Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:1

Στην εκκλησία να σιωπάς και να μη μιλάς καθόλου, αλλά να προσέχεις μόνο την ανάγνωση. Εάν αναβεί στην καρδιά σου κάποιος λογισμός να κάνεις κάτι, μην το πράξεις επιπόλαια, για να μη σε εμπαίξει ο εχθρός. Να κάνεις τα πάντα με τη συμβουλή των μεγαλυτέρων σου. Όταν ψάλλεις ή όταν προσεύχεσαι, μην αφήνεις ξένους λογισμούς να εισέλθουν στην καρδιά σου. Σε παρακαλώ, αγαπητή, πρόσεχε και υπάκουε σε αυτές τις εντολές που είναι γραμμένες σε τούτο το βιβλίο· και να μην κατανοείς τα όσα έχουν γραφεί μόνο με τα εξωτερικά μάτια, αλλά και με τα εσωτερικά. Και να προσέχεις την κάθε μία εντολή, και να την εφαρμόζεις. Διότι, εάν τα τηρήσεις αυτά, θα αξιωθείς τον βασιλικό νυμφώνα. Μην πεις μέσα στην καρδιά σου, «πώς μπορώ να τα κάνω αυτά;» Να μην πιάσει δειλία τον λογισμό σου, αλλά με κάθε προθυμία να τις τηρήσεις· διότι για εκείνους που φοβούνται τον Θεό, οι εντολές του Θεού δεν είναι βαριές. Καμία ώρα ας μη λείψει το λάδι από τη λαμπάδα σου, μήπως τυχόν έλθει ο νυμφίος και τη βρει σβησμένη. Διότι δεν γνωρίζεις πότε θα έλθει, στο πρώτο μέρος της νύχτας ή το πρωί. Να είσαι λοιπόν έτοιμη, ώστε, όταν έλθει, να τον προϋπαντήσεις μαζί με τις φρόνιμες, έχοντας το λάδι στη λαμπάδα σου, δηλαδή τα καλά σου έργα. Κάθε ώρα να μνημονεύεις την έξοδό σου. Να έχεις καθημερινά μπροστά στα μάτια σου τον θάνατο. Να θυμάσαι ενώπιον ποιου πρόκειται να παρασταθείς.

Διότι το ακλόνητο μέσα στους πειρασμούς, τόσο τους ανθρώπινους όσο και εκείνους που μας επιφέρονται άνωθεν, ο Κύριος μας το υπέδειξε μέσα από τέτοια λόγια της παραβολής. Διδάσκει, επίσης, να μην παραμελούμε τα αναγκαία, αλλά, έχοντας προετοιμάσει εγκαίρως τα εφόδια της ζωής, να αναμένουμε την παρουσία του Νυμφίου με ετοιμότητα καρδιάς. Διότι οι φρόνιμες παρθένες, λέγει, επειδή είχαν το έλαιο στις λαμπάδες τους, εισήλθαν μαζί με τον Νυμφίο· ενώ οι μωρές, εξαιτίας της απροετοιμασίας τους, αποξενώθηκαν από τη χαρά του νυμφώνος.

Αλλά ο θησαυρός είναι δυσφύλακτος. Και επαγρύπνησε, αδελφέ. Έχεις συνεργούς, εάν το θέλεις: την προσευχή που νυκτοφυλακεί, τη νηστεία που φρουρεί, την ψαλμωδία που παρηγορεί την ψυχή. Αυτές πάρε μαζί σου. Αυτές ας αγρυπνούν μαζί σου για τη φύλαξη των πολυτίμων αγαθών. Τι είναι καλύτερο, πες μου, να είμαστε πλούσιοι και να αγωνιούμε για τη φύλαξη των πολυτίμων, ή να μην έχουμε εξαρχής τίποτα για να φυλάξουμε; Κανείς δεν αποστρέφεται τα αγαθά από φόβο μήπως τα στερηθεί. Διότι έτσι κανένα από τα ανθρώπινα έργα δεν θα υφίστατο, εάν σε κάθε επιδίωξή μας αναλογιζόμασταν τις αποτυχίες. Επειδή, δίπλα στη γεωργία παραμονεύει η αφορία, στα εμπόρια τα ναυάγια, στους γάμους η χηρεία, στην ανατροφή των παιδιών η απώλειά τους. Ωστόσο, αναλαμβάνουμε τα έργα, στηριζόμενοι στις πιο αγαθές ελπίδες, αναθέτοντας δε την έκβαση των προσδοκιών μας στον Θεό, ο Οποίος οικονομεί τα καθ’ ημάς. Εσύ όμως, ενώ με τα λόγια εξυμνείς τον αγιασμό, με τα έργα ασχολείσαι με πράξεις κατακριτέες. Πρόσεξε μήπως κάποτε μετανοήσεις για τις κακές σου αποφάσεις, όταν πλέον η μετάνοια δεν θα σου προσφέρει κανένα απολύτως όφελος. Ας σε σωφρονίσει το παράδειγμα των παρθένων. Εκείνες, επειδή δεν είχαν λάδι στα αγγεία τους, όταν έπρεπε να εισέλθουν μαζί με τον νυμφίο, τότε συνειδητοποίησαν την έλλειψη των αναγκαίων. Γι’ αυτό και ο Λόγος του Θεού τις ονόμασε μωρές, επειδή, σπαταλώντας τον χρόνο, κατά τον οποίο έπρεπε να χρησιμοποιήσουν το λάδι, στο να περιφέρονται και να προσπαθούν να το προμηθευτούν, απέκλεισαν, χωρίς να το καταλάβουν, τους εαυτούς τους από τη λαμπρότητα του νυμφώνος.

Ας έλθουν, λοιπόν, οι παρθένες· διότι υπάρχει ανάγκη από αυτές στη βασιλεία, αλλά υπάρχει ανάγκη από φρόνιμες. Διότι δεν απέκλεισε αδίκως αυτές που ακούς να αποκαλούνται παρθένες, αλλά, επειδή δεν διέθεταν έλαιο εξαιτίας της δικής τους αμέλειας, δεν μπόρεσαν να ασπαστούν την καλή είσοδο, ούτε φρόντισαν να επιδιώξουν το ανώτερο παραμένοντας σε εγρήγορση· και για τον λόγο αυτό δεν ονομάστηκαν νύμφες, και δεν έφθασαν στον άφθαρτο νυμφώνα και δεν ετοίμασαν τη νυφική τους παστάδα, και εξαιτίας αυτού δεν έλαβαν το στεφάνι της βασιλείας των ουρανών, και δεν ήλθαν σε κοινωνία με τον αθάνατο Νυμφίο· διότι δεν έφθασαν κοντά του.

Κεφάλαιο ε΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Τότε η βασιλεία των ουρανών θα παρομοιαστεί με δέκα παρθένους, οι οποίες, αφού πήραν τις λαμπάδες τους, βγήκαν σε προϋπάντηση του νυμφίου. Πέντε από αυτές ήταν φρόνιμες και πέντε μωρές. Οι μωρές, παίρνοντας τις λαμπάδες τους, δεν πήραν μαζί τους λάδι. Οι φρόνιμες, όμως, πήραν λάδι στα αγγεία τους, μαζί με τις λαμπάδες τους. Και καθώς ο νυμφίος καθυστερούσε, νύσταξαν όλες και αποκοιμήθηκαν.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Τότε η βασιλεία των ουρανών θα παρομοιαστεί με δέκα παρθένους, οι οποίες, αφού πήραν τις λαμπάδες τους, εξήλθαν σε προϋπάντηση του νυμφίου. Πέντε δε από αυτές ήταν φρόνιμες, και οι πέντε μωρές. Εκείνες που ήταν μωρές, λαμβάνοντας τις λαμπάδες τους, δεν πήραν μαζί τους έλαιο· οι δε φρόνιμες πήραν έλαιο στα δοχεία τους μαζί με τις λαμπάδες τους. Σε αυτά προσθέτει μετά από λίγο περί των μωρών: Αργότερα δε, έρχονται και οι υπόλοιπες παρθένες λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Ο δε αποκριθείς είπε: Σας λέγω, δεν σας γνωρίζω. ΛΟΥΚΑΣ. Σας λέγω: αυτήν τη νύχτα δύο θα βρίσκονται επί μίας κλίνης· ο ένας θα παραληφθεί και ο έτερος θα αφεθεί. Δύο γυναίκες θα αλέθουν στο ίδιο μέρος· η μία θα παραληφθεί και η έτερη θα αφεθεί. Και αποκριθέντες του λέγουν: Πού, Κύριε; Ο δε είπε προς αυτούς: Όπου είναι το πτώμα, εκεί θα συναχθούν και οι αετοί.

Διότι από όλα όσα μνημονεύθηκαν από τη θεόπνευστη Γραφή, και από τα παρόμοια με αυτά, και από τα προαναφερθέντα παραδείγματα, οφείλουμε να διδασκόμαστε ότι η ενέργεια που γίνεται σε ακατάλληλο τόπο στρέφει το αποτέλεσμα στο αντίθετο του προκειμένου σκοπού. Όσον αφορά δε την ενέργεια σε ακατάλληλο χρόνο, μπορούμε να ακούσουμε τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να λέει: «Γι' αυτό η βασιλεία των ουρανών παρομοιάστηκε με δέκα παρθένους, οι οποίες, αφού πήραν τις λαμπάδες τους, εξήλθαν σε προϋπάντηση του νυμφίου».

Αφού λοιπόν φανερώθηκε η διαφορά μεταξύ εκείνων που καρποφορούν τα αντίθετα και των άκαρπων, ας δούμε στη συνέχεια ποια είναι κυρίως αυτά που ο Απόστολος ονομάζει άκαρπα έργα. Εγώ δε, αναλογιζόμενος αυτό, δεν βρίσκω ανάμεσα σε εκείνον που εκτελεί την εντολή νόμιμα και ευάρεστα στον Θεό, σε εκείνον που πράττει το κακό, και σε εκείνον που δεν κάνει κανένα από τα δύο, άλλους παρά μόνο εκείνους που πράττουν το αγαθό, αλλά όχι ευάρεστα στον Θεό, σύμφωνα με κάποιο από όσα προαναφέρθηκαν στο ερώτημα: αν δηλαδή είναι ευπρόσδεκτο το έργο της εντολής που δεν γίνεται σύμφωνα με τον σκοπό της εντολής. Για αυτούς ο Κύριος λέγει ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όπως συνέβη με τις πέντε μωρές παρθένες, για τις οποίες μαρτυρείται από τον ίδιο τον Κύριο ότι και παρθένες ήταν, και τις λαμπάδες τους ετοίμασαν, και τις άναψαν, δηλαδή εργάστηκαν όμοια με τις φρόνιμες, και εξήλθαν για να προϋπαντήσουν τον Κύριο, και σε όλα έδειξαν την ίδια προθυμία με τις φρόνιμες. Εξαιτίας, όμως, μόνο της έλλειψης του λαδιού στα αγγεία τους, απέτυχαν στον σκοπό τους και αποκλείστηκαν από την είσοδο του νυμφώνα.

Ματθ. 25, 1-13. Παρομοιάζει τους ηγέτες των λαών με «παρθένους»· διότι ο ιερουργός πρέπει να είναι αμόλυντος και στην ψυχή και στο σώμα, καθώς ακριβώς λέει και ο Παύλος, «για να είναι αγία και στο σώμα και στο πνεύμα». Επειδή δε η Γραφή συνηθίζει να διαιρεί ολόκληρο τον βίο σε «πέντε» μέρη, απονέμει σε κάθε εποχή και όσιες και «μωρές» ψυχές, επειδή κάθε εποχή έχει σοφούς και ανόητους, δικαίους και αδίκους. Με το γεγονός ότι όλες εξήλθαν με τις «λαμπάδες», δείχνει ότι όλες οι ψυχές φωτίστηκαν από τον Θεό με φυσικούς και έμφυτους νόμους, αλλά βεβαίως και με τους γραπτούς νόμους που δόθηκαν μέσω του Μωυσή. Και όλοι εξήλθαν σε συνάντηση του νυμφίου, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι έθεσαν ως σκοπό να αρέσουν στον Θεό και να ενωθούν πνευματικά με τον νυμφίο, ο οποίος σπέρνει στις καρδιές των πιστών κάθε είδος αρετής, γι' αυτό και ονομάζεται νυμφίος. Όμως, κάποιοι χωρίς πνευματική διάκριση, αν και είχαν τον φωτισμό από τον Θεό, δεν φρόντισαν να ζήσουν ενάρετα, πράγμα το οποίο έκαναν οι συνετές ψυχές, οι οποίες με τα αγαθά έργα έκαναν να λάμπει περισσότερο η φωτιστική χάρη που τους δόθηκε εσωτερικά από τον Θεό, ωφελώντας και τον εαυτό τους και τους άλλους προς δόξαν Θεού. Ως «έλαιο» πρέπει να νοηθεί η αγαθή φιλεργία, την οποία δεν διαθέτουν οι ράθυμοι, και χωρίς αυτήν αμαυρώνεται ο θείος φωτισμός που υπάρχει μέσα μας.

Όταν ο μοναχός προσεύχεται με καθαρότητα στις νυχτερινές προσευχές, ο Κύριος θα τον εισακούσει. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, ο Θεός θα τον λαμπρύνει και μέρα με τη μέρα θα τον αναδείξει ως φωτεινή ημέρα. Ο ελεήμων μοναχός θα είναι φιλάδελφος και θα κληρονομήσει την αγαθή γη. Στην υπερηφάνεια του μοναχού δεν θα αναπαυθεί ο Κύριος, ενώ στην ταπεινοφροσύνη του θα αναπαυθεί το Άγιο Πνεύμα. Η σκέψη του μοναχού ας βρίσκεται παντοτινά στη βασιλεία των ουρανών, και γρήγορα θα την κληρονομήσει. Σε κάθε καιρό ο χιτώνας του μοναχού ας είναι άσπιλος. Όχι ο υφαντός, αλλά ο πνευματικός, διότι στο μέσον της νύχτας ένας τέτοιος μοναχός θα εισέλθει μαζί με τον Νυμφίο. Ο μοναχός ας φέρει μαζί του έλαιο, για την προϋπάντηση του Νυμφίου, επειδή έξω μένει, μαζί με τις πέντε μωρές παρθένους, ο μοναχός εκείνος που δεν φαιδρύνει με έλαιο τη λαμπάδα του.

Καθόμουν ολομόναχος σε τόπο αθόρυβο, ήσυχο και υψηλό, και σκεφτόμουν μέσα μου, και αναλογιζόμουν τα πράγματα αυτού του βίου, τη μέριμνα, τη σύγχυση, τον θόρυβο· και δακρύζοντας συνομιλούσα με τον εαυτό μου: πώς αυτός ο βίος παρέρχεται σαν σκιά, και τρέχει γρήγορα σαν ταχύτατος δρομέας, και μαραίνεται σαν πρωινό άνθος! Και έλεγα λυπημένος και στενάζοντας: πώς φεύγει γρήγορα αυτός ο αιώνας το αγνοούμε· γιατί είμαστε δεμένοι εξαιτίας της χαυνότητάς μας σε πράγματα και λογισμούς απρεπείς; Ενώ τα μελετούσα αυτά μέσα μου, ξαφνικά σήκωσα τα μάτια μου στον ουρανό και βρέθηκα σαν σε έκσταση· και φόβος μέγας έπεσε πάνω μου, και έβλεπα με τα μάτια της καρδιάς μου τον Κύριο να κάθεται με πολλή δόξα και να λέει προς την ψυχή μου τα εξής: Γιατί, ψυχή, αποστράφηκες τον ουράνιο νυμφώνα σου που είναι γεμάτος από το φως της δόξας; Γιατί, ψυχή, νύμφη μου, μισείς τον άχραντο και αθάνατο Νυμφίο; Γιατί, ψυχή, αποστράφηκες τα αγαθά τα οποία εγώ ετοίμασα για σένα μέσα στο φως της ζωής; Γιατί, ψυχή, έγινες ξένη προς εμένα με πράγματα και λογισμούς απρεπείς; Γιατί, ψυχή, δεν φροντίζεις να βρεθείς στην παρουσία μου; Γιατί, ψυχή, δεν κρατάς τη λαμπάδα σου, προσμένοντας την κραυγή που θα λέει, ιδού, ήλθε ο Νυμφίος, βγείτε στην προϋπάντησή του με χαρά; Γιατί, ψυχή, δεν έσπευσες να ετοιμάσεις το άξιο ένδυμα για τους γάμους;

Εάν όμως οι καρποί της ειρήνης και της αγάπης δεν βρίσκονται μέσα μας, μάταια και άσκοπα έχει γίνει όλη η εργασία. Διότι οι άνθρωποι αυτοί, κατά την ημέρα της κρίσεως, αποδεικνύονται όμοιοι με τις πέντε μωρές παρθένους, οι οποίες, επειδή δεν φρόντισαν να συγκεντρώσουν από αυτήν εδώ τη ζωή στα δοχεία της καρδιάς τους το πνευματικό έλαιο, το οποίο είναι η ενέργεια των προαναφερθεισών αρετών μέσω του Πνεύματος, ονομάστηκαν μωρές και αποκλείστηκαν από τον πνευματικό νυμφώνα της βασιλείας. Και ο κόπος της παρθενίας, εξαιτίας της έλλειψης των αρετών και της απουσίας της ενεργού ενοικήσεως του Αγίου Πνεύματος, δεν υπολογίστηκε σε τίποτα.

Ένα μόνο ήρθε να κατορθώσει, να κηρύξει την εγκράτεια στον κόσμο και να συγκεντρώσει για τον εαυτό του αγνεία και εγκράτεια· και ότι χωρίς αυτό δεν μπορεί κανείς να ζήσει. 2. Τα δε επιχειρήματα για αυτά τα αντλεί από παντού, όπως όταν λέει «επιζητείτε τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Θεό». Εάν δε του πουν: πώς ο απόστολος είπε «τίμιος ο γάμος και η κοίτη αμίαντη, ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός», *και αμέσως προσθέτει πάλι λέγοντας*, και προχωρώντας λίγο πιο κάτω λέει ότι «η άγαμη, όπως και η παρθένος, μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο· ενώ η παντρεμένη μεριμνά πώς να αρέσει στον άνδρα της, και είναι διχασμένη». Εάν λοιπόν υπάρχει μερισμός, πώς είναι δυνατόν, εκεί όπου υπάρχει μερισμός, να υπάρξει κοινωνία για το ίδιο πράγμα; Και αν δεν είναι αρεστή στον Θεό, αλλά στον άνδρα, πώς μπορεί να αποκτήσει την κληρονομιά κοντά στον Θεό; «Διότι εξαιτίας των πορνειών ο καθένας ας έχει την δική του γυναίκα», λέει ο απόστολος, όχι επειδή επαινεί, ισχυρίζεται, τον γάμο μετά την Έλευση [του Χριστού], αλλά συγκαταβαίνοντας, ώστε να μην πέσουν σε περιττό όλεθρο. «Διότι υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνόχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών», και «θέλω, λέει, όλοι να είναι όπως ο εαυτός μου», και «παρομοιάστηκε η βασιλεία των ουρανών με δέκα παρθένους, πέντε μωρές και πέντε φρόνιμες»· φρόνιμες παρθένοι, μωρές παρθένοι, αλλά πάντως παρθένοι, παρομοιάζονται με τη βασιλεία των ουρανών, και δεν είπε έγγαμες.

Αυτός λοιπόν κατηγορείται από κάποιους και καταγγέλλεται στον ίδιο τον Κωνστάντιο, και υφίσταται εξορία στα μέρη του Ταύρου. Στον τόπο αυτόν διέδωσε ευρέως και αποκάλυψε πλήρως όλα τα στοιχεία της κακοδοξίας του, φέρνοντάς τα στο φως με παρρησία. Διότι, έχοντας αποβάλει κάθε ίχνος ντροπής με περισσή αναισχυντία, εξέθεσε ανελλιπώς τα εμέσματα της κακοδιδασκαλίας του. Τόλμησε, δηλαδή, να πει ότι ο Υιός είναι ανόμοιος προς τον Πατέρα και ότι δεν είναι ταυτόσημος κατά τη θεότητα με τον Πατέρα. Και δεν το λέμε αυτό επειδή εμείς στηριζόμαστε στην απλή ομοιότητα· διότι γνωρίζουμε ότι ο Υιός βρίσκεται υπεράνω της ομοιότητας προς τον Πατέρα, όντας ταυτόσημος κατά τη θεότητα, ίσος και ουδόλως αλλοιωμένος. Επειδή υπάρχουν πολλά που έχουν παρομοιωθεί με τον Θεό, αλλά δεν είναι ταυτόσημα ή ίσα κατά τη θεότητα, όπως ακριβώς και ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν», αλλά δεν είναι ταυτόσημος με τον Θεό ως προς την ισότητα. Και η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με κόκκο σιναπιού (αλλά ο κόκκος δεν είναι ταυτόσημος με τη βασιλεία, ούτε μετέχει καθόλου σε αυτήν) και είναι όμοια με προζύμι και όμοια με δέκα παρθένους και με άνθρωπο οικοδεσπότη, ως προς την ομοιότητα, αλλά όχι κατά την ταυτότητα. Επειδή όμως ο Υιός είναι όμοιος με τον Πατέρα και υπέρτερος της απλής ομοιότητας, λόγω του ότι είναι ταυτόσημος προς τον Πατέρα και ίσος με τον Πατέρα, αποτελεί μέλημά μας να διακηρύττουμε όχι μόνο το όμοιο, αλλά το ταυτόσημο και το ίσο, ως Θεό από Θεό και Υιό από Πατέρα, που δεν είναι αλλοτριωμένος από την ουσία Του, αλλά έχει γεννηθεί από Αυτόν.

ΜΣΤ΄. Όμως, σου αναγγέλλω αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα. Η στάση, την οποία θα λάβεις αμέσως μετά το βάπτισμα μπροστά στο μεγάλο βήμα, αποτελεί προτύπωση της μελλοντικής δόξας. Η ψαλμωδία, με την οποία θα γίνεις δεκτός, είναι προοίμιο της μελλοντικής υμνωδίας. Οι λαμπάδες, που θα ανάψεις, αποτελούν μυστήριο της μελλοντικής φωταγωγίας, με την οποία θα προϋπαντήσουμε τον Νυμφίο ως φωτεινές και παρθένες ψυχές, με τις φωτεινές λαμπάδες της πίστεως, ούτε κοιμώμενες από ραθυμία, ώστε να μη μας διαφύγει ο Αναμενόμενος όταν έλθει απροσδόκητα, ούτε χωρίς τροφοδοσία και στερημένες ελαίου και καλών έργων, ώστε να μην αποκλειστούμε από τον νυμφώνα. Διότι βλέπω αυτό το πάθημα πόσο ελεεινό είναι. Εκείνος μεν θα παρουσιαστεί, όταν η κραυγή απαιτήσει την προϋπάντηση· όσες είναι φρόνιμες θα τον προϋπαντήσουν με λαμπρό το φως και με άφθονη την τροφή του (το έλαιο)· οι άλλες, όμως, θα ταραχθούν, αναζητώντας λάδι σε ακατάλληλη ώρα από εκείνους που έχουν. Εκείνος θα εισέλθει γοργά· οι πρώτες θα συνεισέλθουν μαζί του· οι άλλες θα αποκλειστούν, αφού δαπάνησαν τον χρόνο της εισόδου στην προετοιμασία τους, και θα θρηνήσουν πολύ μετέπειτα, αντιλαμβανόμενες πολύ αργά τη ζημιά της ραθυμίας τους, όταν πια ο νυμφώνας δεν θα είναι ανοιχτός σε αυτές, παρά τις πολλές ικεσίες τους, αφού τον έκλεισαν κακώς οι ίδιες για τον εαυτό τους· μιμούμενες με άλλον τρόπο εκείνους που απείχαν από το δείπνο του γάμου, το οποίο ο αγαθός πατέρας παραθέτει για τον καλό νυμφίο, εξαιτίας της νεόνυμφης γυναίκας, ή του αγρού που μόλις αγόρασαν, ή του ζεύγους των βοδιών, τα οποία κακώς απέκτησαν, χάνοντας τα μεγάλα αγαθά για χάρη των μικρών.

Ποιος, λοιπόν, τίμησε περισσότερο από εκείνον την παρθενία ή νομοθέτησε κανόνες για τη σάρκα, όχι μόνο με το προσωπικό του παράδειγμα, αλλά και με όσα με ζήλο μερίμνησε; Τίνος έργο είναι οι παρθενώνες και οι γραπτές διατάξεις, με τις οποίες σωφρόνιζε κάθε αίσθηση, ρύθμιζε κάθε μέλος του σώματος και έπειθε να ζουν πραγματικά εν παρθενία, στρέφοντας το κάλλος προς τα έσω, από τα ορατά στα αόρατα; Και αφενός μεν μαραίνοντας τα εξωτερικά και αφαιρώντας την ύλη της φλόγας, αφετέρου δε φανερώνοντας το κρυφό στον Θεό, ο Οποίος είναι ο μόνος νυμφίος των καθαρών ψυχών, και εισάγει μαζί Του τις άγρυπνες ψυχές, εάν Τον προϋπαντήσουν με λαμπρές τις λαμπάδες και με άφθονη την τροφή του ελαίου;

Ώστε λαμπρές να προϋπαντήσουν αυτόν που έρχεται ακτινοβόλος. Μη με κατατάξεις ανάμεσα σε εκείνες που είναι κενές στο νου και άφρονες, όταν πια ο Χριστός θα φανερωθεί σε όσες κοπιάζουν, και ας μη συμβεί, βλέποντας με τα μάτια μου το εξασθενημένο φως των λαμπάδων, να επιζητήσω πολύ αργά το υγρό έλαιο για το φως της ζωής.

Ούτε ανάμεσα στους συνδαιτυμόνες που φέρουν γαμήλια όψη να βρεθώ με ρυπαρά ενδύματα και, δεμένος χειροπόδαρα, να εκδιωχθώ μακριά από τον νυμφώνα, τον γάμο και τους φίλους. Και όταν η δεκάδα των αγνών παρθένων, αγρυπνώντας με αναμμένες δάδες και ακοίμητα φώτα, περιμένει τον ποθεινό Νυμφίο, τον Θεό και Βασιλέα, ώστε να προϋπαντήσουν λαμπρές Αυτόν που έρχεται με λαμπρότητα, μη με κατατάξεις ανάμεσα στις κενόμυαλες και άφρονες, οι οποίες ήδη αγωνιούν επειδή πρόκειται να φανεί ο Χριστός. Ούτε, βλέποντας με τα μάτια μου το αδύναμο φως των δαδών, να επιθυμήσω πολύ αργά το ρευστό έλαιο για το φως της ζωής. Ούτε να με αποκλείσουν οι κλειστές θύρες των γάμων, εκεί όπου ο Λόγος, ενωνόμενος με τις καθαρές καρδιές μέσω των μεγάλων δεσμών του θείου πόθου, χορηγεί θάρρος και δόξα.

Με αυτούς τους καρπούς στολίζεται η προσευχή, αν όμως στερείται αυτών, ο κόπος της είναι μάταιος. Και όχι μόνο η προσευχή, αλλά και κάθε οδός φιλοσοφίας, εφόσον φέρει τέτοια βλάστηση, είναι όντως οδός δικαιοσύνης και οδηγεί στον ορθό σκοπό. Αν όμως στερηθεί αυτών, απομένει ως ένα κενό όνομα και μοιάζει με τις μωρές παρθένους, στις οποίες, την ώρα της ανάγκης, δεν υπήρχε έλαιο στον νυμφώνα. Διότι δεν είχαν μέσα στις ψυχές τους το φως, τον καρπό της αρετής, ούτε τον λύχνο του Πνεύματος μέσα στη διάνοιά τους. Γι' αυτό δικαίως η Γραφή τις ονόμασε μωρές, επειδή η αρετή τους έσβησε πριν έλθει ο νυμφίος, και εξαιτίας αυτού απέκλεισε τις άθλιες από τον άνω νυμφώνα. Διότι δεν τους υπολογίστηκε ο ζήλος της παρθενίας τους, εξαιτίας της απουσίας της ενέργειας του Πνεύματος, και μάλιστα πολύ δικαίως. Διότι ποιο είναι το όφελος μιας αμπέλου που καλλιεργήθηκε με κόπο, όταν απουσιάζουν οι καρποί, για τους οποίους ο γεωργός υπέμεινε τον κόπο; Και ποιο είναι το κέρδος της νηστείας, της προσευχής και της αγρυπνίας, όταν απουσιάζουν η ειρήνη, η χαρά, η αγάπη και οι υπόλοιποι καρποί της χάριτος του Πνεύματος, τους οποίους απαριθμεί ο άγιος απόστολος; Διότι για αυτούς τους καρπούς υφίσταται κάθε κόπο ο εραστής της άνω χαράς, μέσω των οποίων προσελκύει το Πνεύμα, και μετέχοντας στην άνωθεν χάρη καρποφορεί και απολαμβάνει με ευφροσύνη την πνευματική συγκομιδή, την οποία καλλιέργησε η χάρη του Πνεύματος μέσα στην ταπεινοφροσύνη και την επιμέλεια των έργων του.

Σε αυτά λοιπόν τα οποία ήδη υπάρχουν, επαινεί επιπροσθέτως την ευποιία· διότι πρέπει αυτός που πρόκειται να κληρονομήσει την αιώνια εκείνη βασιλεία να έχει και αυτήν, η οποία είναι δείγμα και καρπός της αγάπης, σαν κάποια κεφαλή που υπερέχει όλων των άλλων αρετών. Αυτό ακριβώς έδειξε ο Κύριος και μέσω της παραβολής των δέκα παρθένων· διότι δεν εισάγονται στον θείο νυμφώνα οι τυχαίες, αλλά εκείνες που είναι στολισμένες με την παρθενία, η οποία δεν θα μπορούσε να κατορθωθεί χωρίς άσκηση και εγκράτεια και πολλούς και ποικίλους αγώνες της αρετής, και επιπλέον εκείνες που κρατούν λαμπάδες στα χέρια τους, έχοντας δηλαδή τον δικό τους νου και την επιμελή γνώση μέσα σε αυτόν να βασίζεται και να στηρίζεται στο πρακτικό μέρος της ψυχής, το οποίο δηλώνεται μέσω των χεριών, και να είναι αφιερωμένη στον Θεό σε όλο τον βίο, και ενωμένη με τις λάμψεις που πηγάζουν από Εκείνον.

87. ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΕΣ ΜΟΝΑΧΕΣ [ΤΙΣ ΣΑΝΔΑΛΑΡΙΕΣ]. Η φύση δεν γνωρίζει δικαιολογία. Το γυναικείο φύλο δεν έχει άφεση. Διότι μπορεί να επαναστατεί γενναία ενάντια στη χαλαρότητα και να αποκρούει με στερεότητα τις πολιορκητικές μηχανές των επιθυμιών. Και δάσκαλοι σε αυτό είναι η ένδοξη Σωσάννα, και η θυγατέρα του Ιεφθάε, και η θαυμαστή Ιουδήθ. Η μεν πρώτη νίκησε την ακολασία των γερόντων κατά τη νεότητά της. Η δεύτερη επέλεξε ανδρεία ακόμη και τον θάνατο και αναχώρησε δοξασμένα μαζί με την παρθενία της. Και η τρίτη έλαβε δύναμη από τον Θεό ως μισθό για τη σωφροσύνη της, ώστε να γίνει τυραννοκτόνος. Και το αποκορύφωμα των γυναικείων νικών και τροπαίων, η πανεύφημη Θέκλα, η οποία στέκεται ως αιώνια στήλη αγνείας, αφού άναψε σαν πυρσός μέσα από τον κλύδωνα των παθών, καταλήγοντας στο απάνεμο λιμάνι. Αν, λοιπόν, επιθυμείτε να ανακηρυχθείτε έτσι, κρατήστε τις λαμπάδες σας άσβεστες. Διότι ο νυμφίος καταφθάνει αμέσως. Και ας μην σας κατακλίνει κανένας ύπνος ηδυπάθειας, ο οποίος κρατά έξω από τη θύρα του νυμφώνα τις νυσταλέες και ράθυμες.

Όταν αναλογιστώ το πόσο γρήγορα δαπανάται η ζωή, τον κύκλο του έτους που παρέρχεται, την πολύμοχθη διαβίωση των ανθρώπων και τις βιωτικές περιστάσεις, καθώς και το παροδικό του παρόντος αιώνος, τη σκιά των πραγμάτων, το πρόσκαιρο της δόξας, το ευδιάλυτο της εξουσίας, την ψευδαίσθηση της ευημερίας και το όνειρο του πλούτου· κι έπειτα σκεφτώ την ημέρα του τέλους και εκείνη την αναπότρεπτη ταχύτητα της συντέλειας, τον καιρό της λογοδοσίας, τον αδέκαστο Κριτή και την γεμάτη φρίκη κατάσταση: πώς ο Κριτής φθάνει αστράφτοντας από τους ουρανούς, πώς οι δυνάμεις προτρέχουν ταραγμένες, πώς ετοιμάζεται ο φοβερός θρόνος, πώς ο ουρανός τυλίγεται σαν ειλητάριο, πώς τα στοιχεία καίγονται και διαλύονται από τον φόβο, πώς κλονίζεται το έδαφος δεχόμενο το πάτημα του Κριτού, πώς οι σάλπιγγες ηχούν φοβερά, πώς ανοίγουν τα μνήματα, πώς τινάζονται οι τάφοι, πώς οι νεκροί αναπηδούν σαν από ύπνο, πώς το χώμα εν ριπή οφθαλμού επανέρχεται στη φυσική του μορφή, πώς οι ψυχές επιστρέφουν στα σώματα, πώς οι δίκαιοι τρέχουν σε προϋπάντηση, πώς εμφανίζεται ο Νυμφίος τα μεσάνυχτα, πώς οι δίκαιοι αξιώνονται της εισόδου, πώς για τους ράθυμους κλείνει η θύρα του νυμφώνα· όταν όλα αυτά τα μελετήσω μέσα στην ψυχή μου, μακαρίζω εκείνες τις φρόνιμες παρθένους, τις οποίες μόλις προηγουμένως μας παρουσίασε το βιβλίο των Ευαγγελίων. Διότι καταπολέμησαν το πάθος του ύπνου, διότι, αποστρεφόμενες το ευόλισθο και εμπαθές της φθαρτής ζωής, μερίμνησαν επαξίως για την άφθαρτη και θεία ζωή, διότι, έχοντας κατά νου το αναπότρεπτο του χρόνου, αγρύπνησαν για την ώρα της Παρουσίας και ενθυμήθηκαν τον φόβο της έλευσης εκείνου του άφθαρτου Νυμφίου, και, βιώνοντας το νυχτερινό σκοτάδι, φρόντισαν επιμελώς τις λαμπάδες τους.

Τίποτε δεν εμποδίζει να εξετάσουμε και τα ίδια τα θεία λόγια του Ευαγγελίου. Διότι λέγει, η βασιλεία των ουρανών παρομοιάστηκε με δέκα παρθένους, οι οποίες, αφού πήραν τις λαμπάδες τους, εξήλθαν σε προϋπάντηση του νυμφίου.

Πότε εξήλθαν; Μήπως άραγε όταν έφτασε το καθορισμένο τέλος της ζωής τους; Όταν ήρθε το πρόσταγμα; Όταν επήλθε η απόφαση του θανάτου; Όταν απεστάλησαν οι άγγελοι που επισπεύδουν το τέλος, τότε εξήλθαν σε προϋπάντηση του νυμφίου; Σε καμία περίπτωση. Αλλά πότε εξήλθαν; Όταν απαρνήθηκαν τους βιοτικούς περισπασμούς, όταν επέλεξαν να βαδίσουν τη στενή και τεθλιμμένη οδό, όταν αγάπησαν την εκούσια σκληραγωγία, όταν δεν υποτάχθηκαν στους νόμους του γάμου, όταν περιφρόνησαν τις ηδονές του βίου, όταν εξέλεξαν την αγαθή μερίδα της αφθαρσίας, όταν αγάπησαν τον τρόπο της ευφροσύνης, όταν αποστράφηκαν με βδελυγμία τον ρύπο της αμαρτίας, όταν δεσμεύτηκαν στα έργα της σωφροσύνης, όταν πόθησαν τον καθαρό νυμφίο, όταν επιθύμησαν το κάλλος της βασιλείας, όταν απέβαλαν κάθε βιοτική φροντίδα, τότε εξήλθαν σε προϋπάντηση του νυμφίου. Ήταν δε, λέει, οι πέντε φρόνιμες και οι πέντε μωρές. Και ποιο είναι το γνώρισμα των φρόνιμων; Ότι συνέδεσαν τη σωφροσύνη με την ελεημοσύνη, στόλισαν την παρθενία με την αγαθοεργία, γνώρισαν ότι η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή, διαπίστωσαν ότι ένα μόνο κατόρθωμα δεν επαρκεί για τη σωτηρία· διότι με ένα μόνο φτερό ο αετός δεν φτάνει στα ύψη. Θυμήθηκαν τη φωνή του νυμφίου που έλεγε: «Έλεος θέλω και όχι θυσία»· και πάλι, ότι «το έλεος κατακαυχάται της κρίσεως». Σκεπτόμενες αυτά με ορθή κρίση, γέμισαν τα αγγεία τους με έλαιο. Ποια άραγε αγγεία;

Τις κοιλιές των πεινασμένων. Διότι απέκτησαν τους φτωχούς ως μεσίτες του πνευματικού γάμου, ετοίμασαν μαζί τους τα εφόδια της ευσπλαχνίας· οι πεινασμένοι τρέφονταν, και οι λαμπάδες έλαμπαν· οι φτωχοί ευχαριστούσαν, και ο νυμφίος ευφραινόταν· η ελεημοσύνη σπερνόταν, και ο προσδοκώμενος μισθός ετοιμαζόταν. Και οι φρόνιμες αναφωνούσαν τα λόγια του Δαβίδ: «Ετοιμαστήκαμε, και δεν ταραχθήκαμε»· οι δε μωρές, κρατώντας τις λαμπάδες χωρίς λάδι, βρίσκονταν μακριά από τον νυμφίο. Πώς περιορίστηκαν σε ένα μόνο κατόρθωμα; πώς απέκτησαν μεν την αγνεία, αλλά απέρριψαν τη φιλανθρωπία; πώς εξασφάλισαν μεν απάθεια στο σώμα, αλλά δεν επέδειξαν συμπάθεια προς εκείνους που είχαν ανάγκη; πώς αγάπησαν μεν τη σωφροσύνη, αλλά αποστράφηκαν τη φιλοξενία; Ποια ήταν λοιπόν η κατάληξη;

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Είδες ποιων αγαθών πρόξενος γίνεται η ασπλαχνία; Διότι δικός της καρπός είναι η μισαδελφία, δικό της γέννημα η φιλαργυρία, δική της θεραπεία το αμετάδοτο, η δική της πανήγυρη έχει γεμίσει θλίψη τον Θεό, η δική της αποθήκη είναι γεμάτη σκληρότητα, στη δική της αγορά όλα είναι άφθονα, αλλά υπάρχει έλλειψη και πείνα για το έλεος του Θεού, την ευσπλαχνία και τη φιλανθρωπία· δικοί της κάτοικοι είναι εκείνοι που βρίσκονται στα αριστερά, δικός της μαθητής είναι ο άσπλαχνος πλούσιος, ο οποίος κάποτε αποστρεφόταν με απέχθεια τον φτωχό Λάζαρο που κειτόταν στην πύλη του· δικές της φίλες και μαθήτριες είναι οι πέντε μωρές παρθένες, οι δικοί της πολίτες πωλούν και αγοράζουν κάθε τι χωρίς έλεος και αγάπη· γι' αυτό και θα ακούσουν το «Δεν σας γνωρίζω». Οι δικοί της κληρονόμοι θα ακούσουν το «Πορευθείτε μακριά από εμένα»· οι δικοί της έμποροι τα κατέχουν όλα χωρίς τη φιλανθρωπία του Θεού· όπως ακριβώς και οι προαναφερθείσες μωρές παρθένες τα είχαν κατορθώσει όλα: παρθενία, νηστεία, ψαλμωδία, αγρυπνία, εγκράτεια, χαμαικοιτία, ξηροφαγία, προσευχή, αλουσία, πολλούς κόπους και ιδρώτες, σιωπή· επιπλέον όμως από όλα αυτά, απέκτησαν ένα φοβερό και ολέθριο απόκτημα, τη μισόθεη ασπλαχνία, η οποία κατέστησε όλες τις προαναφερθείσες αρετές και τους ιδρώτες τους ανώφελους.

Άκουσε, λοιπόν, και την ασπλαχνία που αποκρίνεται: «Δικό μου έργο είναι να σκάβω λάκκους, να κλείνω θύρες, να σπιλώνω χιτώνες, να κλείνω τα σπλάχνα ώστε να μην δείχνουν έλεος· δικό μου κέρδος, να αποκτώ πολλούς φίλους και να τους καταστρέφω· δική μου χαρά, να κάνω περισσότερους μαθητές και να τους παραπέμπω στον Άδη. Όταν εκείνοι στα αριστερά στέκονταν καταντροπιασμένοι, δεχόμενοι ονειδισμούς και κατηγορίες, τότε εγώ χόρευα· και όταν αποστέλλονταν στο αιώνιο πυρ, το οποίο εγώ τους προξένησα, εγώ σκιρτούσα από χαρά. Όταν οδυρόμενοι αναχωρούσαν, τρίζοντας τα δόντια και ωθούμενοι από τους δαίμονες, κι εγώ συμμετείχα στην ώθηση και χαιρόμουν. Και όταν οι δέκα παρθένες ετοιμάζονταν να προϋπαντήσουν τον νυμφίο, εγώ τις περικύκλωνα, και τις μεν πέντε δεν μπόρεσα να τις απομακρύνω· διότι είχαν πολλούς πένητες και φτωχούς και αδυνάτους γύρω τους, οι οποίοι τις φύλαγαν μαζί με τους αγγέλους· έβλεπα δε και τη δεξιά του Κυρίου να τις σκέπει, και έφριττα. Τις άλλες πέντε όμως, αφού τις βρήκα γυμνές από την αγάπη του Θεού, τις έκανα μαθήτριές μου, και τις έπεισα να μην αγοράσουν έλαιο, και έσβησα τις λαμπάδες τους με την ασπλαχνία, και σκοτείνιασα τις καρδιές τους, και έτσι λοιπόν, μη έχοντας φως, στερήθηκαν την είσοδο. Οι άλλες πέντε όμως, επειδή ήταν έτοιμες, εισήλθαν μαζί με τον νυμφίο· και εγώ έκλεισα τις θύρες, και δεν επέτρεψα στις δικές μου πέντε να εισέλθουν».

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

βʹ. Ή δεν γνωρίζεις το παράδειγμα των δέκα παρθένων στο Ευαγγέλιο, πώς εκείνες που δεν είχαν ελεημοσύνη, αν και άσκησαν την παρθενία, έμειναν έξω από τον νυμφώνα; Διότι, λέει, ήταν δέκα παρθένες, πέντε μωρές και πέντε φρόνιμες· και οι μεν φρόνιμες είχαν έλαιο, οι δε μωρές δεν είχαν έλαιο, και οι λαμπάδες τους έσβηναν.

Ας μην εφαρμόζουμε, λοιπόν, τούτο, αλλά εκείνο· σε εκείνο ας μείνουμε προσκολλημένοι, ώστε με λαμπρές λαμπάδες να αναχωρήσουμε για τον νυμφώνα. Διότι η υπόσχεση αυτή δεν έχει δοθεί μόνο στις παρθένους, αλλά στις παρθένες ψυχές· επειδή, εάν αυτό αφορούσε απλώς τις παρθένους, δεν θα είχαν αποκλειστεί οι πέντε από αυτές. Επομένως, αυτό ισχύει για όλες όσες είναι παρθένες κατά την ψυχή, όσες είναι απαλλαγμένες από τις βιοτικές σκέψεις· διότι αυτές οι σκέψεις φθείρουν τις ψυχές. Εάν, λοιπόν, παραμείνουμε ακέραιοι, θα αναχωρήσουμε για εκεί και θα γίνουμε δεκτοί.

Γι' αυτό και προσευχόμαστε, λέει, πάντοτε για εσάς, ώστε ο Θεός μας να σας αξιώσει της κλήσεως και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη. «Για να σας αξιώσει», λέει, «της κλήσεως», δείχνοντας ότι πολλοί έχουν αποβληθεί. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης». Επειδή και εκείνος που ήταν ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα κλήθηκε, αλλά δεν παρέμεινε στην κλήση· γι' αυτόν τον λόγο μάλιστα αποβλήθηκε από την κλήση για τον νυμφώνα. Επειδή και οι πέντε παρθένες κλήθηκαν: «Εγερθείτε», λέει, «έρχεται ο νυμφίος»· και ετοιμάστηκαν, αλλά δεν εισήλθαν. Φανερώνοντας, λοιπόν, για ποιου είδους κλήση κάνει λόγο, πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη». Αυτήν την κλήση επιζητούμε, λέει. Δες πώς τους συγκρατεί με ήρεμο τρόπο.

Αυτούς, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, και ας μην σβήσουμε τις λαμπάδες, αλλά ας τις διατηρήσουμε λαμπρές διά της ελεημοσύνης. Το φως αυτού του πυρός με αυτόν τον τρόπο διατηρείται. Ας συγκεντρώσουμε, λοιπόν, στα δοχεία το έλαιο, όσο βρισκόμαστε εδώ. Διότι δεν είναι δυνατόν να το αγοράσουμε όταν θα έχουμε αναχωρήσει για εκεί, ούτε από αλλού να το λάβουμε, παρά μόνο μέσα από τα χέρια των πενήτων. Ας το συλλέξουμε, λοιπόν, από εδώ ήδη με μεγάλη αφθονία, εάν βεβαίως επιθυμούμε να εισέλθουμε μαζί με τον Νυμφίο· ειδάλλως, είναι αναπόφευκτο να παραμείνουμε έξω από τον νυμφώνα. Διότι είναι αδύνατον, εντελώς αδύνατον, ακόμη και αν κατορθώσουμε αναρίθμητα αγαθά, χωρίς την ελεημοσύνη να διαβούμε τα πρόθυρα της Βασιλείας.

Ομιλία ΟΗ΄. Τότε η βασιλεία των ουρανών θα παρομοιαστεί με δέκα παρθένους, οι οποίες, αφού πήραν τις λαμπάδες τους, βγήκαν για να προϋπαντήσουν τον νυμφίο. Πέντε από αυτές ήταν φρόνιμες και πέντε μωρές, οι οποίες, λέει, δεν πήραν μαζί τους λάδι. Οι φρόνιμες, όμως, πήραν λάδι στα δοχεία τους μαζί με τις λαμπάδες τους. Και καθώς καθυστερούσε ο νυμφίος, και τα εξής.

Ώστε και στη φυλακή να εισέρχεται, και τους φυλακισμένους να επισκέπτεται, και τους ασθενείς να φροντίζει, και τους θλιβομένους να παρηγορεί, και όσους υποφέρουν να ενθαρρύνει, και με κάθε τρόπο να προσφέρει τα πάντα σύμφωνα με τις δυνάμεις της, και να μην αποφεύγει απολύτως τίποτα από όσα συντελούν στη σωτηρία και την ανάπαυση των αδελφών μας. Εάν, λοιπόν, από μια χήρα γυναίκα απαιτεί τέτοια κατορθώματα, ποια δικαιολογία θα άξιζε σε εμάς τους άνδρες όταν δεν πράττουμε αυτά που ο Παύλος όρισε να πράττουν οι χήρες γυναίκες; Αλλά ίσως πει κάποιος: Και πώς από τη χήρα γυναίκα απαιτεί τέτοια αυστηρότητα, ενώ, όταν έγραφε για την παρθενία, δεν ανέφερε τίποτα τέτοιο; Από εκείνες απαίτησε ανώτερη φιλοσοφία σε σχέση με αυτά. Διότι, όταν λέει: «Υπάρχει διαφορά μεταξύ της γυναίκας και της παρθένου», και: «Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο», και πάλι: «Αυτό το λέω για το ευπρεπές και την απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο», δεν υπονοεί τίποτε άλλο με αυτά τα λόγια, παρά ότι η παρθένος, αφού αποκόψει τον εαυτό της μια για πάντα από όλες τις βιωτικές μέριμνες, πρέπει να αφιερώσει ολόκληρη την ψυχή της στον Θεό και να μην έχει τίποτα κοινό με τα γήινα, ούτε να διαθέτει τον χρόνο της πότε σε αυτά και πότε σε εκείνα, αλλά, έχοντας αποταχθεί απολύτως αυτά, να αναλώνει όλο της τον χρόνο στα πνευματικά πράγματα. Και η παραβολή των δέκα παρθένων αυτό ακριβώς μας φανέρωσε.

Στον Ηλία και στη χήρα, και περί ελεημοσύνης. Α'. Τις ημέρες κατά τις οποίες όλοι νηστεύαμε, ενώ πολλές φορές προτίμησα να κάνω λόγο για την ελεημοσύνη, εμποδιζόμουν, επειδή μας προλάβαινε η εσπέρα και διέκοπτε την πορεία της ομιλίας μας. Αυτό όμως συνέβη επειδή ίσως ο Θεός το οικονόμησε προς το συμφέρον μας, αναβάλλοντας τη σχετική προτροπή για τη σημερινή ημέρα· ώστε, χωρίς να είστε διαιρεμένοι μέσα στην εκκλησία, να παρατεθεί σήμερα αυτή η τράπεζα της ελεημοσύνης. Και τούτο όχι επειδή εμείς έχουμε να πούμε κάτι το σπουδαίο και υψηλό, αλλά επειδή μεγάλη και γενναία είναι η δύναμη της ελεημοσύνης. Διότι το έργο αυτό έχει πολλή παρρησία ενώπιον του Θεού· και σαν να είναι η βασίλισσα της δικής μας πολιτείας, συνηθίζει να ανεβαίνει στις ουράνιες αψίδες με πολλή άνεση· και οι δυνάμεις, που έχουν επιφορτιστεί με τις πύλες των ουρανών, αν δουν την ελεημοσύνη να ανεβαίνει, ανοίγουν με πολλή τιμή τις πύλες εκείνες και για τις άλλες αρετές εξαιτίας της. Αν όμως τις δουν να καταφθάνουν χωρίς την ελεημοσύνη, τους κλείνουν τις θύρες. Και αυτό γίνεται φανερό από εκείνες τις παρθένες, οι οποίες αποκλείστηκαν από την ιερή παστάδα ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, επειδή δεν είχαν διαρκώς έλαιο στις λαμπάδες τους. Και παρατήρησε τη διαφορά.

Γι' αυτόν τον λόγο κατέστησα σαφές το παράδειγμα των μωρών παρθένων, των οποίων οι λαμπάδες της ζωής έσβησαν επειδή δεν είχαν το έλαιο της δικαιοσύνης, και το πώς έκλεισαν για αυτές οι θύρες του νυμφώνα, και πώς, ενώ εκείνες χτυπούσαν, τους απαντούσαν από μέσα: «Δεν σας γνωρίζω», υπονοώντας έτσι τη φωνή που θα απευθυνθεί προς τους αμαρτωλούς κατά την κρίση. Εφόσον, λοιπόν, αδελφοί, διδαχθήκαμε από τους λόγους του Σωτήρος τη Δεσποτική αγαθότητα, ας μην περιφρονήσουμε τον Κριτή, ο οποίος πριν από την κρίση ομιλεί φιλάνθρωπα, ας μην χάσουμε τον καιρό της μετανοίας· με αγαθές πράξεις και ελεημοσύνες ας ενδύσουμε τις ψυχές μας· ο καθένας μας από τώρα ας μεριμνήσει για τα αναγκαία της αιώνιας ζωής και ας απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από τις κακές πράξεις. Διότι, εάν εμείς διαφυλάξουμε ασάλευτη την πίστη μέσα από αγαθά έργα, θα παραμείνει μαζί μας ασάλευτη και η κτίση. Ας κοσμήσουμε τις ψυχές μας με σωφροσύνη και ας αποκτήσουμε με βεβαιότητα τον ατίμητο μαργαρίτη της καθαρής πίστεως· προτού σβήσει ο χρόνος της ζωής μας, προτού φθαρεί το σχήμα του κόσμου, το άνθος της δόξης και όλα τα τερπνά της οικουμένης, ας ευαρεστήσουμε τον αδέκαστο Κριτή. Διότι Αυτός είναι που λέγει: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει».

Γνωρίζοντας, λοιπόν, ο καθένας το άδηλο της εξόδου, ας περιμένουμε τον Νυμφίο, και όταν εκείνος κρούσει τη θύρα, ας του ανάψουμε τις λαμπάδες μας διατηρώντας τες πάντοτε αναμμένες, έχοντας μαζί μας και έλαιο, ώστε, όταν ακουστεί η φωνή εκείνων που λένε «Ο Νυμφίος έρχεται», να εισέλθουμε μαζί του, για να μη βρεθούμε κι εμείς μαζί με τις πέντε μωρές παρθένους έξω από τον νυμφώνα. Ας μην αποκοιμηθούμε, αγαπητοί, αλλά ας έχουμε πάντοτε έλαιο στις λαμπάδες μας. Διότι δεν θα μας επιτραπεί εκείνη την ώρα να αναχωρήσουμε για να αγοράσουμε έλαιο από εκείνους που το πωλούν· επειδή εδώ πωλείται, και εκεί αναλώνεται.

Διότι εκείνος που οργίζεται εναντίον του αδελφού του περπατά ακόμη στο σκοτάδι και είναι ανθρωποκτόνος, όπως λέει η Γραφή. Εάν δε κάποιος νομίζει ότι γράφω άκαιρα, ας αποβλέψει στην παραβολή των δέκα παρθένων. Τις μεν πέντε η θεία Γραφή τις ονόμασε φρόνιμες, τις δε πέντε μωρές, όχι πόρνες, αλλά σε τίποτα δεν τις ωφέλησε η εξωτερική παρθενία. Διότι, αντί για έλεος και φιλαδελφία, η καρδιά τους είχε γεμίσει από δηλητήριο και πονηρία, και για τον λόγο αυτόν εκδιώχθηκαν από εκείνον τον επουράνιο και άρρητο νυμφώνα, κράζοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας». Και δεν ωφελήθηκαν πλέον σε τίποτα από τον Κύριο της δόξης, αλλά άκουσαν μόνο το «δεν σας γνωρίζω»· διότι μετά τον θάνατο δεν υπάρχει εξομολόγηση μετανοίας, αλλά αναπόφευκτη κόλαση. Εδώ προσφέρεται η δέηση, εδώ και η λύση των κακών· και όποιο φορτίο δέσει ο καθένας, αυτό και θα βαστάξει.

Βʹ. Και πρόσεξε το μέγεθος της ελεημοσύνης, ότι καμία αρετή δεν συγκρίνεται με αυτήν. Διότι δεν είπε, ότι διατηρήσατε την παρθενία για χάρη μου· τίποτα από αυτά δεν είπε. «Επείνασα, και μου δώσατε να φάω». Μεγάλη είναι και η παρθενία, και η νηστεία, και οι λοιπές αρετές· αλλά υπολείπονται της ελεημοσύνης. Διατήρησαν την παρθενία και οι πέντε μωρές παρθένες· αλλά επειδή δεν είχαν ελεημοσύνη, έμειναν έξω από τον νυμφώνα.