Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:16

Και αν ασθενείς και παραστεί απόλυτη ανάγκη, να λουστείς· διότι για τον υγιή ιερέα και μοναχό δεν υπάρχει καμία ανάγκη για λουτρό. Πρέπει επίσης να προτιμάται η χαμευνία, όταν το σώμα είναι υγιές. Να εργάζεσαι με τα χέρια σου, ώστε να μην τρως τον άρτο σου μένοντας αργός, αλλά μάλλον να τον έχεις από τον καρπό των χεριών σου, και να μεταδίδεις στους αδελφούς και στους ξένους, και πρωτίστως στις χήρες, στα ορφανά και στους φτωχούς. Εάν κατοικείς ανάμεσα στους ανθρώπους και έχεις πατρικό κτήμα, να το καλλιεργείς με δικαιοσύνη, και από τους καρπούς του πρώτα μεν να προσφέρεις τις απαρχές στους ιερείς, και έπειτα στις χήρες, στα ορφανά και στους άλλους, και να μεταδίδεις από τους δίκαιους κόπους σου, και όχι από τόκους ή πλεονεξίες, ούτε από εμπορικές συναλλαγές ή εκβιασμούς και τα παρόμοια. Εάν όμως εγκαταβιώνεις σε μονή, να μην εξυβρίσεις την άσκηση της μονής· διότι εάν, ενώ κατοικείς σε μοναστήρι, κατέχεις κτήμα, αυτό δεν είναι αναχώρηση από τον κόσμο αλλά εμπαιγμός. Εάν έχεις κοντά σου κάποιους από τους νέους, πρώτα απ' όλα, έχοντας ταπεινοφροσύνη, να μην επιδιώκεις να γίνεις δάσκαλος· εάν όμως δεις ότι μέσω της συναναστροφής σου σώζονται ψυχές, και επιθυμείς να διπλασιάσεις τα πέντε τάλαντα που σου δόθηκαν, να φροντίζεις με επιμέλεια τις ψυχές τους, και εφόσον είναι νέοι να τους νουθετείς. Να προετοιμάζεις δε τον καθένα τους να απομονώνεται, εκτός από την ώρα της κοινής τράπεζας και της σύναξης για την ψαλμωδία· αλλά και να αγρυπνείς με μέτρο, με ψαλμούς και με προσευχές· και κατά τη διάρκεια της ημέρας να προσεύχεσαι συχνότερα παρά παρατεταμένα, χωρίς να κραυγάζεις ούτε να βαττολογείς.

Κεφάλαιο 4. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Επειδή σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα του περισσέψει· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή, αν και βλέπουν, δεν βλέπουν, και αν και ακούν, δεν ακούν ούτε κατανοούν. Και εκπληρώνεται σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα... Διότι συμβαίνει όπως με έναν άνθρωπο που, αναχωρώντας για ταξίδι, κάλεσε τους δούλους του και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, και σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με τη δική του ικανότητα, και αναχώρησε αμέσως. Τότε, εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα πήγε, εργάστηκε με αυτά και απέφερε άλλα πέντε τάλαντα. Ομοίως και εκείνος με τα δύο κέρδισε άλλα δύο. Και μετά από λίγα: Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί· ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Και τον άχρηστο δούλο εκδιώξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Μτ 25, 14-30. 〈Άνθρωπος〉 οικοδεσπότης είναι ο δημιουργός και κύριος του σύμπαντος αυτού. Με την αποδημία ο λόγος της παραβολής παρομοιάζει είτε την ανάβαση του Χριστού στους ουρανούς είτε το αόρατο και απρόσιτο της θείας φύσης. Ως 〈υπάρχοντα〉 του Θεού πρέπει να νοηθούν εκείνοι που σε κάθε χώρα και πόλη έχουν πιστέψει σε αυτόν. 〈Δούλους〉 του αποκαλεί αυτούς τους οποίους κατά καιρούς ο Χριστός στεφανώνει με το καύχημα της ιερωσύνης· διότι ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «κανείς δεν παίρνει από μόνος του την τιμή, αλλά αυτός που καλείται από τον Θεό». Σε αυτούς παραδίδει εκείνους που έχουν υπαχθεί σε αυτόν, δίνοντας στον καθένα πνευματικό χάρισμα, ανάλογα με τη διάθεση και την ικανότητά του. Αυτή λέμε ότι είναι η διανομή των 〈ταλάντων〉, τα οποία δεν χορηγούνται σε ίσο μέτρο στους υπηρέτες εξαιτίας της διαφορετικότητας της διανοίας. Και 〈ευθύς〉, λέει, έφυγαν και εργάστηκαν, όπου το 〈ευθύς〉 εδώ μας υποδηλώνει ότι πρέπει κανείς να εκτελεί τα έργα του Θεού χωρίς καμία καθυστέρηση. Εκείνοι όμως που κυριαρχούνται από οκνηρία και αργία θα βρεθούν στα έσχατα δεινά. Διότι, λέει, έθαψε το τάλαντο που του δόθηκε στη γη, δηλαδή διατήρησε το χάρισμα στον εαυτό του ανενεργό και ανωφελές για τους άλλους. Γι' αυτό, λοιπόν, αφαιρείται από 〈αυτόν το τάλαντο〉 και 〈θα δοθεί〉 σε εκείνον που πλουτίζει· διότι το Πνεύμα και η δωρεά των θείων χαρισμάτων θα απομακρυνθούν από τέτοιους ανθρώπους, ενώ σε εκείνους που εργάστηκαν φιλότιμα θα υπάρξει πλουσιότερη η χορηγία των χαρισμάτων.

Αυτό θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει και στην περίπτωση του αμπελώνα, αυτό και στην περίπτωση των πέντε και των δύο ταλάντων, αλλά και του ενός· διότι τους μεν τους αποδέχθηκε και τους εμπιστεύθηκε περισσότερα, ενώ τον άλλον διέταξε, αφού δεθεί, να ριφθεί έξω, στο εξώτερο σκοτάδι.

Διότι, εάν τα θάψω μέσα στον νου μου και τα φυλάξω διαρκώς χωρίς να τα μεταδίδω σε κανέναν, ελαττώνεται το κέρδος μου, μειώνεται η περιουσία μου· εάν όμως τα φανερώσω σε όλους, και κάνω πολλούς συμμέτοχους και κοινωνούς σε όλα όσα εγώ ο ίδιος γνωρίζω, αυξάνεται ο πνευματικός μου πλούτος. Και ότι αυτά έτσι έχουν, και ότι εκείνος που μεταδίδει στους άλλους αυξάνει την παρακαταθήκη, ενώ εκείνος που την αποκρύπτει ζημιώνει όλη την εργασία, μάρτυρες είναι εκείνοι στους οποίους εμπιστεύθηκαν τα τάλαντα, εκείνος με τα πέντε, και εκείνος με τα δύο, και εκείνος με το ένα. Διότι οι μεν πρώτοι παρέδωσαν διπλάσια όσα τους εμπιστεύθηκαν, και γι' αυτό τιμήθηκαν· ο άλλος όμως, επειδή το φύλαξε στον εαυτό του και δεν το μετέδωσε σε κανέναν, και δεν μπόρεσε να το διπλασιάσει, γι' αυτό τιμωρήθηκε. Ακούγοντας, λοιπόν, όλοι μας αυτά, και φοβούμενοι την από εκεί τιμωρία, όποιο αγαθό κι αν έχουμε ας το προσφέρουμε στους αδελφούς μας, και ας το καταθέσουμε στο μέσο για όλους, και ας μην το αποκρύπτουμε. Διότι, όταν μεταδίδουμε στους άλλους, τότε πλουτίζουμε εμείς οι ίδιοι περισσότερο· όταν κάνουμε πολλούς κοινωνούς της πνευματικής μας εργασίας, τότε αυξάνουμε τη δική μας περιουσία. Αλλά νομίζεις ότι ελαττώνεται η δόξα σου, όταν γνωρίζεις μαζί με πολλούς αυτά που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις μόνος σου;

Και μακάρι αυτό μόνο να ήταν το φοβερό, ότι δηλαδή ξόδευαν τα παρόντα αγαθά μάταια, άσκοπα και χωρίς καμία αναγκαιότητα· αν και ακόμη και αυτό δεν είναι απαλλαγμένο από ενοχή και κατηγορία. Διότι, όταν τα χρήματα που μας έδωσε ο Θεός για την τροφή του σώματος και για την ανακούφιση όσων έχουν ανάγκη, εμείς τα καταναλώνουμε σε ακολασία, αλαζονεία και έσχατη ραθυμία, δεν θα μείνει χωρίς ευθύνη για εμάς αυτή η χείριστη δαπάνη, αλλά οπωσδήποτε θα δώσουμε λόγο· και όσα έχουν ειπωθεί για την παραβολή των πέντε ταλάντων, και των δύο, και του ενός, ισχύουν εξίσου και για τα χρήματα, και για όλα τα υπόλοιπα. Αυτό λοιπόν που έλεγα είναι πως, ακόμη κι αν βρισκόμασταν εδώ άσκοπα και μάταια, ούτε και τότε δεν θα ήταν μια τέτοια πράξη χωρίς ευθύνη για εμάς· τώρα όμως, εκτός από αυτό, θα μας επιβληθεί και επιπλέον καταδίκη. Διότι εκείνος που ζει μέσα στην τρυφή και επιδίδεται στη μέθη, που τρέφει παράσιτους και κόλακες, και που σκάει από την κρεατοφαγία και την οινοποσία, είναι αναπόφευκτο να αμαρτάνει συχνά, τόσο ακούσια όσο και εκούσια, και κατά τον χρόνο της παραμονής του στον παρόντα τόπο, και μετά την αναχώρησή του από εκεί.

Διότι δεν παρακινήθηκα να μιλήσω για χάρη της δόξας ή της επίδειξης —μάρτυρας είναι ο Θεός—, αλλά από ζήλο για την αλήθεια· επειδή αυτόν και μόνο έχω αποκτήσει ως ελπίδα σωτηρίας, και με αυτόν ελπίζω και εύχομαι να προϋπαντήσω τον Δεσπότη Χριστό, προσφέροντάς Του αυτόν ώστε να γίνει εξιλαστήριο για τα άτοπα σφάλματά μου. Διότι εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα από τον κύριό του, αφού κέρδισε άλλα πέντε τα προσέφερε, καθώς και εκείνος που έλαβε τα δύο προσέφερε άλλα δύο ισάριθμα· ενώ εκείνος που έλαβε το ένα, αφού το έθαψε και το προσέφερε άκαρπο, χαρακτηρίστηκε «πονηρός δούλος» και καταδικάστηκε στο εξώτερο σκότος. Επειδή φοβάμαι ακριβώς μήπως πάθω το ίδιο, υπακούω στο δεσποτικό πρόσταγμα και καταθέτω σε εσάς, τους φρόνιμους τραπεζίτες, το τάλαντο του λόγου που μου έχει δοθεί από Αυτόν, ώστε, όταν έλθει ο Κύριός μου, να το βρει πολλαπλασιασμένο να αποφέρει τόκο ψυχών, και, αφού με βρει πιστό δούλο, να με εισαγάγει στην τόσο ποθητή σε εμένα γλυκύτατη χαρά Του. Δώστε μου, λοιπόν, αυτί πρόθυμο να ακούσει και, αφού ανοίξετε διάπλατα τις τράπεζες των καρδιών σας, δεχθείτε τον λόγο μου και διακρίνετε ειλικρινά τη δύναμη των όσων λέγονται. —Συνέταξα δε αυτόν τον δεύτερο λόγο περί των εικόνων, διότι κάποια από τα τέκνα της Εκκλησίας με προέτρεψαν να το κάνω, επειδή ο πρώτος λόγος δεν ήταν ιδιαίτερα ευκολονόητος από τους πολλούς.

Αν λοιπόν ο λόγος αποδεικνύει ότι εκείνοι που μόνο ακούνε είναι οφειλέτες έργων, εισάγοντας στην καρδιά τους τη δύναμη αυτών που λέγονται, τι θα πάθουμε εμείς, οι οποίοι αθετήσαμε τις δυνάμεις που εισήλθαν μέσα μας όχι μόνο από τα λόγια, αλλά από πολλές και μεγάλες ευεργεσίες, και οι οποίοι δεν κρύψαμε στη γη μόνο το ένα τάλαντο, αλλά και τα πέντε, και τα δύο, κάνοντας κακή, σωματική χρήση των ευεργεσιών του Κυρίου; Εξαιτίας αυτών των ευεργεσιών, είναι επόμενο και τα άλογα ζώα, όταν ευεργετούνται, να υπακούν σε αυτόν που τα οδηγεί, στο μέτρο των δυνατοτήτων της φύσης τους, έτσι ώστε ακόμα και η αγριότητα των θηρίων να μετατρέπεται σε υπακοή προς τη φωνή του ευεργέτη τους; Σε τέτοιο βαθμό εμείς, που τιμηθήκαμε με το αυτεξούσιο πάνω από όλα τα ζώα, αποδειχθήκαμε πιο άγριοι από τα θηρία και πιο παράλογοι από τα άλογα ζώα.

Πορεύθηκε, λοιπόν, εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα, εργάστηκε με αυτά και έκανε άλλα πέντε τάλαντα· ομοίως και εκείνος που έλαβε τα δύο, κέρδισε και αυτός άλλα δύο· εκείνος όμως που έλαβε το ένα, αφού έφυγε, έσκαψε στη γη και έκρυψε το αργύριο του κυρίου του.

«Έπειτα από πολύ χρόνο, έρχεται ο κύριος των δούλων εκείνων, και κάνει λογαριασμό μαζί τους.» Αφού είπε προηγουμένως ότι δεν γνωρίζετε την ημέρα κατά την οποία θα έλθει ο Κύριος, προσθέτει και αυτή την παραβολή, δείχνοντας ότι θα έλθει αιφνιδίως. Διότι, όπως ακριβώς ένας άνθρωπος που αναχωρεί για ταξίδι, έτσι και ο Κύριος κάλεσε τους δικούς του δούλους και τους διένειμε τα διάφορα αγαθά του. Εκείνος που αναχωρεί, λοιπόν, λέγεται ότι είναι ο Χριστός, ο οποίος έγινε άνθρωπος για εμάς, είτε επειδή αναλήφθηκε στους ουρανούς, είτε επειδή μακροθυμεί και δεν απαιτεί αμέσως την εργασία, αλλά αναμένει. Δούλοι του είναι εκείνοι στους οποίους έχει εμπιστευθεί η διακονία του λόγου, όπως αρχιερείς, ιερείς, διάκονοι, και όσοι έλαβαν πνευματικά χαρίσματα, άλλοι μεγαλύτερα και άλλοι μικρότερα, καθένας ανάλογα με τη δική του ικανότητα, δηλαδή, ανάλογα με το μέτρο της πίστεως και της καθάρσεως. Διότι, στο δοχείο που εγώ θα προσφέρω στον Θεό, σε αυτό θα μου εναποθέσει τη δωρεά Του. Αν προσφέρω μικρό, λίγη, αν μεγάλο, πολλή. Αμέσως δε, αυτός που έλαβε τα πέντε τάλαντα, έφυγε και εργάστηκε. Δες την προθυμία του, πώς δεν αμέλησε καθόλου, αλλά αμέσως εργάστηκε, διπλασιάζοντας αυτό που έλαβε. Διότι εκείνος που δεν ωφελεί μόνο τον εαυτό του, είτε κατέχει το χάρισμα του λόγου, είτε πλούτο, είτε εξουσία δίπλα σε βασιλείς, είτε οποιαδήποτε άλλη δύναμη ή τέχνη, αλλά επιθυμεί να ωφελεί και άλλους, αυτός διπλασιάζει ό,τι του έχει δοθεί.