Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:15

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΓ΄. Ως προς τα κατορθώματα που επιτελούνται σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου, υπάρχει άραγε ένα μέτρο σε όλους, ή άλλος έχει περισσότερο και άλλος λιγότερο; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Το ότι δεν υπάρχει ένα μέτρο σε όλους, αλλά άλλος μεν λαμβάνει ως εμπίστευμα και επιδεικνύει περισσότερο, άλλος δε λιγότερο, είναι φανερό από τα λόγια του Κυρίου, ο οποίος άλλοτε μεν λέει: «Αυτός που σπάρθηκε στην καλή γη, είναι εκείνος που ακούει και κατανοεί τον λόγο· ο οποίος πράγματι καρποφορεί και αποδίδει άλλος εκατό, άλλος εξήντα και άλλος τριάντα»· πράγμα το οποίο διαπιστώνεται και στην περίπτωση εκείνων που παρέλαβαν τις μνες· άλλοτε πάλι λέει: «Σε άλλον έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο και σε άλλον ένα».

Κεφάλαιο 4. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Επειδή σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα του περισσέψει· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή, αν και βλέπουν, δεν βλέπουν, και αν και ακούν, δεν ακούν ούτε κατανοούν. Και εκπληρώνεται σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα... Διότι συμβαίνει όπως με έναν άνθρωπο που, αναχωρώντας για ταξίδι, κάλεσε τους δούλους του και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, και σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με τη δική του ικανότητα, και αναχώρησε αμέσως. Τότε, εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα πήγε, εργάστηκε με αυτά και απέφερε άλλα πέντε τάλαντα. Ομοίως και εκείνος με τα δύο κέρδισε άλλα δύο. Και μετά από λίγα: Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί· ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Και τον άχρηστο δούλο εκδιώξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Μτ 25, 14-30. 〈Άνθρωπος〉 οικοδεσπότης είναι ο δημιουργός και κύριος του σύμπαντος αυτού. Με την αποδημία ο λόγος της παραβολής παρομοιάζει είτε την ανάβαση του Χριστού στους ουρανούς είτε το αόρατο και απρόσιτο της θείας φύσης. Ως 〈υπάρχοντα〉 του Θεού πρέπει να νοηθούν εκείνοι που σε κάθε χώρα και πόλη έχουν πιστέψει σε αυτόν. 〈Δούλους〉 του αποκαλεί αυτούς τους οποίους κατά καιρούς ο Χριστός στεφανώνει με το καύχημα της ιερωσύνης· διότι ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «κανείς δεν παίρνει από μόνος του την τιμή, αλλά αυτός που καλείται από τον Θεό». Σε αυτούς παραδίδει εκείνους που έχουν υπαχθεί σε αυτόν, δίνοντας στον καθένα πνευματικό χάρισμα, ανάλογα με τη διάθεση και την ικανότητά του. Αυτή λέμε ότι είναι η διανομή των 〈ταλάντων〉, τα οποία δεν χορηγούνται σε ίσο μέτρο στους υπηρέτες εξαιτίας της διαφορετικότητας της διανοίας. Και 〈ευθύς〉, λέει, έφυγαν και εργάστηκαν, όπου το 〈ευθύς〉 εδώ μας υποδηλώνει ότι πρέπει κανείς να εκτελεί τα έργα του Θεού χωρίς καμία καθυστέρηση. Εκείνοι όμως που κυριαρχούνται από οκνηρία και αργία θα βρεθούν στα έσχατα δεινά. Διότι, λέει, έθαψε το τάλαντο που του δόθηκε στη γη, δηλαδή διατήρησε το χάρισμα στον εαυτό του ανενεργό και ανωφελές για τους άλλους. Γι' αυτό, λοιπόν, αφαιρείται από 〈αυτόν το τάλαντο〉 και 〈θα δοθεί〉 σε εκείνον που πλουτίζει· διότι το Πνεύμα και η δωρεά των θείων χαρισμάτων θα απομακρυνθούν από τέτοιους ανθρώπους, ενώ σε εκείνους που εργάστηκαν φιλότιμα θα υπάρξει πλουσιότερη η χορηγία των χαρισμάτων.

Διότι εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα εισέπραττα, δηλαδή θα απαιτούσα, το δικό μου μαζί με τον τόκο. Διότι έργο των διδασκάλων είναι να σπέρνουν στους ακροατές τον ωφέλιμο και σωτήριο λόγο· έργο όμως της δύναμης του Θεού είναι το να καλεί σε υπακοή τους ακροατές και να καθιστά τον νου τους εύκαρπο. —(A f. 258 b) Ο μεν οκνηρός δούλος, επειδή άφησε νεκρό το χάρισμα και δεν το καλλιέργησε, θα μείνει στερημένος και από το χάρισμα που του δόθηκε· εκείνοι όμως που βάδισαν τον καλύτερο δρόμο, θα λάβουν επιπλέον τα άνωθεν αγαθά. —(B. f. 175 b) Πρέπει δε να σημειωθεί ότι ο άλλος από τους ευαγγελιστές γνωρίζει και τις διαφορές στην ποσότητα της διανομής των ταλάντων που έγινε. «Διότι σε άλλον μεν», λέει, «έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, και σε άλλον ένα, κάνοντας τη διανομή ανάλογα με τα μέτρα του καθενός.» Ας πούμε, λοιπόν, ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί στους οποίους δείχνεται τέτοια εμπιστοσύνη.

Έτσι έγινε και η διανομή των ταλάντων στους δούλους. «Σε άλλον μεν», λέει, «έδωσε πέντε, σε άλλον δύο και σε άλλον ένα.» Μολονότι η φύση υπάρχει εξίσου σε όλους, και όσον αφορά τον δικό της σκοπό είναι κατάλληλη προς το τέλειο, δεν θα έπρεπε να οριστεί καμία διαφορά σε αυτά, αλλά να μοιραστούν σε όλους εξίσου τα πέντε τάλαντα.

Και βέβαια ο μακάριος Παύλος γράφει λέγοντας: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα· εξαιτίας όμως των πορνειών, ας έχει ο καθένας τη δική του γυναίκα, και η καθεμία ας έχει τον δικό της άνδρα. Αυτό όμως το λέω κατά συγκατάβαση, όχι ως προσταγή. Διότι θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ. Αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς.» Βλέπεις πώς μας υπέδειξε σαν βουνό την υπέρτατη υπεροχή της εγκράτειας, λέγοντας: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα»· αλλά μας επέτρεψε να καταλύσουμε στη Σηγώρ, δηλαδή στον τρόπο ζωής που υπολείπεται του τελείου, εννοώντας το να επιτρέπεται να σμίγει κανείς μόνο με τη δική του γυναίκα; Και για την πολύ αγαθή γη, ο Σωτήρας έλεγε ότι θα αποδώσει καρπούς, η μία εκατό, η άλλη εξήντα και η άλλη τριάντα. Μοίρασε επίσης και το τάλαντο, όχι με ίσο μέτρο, αλλά στον ένα πέντε, στον άλλο δύο και στον άλλο ένα· δείχνοντας μέσα από αυτά, νομίζω, την άνιση δύναμη των έξεων, και διανέμοντας στον καθένα ανάλογα με την ικανότητα και τη διάθεση που θα είχε. Διότι, όπως είπαμε προηγουμένως, «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». ΠΑΛΛ. Σωστά τα λες. ΚΥΡ. Επιτρέπει, λοιπόν, ο μακάριος άγγελος να καταλύσει στη Σηγώρ. «Ιδού, λοιπόν,» λέει, «τίμησα το πρόσωπό σου και ως προς αυτόν τον λόγο, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Σπεύσε λοιπόν να σωθείς εκεί.» Έπειτα λέει ότι, «Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ.»

398. Στον Αλύπιο. Περί εκείνου που του εμπιστεύθηκαν τα πέντε τάλαντα. Ως καταβολή αργυρίου, άριστέ μου, εννοεί τη διδασκαλία των Θείων Γραφών, και ως τόκο της ακρόασης την επίδειξη των έργων. Διότι κανένα όφελος δεν προκύπτει από την ακρόαση, όταν η επίδειξη μέσω των έργων δεν συμφωνεί με τα όσα λέγονται. Και ότι αυτό είναι αληθές, φαίνεται από το ότι τιμωρία ακολουθεί αφενός εκείνον που διδάσκει και πράττει, εάν δεν μιλήσει, και αφετέρου εκείνον που ακούει, εάν δεν πράξει.

Αυτό θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει και στην περίπτωση του αμπελώνα, αυτό και στην περίπτωση των πέντε και των δύο ταλάντων, αλλά και του ενός· διότι τους μεν τους αποδέχθηκε και τους εμπιστεύθηκε περισσότερα, ενώ τον άλλον διέταξε, αφού δεθεί, να ριφθεί έξω, στο εξώτερο σκοτάδι.

Τέτοιοι είναι αυτοί που δέχονται τον λόγο της διδασκαλίας (διότι αυτόν ονομάζει τάλαντο και αργύριο) και δεν φροντίζουν να καρποφορήσουν και να επιτελέσουν μεγάλη εργασία. Αλλά ίσως κάποιος θα μπορούσε να πει ότι αυτή η παραβολή των ταλάντων έχει ειπωθεί για τους διδασκάλους. Και εγώ αυτό υποστηρίζω. Αλλά εάν την εξετάσουμε με ακρίβεια, θα διαπιστώσετε ότι οι μεν διδάσκαλοι είναι υπεύθυνοι μόνο για την καταβολή, εσείς δε όχι μόνο για τη διαφύλαξη όσων καταβλήθηκαν, αλλά και για την αξιοποίησή τους. Και για να το μάθεις, είναι αναγκαίο να την παραθέσουμε. Κάποιος οικοδεσπότης, λέει, φεύγοντας σε ταξίδι, κάλεσε τους δικούς του δούλους και έδωσε στον έναν πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο και σε άλλον ένα.

Διότι, εάν τα θάψω μέσα στον νου μου και τα φυλάξω διαρκώς χωρίς να τα μεταδίδω σε κανέναν, ελαττώνεται το κέρδος μου, μειώνεται η περιουσία μου· εάν όμως τα φανερώσω σε όλους, και κάνω πολλούς συμμέτοχους και κοινωνούς σε όλα όσα εγώ ο ίδιος γνωρίζω, αυξάνεται ο πνευματικός μου πλούτος. Και ότι αυτά έτσι έχουν, και ότι εκείνος που μεταδίδει στους άλλους αυξάνει την παρακαταθήκη, ενώ εκείνος που την αποκρύπτει ζημιώνει όλη την εργασία, μάρτυρες είναι εκείνοι στους οποίους εμπιστεύθηκαν τα τάλαντα, εκείνος με τα πέντε, και εκείνος με τα δύο, και εκείνος με το ένα. Διότι οι μεν πρώτοι παρέδωσαν διπλάσια όσα τους εμπιστεύθηκαν, και γι' αυτό τιμήθηκαν· ο άλλος όμως, επειδή το φύλαξε στον εαυτό του και δεν το μετέδωσε σε κανέναν, και δεν μπόρεσε να το διπλασιάσει, γι' αυτό τιμωρήθηκε. Ακούγοντας, λοιπόν, όλοι μας αυτά, και φοβούμενοι την από εκεί τιμωρία, όποιο αγαθό κι αν έχουμε ας το προσφέρουμε στους αδελφούς μας, και ας το καταθέσουμε στο μέσο για όλους, και ας μην το αποκρύπτουμε. Διότι, όταν μεταδίδουμε στους άλλους, τότε πλουτίζουμε εμείς οι ίδιοι περισσότερο· όταν κάνουμε πολλούς κοινωνούς της πνευματικής μας εργασίας, τότε αυξάνουμε τη δική μας περιουσία. Αλλά νομίζεις ότι ελαττώνεται η δόξα σου, όταν γνωρίζεις μαζί με πολλούς αυτά που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις μόνος σου;

Και μακάρι αυτό μόνο να ήταν το φοβερό, ότι δηλαδή ξόδευαν τα παρόντα αγαθά μάταια, άσκοπα και χωρίς καμία αναγκαιότητα· αν και ακόμη και αυτό δεν είναι απαλλαγμένο από ενοχή και κατηγορία. Διότι, όταν τα χρήματα που μας έδωσε ο Θεός για την τροφή του σώματος και για την ανακούφιση όσων έχουν ανάγκη, εμείς τα καταναλώνουμε σε ακολασία, αλαζονεία και έσχατη ραθυμία, δεν θα μείνει χωρίς ευθύνη για εμάς αυτή η χείριστη δαπάνη, αλλά οπωσδήποτε θα δώσουμε λόγο· και όσα έχουν ειπωθεί για την παραβολή των πέντε ταλάντων, και των δύο, και του ενός, ισχύουν εξίσου και για τα χρήματα, και για όλα τα υπόλοιπα. Αυτό λοιπόν που έλεγα είναι πως, ακόμη κι αν βρισκόμασταν εδώ άσκοπα και μάταια, ούτε και τότε δεν θα ήταν μια τέτοια πράξη χωρίς ευθύνη για εμάς· τώρα όμως, εκτός από αυτό, θα μας επιβληθεί και επιπλέον καταδίκη. Διότι εκείνος που ζει μέσα στην τρυφή και επιδίδεται στη μέθη, που τρέφει παράσιτους και κόλακες, και που σκάει από την κρεατοφαγία και την οινοποσία, είναι αναπόφευκτο να αμαρτάνει συχνά, τόσο ακούσια όσο και εκούσια, και κατά τον χρόνο της παραμονής του στον παρόντα τόπο, και μετά την αναχώρησή του από εκεί.

Δεν πρέπει να αφήνουμε ανεξέλεγκτα τα αυτιά μας έκθετα σε όλους όσοι μιλούν και γράφουν. Τίποτα δεν είναι ταχύτερο από τη φήμη. ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί των φιλόπονων και των επιμελών· και ότι πρέπει να μοχθεί κανείς, διότι αυτό έχει ωφέλεια. «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου.» «Από τη μέριμνα και τη φροντίδα θα σου φανερωθεί ειρήνη.» «Θα εξέλθει ο άνθρωπος για το έργο του», και τα λοιπά. «Τους κόπους των καρπών σου θα φας· μακάριος είσαι, και καλό θα σου συμβεί.» «Άνοιξε τους οφθαλμούς σου, και θα χορτάσεις άρτους.» «Εάν είσαι άοκνος, ο θερισμός σου θα έρθει σαν πηγή, και η φτώχεια θα απομακρυνθεί από κοντά σου σαν καλός δρομέας.» «Όποιος φυτέψει συκιά, θα φάει από τον καρπό της.» «Τα χέρια των ανδρείων πλουτίζουν. Εκείνος που συνάγει για τον εαυτό του με ευσέβεια, θα πληθυνθεί.» «Τους πήχεις της απλώνει σε πράγματα ωφέλιμα, και τα χέρια της τα απλώνει στο αδράχτι.» Και πάλι: «Στήριξε τους βραχίονές της στην εργασία, και γεύτηκε ότι είναι καλό το να εργάζεται.» «Εργάζεστε το έργο σας πριν από τον καιρό του, και Εκείνος θα σας δώσει τον μισθό σας στον καιρό του.» «Καλύτερος είναι αυτός που εργάζεται στα πάντα, παρά αυτός που καυχάται και στερείται άρτου.» «Σε όλα τα έργα σου να δραστηριοποιείσαι, και να μην αδρανείς.» «Άνθρωπος που επρόκειτο να αποδημήσει κάλεσε τους δικούς του δούλους, και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και στον έναν μεν έδωσε πέντε τάλαντα», και τα λοιπά. «Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι στις ανάγκες μου, και σε όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν αυτά εδώ τα χέρια.»

Αν λοιπόν ο λόγος αποδεικνύει ότι εκείνοι που μόνο ακούνε είναι οφειλέτες έργων, εισάγοντας στην καρδιά τους τη δύναμη αυτών που λέγονται, τι θα πάθουμε εμείς, οι οποίοι αθετήσαμε τις δυνάμεις που εισήλθαν μέσα μας όχι μόνο από τα λόγια, αλλά από πολλές και μεγάλες ευεργεσίες, και οι οποίοι δεν κρύψαμε στη γη μόνο το ένα τάλαντο, αλλά και τα πέντε, και τα δύο, κάνοντας κακή, σωματική χρήση των ευεργεσιών του Κυρίου; Εξαιτίας αυτών των ευεργεσιών, είναι επόμενο και τα άλογα ζώα, όταν ευεργετούνται, να υπακούν σε αυτόν που τα οδηγεί, στο μέτρο των δυνατοτήτων της φύσης τους, έτσι ώστε ακόμα και η αγριότητα των θηρίων να μετατρέπεται σε υπακοή προς τη φωνή του ευεργέτη τους; Σε τέτοιο βαθμό εμείς, που τιμηθήκαμε με το αυτεξούσιο πάνω από όλα τα ζώα, αποδειχθήκαμε πιο άγριοι από τα θηρία και πιο παράλογοι από τα άλογα ζώα.

Αλλά οι μωρές πηγαίνουν προς αυτούς που πωλούν, δηλαδή, προς τους πένητες. Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Μετανοούν οι μωρές επειδή δεν έκαναν ελεημοσύνη, και τώρα για πρώτη φορά αναγνωρίζουν ότι από τους πένητες έπρεπε να έχουμε λάβει το έλαιο. Αυτό λοιπόν είναι που λέει, ότι απήλθαν προς αυτούς που πωλούν για να αγοράσουν έλαιο, δηλαδή, στράφηκαν με τη διάνοιά τους προς τους πένητες, και αναλογίστηκαν πόσο μεγάλο αγαθό είναι η ελεημοσύνη, αλλά η θύρα έκλεισε για αυτές· διότι καιρός για μετάνοια και έργα δεν υπάρχει μετά την αποβίωση από αυτόν τον κόσμο. Γι' αυτό ο Κύριος τους λέει: Δεν σας γνωρίζω. Διότι ο φιλάνθρωπος και ελεήμων δεν γνωρίζει τις ανελεήμονες. Πώς, άλλωστε, να γνωρίζει αυτές που του είναι ξένες και ανόμοιες; Να γνωρίζεις δε ότι κάθε ψυχή έλαβε λαμπάδα και φωτισμό από τον Θεό, και όλες εγείρονται για την προϋπάντηση του Κυρίου· διότι όλες επιθυμούν να συναντήσουν και να ενωθούν με τον Θεό· αλλά, παρότι ο Θεός έδωσε τον φωτισμό και τη λαμπάδα, οι μεν φρόνιμες προσθέτουν έλαιο μέσω της αγαθοεργίας· οι δε μωρές, αφήνοντας τις λαμπάδες χωρίς έλαιο, αποκλείονται, επειδή δεν έχουν αγαθά έργα μέσω των οποίων θα ανάψει το φως μέσα τους· διότι εάν δεν πράττουμε τα καλά, έχουμε σβήσει το φως του Θεού μέσα μας. «Διότι, όπως ένας άνθρωπος που αναχωρούσε, κάλεσε τους δικούς του δούλους, και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του, και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με την ιδιαίτερη ικανότητά του, και αναχώρησε αμέσως.