον φρόνιμο και πιστό δούλο, γιατί δεν εισήλθε αυτή η σκέψη; Διότι, τι κι αν αργεί ο δεσπότης, άθλιε, αφού οπωσδήποτε περιμένεις ότι θα έλθει; Γιατί λοιπόν δεν φροντίζεις; Από αυτό λοιπόν μαθαίνουμε, ότι ούτε καν αργεί. Διότι αυτή η άποψη δεν προέρχεται από τον δεσπότη, αλλά είναι απόφαση του πονηρού δούλου· γι' αυτό άλλωστε και κατηγορείται. Διότι, για το ότι δεν αργεί, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο Κύριος είναι εγγύς, για τίποτε να μη μεριμνάτε»· και, «Εκείνος που έρχεται θα έλθει, και δεν θα βραδύνει».

«Εξωτερικά μεν φαίνεστε στους ανθρώπους δίκαιοι, εσωτερικά όμως είστε γεμάτοι από υποκρισία και ανομία.» «Εάν όμως πει ο κακός εκείνος δούλος μέσα στην καρδιά του: “Καθυστερεί να έλθει ο κύριός μου”, και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και να τρώει και να πίνει μαζί με τους μεθύσους, θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν τον περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει, και θα ορίσει τη μερίδα του μαζί με τους υποκριτές.» «Όταν είδε ο Σίμων ότι διά της επιθέσεως των χειρών των αποστόλων δίδεται το Άγιο Πνεύμα, τους πρόσφερε χρήματα λέγοντας: “Δώστε και σε εμένα αυτή την εξουσία, ώστε σε όποιον επιθέτω τα χέρια μου, να λαμβάνει Άγιο Πνεύμα”. Είπε δε προς αυτόν ο Πέτρος: “Το αργύριό σου ας είναι μαζί σου στην απώλεια, διότι νόμισες ότι η δωρεά του Θεού αποκτάται με χρήματα. Δεν υπάρχει για σένα μερίδα ούτε κλήρος σε αυτό το έργο”.» Πόσο μεγάλο κακό είναι, αντί για καθοδήγηση, να γίνεται κανείς αίτιος πλάνης στους υφισταμένους του! Κανείς δεν αδιαφορεί για το παιδί του όταν πρόκειται να πέσει σε λάκκο, ούτε, εάν πέσει, το εγκαταλείπει στην πτώση του. Πόσο δε φοβερότερο είναι να εγκαταλείπει κανείς στην απώλεια μια ψυχή που κατακρημνίζεται στο βάθος των κακών;

Και συγχρόνως κρίνοντας και θεωρώντας τον εαυτό μου ανάξιο εκείνης της δωρεάς και της χάρης, ας γινόταν τουλάχιστον, εφόσον δεν είμαι άξιος εκείνου του μακαρισμού, να μην είμαι ούτε άξιος να είμαι άθλιος και να ταλαιπωρούμαι, ούτε να έχω την αντίθετη μοίρα και το αντίθετο φρόνημα εκείνου του πονηρού και κακούργου δούλου, ο οποίος εξαιτίας της μεγάλης του ραθυμίας και ακρασίας θεωρεί ότι αργεί η έλευση του κυρίου του, και γίνεται βαρύς και ανυπόφορος στους συνδούλους του, και συναναστρέφεται με όσους μεθούν· τον οποίο, όταν θα έλθει ο κύριός του ξαφνικά και απροσδόκητα, θα τον διχοτομήσει και θα τον συγκαταλέξει με τους υποκριτές. Ούτε να έχω τη μοίρα εκείνου που του εμπιστεύθηκαν το τάλαντο και το έθαψε και το έκρυψε κάτω από τη γη· και γι' αυτό κατηγορήθηκε πικρά, και όχι μόνο του ζητήθηκε ο τόκος και το πολλαπλάσιο, αλλά έχασε και το κεφάλαιο, και στάλθηκε στο εξώτερο σκοτάδι. Είθε να μην πιαστώ σε αυτά τα σφάλματα και τεθώ ως παράδειγμα προς αποφυγήν στους πολλούς, και θεωρηθώ αιτία για να κουνούν το κεφάλι τους όσοι με βλέπουν, ελεγχόμενος κάποτε και καταδικαζόμενος από Εκείνον που γνωρίζει τα πάντα και εξετάζει τα δικά μας, και αφού οδηγηθώ κάτω από μαστίγια, να πληρώσω το βαρύ τίμημα για τις ανόσιες πράξεις μου, προκειμένου όσοι συλληφθούν ως υπόδικοι για παρόμοια σφάλματα να σωφρονιστούν από το δικό μου πάθημα και να επιδεχθούν διόρθωση.

Ας αναζητήσουμε λοιπόν με επιμέλεια, εξαιτίας αυτών, όσα από τις υποσχέσεις μας παραβλέψαμε και μας διέφυγαν, και ας τα εφαρμόσουμε με προθυμία· ας μη φανούμε ψεύτες ως προς την ομολογία μας, ούτε να αναβάλλουμε από μέρα σε μέρα· διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Και, «γρηγορείτε», λέγει, «διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός μας». Και, «εάν πει ο κακός δούλος στην καρδιά του, καθυστερεί να έλθει ο κύριός μου, και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και να τρώει και να πίνει μαζί με τους μέθυσους, θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν τον περιμένει και σε ώρα που δεν γνωρίζει και θα τον διχοτομήσει και θα ορίσει τη μερίδα του μαζί με τους υποκριτές· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων».

Ποιος δεν φοβάται την απειλή; Ποιος μπορεί να αντέξει την οργή; Και ποιος δεν φρίττει μπροστά σε μια τέτοια ποινή, ή ποιος δεν τρέμει την απότομη αποκοπή; Διότι διχοτομείται ο δούλος εκείνος που δεν γρηγορεί, αλλά φέρεται υβριστικά στους συνδούλους του, και καταδικάζεται μαζί με τους υποκριτές και παραδίδεται στο τρίξιμο των δοντιών και στον απαρηγόρητο κλαυθμό.

«Εάν όμως πει ο κακός εκείνος δούλος στην καρδιά του: "Ο κύριός μου αργεί να έλθει", και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και να τρώει και να πίνει με τους μεθυσμένους· θα έλθει ο Κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν τον περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει· και θα τον διχοτομήσει, και θα βάλει το μερίδιό του μαζί με τους υποκριτές· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Δεν μας φοβίζει, λοιπόν, αυτή η παραβολή; Δεν λιώνει τις σάρκες μας αυτή η απειλή; Μήπως αυτά είναι μύθοι και κούφια λόγια; Και όμως, κανένας λόγος δεν μπορεί να φτάσει την πραγματική αλήθεια αυτών που σημαίνονται. Διότι ούτε το κλάμα εκείνο μοιάζει με το δικό μας κλάμα, ούτε το τρίξιμο των δοντιών με το τρίξιμο εδώ· αλλά η διαφορά είναι τόση, όση είναι η διαφορά των ονείρων από την αλήθεια. Επειδή και το πυρ εκείνο δεν θα σβήσει, ενώ εδώ σβήνει· και το σκουλήκι δεν θα πεθάνει, ενώ εδώ πεθαίνει.

«Εάν όμως πει ο κακός εκείνος δούλος μέσα στην καρδιά του, Ο κύριός μου καθυστερεί να έλθει, και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, και τρώει και πίνει μαζί με τους μεθύσους, θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ημέρα που δεν περιμένει και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει, και θα ορίσει τη θέση του μαζί με τους υποκριτές· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.» Αφού είπε πώς θα τιμηθεί ο πιστός δούλος, τώρα λέει πώς θα κολαστεί ο πονηρός.

Διότι εάν κάποιος, στον οποίο έχει εμπιστευθεί η διαχείριση κάποιου χαρίσματος, καταφρονήσει το εκείθεν δικαστήριο, και πει ότι «Καθυστερεί ο κύριός μου», δηλαδή δεν επιβάλλει την τιμωρία αμέσως και κατά πόδας, και κάνει την ανεξικακία του Θεού αφορμή για πονηρία, και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, εννοώ δηλαδή ότι τους σκανδαλίζει και πλήττει τη συνείδησή τους· διότι οι υφιστάμενοι, βλέποντας τους άρχοντες να κάνουν κακή χρήση των δωρεών που τους δόθηκαν, πλήττονται σκανδαλιζόμενοι και βλάπτονται· αυτός, λοιπόν, θα διχοτομηθεί, δηλαδή θα απογυμνωθεί από το χάρισμα που κατέχει, και τότε θα φανεί ποιος πραγματικά ήταν, και θα ριφθεί στο σκότος· διότι πρωτύτερα μεν απατούσε μέσω του προσχήματος, όπως πολλοί από τους αρχιερείς, που φαίνονται άγιοι λόγω του αξιώματός τους, τότε όμως θα αφαιρεθεί από αυτούς η χάρη. Και θα κολαστούν ως υποκριτές, επειδή άλλα ήταν και άλλα φαίνονταν.