Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:11

Στην εκκλησία να σιωπάς και να μη μιλάς καθόλου, αλλά να προσέχεις μόνο την ανάγνωση. Εάν αναβεί στην καρδιά σου κάποιος λογισμός να κάνεις κάτι, μην το πράξεις επιπόλαια, για να μη σε εμπαίξει ο εχθρός. Να κάνεις τα πάντα με τη συμβουλή των μεγαλυτέρων σου. Όταν ψάλλεις ή όταν προσεύχεσαι, μην αφήνεις ξένους λογισμούς να εισέλθουν στην καρδιά σου. Σε παρακαλώ, αγαπητή, πρόσεχε και υπάκουε σε αυτές τις εντολές που είναι γραμμένες σε τούτο το βιβλίο· και να μην κατανοείς τα όσα έχουν γραφεί μόνο με τα εξωτερικά μάτια, αλλά και με τα εσωτερικά. Και να προσέχεις την κάθε μία εντολή, και να την εφαρμόζεις. Διότι, εάν τα τηρήσεις αυτά, θα αξιωθείς τον βασιλικό νυμφώνα. Μην πεις μέσα στην καρδιά σου, «πώς μπορώ να τα κάνω αυτά;» Να μην πιάσει δειλία τον λογισμό σου, αλλά με κάθε προθυμία να τις τηρήσεις· διότι για εκείνους που φοβούνται τον Θεό, οι εντολές του Θεού δεν είναι βαριές. Καμία ώρα ας μη λείψει το λάδι από τη λαμπάδα σου, μήπως τυχόν έλθει ο νυμφίος και τη βρει σβησμένη. Διότι δεν γνωρίζεις πότε θα έλθει, στο πρώτο μέρος της νύχτας ή το πρωί. Να είσαι λοιπόν έτοιμη, ώστε, όταν έλθει, να τον προϋπαντήσεις μαζί με τις φρόνιμες, έχοντας το λάδι στη λαμπάδα σου, δηλαδή τα καλά σου έργα. Κάθε ώρα να μνημονεύεις την έξοδό σου. Να έχεις καθημερινά μπροστά στα μάτια σου τον θάνατο. Να θυμάσαι ενώπιον ποιου πρόκειται να παρασταθείς.

Σπεῦσε, ψυχή μου, να λάβεις την άφεση των χρεών σου προτού έρθει η ώρα της εξόδου σου· διότι ο θάνατος δεν παρέχει περιθώριο για μετάνοια, έστω κι αν ο Κριτής τυγχάνει μακρόθυμος και συμπαθής. Άκουσες για τις μωρές παρθένους, πώς έμειναν έξω από τον νυμφώνα και, παρόλο που χτυπούσαν πικρά, δεν βρήκαν την είσοδο; Μη θελήσεις, λοιπόν, ταπεινή μου, να ομοιωθείς με εκείνες.

Διότι το ακλόνητο μέσα στους πειρασμούς, τόσο τους ανθρώπινους όσο και εκείνους που μας επιφέρονται άνωθεν, ο Κύριος μας το υπέδειξε μέσα από τέτοια λόγια της παραβολής. Διδάσκει, επίσης, να μην παραμελούμε τα αναγκαία, αλλά, έχοντας προετοιμάσει εγκαίρως τα εφόδια της ζωής, να αναμένουμε την παρουσία του Νυμφίου με ετοιμότητα καρδιάς. Διότι οι φρόνιμες παρθένες, λέγει, επειδή είχαν το έλαιο στις λαμπάδες τους, εισήλθαν μαζί με τον Νυμφίο· ενώ οι μωρές, εξαιτίας της απροετοιμασίας τους, αποξενώθηκαν από τη χαρά του νυμφώνος.

Αλλά ο θησαυρός είναι δυσφύλακτος. Και επαγρύπνησε, αδελφέ. Έχεις συνεργούς, εάν το θέλεις: την προσευχή που νυκτοφυλακεί, τη νηστεία που φρουρεί, την ψαλμωδία που παρηγορεί την ψυχή. Αυτές πάρε μαζί σου. Αυτές ας αγρυπνούν μαζί σου για τη φύλαξη των πολυτίμων αγαθών. Τι είναι καλύτερο, πες μου, να είμαστε πλούσιοι και να αγωνιούμε για τη φύλαξη των πολυτίμων, ή να μην έχουμε εξαρχής τίποτα για να φυλάξουμε; Κανείς δεν αποστρέφεται τα αγαθά από φόβο μήπως τα στερηθεί. Διότι έτσι κανένα από τα ανθρώπινα έργα δεν θα υφίστατο, εάν σε κάθε επιδίωξή μας αναλογιζόμασταν τις αποτυχίες. Επειδή, δίπλα στη γεωργία παραμονεύει η αφορία, στα εμπόρια τα ναυάγια, στους γάμους η χηρεία, στην ανατροφή των παιδιών η απώλειά τους. Ωστόσο, αναλαμβάνουμε τα έργα, στηριζόμενοι στις πιο αγαθές ελπίδες, αναθέτοντας δε την έκβαση των προσδοκιών μας στον Θεό, ο Οποίος οικονομεί τα καθ’ ημάς. Εσύ όμως, ενώ με τα λόγια εξυμνείς τον αγιασμό, με τα έργα ασχολείσαι με πράξεις κατακριτέες. Πρόσεξε μήπως κάποτε μετανοήσεις για τις κακές σου αποφάσεις, όταν πλέον η μετάνοια δεν θα σου προσφέρει κανένα απολύτως όφελος. Ας σε σωφρονίσει το παράδειγμα των παρθένων. Εκείνες, επειδή δεν είχαν λάδι στα αγγεία τους, όταν έπρεπε να εισέλθουν μαζί με τον νυμφίο, τότε συνειδητοποίησαν την έλλειψη των αναγκαίων. Γι’ αυτό και ο Λόγος του Θεού τις ονόμασε μωρές, επειδή, σπαταλώντας τον χρόνο, κατά τον οποίο έπρεπε να χρησιμοποιήσουν το λάδι, στο να περιφέρονται και να προσπαθούν να το προμηθευτούν, απέκλεισαν, χωρίς να το καταλάβουν, τους εαυτούς τους από τη λαμπρότητα του νυμφώνος.

Ας έλθουν, λοιπόν, οι παρθένες· διότι υπάρχει ανάγκη από αυτές στη βασιλεία, αλλά υπάρχει ανάγκη από φρόνιμες. Διότι δεν απέκλεισε αδίκως αυτές που ακούς να αποκαλούνται παρθένες, αλλά, επειδή δεν διέθεταν έλαιο εξαιτίας της δικής τους αμέλειας, δεν μπόρεσαν να ασπαστούν την καλή είσοδο, ούτε φρόντισαν να επιδιώξουν το ανώτερο παραμένοντας σε εγρήγορση· και για τον λόγο αυτό δεν ονομάστηκαν νύμφες, και δεν έφθασαν στον άφθαρτο νυμφώνα και δεν ετοίμασαν τη νυφική τους παστάδα, και εξαιτίας αυτού δεν έλαβαν το στεφάνι της βασιλείας των ουρανών, και δεν ήλθαν σε κοινωνία με τον αθάνατο Νυμφίο· διότι δεν έφθασαν κοντά του.

Αργότερα έρχονται και οι υπόλοιπες παρθένες, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Εκείνος δε αποκρινόμενος είπε: Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω. ΛΟΥΚΑΣ. Αγωνιστείτε να εισέλθετε διά της στενής πύλης, διότι πολλοί, σας λέω, θα ζητήσουν να εισέλθουν και δεν θα μπορέσουν. Από τη στιγμή που θα εγερθεί ο οικοδεσπότης και θα κλειδώσει τη θύρα, και εσείς αρχίσετε να στέκεστε έξω και να κρούετε τη θύρα, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας· εκείνος αποκρινόμενος θα σας πει: Δεν σας γνωρίζω από πού είστε. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Β΄. Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας· χωρίς να δίνουμε σε κανέναν απολύτως καμία αφορμή προσκόμματος, για να μην κατακριθεί η διακονία, αλλά στα πάντα συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού. ΠΡΟΣ ΓΑΛ. Επομένως, λοιπόν, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Τότε η βασιλεία των ουρανών θα παρομοιαστεί με δέκα παρθένους, οι οποίες, αφού πήραν τις λαμπάδες τους, εξήλθαν σε προϋπάντηση του νυμφίου. Πέντε δε από αυτές ήταν φρόνιμες, και οι πέντε μωρές. Εκείνες που ήταν μωρές, λαμβάνοντας τις λαμπάδες τους, δεν πήραν μαζί τους έλαιο· οι δε φρόνιμες πήραν έλαιο στα δοχεία τους μαζί με τις λαμπάδες τους. Σε αυτά προσθέτει μετά από λίγο περί των μωρών: Αργότερα δε, έρχονται και οι υπόλοιπες παρθένες λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Ο δε αποκριθείς είπε: Σας λέγω, δεν σας γνωρίζω. ΛΟΥΚΑΣ. Σας λέγω: αυτήν τη νύχτα δύο θα βρίσκονται επί μίας κλίνης· ο ένας θα παραληφθεί και ο έτερος θα αφεθεί. Δύο γυναίκες θα αλέθουν στο ίδιο μέρος· η μία θα παραληφθεί και η έτερη θα αφεθεί. Και αποκριθέντες του λέγουν: Πού, Κύριε; Ο δε είπε προς αυτούς: Όπου είναι το πτώμα, εκεί θα συναχθούν και οι αετοί.

Ύστερα δε έρχονται και οι υπόλοιπες παρθένες λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Εκείνος όμως αποκριθείς τους είπε: Αληθινά σας λέω, δεν σας γνωρίζω. Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα.» Γι' αυτό, γνωρίζοντας ότι η παραγγελία σχετικά με την ίδια κρίση, που επαναλαμβάνεται πολλές φορές, αγγίζει εντονότερα και γίνεται περισσότερο πιστευτή, θα παραθέσω και όσα έχουν ειπωθεί σε άλλο σημείο με το ίδιο νόημα. Λέει δε ο ίδιος ο Κύριος: «Πολλοί θα ζητήσουν να εισέλθουν και δεν θα μπορέσουν. Από τη στιγμή που θα εισέλθει ο οικοδεσπότης και κλείσει τη θύρα, και αρχίσετε να λέτε, Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας, τότε αποκριθείς θα πει: Δεν γνωρίζω από πού είστε. Γι' αυτό σας λέω, να είστε έτοιμοι, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε, ο Υιός του ανθρώπου έρχεται»· και σε πολλά άλλα μέρη λέει παρόμοια. Εάν δε πρέπει να καλέσουμε ως μάρτυρα και τον Απόστολο, ας τον ακούσουμε να μνημονεύει τον προφήτη που λέει: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα»· προσθέτοντας δε από τον εαυτό του: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας»· και πάλι: «Άρα λοιπόν, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους, μάλιστα δε προς τους οικείους της πίστεως.»

Αφού λοιπόν φανερώθηκε η διαφορά μεταξύ εκείνων που καρποφορούν τα αντίθετα και των άκαρπων, ας δούμε στη συνέχεια ποια είναι κυρίως αυτά που ο Απόστολος ονομάζει άκαρπα έργα. Εγώ δε, αναλογιζόμενος αυτό, δεν βρίσκω ανάμεσα σε εκείνον που εκτελεί την εντολή νόμιμα και ευάρεστα στον Θεό, σε εκείνον που πράττει το κακό, και σε εκείνον που δεν κάνει κανένα από τα δύο, άλλους παρά μόνο εκείνους που πράττουν το αγαθό, αλλά όχι ευάρεστα στον Θεό, σύμφωνα με κάποιο από όσα προαναφέρθηκαν στο ερώτημα: αν δηλαδή είναι ευπρόσδεκτο το έργο της εντολής που δεν γίνεται σύμφωνα με τον σκοπό της εντολής. Για αυτούς ο Κύριος λέγει ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όπως συνέβη με τις πέντε μωρές παρθένες, για τις οποίες μαρτυρείται από τον ίδιο τον Κύριο ότι και παρθένες ήταν, και τις λαμπάδες τους ετοίμασαν, και τις άναψαν, δηλαδή εργάστηκαν όμοια με τις φρόνιμες, και εξήλθαν για να προϋπαντήσουν τον Κύριο, και σε όλα έδειξαν την ίδια προθυμία με τις φρόνιμες. Εξαιτίας, όμως, μόνο της έλλειψης του λαδιού στα αγγεία τους, απέτυχαν στον σκοπό τους και αποκλείστηκαν από την είσοδο του νυμφώνα.

Ματθ. 25, 1-13. Παρομοιάζει τους ηγέτες των λαών με «παρθένους»· διότι ο ιερουργός πρέπει να είναι αμόλυντος και στην ψυχή και στο σώμα, καθώς ακριβώς λέει και ο Παύλος, «για να είναι αγία και στο σώμα και στο πνεύμα». Επειδή δε η Γραφή συνηθίζει να διαιρεί ολόκληρο τον βίο σε «πέντε» μέρη, απονέμει σε κάθε εποχή και όσιες και «μωρές» ψυχές, επειδή κάθε εποχή έχει σοφούς και ανόητους, δικαίους και αδίκους. Με το γεγονός ότι όλες εξήλθαν με τις «λαμπάδες», δείχνει ότι όλες οι ψυχές φωτίστηκαν από τον Θεό με φυσικούς και έμφυτους νόμους, αλλά βεβαίως και με τους γραπτούς νόμους που δόθηκαν μέσω του Μωυσή. Και όλοι εξήλθαν σε συνάντηση του νυμφίου, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι έθεσαν ως σκοπό να αρέσουν στον Θεό και να ενωθούν πνευματικά με τον νυμφίο, ο οποίος σπέρνει στις καρδιές των πιστών κάθε είδος αρετής, γι' αυτό και ονομάζεται νυμφίος. Όμως, κάποιοι χωρίς πνευματική διάκριση, αν και είχαν τον φωτισμό από τον Θεό, δεν φρόντισαν να ζήσουν ενάρετα, πράγμα το οποίο έκαναν οι συνετές ψυχές, οι οποίες με τα αγαθά έργα έκαναν να λάμπει περισσότερο η φωτιστική χάρη που τους δόθηκε εσωτερικά από τον Θεό, ωφελώντας και τον εαυτό τους και τους άλλους προς δόξαν Θεού. Ως «έλαιο» πρέπει να νοηθεί η αγαθή φιλεργία, την οποία δεν διαθέτουν οι ράθυμοι, και χωρίς αυτήν αμαυρώνεται ο θείος φωτισμός που υπάρχει μέσα μας.

Ματθ. 25, 11-12 Εξαιτίας, λοιπόν, της παρρησίας της παρθενίας ζητούν να τους ανοιχτεί. Και δεν ανοίγει, διότι στον κατάλληλο καιρό δεν φρόντισαν τον εαυτό τους. Και αυτό σημαίνει το «δεν σας γνωρίζω»· διότι γνωρίζει εκείνους, οι οποίοι όχι μόνο επιδεικνύουν πίστη, αλλά έχουν και έργα. Όσοι όμως πολιτεύθηκαν μόνο με το ένα από τα δύο, ποτέ δεν υπήρξαν γνωστοί στον νυμφίο.

Ελάτε λοιπόν κι εμείς να βαδίσουμε στα ίχνη αυτών που αγωνίστηκαν καλά, και ας περιφρονήσουμε όλα τα πράγματα αυτού του αιώνα, τόσο τα ευχάριστα όσο και τα φοβερά, και ας μην βαρύνουμε τους εαυτούς μας με τα φορτία των μάταιων φρονημάτων και καταποντιστούμε από το βάρος των αμαρτημάτων. Ειδάλλως θα έρθει ο Κύριος και θα μας βρει να κοιμόμαστε εκείνον τον ύπνο που οδηγεί στον θάνατο, και βαρυφορτωμένους με κραιπάλη, μέθη και βιοτικές μέριμνες, και θα μας αποκλείσει από τη βασιλεία των ουρανών, και θα πενθήσουμε για τις ημέρες της ραθυμίας, της αμέλειας και της χαυνότητάς μας, και σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσει τότε ο κλαυθμός και τα δάκρυα, ούτε οι στεναγμοί, ούτε αν προσφέρουμε μύριες ικεσίες λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Κανείς δεν θα υπάρχει τότε για να μας ανοίξει, αλλά μάλλον θα μας επιτιμήσει με φρίκη, λέγοντας: Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα οι εργάτες της ανομίας. Γι' αυτό, όλοι οι Άγιοι βάδισαν τη στενόχωρη οδό, ώστε να γλιτώσουν από αυτή την καταδίκη και να φτάσουν στην αιώνια ζωή.

Ούτε να ξεφύγω μπορώ ούτε να βοηθήσω τον εαυτό μου. Αλίμονό μου, είμαι νεκρός ενώ ζω, και τυφλός ενώ βλέπω! Έγινα σαν τον σκύλο εγώ ο άνθρωπος, και εγώ που έχω νου λογίζομαι σαν κτήνος. Ελέησε τον εαυτό σου, ω ψυχή. Σπεύσε πριν από την απόφαση. Βιάσου πριν από τον χωρισμό, για να μην αποκλειστούμε μαζί με τις μωρές παρθένες, εκεί όπου δεν μπορεί κανείς να δει ζωή θνητών, ούτε να αναλογιστεί περί δικαιοσύνης· όπου δεν υπάρχει η πάλη μέσω της οποίας επέρχεται η ζωή και ο θάνατος· όπου δεν υπάρχει η σάρκα μέσω της οποίας ο Εχθρός χλευάζεται, καθώς νικιέται από την ίδια της την αδυναμία.

Όταν ο μοναχός προσεύχεται με καθαρότητα στις νυχτερινές προσευχές, ο Κύριος θα τον εισακούσει. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, ο Θεός θα τον λαμπρύνει και μέρα με τη μέρα θα τον αναδείξει ως φωτεινή ημέρα. Ο ελεήμων μοναχός θα είναι φιλάδελφος και θα κληρονομήσει την αγαθή γη. Στην υπερηφάνεια του μοναχού δεν θα αναπαυθεί ο Κύριος, ενώ στην ταπεινοφροσύνη του θα αναπαυθεί το Άγιο Πνεύμα. Η σκέψη του μοναχού ας βρίσκεται παντοτινά στη βασιλεία των ουρανών, και γρήγορα θα την κληρονομήσει. Σε κάθε καιρό ο χιτώνας του μοναχού ας είναι άσπιλος. Όχι ο υφαντός, αλλά ο πνευματικός, διότι στο μέσον της νύχτας ένας τέτοιος μοναχός θα εισέλθει μαζί με τον Νυμφίο. Ο μοναχός ας φέρει μαζί του έλαιο, για την προϋπάντηση του Νυμφίου, επειδή έξω μένει, μαζί με τις πέντε μωρές παρθένους, ο μοναχός εκείνος που δεν φαιδρύνει με έλαιο τη λαμπάδα του.

Εάν όμως οι καρποί της ειρήνης και της αγάπης δεν βρίσκονται μέσα μας, μάταια και άσκοπα έχει γίνει όλη η εργασία. Διότι οι άνθρωποι αυτοί, κατά την ημέρα της κρίσεως, αποδεικνύονται όμοιοι με τις πέντε μωρές παρθένους, οι οποίες, επειδή δεν φρόντισαν να συγκεντρώσουν από αυτήν εδώ τη ζωή στα δοχεία της καρδιάς τους το πνευματικό έλαιο, το οποίο είναι η ενέργεια των προαναφερθεισών αρετών μέσω του Πνεύματος, ονομάστηκαν μωρές και αποκλείστηκαν από τον πνευματικό νυμφώνα της βασιλείας. Και ο κόπος της παρθενίας, εξαιτίας της έλλειψης των αρετών και της απουσίας της ενεργού ενοικήσεως του Αγίου Πνεύματος, δεν υπολογίστηκε σε τίποτα.

ΜΣΤ΄. Όμως, σου αναγγέλλω αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα. Η στάση, την οποία θα λάβεις αμέσως μετά το βάπτισμα μπροστά στο μεγάλο βήμα, αποτελεί προτύπωση της μελλοντικής δόξας. Η ψαλμωδία, με την οποία θα γίνεις δεκτός, είναι προοίμιο της μελλοντικής υμνωδίας. Οι λαμπάδες, που θα ανάψεις, αποτελούν μυστήριο της μελλοντικής φωταγωγίας, με την οποία θα προϋπαντήσουμε τον Νυμφίο ως φωτεινές και παρθένες ψυχές, με τις φωτεινές λαμπάδες της πίστεως, ούτε κοιμώμενες από ραθυμία, ώστε να μη μας διαφύγει ο Αναμενόμενος όταν έλθει απροσδόκητα, ούτε χωρίς τροφοδοσία και στερημένες ελαίου και καλών έργων, ώστε να μην αποκλειστούμε από τον νυμφώνα. Διότι βλέπω αυτό το πάθημα πόσο ελεεινό είναι. Εκείνος μεν θα παρουσιαστεί, όταν η κραυγή απαιτήσει την προϋπάντηση· όσες είναι φρόνιμες θα τον προϋπαντήσουν με λαμπρό το φως και με άφθονη την τροφή του (το έλαιο)· οι άλλες, όμως, θα ταραχθούν, αναζητώντας λάδι σε ακατάλληλη ώρα από εκείνους που έχουν. Εκείνος θα εισέλθει γοργά· οι πρώτες θα συνεισέλθουν μαζί του· οι άλλες θα αποκλειστούν, αφού δαπάνησαν τον χρόνο της εισόδου στην προετοιμασία τους, και θα θρηνήσουν πολύ μετέπειτα, αντιλαμβανόμενες πολύ αργά τη ζημιά της ραθυμίας τους, όταν πια ο νυμφώνας δεν θα είναι ανοιχτός σε αυτές, παρά τις πολλές ικεσίες τους, αφού τον έκλεισαν κακώς οι ίδιες για τον εαυτό τους· μιμούμενες με άλλον τρόπο εκείνους που απείχαν από το δείπνο του γάμου, το οποίο ο αγαθός πατέρας παραθέτει για τον καλό νυμφίο, εξαιτίας της νεόνυμφης γυναίκας, ή του αγρού που μόλις αγόρασαν, ή του ζεύγους των βοδιών, τα οποία κακώς απέκτησαν, χάνοντας τα μεγάλα αγαθά για χάρη των μικρών.

Ποιος, λοιπόν, τίμησε περισσότερο από εκείνον την παρθενία ή νομοθέτησε κανόνες για τη σάρκα, όχι μόνο με το προσωπικό του παράδειγμα, αλλά και με όσα με ζήλο μερίμνησε; Τίνος έργο είναι οι παρθενώνες και οι γραπτές διατάξεις, με τις οποίες σωφρόνιζε κάθε αίσθηση, ρύθμιζε κάθε μέλος του σώματος και έπειθε να ζουν πραγματικά εν παρθενία, στρέφοντας το κάλλος προς τα έσω, από τα ορατά στα αόρατα; Και αφενός μεν μαραίνοντας τα εξωτερικά και αφαιρώντας την ύλη της φλόγας, αφετέρου δε φανερώνοντας το κρυφό στον Θεό, ο Οποίος είναι ο μόνος νυμφίος των καθαρών ψυχών, και εισάγει μαζί Του τις άγρυπνες ψυχές, εάν Τον προϋπαντήσουν με λαμπρές τις λαμπάδες και με άφθονη την τροφή του ελαίου;

Ώστε λαμπρές να προϋπαντήσουν αυτόν που έρχεται ακτινοβόλος. Μη με κατατάξεις ανάμεσα σε εκείνες που είναι κενές στο νου και άφρονες, όταν πια ο Χριστός θα φανερωθεί σε όσες κοπιάζουν, και ας μη συμβεί, βλέποντας με τα μάτια μου το εξασθενημένο φως των λαμπάδων, να επιζητήσω πολύ αργά το υγρό έλαιο για το φως της ζωής.

Με αυτούς τους καρπούς στολίζεται η προσευχή, αν όμως στερείται αυτών, ο κόπος της είναι μάταιος. Και όχι μόνο η προσευχή, αλλά και κάθε οδός φιλοσοφίας, εφόσον φέρει τέτοια βλάστηση, είναι όντως οδός δικαιοσύνης και οδηγεί στον ορθό σκοπό. Αν όμως στερηθεί αυτών, απομένει ως ένα κενό όνομα και μοιάζει με τις μωρές παρθένους, στις οποίες, την ώρα της ανάγκης, δεν υπήρχε έλαιο στον νυμφώνα. Διότι δεν είχαν μέσα στις ψυχές τους το φως, τον καρπό της αρετής, ούτε τον λύχνο του Πνεύματος μέσα στη διάνοιά τους. Γι' αυτό δικαίως η Γραφή τις ονόμασε μωρές, επειδή η αρετή τους έσβησε πριν έλθει ο νυμφίος, και εξαιτίας αυτού απέκλεισε τις άθλιες από τον άνω νυμφώνα. Διότι δεν τους υπολογίστηκε ο ζήλος της παρθενίας τους, εξαιτίας της απουσίας της ενέργειας του Πνεύματος, και μάλιστα πολύ δικαίως. Διότι ποιο είναι το όφελος μιας αμπέλου που καλλιεργήθηκε με κόπο, όταν απουσιάζουν οι καρποί, για τους οποίους ο γεωργός υπέμεινε τον κόπο; Και ποιο είναι το κέρδος της νηστείας, της προσευχής και της αγρυπνίας, όταν απουσιάζουν η ειρήνη, η χαρά, η αγάπη και οι υπόλοιποι καρποί της χάριτος του Πνεύματος, τους οποίους απαριθμεί ο άγιος απόστολος; Διότι για αυτούς τους καρπούς υφίσταται κάθε κόπο ο εραστής της άνω χαράς, μέσω των οποίων προσελκύει το Πνεύμα, και μετέχοντας στην άνωθεν χάρη καρποφορεί και απολαμβάνει με ευφροσύνη την πνευματική συγκομιδή, την οποία καλλιέργησε η χάρη του Πνεύματος μέσα στην ταπεινοφροσύνη και την επιμέλεια των έργων του.

Σε αυτά λοιπόν τα οποία ήδη υπάρχουν, επαινεί επιπροσθέτως την ευποιία· διότι πρέπει αυτός που πρόκειται να κληρονομήσει την αιώνια εκείνη βασιλεία να έχει και αυτήν, η οποία είναι δείγμα και καρπός της αγάπης, σαν κάποια κεφαλή που υπερέχει όλων των άλλων αρετών. Αυτό ακριβώς έδειξε ο Κύριος και μέσω της παραβολής των δέκα παρθένων· διότι δεν εισάγονται στον θείο νυμφώνα οι τυχαίες, αλλά εκείνες που είναι στολισμένες με την παρθενία, η οποία δεν θα μπορούσε να κατορθωθεί χωρίς άσκηση και εγκράτεια και πολλούς και ποικίλους αγώνες της αρετής, και επιπλέον εκείνες που κρατούν λαμπάδες στα χέρια τους, έχοντας δηλαδή τον δικό τους νου και την επιμελή γνώση μέσα σε αυτόν να βασίζεται και να στηρίζεται στο πρακτικό μέρος της ψυχής, το οποίο δηλώνεται μέσω των χεριών, και να είναι αφιερωμένη στον Θεό σε όλο τον βίο, και ενωμένη με τις λάμψεις που πηγάζουν από Εκείνον.

87. ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΕΣ ΜΟΝΑΧΕΣ [ΤΙΣ ΣΑΝΔΑΛΑΡΙΕΣ]. Η φύση δεν γνωρίζει δικαιολογία. Το γυναικείο φύλο δεν έχει άφεση. Διότι μπορεί να επαναστατεί γενναία ενάντια στη χαλαρότητα και να αποκρούει με στερεότητα τις πολιορκητικές μηχανές των επιθυμιών. Και δάσκαλοι σε αυτό είναι η ένδοξη Σωσάννα, και η θυγατέρα του Ιεφθάε, και η θαυμαστή Ιουδήθ. Η μεν πρώτη νίκησε την ακολασία των γερόντων κατά τη νεότητά της. Η δεύτερη επέλεξε ανδρεία ακόμη και τον θάνατο και αναχώρησε δοξασμένα μαζί με την παρθενία της. Και η τρίτη έλαβε δύναμη από τον Θεό ως μισθό για τη σωφροσύνη της, ώστε να γίνει τυραννοκτόνος. Και το αποκορύφωμα των γυναικείων νικών και τροπαίων, η πανεύφημη Θέκλα, η οποία στέκεται ως αιώνια στήλη αγνείας, αφού άναψε σαν πυρσός μέσα από τον κλύδωνα των παθών, καταλήγοντας στο απάνεμο λιμάνι. Αν, λοιπόν, επιθυμείτε να ανακηρυχθείτε έτσι, κρατήστε τις λαμπάδες σας άσβεστες. Διότι ο νυμφίος καταφθάνει αμέσως. Και ας μην σας κατακλίνει κανένας ύπνος ηδυπάθειας, ο οποίος κρατά έξω από τη θύρα του νυμφώνα τις νυσταλέες και ράθυμες.

Όταν αναλογιστώ το πόσο γρήγορα δαπανάται η ζωή, τον κύκλο του έτους που παρέρχεται, την πολύμοχθη διαβίωση των ανθρώπων και τις βιωτικές περιστάσεις, καθώς και το παροδικό του παρόντος αιώνος, τη σκιά των πραγμάτων, το πρόσκαιρο της δόξας, το ευδιάλυτο της εξουσίας, την ψευδαίσθηση της ευημερίας και το όνειρο του πλούτου· κι έπειτα σκεφτώ την ημέρα του τέλους και εκείνη την αναπότρεπτη ταχύτητα της συντέλειας, τον καιρό της λογοδοσίας, τον αδέκαστο Κριτή και την γεμάτη φρίκη κατάσταση: πώς ο Κριτής φθάνει αστράφτοντας από τους ουρανούς, πώς οι δυνάμεις προτρέχουν ταραγμένες, πώς ετοιμάζεται ο φοβερός θρόνος, πώς ο ουρανός τυλίγεται σαν ειλητάριο, πώς τα στοιχεία καίγονται και διαλύονται από τον φόβο, πώς κλονίζεται το έδαφος δεχόμενο το πάτημα του Κριτού, πώς οι σάλπιγγες ηχούν φοβερά, πώς ανοίγουν τα μνήματα, πώς τινάζονται οι τάφοι, πώς οι νεκροί αναπηδούν σαν από ύπνο, πώς το χώμα εν ριπή οφθαλμού επανέρχεται στη φυσική του μορφή, πώς οι ψυχές επιστρέφουν στα σώματα, πώς οι δίκαιοι τρέχουν σε προϋπάντηση, πώς εμφανίζεται ο Νυμφίος τα μεσάνυχτα, πώς οι δίκαιοι αξιώνονται της εισόδου, πώς για τους ράθυμους κλείνει η θύρα του νυμφώνα· όταν όλα αυτά τα μελετήσω μέσα στην ψυχή μου, μακαρίζω εκείνες τις φρόνιμες παρθένους, τις οποίες μόλις προηγουμένως μας παρουσίασε το βιβλίο των Ευαγγελίων. Διότι καταπολέμησαν το πάθος του ύπνου, διότι, αποστρεφόμενες το ευόλισθο και εμπαθές της φθαρτής ζωής, μερίμνησαν επαξίως για την άφθαρτη και θεία ζωή, διότι, έχοντας κατά νου το αναπότρεπτο του χρόνου, αγρύπνησαν για την ώρα της Παρουσίας και ενθυμήθηκαν τον φόβο της έλευσης εκείνου του άφθαρτου Νυμφίου, και, βιώνοντας το νυχτερινό σκοτάδι, φρόντισαν επιμελώς τις λαμπάδες τους.

Τις κοιλιές των πεινασμένων. Διότι απέκτησαν τους φτωχούς ως μεσίτες του πνευματικού γάμου, ετοίμασαν μαζί τους τα εφόδια της ευσπλαχνίας· οι πεινασμένοι τρέφονταν, και οι λαμπάδες έλαμπαν· οι φτωχοί ευχαριστούσαν, και ο νυμφίος ευφραινόταν· η ελεημοσύνη σπερνόταν, και ο προσδοκώμενος μισθός ετοιμαζόταν. Και οι φρόνιμες αναφωνούσαν τα λόγια του Δαβίδ: «Ετοιμαστήκαμε, και δεν ταραχθήκαμε»· οι δε μωρές, κρατώντας τις λαμπάδες χωρίς λάδι, βρίσκονταν μακριά από τον νυμφίο. Πώς περιορίστηκαν σε ένα μόνο κατόρθωμα; πώς απέκτησαν μεν την αγνεία, αλλά απέρριψαν τη φιλανθρωπία; πώς εξασφάλισαν μεν απάθεια στο σώμα, αλλά δεν επέδειξαν συμπάθεια προς εκείνους που είχαν ανάγκη; πώς αγάπησαν μεν τη σωφροσύνη, αλλά αποστράφηκαν τη φιλοξενία; Ποια ήταν λοιπόν η κατάληξη;

Διότι, όταν ήλθαν, χτυπούσαν τη θύρα λέγοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας»· ενώ από μέσα ο Κριτής αναφώνησε με τρόπο φοβερό: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». Ω, τι εσχάτη απόφαση! Και μάλιστα, δεν έδωσε την οδυνηρή αυτή απόκριση μέσω αγγέλου, αλλά ο ίδιος προσωπικά, ώστε, ακούγοντας τη φωνή του και μη δυνάμενες να δουν το πρόσωπό του, να υποστούν μεγαλύτερη βάσανο. «Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». «Δεν μας γνωρίζεις, Δέσποτα; Από τη μήτρα της μητέρας μας αφιερωθήκαμε σε σένα, σε ακολουθήσαμε από τη νεότητά μας, διαφυλάξαμε την αγνεία, το σώμα που μας έπλασες το διατηρήσαμε άφθαρτο, δεν παραδώσαμε τα μέλη μας στα πάθη, προσδοκούσαμε να λάβουμε στεφάνια από το δεξί σου χέρι· και τώρα έκλεισες τις θύρες και λες, "Δεν σας γνωρίζω";» «Ναι, πράγματι δεν σας γνωρίζω». «Γιατί, ω Δέσποτα;» Ο Δεσπότης: «Γιατί; Επειδή πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και δεν με περιμαζέψατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και δεν ήλθατε σε μένα. Εγγράφως σας έδωσα εντολή, λέγοντας: Εφόσον δεν το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους και μικρούς αδελφούς μου, ούτε και σε εμένα το πράξατε». Και εκείνες είπαν: «Μάταια λοιπόν, Δέσποτα, υπομείναμε τον πόνο και την ταλαιπωρία της σαρκός; Μάταια καταπονήσαμε τους εαυτούς μας με αγρυπνίες και νηστείες; Μάταια, ποθώντας μέχρι τέλους τον ουράνιο Νυμφίο, διαφυλάξαμε την παρθενία μας άτρωτη;»

Αλλά μήπως στερείσαι και την ίδια την αναγκαία τροφή; Όμως δεν είσαι πιο άπορος από τη Σιδωνία, η οποία, αν και είχε φθάσει στον πυθμένα της πείνας, με τον θάνατο να είναι πλέον αναμενόμενος, και περιστοιχισμένη από τον χορό των παιδιών της, ούτε και έτσι δεν τσιγκουνεύτηκε τα υπάρχοντά της, αλλά μέσα από την ακραία φτώχεια της αγόρασε άφατο πλούτο, κάνοντας το χέρι της αλώνι και την υδρία της πατητήρι, και κάνοντας τα λίγα να αναβλύσουν πολλά. Αλλά ας έλθουμε στο προκείμενο, για να μην κάνουμε συνεχείς παρεκκλίσεις. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να έλθει ο νυμφίος, αυτά συζητούσαν μεταξύ τους οι παρθένες. Εκείνες τις έστειλαν σε αυτούς που πουλούσαν· αλλά δεν υπήρχε πλέον καιρός να αγοράσουν έλαιο. Και ευλόγως. Διότι εκείνοι που πωλούν υπάρχουν μόνο στον παρόντα βίο· μετά δε την αναχώρηση από εδώ και το τέλος του θεάτρου αυτού, δεν είναι πλέον δυνατόν να βρεθεί φάρμακο για τα πεπραγμένα, ούτε συγγνώμη και απολογία, αλλά είναι πλέον ανάγκη να κολαστεί κανείς· πράγμα που συνέβη και τότε. Διότι, όταν ήλθε ο νυμφίος, οι μεν εισήλθαν κρατώντας λαμπρές τις λαμπάδες τους, οι δε, επειδή καθυστέρησαν να εισέλθουν, χτυπούσαν τις θύρες του νυμφώνος, και άκουσαν εκείνο τον φοβερό λόγο: «Υπάγετε, δεν σας γνωρίζω». Είδες πάλι πώς αυτός και τιμά και κολάζει, και στεφανώνει και τιμωρεί, και δέχεται και αποπέμπει, και είναι Κύριος και των δύο πλευρών της κρίσεως;

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Αλλά ας παραθέσουμε προς το παρόν τα ακόλουθα σχετικά με τους άσπλαχνους· διότι απομένει ακόμη η τραγωδία τους. Διότι και οι πέντε μωρές παρθένες αποκλείστηκαν εξαιτίας της ίδιας ασπλαχνίας, και όχι εξαιτίας της παρθενίας τους· επειδή πράγματι ήταν παρθένες· ούτε εξαιτίας νηστείας, ούτε εξαιτίας αγρυπνίας ούτε εξαιτίας υστέρησης στην ψαλμωδία, ούτε εξαιτίας έλλειψης σκληραγωγίας ή καταπόνησης του σώματος· διότι όλα αυτά τα κατόρθωσαν με μεγάλον αγώνα, και επέδειξαν πολλούς κόπους, και το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα βάσταξαν· αλλά αποκλείστηκαν εξαιτίας της ασπλαχνίας. Διότι αυτή είναι η μητέρα όλων των κακών, η γεννήτρια του μίσους, αυτή που παροξύνει τον Θεό και Πατέρα, αυτή που αποδιώκει το Άγιο Πνεύμα.

Είδες ποιων αγαθών πρόξενος γίνεται η ασπλαχνία; Διότι δικός της καρπός είναι η μισαδελφία, δικό της γέννημα η φιλαργυρία, δική της θεραπεία το αμετάδοτο, η δική της πανήγυρη έχει γεμίσει θλίψη τον Θεό, η δική της αποθήκη είναι γεμάτη σκληρότητα, στη δική της αγορά όλα είναι άφθονα, αλλά υπάρχει έλλειψη και πείνα για το έλεος του Θεού, την ευσπλαχνία και τη φιλανθρωπία· δικοί της κάτοικοι είναι εκείνοι που βρίσκονται στα αριστερά, δικός της μαθητής είναι ο άσπλαχνος πλούσιος, ο οποίος κάποτε αποστρεφόταν με απέχθεια τον φτωχό Λάζαρο που κειτόταν στην πύλη του· δικές της φίλες και μαθήτριες είναι οι πέντε μωρές παρθένες, οι δικοί της πολίτες πωλούν και αγοράζουν κάθε τι χωρίς έλεος και αγάπη· γι' αυτό και θα ακούσουν το «Δεν σας γνωρίζω». Οι δικοί της κληρονόμοι θα ακούσουν το «Πορευθείτε μακριά από εμένα»· οι δικοί της έμποροι τα κατέχουν όλα χωρίς τη φιλανθρωπία του Θεού· όπως ακριβώς και οι προαναφερθείσες μωρές παρθένες τα είχαν κατορθώσει όλα: παρθενία, νηστεία, ψαλμωδία, αγρυπνία, εγκράτεια, χαμαικοιτία, ξηροφαγία, προσευχή, αλουσία, πολλούς κόπους και ιδρώτες, σιωπή· επιπλέον όμως από όλα αυτά, απέκτησαν ένα φοβερό και ολέθριο απόκτημα, τη μισόθεη ασπλαχνία, η οποία κατέστησε όλες τις προαναφερθείσες αρετές και τους ιδρώτες τους ανώφελους.

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

Πρόσεχε, λοιπόν, να μην περιφρονήσεις Εκείνον που πρόκειται να σε κρίνει· πρόσεχε, λοιπόν, μήπως επιμένοντας, καταστήσεις την ανομία σου μεγαλύτερη από την άφεση. Γι' αυτόν τον λόγο, το Παράκλητο και Αγαθό Πνεύμα προεξασφάλισε τα πάντα για όλους και υπενθύμισε τα πάντα: και πώς ο πόρνος εκδιώκεται με αισχύνη από τον βασιλικό γάμο, και πώς οι πέντε μωρές παρθένες αποκλείστηκαν έξω από την ουράνια χαρά εξαιτίας της σκληρότητάς τους, και πώς εκείνος ο πλούσιος, εξαιτίας της τρυφηλής ζωής και της ανελέητης διάθεσής του, κατέληξε σε εκείνον τον τόπο της βασάνου.

Ενώ δε αυτές πήγαιναν να αγοράσουν, ήλθε ο νυμφίος, και εκείνες που είχαν τις λαμπάδες φωτεινές εισήλθαν μαζί του, και έκλεισε η θύρα του νυμφώνος. Ήλθαν έπειτα και οι πέντε μωρές, και έκρουαν τη θύρα του νυμφώνος φωνάζοντας: Άνοιξέ μας· και ακούστηκε φωνή από μέσα προς αυτές από τον νυμφίο: Φύγετε από εμένα, δεν σας γνωρίζω.

Ας μην εφαρμόζουμε, λοιπόν, τούτο, αλλά εκείνο· σε εκείνο ας μείνουμε προσκολλημένοι, ώστε με λαμπρές λαμπάδες να αναχωρήσουμε για τον νυμφώνα. Διότι η υπόσχεση αυτή δεν έχει δοθεί μόνο στις παρθένους, αλλά στις παρθένες ψυχές· επειδή, εάν αυτό αφορούσε απλώς τις παρθένους, δεν θα είχαν αποκλειστεί οι πέντε από αυτές. Επομένως, αυτό ισχύει για όλες όσες είναι παρθένες κατά την ψυχή, όσες είναι απαλλαγμένες από τις βιοτικές σκέψεις· διότι αυτές οι σκέψεις φθείρουν τις ψυχές. Εάν, λοιπόν, παραμείνουμε ακέραιοι, θα αναχωρήσουμε για εκεί και θα γίνουμε δεκτοί.

«Διότι σας αρραβώνιασα», λέει, «με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Αυτά δεν τα είπε προς τις παρθένους, αλλά προς το πλήρωμα ολόκληρης της Εκκλησίας. Διότι εκείνη που έχει άφθορη την ψυχή είναι παρθένος, έστω κι αν έχει άνδρα· είναι παρθένος ως προς την όντως παρθενία, την αξιοθαύμαστη. Διότι η παρθενία του σώματος είναι επακόλουθο και σκιά εκείνης, ενώ η αληθινή παρθενία είναι η πνευματική. Αυτήν ας ασκούμε, και έτσι θα μπορέσουμε με λαμπρό πρόσωπο να δούμε τον Νυμφίο, να εισέλθουμε με λαμπρές τις λαμπάδες, εάν το λάδι δεν μας λείψει, εάν, λιώνοντας τα χρυσάφια, δημιουργήσουμε τέτοιο λάδι, το οποίο κάνει λαμπρές τις λαμπάδες· και αυτό το λάδι είναι η φιλανθρωπία. Εάν μεταδώσουμε στους άλλους τα υπάρχοντά μας, εάν τα μετατρέψουμε σε λάδι, τότε αυτό θα μας προστατεύσει, και δεν θα πούμε εκείνον τον καιρό: «Δώστε μας λάδι διότι σβήνουν οι λαμπάδες μας», ούτε θα παρακαλέσουμε άλλους, ούτε φεύγοντας προς εκείνους που το πωλούν θα αποκλειστούμε, ούτε θα ακούσουμε εκείνη τη φοβερή και φρικτή φωνή, χτυπώντας τις πόρτες: «Δεν σας γνωρίζω». Αντιθέτως, θα μας αναγνωρίσει, και θα εισέλθουμε μαζί με τον Νυμφίο, και αφού εισέλθουμε στον πνευματικό νυμφώνα, θα απολαύσουμε μύρια αγαθά. Διότι, εάν εδώ είναι τόσο λαμπρός ο νυμφώνας, τόσο φωτεινές οι παστάδες, ώστε κανείς να μη χορταίνει να τις ατενίζει, πόσο μάλλον εκεί; Νυφικός θάλαμος είναι ο ουρανός, και ο νυμφώνας είναι ανώτερος από τον ουρανό· εκεί θα εισέλθουμε.

Γι' αυτό και προσευχόμαστε, λέει, πάντοτε για εσάς, ώστε ο Θεός μας να σας αξιώσει της κλήσεως και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη. «Για να σας αξιώσει», λέει, «της κλήσεως», δείχνοντας ότι πολλοί έχουν αποβληθεί. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης». Επειδή και εκείνος που ήταν ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα κλήθηκε, αλλά δεν παρέμεινε στην κλήση· γι' αυτόν τον λόγο μάλιστα αποβλήθηκε από την κλήση για τον νυμφώνα. Επειδή και οι πέντε παρθένες κλήθηκαν: «Εγερθείτε», λέει, «έρχεται ο νυμφίος»· και ετοιμάστηκαν, αλλά δεν εισήλθαν. Φανερώνοντας, λοιπόν, για ποιου είδους κλήση κάνει λόγο, πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη». Αυτήν την κλήση επιζητούμε, λέει. Δες πώς τους συγκρατεί με ήρεμο τρόπο.

Αυτούς, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, και ας μην σβήσουμε τις λαμπάδες, αλλά ας τις διατηρήσουμε λαμπρές διά της ελεημοσύνης. Το φως αυτού του πυρός με αυτόν τον τρόπο διατηρείται. Ας συγκεντρώσουμε, λοιπόν, στα δοχεία το έλαιο, όσο βρισκόμαστε εδώ. Διότι δεν είναι δυνατόν να το αγοράσουμε όταν θα έχουμε αναχωρήσει για εκεί, ούτε από αλλού να το λάβουμε, παρά μόνο μέσα από τα χέρια των πενήτων. Ας το συλλέξουμε, λοιπόν, από εδώ ήδη με μεγάλη αφθονία, εάν βεβαίως επιθυμούμε να εισέλθουμε μαζί με τον Νυμφίο· ειδάλλως, είναι αναπόφευκτο να παραμείνουμε έξω από τον νυμφώνα. Διότι είναι αδύνατον, εντελώς αδύνατον, ακόμη και αν κατορθώσουμε αναρίθμητα αγαθά, χωρίς την ελεημοσύνη να διαβούμε τα πρόθυρα της Βασιλείας.

Ώστε και στη φυλακή να εισέρχεται, και τους φυλακισμένους να επισκέπτεται, και τους ασθενείς να φροντίζει, και τους θλιβομένους να παρηγορεί, και όσους υποφέρουν να ενθαρρύνει, και με κάθε τρόπο να προσφέρει τα πάντα σύμφωνα με τις δυνάμεις της, και να μην αποφεύγει απολύτως τίποτα από όσα συντελούν στη σωτηρία και την ανάπαυση των αδελφών μας. Εάν, λοιπόν, από μια χήρα γυναίκα απαιτεί τέτοια κατορθώματα, ποια δικαιολογία θα άξιζε σε εμάς τους άνδρες όταν δεν πράττουμε αυτά που ο Παύλος όρισε να πράττουν οι χήρες γυναίκες; Αλλά ίσως πει κάποιος: Και πώς από τη χήρα γυναίκα απαιτεί τέτοια αυστηρότητα, ενώ, όταν έγραφε για την παρθενία, δεν ανέφερε τίποτα τέτοιο; Από εκείνες απαίτησε ανώτερη φιλοσοφία σε σχέση με αυτά. Διότι, όταν λέει: «Υπάρχει διαφορά μεταξύ της γυναίκας και της παρθένου», και: «Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο», και πάλι: «Αυτό το λέω για το ευπρεπές και την απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο», δεν υπονοεί τίποτε άλλο με αυτά τα λόγια, παρά ότι η παρθένος, αφού αποκόψει τον εαυτό της μια για πάντα από όλες τις βιωτικές μέριμνες, πρέπει να αφιερώσει ολόκληρη την ψυχή της στον Θεό και να μην έχει τίποτα κοινό με τα γήινα, ούτε να διαθέτει τον χρόνο της πότε σε αυτά και πότε σε εκείνα, αλλά, έχοντας αποταχθεί απολύτως αυτά, να αναλώνει όλο της τον χρόνο στα πνευματικά πράγματα. Και η παραβολή των δέκα παρθένων αυτό ακριβώς μας φανέρωσε.

Στον Ηλία και στη χήρα, και περί ελεημοσύνης. Α'. Τις ημέρες κατά τις οποίες όλοι νηστεύαμε, ενώ πολλές φορές προτίμησα να κάνω λόγο για την ελεημοσύνη, εμποδιζόμουν, επειδή μας προλάβαινε η εσπέρα και διέκοπτε την πορεία της ομιλίας μας. Αυτό όμως συνέβη επειδή ίσως ο Θεός το οικονόμησε προς το συμφέρον μας, αναβάλλοντας τη σχετική προτροπή για τη σημερινή ημέρα· ώστε, χωρίς να είστε διαιρεμένοι μέσα στην εκκλησία, να παρατεθεί σήμερα αυτή η τράπεζα της ελεημοσύνης. Και τούτο όχι επειδή εμείς έχουμε να πούμε κάτι το σπουδαίο και υψηλό, αλλά επειδή μεγάλη και γενναία είναι η δύναμη της ελεημοσύνης. Διότι το έργο αυτό έχει πολλή παρρησία ενώπιον του Θεού· και σαν να είναι η βασίλισσα της δικής μας πολιτείας, συνηθίζει να ανεβαίνει στις ουράνιες αψίδες με πολλή άνεση· και οι δυνάμεις, που έχουν επιφορτιστεί με τις πύλες των ουρανών, αν δουν την ελεημοσύνη να ανεβαίνει, ανοίγουν με πολλή τιμή τις πύλες εκείνες και για τις άλλες αρετές εξαιτίας της. Αν όμως τις δουν να καταφθάνουν χωρίς την ελεημοσύνη, τους κλείνουν τις θύρες. Και αυτό γίνεται φανερό από εκείνες τις παρθένες, οι οποίες αποκλείστηκαν από την ιερή παστάδα ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, επειδή δεν είχαν διαρκώς έλαιο στις λαμπάδες τους. Και παρατήρησε τη διαφορά.

Γι' αυτόν τον λόγο κατέστησα σαφές το παράδειγμα των μωρών παρθένων, των οποίων οι λαμπάδες της ζωής έσβησαν επειδή δεν είχαν το έλαιο της δικαιοσύνης, και το πώς έκλεισαν για αυτές οι θύρες του νυμφώνα, και πώς, ενώ εκείνες χτυπούσαν, τους απαντούσαν από μέσα: «Δεν σας γνωρίζω», υπονοώντας έτσι τη φωνή που θα απευθυνθεί προς τους αμαρτωλούς κατά την κρίση. Εφόσον, λοιπόν, αδελφοί, διδαχθήκαμε από τους λόγους του Σωτήρος τη Δεσποτική αγαθότητα, ας μην περιφρονήσουμε τον Κριτή, ο οποίος πριν από την κρίση ομιλεί φιλάνθρωπα, ας μην χάσουμε τον καιρό της μετανοίας· με αγαθές πράξεις και ελεημοσύνες ας ενδύσουμε τις ψυχές μας· ο καθένας μας από τώρα ας μεριμνήσει για τα αναγκαία της αιώνιας ζωής και ας απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από τις κακές πράξεις. Διότι, εάν εμείς διαφυλάξουμε ασάλευτη την πίστη μέσα από αγαθά έργα, θα παραμείνει μαζί μας ασάλευτη και η κτίση. Ας κοσμήσουμε τις ψυχές μας με σωφροσύνη και ας αποκτήσουμε με βεβαιότητα τον ατίμητο μαργαρίτη της καθαρής πίστεως· προτού σβήσει ο χρόνος της ζωής μας, προτού φθαρεί το σχήμα του κόσμου, το άνθος της δόξης και όλα τα τερπνά της οικουμένης, ας ευαρεστήσουμε τον αδέκαστο Κριτή. Διότι Αυτός είναι που λέγει: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει».

Γνωρίζοντας, λοιπόν, ο καθένας το άδηλο της εξόδου, ας περιμένουμε τον Νυμφίο, και όταν εκείνος κρούσει τη θύρα, ας του ανάψουμε τις λαμπάδες μας διατηρώντας τες πάντοτε αναμμένες, έχοντας μαζί μας και έλαιο, ώστε, όταν ακουστεί η φωνή εκείνων που λένε «Ο Νυμφίος έρχεται», να εισέλθουμε μαζί του, για να μη βρεθούμε κι εμείς μαζί με τις πέντε μωρές παρθένους έξω από τον νυμφώνα. Ας μην αποκοιμηθούμε, αγαπητοί, αλλά ας έχουμε πάντοτε έλαιο στις λαμπάδες μας. Διότι δεν θα μας επιτραπεί εκείνη την ώρα να αναχωρήσουμε για να αγοράσουμε έλαιο από εκείνους που το πωλούν· επειδή εδώ πωλείται, και εκεί αναλώνεται.

Διότι εκείνος που οργίζεται εναντίον του αδελφού του περπατά ακόμη στο σκοτάδι και είναι ανθρωποκτόνος, όπως λέει η Γραφή. Εάν δε κάποιος νομίζει ότι γράφω άκαιρα, ας αποβλέψει στην παραβολή των δέκα παρθένων. Τις μεν πέντε η θεία Γραφή τις ονόμασε φρόνιμες, τις δε πέντε μωρές, όχι πόρνες, αλλά σε τίποτα δεν τις ωφέλησε η εξωτερική παρθενία. Διότι, αντί για έλεος και φιλαδελφία, η καρδιά τους είχε γεμίσει από δηλητήριο και πονηρία, και για τον λόγο αυτόν εκδιώχθηκαν από εκείνον τον επουράνιο και άρρητο νυμφώνα, κράζοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας». Και δεν ωφελήθηκαν πλέον σε τίποτα από τον Κύριο της δόξης, αλλά άκουσαν μόνο το «δεν σας γνωρίζω»· διότι μετά τον θάνατο δεν υπάρχει εξομολόγηση μετανοίας, αλλά αναπόφευκτη κόλαση. Εδώ προσφέρεται η δέηση, εδώ και η λύση των κακών· και όποιο φορτίο δέσει ο καθένας, αυτό και θα βαστάξει.