Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:27

Διότι προσδοκούσαμε να σε έχουμε παρηγοριά μαζί μας, και τώρα σε βλέπουμε να φεύγεις, και διαπιστώνουμε ότι, αν κριθείς, θα ελεγχθείς, και αν βρεθείς σε κίνδυνο, θα μεταμεληθείς. Και ποιος θα σε σπλαχνιστεί, όπως έχει πει ο προφήτης; Ποιος θα στραφεί προς εσένα με ειρήνη, βλέποντας τους αδελφούς, για τους οποίους πέθανε ο Χριστός, να ζημιώνονται εξαιτίας της φυγής σου; Διότι πρέπει να γνωρίζεις και να μην αμφιβάλλεις ότι, πριν κατασταθείς στο αξίωμα, ζούσες για τον εαυτό σου, αφού όμως καταστάθηκες, ζεις για εκείνους για τους οποίους ορίστηκες. Και πριν λάβεις τη χάρη της επισκοπής, κανείς δεν σε γνώριζε· αφότου όμως την έλαβες, τα πλήθη προσδοκούν να τους φέρεις τροφή, δηλαδή τη διδασκαλία των Γραφών. Όταν λοιπόν εκείνοι που προσδοκούν λιμοκτονούν, και εσύ τρέφεις μόνο τον εαυτό σου, και έλθει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και εμείς παρασταθούμε ενώπιόν Του, ποια απολογία θα προβάλεις, όταν Εκείνος θα βλέπει τα ίδια Του τα πρόβατα να λιμοκτονούν; Διότι, αν δεν είχες λάβει τα δηνάρια, δεν θα σε κατέκρινε· εφόσον όμως τα έλαβες, τα έθαψες και τα έκρυψες, εύλογα θα σε κατακρίνει, λέγοντας εκείνα τα λόγια, τα οποία – ο μη γένοιτο – εύχομαι ούτε καν να τα ακούσει η ευλάβειά σου: «Έπρεπε να καταθέσεις τα δηνάριά μου στους τραπεζίτες, ώστε ερχόμενος εγώ να τα απαιτήσω από εκείνους».

Διότι περιμέναμε να σε έχουμε μαζί μας ως παρηγοριά, και τώρα σε βλέπουμε να φεύγεις, και βλέπουμε ότι, αν μεν κριθείς, θα ελεγχθείς, αν δε βρεθείς σε κίνδυνο, θα μετανιώσεις. Και ποιος θα σε σπλαχνιστεί, όπως έχει πει ο προφήτης; Ποιος θα στραφεί με ειρήνη προς εσένα, βλέποντας τους αδελφούς, για τους οποίους πέθανε ο Χριστός, να βλάπτονται εξαιτίας της φυγής σου; Διότι πρέπει να γνωρίζεις και να μην αμφιβάλλεις ότι, πριν μεν κατασταθείς στο αξίωμα, ζούσες για τον εαυτό σου, αφού όμως καταστάθηκες, ζεις για εκείνους για τους οποίους καταστάθηκες. Και πριν μεν λάβεις τη χάρη της επισκοπής, κανείς δεν σε γνώριζε· αφού όμως την έλαβες, οι λαοί προσδοκούν να τους φέρεις τροφή, δηλαδή τη διδασκαλία των Γραφών. Όταν λοιπόν αυτοί που προσδοκούν λιμοκτονούν, και εσύ τρέφεις μόνο τον εαυτό σου, και έλθει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός και παρασταθούμε ενώπιόν Του, ποια απολογία θα έχεις, όταν Εκείνος θα βλέπει τα ίδια Του τα πρόβατα να λιμοκτονούν; Διότι, αν δεν είχες λάβει τα δηνάρια, δεν θα σε κατέκρινε· εφόσον όμως τα έλαβες, τα παραχώσες και τα έκρυψες, εύλογα θα σε κατέκρινε, λέγοντας εκείνα τα λόγια, τα οποία είθε να μην ακούσει ποτέ η ευλάβειά σου: «Έπρεπε να παραδώσεις τα δηνάριά μου στους τραπεζίτες, ώστε, όταν έλθω, να τα απαιτήσω εγώ από αυτούς».

Μην ολιγοψυχείς, λοιπόν, εάν δεν λάβεις ταχέως το αίτημά σου. Διότι, εάν ο αγαθός Δεσπότης γνώριζε ότι, λαμβάνοντας γρήγορα τη χάρη, δεν θα την έχανες, θα ήταν έτοιμος να σου την παράσχει ακόμη και πριν την ζητήσεις. Τώρα όμως το πράττει αυτό επειδή προνοεί για εσένα. Διότι, εάν εκείνος που έλαβε το τάλαντο και το διαφύλαξε ακέραιο, κατακρίθηκε επειδή δεν το αξιοποίησε· πόσο μάλλον θα κατακριθεί εκείνος που το έχασε; Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, είτε ταχύτερα είτε βραδύτερα λάβουμε τη χάρη, ας παραμείνουμε ευχαριστώντας τον Κύριο· διότι όλα όσα πράττει ο Δεσπότης, τα οικονομεί υπέρ της δικής μας σωτηρίας· αρκεί μόνον εμείς να μην ολιγοψυχήσουμε και παύσουμε να αιτούμαστε.

Διότι με το θέλημα του Θεού αναδεικνύεται μακάριος εκείνος ο άνθρωπος, τον οποίο θα καταστήσει ο κύριός του υπεύθυνο για τη διακονία των συνδούλων του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό, χωρίς να σκέπτεται και να λέει στην καρδιά του: Καθυστερεί ο κύριός μου να έλθει. [Και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, τρώγοντας και πίνοντας μαζί με πόρνες και μέθυσους. Και θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ώρα που δεν τον περιμένει, και σε ημέρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει, και θα θέσει το άπιστο μέρος του μαζί με τους υποκριτές.] Εάν όμως κάποιος από τους παρισταμένους, παρότι μπορεί να διαχειριστεί την αγνωμοσύνη των ανθρώπων, διστάζει, φροντίζοντας μόνο για τη δική του ανάπαυση, ας περιμένει και αυτός να ακούσει: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ όταν θα ερχόμουν θα εισέπραττα το δικό μου· εκβάλετε τον άχρηστο δούλο στο εξώτερο σκοτάδι». Και πολύ σωστά. Διότι είναι δικό σου χρέος (λέγει), άνθρωπε, να καταθέσεις τους λόγους μου σαν αργύριο στους τραπεζίτες και να τους δοκιμάσεις σαν χρήματα. Το πλήθος λοιπόν των πιστών πρέπει να υπακούει σε έναν, ώστε με αυτόν τον τρόπο να μπορέσει να παραμένει σε ομόνοια. Διότι αυτό που καταλήγει στην αρχή μίας εξουσίας, κατά την εικόνα της μοναρχίας, κάνει εκείνους που υποτάσσονται να απολαμβάνουν την ειρήνη χάριν της ευταξίας, ενώ το να είναι όλοι φίλαρχοι και να μη θέλουν να υποταχθούν σε έναν μόνο 〈...〉 και εξαιτίας της διαιρέσεως οπωσδήποτε πρόκειται και να πέσουν.

Άραγε, λοιπόν, επαινέθηκε και αξιώθηκε αμοιβών, ή μάλλον καταδικάστηκε ως οκνηρός; «Διότι έπρεπε», λέει, «να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα επέστρεφα, θα έπαιρνα το δικό μου με τόκο». Επομένως, ως σε έμπειρους τραπεζίτες καταβάλλω σε εσάς εγώ το δεσποτικό αργύριο· εσείς δε, αφού το λάβετε, εναποθέστε στο νου σας αυτό που σας δόθηκε και κρύψτε το στο βάθος της καρδιάς σας, γνωρίζοντας καλά ότι από τα σπέρματα που ρίχνονται στη γη, όσα μεν χώνονται στους βώλους καρποφορούν, ενώ όσα μένουν άχωστα διαρπάζονται.

Προσθέτοντας και ένα τρίτο σημείο, «Αν τήρησαν τον λόγο μου, θα τηρήσουν και τον δικό σας», δεν τους επιτρέπει να αποθαρρύνονται όταν κάποιες φορές η διδασκαλία τους δεν γίνεται αποδεκτή. Και αυτό το κάνει πολύ σωστά. Διότι εκείνος που έχει οριστεί για αυτό το έργο νομίζει ότι υπέστη ζημία των κόπων του, εάν κάποιοι δεν θέλουν να πεισθούν από τα λόγια του. Όμως δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Κανείς ας μην το νομίζει αυτό, πώς θα μπορούσε άλλωστε; Διότι ο σύμβουλος, εφόσον μίλησε μία φορά και παρέθεσε τη γνώση του συμφέροντος, έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του. Από εκεί και πέρα επαφίεται στις προθέσεις των ακροατών. Διότι είναι εύκολο να στραφούν προς ό,τι θέλει ο καθένας, είτε προς την υπακοή είτε προς το αντίθετο. Επομένως, δεν πρέπει να διστάζουν οι εισηγητές των αρίστων πραγμάτων να σπέρνουν τον ωφέλιμο λόγο ακόμη και στους απελπισμένους, αποδίδοντας με πίστη στη θεία δύναμη το ότι μπορεί να κατορθώσει αυτά που για εμάς είναι ανέφικτα. Αυτό ακριβώς θα βρούμε να συμβαίνει ή να διατυπώνεται ωραία και στη διανομή των ταλάντων. Διότι κάποιος βρίσκεται να έχει λάβει δέκα, άλλος πέντε, άλλος δύο, και επιπλέον αυτών υπάρχει και αυτός με το ένα, ο οποίος μάλιστα αρνήθηκε να το εμπορευτεί και έθαψε το τάλαντο στη γη. Για αυτόν τον λόγο άκουσε: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, έπρεπε να βάλεις το χρήμα μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο.»

Μτ 25, 14-30. 〈Άνθρωπος〉 οικοδεσπότης είναι ο δημιουργός και κύριος του σύμπαντος αυτού. Με την αποδημία ο λόγος της παραβολής παρομοιάζει είτε την ανάβαση του Χριστού στους ουρανούς είτε το αόρατο και απρόσιτο της θείας φύσης. Ως 〈υπάρχοντα〉 του Θεού πρέπει να νοηθούν εκείνοι που σε κάθε χώρα και πόλη έχουν πιστέψει σε αυτόν. 〈Δούλους〉 του αποκαλεί αυτούς τους οποίους κατά καιρούς ο Χριστός στεφανώνει με το καύχημα της ιερωσύνης· διότι ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «κανείς δεν παίρνει από μόνος του την τιμή, αλλά αυτός που καλείται από τον Θεό». Σε αυτούς παραδίδει εκείνους που έχουν υπαχθεί σε αυτόν, δίνοντας στον καθένα πνευματικό χάρισμα, ανάλογα με τη διάθεση και την ικανότητά του. Αυτή λέμε ότι είναι η διανομή των 〈ταλάντων〉, τα οποία δεν χορηγούνται σε ίσο μέτρο στους υπηρέτες εξαιτίας της διαφορετικότητας της διανοίας. Και 〈ευθύς〉, λέει, έφυγαν και εργάστηκαν, όπου το 〈ευθύς〉 εδώ μας υποδηλώνει ότι πρέπει κανείς να εκτελεί τα έργα του Θεού χωρίς καμία καθυστέρηση. Εκείνοι όμως που κυριαρχούνται από οκνηρία και αργία θα βρεθούν στα έσχατα δεινά. Διότι, λέει, έθαψε το τάλαντο που του δόθηκε στη γη, δηλαδή διατήρησε το χάρισμα στον εαυτό του ανενεργό και ανωφελές για τους άλλους. Γι' αυτό, λοιπόν, αφαιρείται από 〈αυτόν το τάλαντο〉 και 〈θα δοθεί〉 σε εκείνον που πλουτίζει· διότι το Πνεύμα και η δωρεά των θείων χαρισμάτων θα απομακρυνθούν από τέτοιους ανθρώπους, ενώ σε εκείνους που εργάστηκαν φιλότιμα θα υπάρξει πλουσιότερη η χορηγία των χαρισμάτων.

Συνηθίζει, κατά κάποιον τρόπο, η θεόπνευστη Γραφή να αποκαλεί αργύριο τους λόγους της κατήχησης, τους οποίους απευθύνουν κάποιοι στους λαούς που έχουν υπό την καθοδήγησή τους. Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει ότι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με έναν άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος, επειδή επρόκειτο να αποδημήσει, κάλεσε τους δούλους του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δε ένα, και αναχώρησε· σε εκείνους δε που κοπίασαν .... αποδίδοντας επαίνους, λέει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ». Σε εκείνον όμως που έκρυψε το τάλαντο και δεν απέδωσε απολύτως κανένα έργο, λέει: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα επέστρεφα, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, αργύριο πυρωμένο και δοκιμασμένο στη γη». Κίβδηλο, λοιπόν, και εντελώς αδόκιμο είναι το αργύριο στους Ιουδαίους, δηλαδή ο λόγος των Γραμματέων και των Φαρισαίων, οι οποίοι, μοιάζοντας με κάπηλους, ήθελαν να αναμειγνύουν τον οίνο με νερό· δηλαδή, παρείχαν την εξήγηση του νόμου νοθευμένη και όχι ακαπήλευτη· συμπλέκοντας και κάτι από τα δικά τους θελήματα, και παρεισάγοντας ψυχρές και πιο υδαρείς έννοιες, δεν απέδιδαν το θέλημα του νομοθέτη αμιγές από τα χειρότερα στοιχεία, ούτε, όπως θα έλεγε κανείς, καθαρό.

Άραγε ταιριάζει να διστάζει ο μυσταγωγός; Έπειτα, ποιους λόγους θα βρει ενώπιον του θείου βήματος για να τον υπερασπιστούν, όταν κατηγορήσει τη ραθυμία των ακροατών, και υποστηρίξει ότι εξαιτίας αυτής ο δισταγμός του είχε εύλογη αφορμή; Διότι μάλλον θα κατακριθεί, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει από την ευαγγελική παραβολή. Διότι εκείνος που έλαβε το τάλαντο από τον οικοδεσπότη, το έθαψε στη γη, και διατηρώντας το χωρίς να το πολλαπλασιάσει, το προσκόμισε λέγοντας: «Κύριε, ιδού, έχεις το δικό σου». Άραγε λοιπόν επαινέθηκε και αξιώθηκε αμοιβών, ή μάλλον καταδικάστηκε ως οκνηρός; «Διότι έπρεπε», λέει, «να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες· και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο». Επομένως, εγώ δίνω σε εσάς ως έμπειρους τραπεζίτες το δεσποτικό αργύριο· εσείς δε, αφού το λάβετε, εναποθέστε αυτό που σας δόθηκε στον νου σας, και κρύψτε το στο βάθος της καρδιάς σας· γνωρίζοντας καλά ότι τα σπέρματα που ρίχνονται στη γη, όταν χώνονται μέσα στους σβόλους, καρποφορούν· ενώ εκείνα που μένουν άθαφτα διαρπάζονται. (A f. 257 b) Θα πει και σε εσάς εκείνος που δάνεισε τα τάλαντα: «Εάν, λοιπόν, είμαι αυστηρός», λέει, «και θερίζω όπου δεν έσπειρα, γιατί δεν έδωσες τη χάρη που σου δόθηκε (διότι αυτή είναι η μνα) στους τραπεζίτες, δηλαδή, δεν την προσέφερες προς ωφέλεια σε εκείνους που γνωρίζουν καλά να αξιολογούν όσα προέρχονται από εσένα;»

Στο πρόσεχε τον εαυτό σου, κεφάλαια δώδεκα. Πρόλογος. Είμαστε οφειλέτες, αγαπητοί, να νουθετούμε και να παρακαλούμε ο ένας τον άλλον σύμφωνα με τη φωνή του Αποστόλου. Λέει δε και σε άλλο σημείο: σε όποιον γνωρίζει να κάνει το καλό και δεν το κάνει, αυτό είναι αμαρτία γι' αυτόν. Άκουγε δε και τον Προφήτη που λέει: ιδού τα χείλη μου δεν θα τα εμποδίσω. Δεχθείτε λοιπόν συμβουλή και από τη δική μου ευτέλεια, σας παρακαλώ· και αν μεν έσφαλα σε κάποιο λόγο, συγχωρήστε με ως άνθρωπο αμαθή και αμαρτωλό. Αν όμως έχουν ειπωθεί ορθά τα λόγια, αυτό είναι έργο της χάριτος. Εφόσον λοιπόν η χάρη μας χορηγεί τον λόγο, δεν πρέπει να εμποδίζουμε τα χείλη· διότι με την πονηρία συνέδεσε την οκνηρία ο Κύριος λέγοντας: δούλε πονηρέ και οκνηρέ, έπρεπε να βάλεις το χρήμα μου στους τραπεζίτες, και όταν θα ερχόμουν εγώ θα έπαιρνα το δικό μου με τόκο. Είθε να δώσει σε μας ο Κύριος, που έχουμε λάβει τον λόγο, να κάνουμε καρπούς ευπρόσδεκτους και να τους προσφέρουμε στον Κύριο· στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Θεώρησε ότι εγώ μόνος είμαι ανάξιος, και στερούμαι κάθε αρετής. Όμως καταθέτω τα χρήματα στους τραπεζίτες, ώστε όταν έλθει ο Κύριος να τα ζητήσει με τόκο, για να αποφύγω το έγκλημα σχετικά με το τάλαντο, ώστε να μην κατακριθώ μαζί με εκείνον τον πονηρό άνθρωπο που έθαψε το τάλαντο. Και δίνω συμβουλή σε όποιον θέλει να σωθεί, όχι για να μιμηθεί εμένα τον αμαρτωλό, αλλά για να δεχθεί τα λόγια μου ως σοφός.

Αυτό θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει και στην περίπτωση του αμπελώνα, αυτό και στην περίπτωση των πέντε και των δύο ταλάντων, αλλά και του ενός· διότι τους μεν τους αποδέχθηκε και τους εμπιστεύθηκε περισσότερα, ενώ τον άλλον διέταξε, αφού δεθεί, να ριφθεί έξω, στο εξώτερο σκοτάδι.

Ότι δεν είναι ακίνδυνο για τους ακροατές να αποσιωπούν όσα λέγονται στην εκκλησία, και για ποιο λόγο αναγινώσκονται οι Πράξεις κατά την Πεντηκοστή, και γιατί ο Χριστός δεν εμφάνισε τον εαυτό του σε όλους μετά την ανάστασή του, και ότι μέσω των θαυμάτων των αποστόλων παρέσχε απόδειξη της ανάστασης σαφέστερη από την ίδια την όραση. αʹ. Το μεγαλύτερο μέρος του χρέους που αναλάβαμε απέναντί σας εξαιτίας της επιγραφής των Πράξεων των Αποστόλων, σας το καταβάλαμε τις προηγούμενες ημέρες· επειδή όμως απέμεινε ακόμη ένα μικρό υπόλοιπο, σηκώθηκα για να σας το καταθέσω και αυτό σήμερα. Το αν, βέβαια, διαφυλάσσετε με ακρίβεια τα όσα ειπώθηκαν και τα συγκρατείτε με πολλή επιμέλεια, θα το γνωρίζατε εσείς που παραλάβατε το αργύριο και πρόκειται να δώσετε λόγο για τα αργύρια αυτά στον Δεσπότη κατά την ημέρα εκείνη, όταν θα κληθούν εκείνοι στους οποίους εμπιστεύθηκαν τα τάλαντα και θα λογοδοτήσουν· όταν ο Χριστός θα έλθει και θα απαιτήσει από τους τραπεζίτες το αργύριο αυτό μαζί με τους τόκους. Διότι έπρεπε, λέει, να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα το απαιτούσα πίσω με τον τόκο.

Ας μην αμελούμε, λοιπόν, αγαπητοί, όσους ζουν μαζί μας· διότι πάρα πολύ μεγάλη κόλαση και ανείπωτη τιμωρία περιμένει αυτούς που αμελούν τους οικείους τους. Διότι, όπως λέει ο Παύλος, «εάν κάποιος δεν προνοεί για τους δικούς του, και μάλιστα για τους οικείους του, έχει αρνηθεί την πίστη και είναι χειρότερος από άπιστο». Βλέπεις πού κατέταξε ο Παύλος αυτούς που αμελούν τους οικείους τους; Και πολύ δικαιολογημένα· διότι αυτός που αμελεί τους οικείους του, λέει, πώς θα φροντίσει για τους ξένους; Γνωρίζω ότι πολλές φορές σας έχω συμβουλεύσει για αυτά· αλλά δεν θα παύσω ποτέ να σας συμβουλεύω, μολονότι εγώ πλέον δεν φέρω καμία ευθύνη για τη ραθυμία των άλλων. Διότι λέει: «Έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες», και δεν απαίτησε τίποτε περισσότερο.

Διότι, εάν τα θάψω μέσα στον νου μου και τα φυλάξω διαρκώς χωρίς να τα μεταδίδω σε κανέναν, ελαττώνεται το κέρδος μου, μειώνεται η περιουσία μου· εάν όμως τα φανερώσω σε όλους, και κάνω πολλούς συμμέτοχους και κοινωνούς σε όλα όσα εγώ ο ίδιος γνωρίζω, αυξάνεται ο πνευματικός μου πλούτος. Και ότι αυτά έτσι έχουν, και ότι εκείνος που μεταδίδει στους άλλους αυξάνει την παρακαταθήκη, ενώ εκείνος που την αποκρύπτει ζημιώνει όλη την εργασία, μάρτυρες είναι εκείνοι στους οποίους εμπιστεύθηκαν τα τάλαντα, εκείνος με τα πέντε, και εκείνος με τα δύο, και εκείνος με το ένα. Διότι οι μεν πρώτοι παρέδωσαν διπλάσια όσα τους εμπιστεύθηκαν, και γι' αυτό τιμήθηκαν· ο άλλος όμως, επειδή το φύλαξε στον εαυτό του και δεν το μετέδωσε σε κανέναν, και δεν μπόρεσε να το διπλασιάσει, γι' αυτό τιμωρήθηκε. Ακούγοντας, λοιπόν, όλοι μας αυτά, και φοβούμενοι την από εκεί τιμωρία, όποιο αγαθό κι αν έχουμε ας το προσφέρουμε στους αδελφούς μας, και ας το καταθέσουμε στο μέσο για όλους, και ας μην το αποκρύπτουμε. Διότι, όταν μεταδίδουμε στους άλλους, τότε πλουτίζουμε εμείς οι ίδιοι περισσότερο· όταν κάνουμε πολλούς κοινωνούς της πνευματικής μας εργασίας, τότε αυξάνουμε τη δική μας περιουσία. Αλλά νομίζεις ότι ελαττώνεται η δόξα σου, όταν γνωρίζεις μαζί με πολλούς αυτά που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις μόνος σου;

Ο έπαινος των επευφημιών σας εδώ καθιστά τον ομιλητή λαμπρό, η ευλάβεια όμως της ψυχής σας δίνει πολλή παρρησία σε αυτόν που σας δίδαξε ενώπιον του βήματος του Χριστού. Ώστε, αν κάποιος από τους ομιλητές επιθυμεί κάτι, ας μην επιθυμεί τα χειροκροτήματα, αλλά την ωφέλεια των ακροατών. Το να παραμελεί κανείς τους αδελφούς του δεν είναι κάποιο τυχαίο κακό, αλλά επιφέρει την έσχατη κόλαση και αναπότρεπτη τιμωρία· και αυτό το φανέρωσε εκείνος που έθαψε το τάλαντο. Διότι εκείνος δεν κατηγορήθηκε για τίποτε σχετικά με την προσωπική του ζωή· ούτε αποδείχθηκε κακός ως προς την ίδια την παρακαταθήκη· την επέστρεψε, άλλωστε, ακέραιη· αποδείχθηκε, όμως, κακός ως προς την αξιοποίηση της παρακαταθήκης. Επειδή δεν διπλασίασε αυτό που του εμπιστεύθηκαν, γι' αυτό και τιμωρήθηκε. Από αυτό είναι φανερό ότι, ακόμη κι αν εμείς είμαστε ενάρετοι και συγκροτημένοι, ακόμη κι αν έχουμε μεγάλη επιθυμία να ακούμε τις θείες Γραφές, αυτό δεν αρκεί για τη σωτηρία μας. Διότι πρέπει να διπλασιάσουμε την παρακαταθήκη, και αυτή γίνεται διπλή, όταν παράλληλα με τη δική μας σωτηρία, αναλαμβάνουμε και τη φροντίδα των άλλων.

Εννοώ το εξής: Εάν εισέλθει εδώ μέσα κάποιος αιρετικός σαν αλεπού, τον κάνω πρόβατο· εάν εισέλθει λύκος, εγώ, όσον αφορά το δικό μου χρέος, τον κάνω αρνί. Εάν όμως εκείνος δεν θέλει, δεν ευθύνομαι εγώ, αλλά η δική του αγνωμοσύνη. Επειδή και ο Χριστός είχε δώδεκα μαθητές, και ο ένας έγινε προδότης, αλλά τούτο δεν οφειλόταν στον Χριστό, αλλά στη διεφθαρμένη προαίρεση εκείνου. Επειδή και ο Ελισσαίος είχε μαθητή φιλάργυρο, αλλά τούτο δεν οφειλόταν στην αδυναμία του δασκάλου, αλλά στη ραθυμία του μαθητή. Εγώ ρίχνω τους σπόρους· εάν είσαι εύφορη γη, δέχεσαι τους σπόρους και αποδίδεις τον στάχυ· εάν όμως είσαι άγονη πέτρα, δεν φταίω εγώ. Είτε ακούσεις είτε δεν ακούσεις, δεν θα σταματήσω να σου ψάλλω πνευματική ωδή, περιποιούμενος τα τραύματά σου, για να μην ακούσω κατά την ημέρα εκείνη: Πονηρέ δούλε, έπρεπε να καταθέσεις το χρήμα μου στους τραπεζίτες.

Δεν φέρουμε ευθύνη εάν δεν πείσουμε όσους μας ακούνε, παρά μόνο για την παροχή της συμβουλής. Διότι η μεν προτροπή είναι δικό μας έργο, το δε να πειστούν είναι δικό τους. Και όπως ακριβώς αν, χωρίς τη δική μας προτροπή, εκείνοι κατορθώσουν μύρια καλά, όλος ο μισθός θα ανήκει αποκλειστικά σε αυτούς και εμείς δεν θα έχουμε κανένα κέρδος, επειδή δεν τους συμβουλεύσαμε· έτσι και αν, ενώ εμείς τους προτρέψαμε, εκείνοι δεν δώσουν προσοχή, όλη η τιμωρία θα καταλάβει αυτούς, ενώ σε εμάς δεν θα αποδοθεί καμία κατηγορία, αλλά αντιθέτως θα μας χορηγηθεί άφθονος μισθός από τον Θεό, διότι εμείς εκπληρώσαμε πλήρως το καθήκον μας. Έχουμε λάβει εντολή μόνο να καταθέτουμε τα αργύρια στους τραπεζίτες, δηλαδή να μιλάμε και να συμβουλεύουμε. Μίλησε, λοιπόν, και προέτρεψε τον αδελφό. Δεν σε άκουσε όμως; Εσύ ωστόσο έχεις ολοκληρωμένο τον μισθό σου, αρκεί μόνο να πράττεις αυτό πάντοτε και να μην παραιτείσαι ποτέ, μέχρι να τον πείσεις, για όσο καιρό αναπνέεις.

Αυτό να κάνεις κι εσύ, και ο καθένας ας θεωρεί ότι ο πλησίον τού οφείλει αργύρια, δηλαδή την εκπλήρωση αυτής της εντολής, και όταν τον συναντά ας του υπενθυμίζει την εξόφληση, γνωρίζοντας ότι δεν είναι μικρός ο κίνδυνος που μας περιμένει εάν δεν μεριμνούμε για τους αδελφούς μας. Γι' αυτό κι εγώ δεν παύω να λέω τα ίδια· διότι φοβάμαι μήπως κατά την ημέρα εκείνη ακούσω: Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες.

Διότι, εάν ο δούλος που έλαβε το τάλαντο και το διαφύλαξε ακέραιο, κατακρίθηκε επειδή δεν το αξιοποίησε, πόσο μάλλον θα κατακριθεί εκείνος που το απώλεσε;

Διότι δεν θα είναι ακίνδυνη για εσάς η ακρόαση, εάν δεν ακολουθήσει η εφαρμογή της μέσω των έργων. Άκουσε, λοιπόν, πώς ο Χριστός, όταν επέπληττε τους δασκάλους που αποκρύπτουν τον λόγο, φόβισε και τους μαθητευομένους. Διότι λέγοντας, «Έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες», και προσθέτοντας, «ώστε κι εγώ, όταν επέστρεφα, θα το απαιτούσα μαζί με τον τόκο», έδειξε ότι μετά την ακρόαση (διότι αυτή είναι η κατάθεση του αργυρίου), όσοι δέχθηκαν τη διδασκαλία οφείλουν να παράγουν τόκο. Και τόκος της διδασκαλίας δεν είναι τίποτε άλλο, παρά η φανέρωσή της μέσω των έργων. Επειδή, λοιπόν, κι εμείς καταθέσαμε το αργύριο στην ακοή σας, είναι πλέον ανάγκη να αποδώσετε τον τόκο στον Δεσπότη, δηλαδή τη σωτηρία των αδελφών σας. Επομένως, εάν παραμείνετε στο να κατέχετε μόνο όσα ελέχθησαν, χωρίς να κατεργάζεστε τίποτα εντός σας, φοβάμαι μήπως υποστείτε την ίδια τιμωρία με εκείνον που έθαψε το τάλαντο. Διότι και εκείνος, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αφού του έδεσαν τα χέρια και τα πόδια, οδηγήθηκε στο εξώτερο σκότος: επειδή δεν μετέδωσε στους άλλους όσα άκουσε.

Και μακάρι αυτό μόνο να ήταν το φοβερό, ότι δηλαδή ξόδευαν τα παρόντα αγαθά μάταια, άσκοπα και χωρίς καμία αναγκαιότητα· αν και ακόμη και αυτό δεν είναι απαλλαγμένο από ενοχή και κατηγορία. Διότι, όταν τα χρήματα που μας έδωσε ο Θεός για την τροφή του σώματος και για την ανακούφιση όσων έχουν ανάγκη, εμείς τα καταναλώνουμε σε ακολασία, αλαζονεία και έσχατη ραθυμία, δεν θα μείνει χωρίς ευθύνη για εμάς αυτή η χείριστη δαπάνη, αλλά οπωσδήποτε θα δώσουμε λόγο· και όσα έχουν ειπωθεί για την παραβολή των πέντε ταλάντων, και των δύο, και του ενός, ισχύουν εξίσου και για τα χρήματα, και για όλα τα υπόλοιπα. Αυτό λοιπόν που έλεγα είναι πως, ακόμη κι αν βρισκόμασταν εδώ άσκοπα και μάταια, ούτε και τότε δεν θα ήταν μια τέτοια πράξη χωρίς ευθύνη για εμάς· τώρα όμως, εκτός από αυτό, θα μας επιβληθεί και επιπλέον καταδίκη. Διότι εκείνος που ζει μέσα στην τρυφή και επιδίδεται στη μέθη, που τρέφει παράσιτους και κόλακες, και που σκάει από την κρεατοφαγία και την οινοποσία, είναι αναπόφευκτο να αμαρτάνει συχνά, τόσο ακούσια όσο και εκούσια, και κατά τον χρόνο της παραμονής του στον παρόντα τόπο, και μετά την αναχώρησή του από εκεί.

Οφείλουμε, λοιπόν, να προτρέψουμε και τους πλουσίους. Βεβαίως, οι περισσότεροι είναι φιλόπτωχοι και το πράττουν αυτό από μόνοι τους (διότι διδάχθηκαν καλά να αρδεύονται από τέτοιους άνδρες, τους προγενέστερους από εμάς διδασκάλους, ώστε να καρποφορούν)· αλλά όμως, επειδή μας ζητούν λόγο και για τους φτωχούς που βρίσκονται ανάμεσά μας, δεν θα διστάσω να τους προτρέψω και να τους καθοδηγήσω προς την ελεημοσύνη, φροντίζοντας να διαφυλάξω δύο πράγματα: ώστε ούτε αυτοί να κατηγορηθούν ενώπιον του Θεού, ούτε εγώ να κατακριθώ από τους αγγέλους. Και το πώς θα γίνει αυτό, εγώ θα σας το πω. Διότι, εάν δεν καταθέσω τα λόγια της θείας Γραφής στη δική σας αγαθή τράπεζα, όπως ακριβώς το χρήμα στον τραπεζίτη, αμέσως εγκαλούμαι από τον Θεό και ακούω από Αυτόν: «Έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, ώστε ερχόμενος εγώ να απαιτήσω το δικό μου μαζί με τον τόκο». Για τον λόγο αυτόν άλλωστε στα άγια Ευαγγέλια κατηγόρησε και εκείνον στον οποίο εμπιστεύθηκε το δηνάριο και εκείνος το έκρυψε.

Διότι, όπως λέγει, δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά θα δικαιωθούν οι τηρητές του νόμου· και πάλι ο Χριστός λέγει: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους». Μακάριος δε είναι αυτός που ομιλεί σε αυτιά που ακούν, και μάλιστα όταν αυτοί καταβάλλουν τον τόκο· και τόκος είναι η υπακοή και η έμπρακτη εφαρμογή των εντολών του Θεού, καθώς λέγει ο Κύριος: «Και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα απαιτούσα το δικό μου μαζί με τον τόκο».

Όπως ακριβώς ένας πιστός δούλος, στον οποίο εμπιστεύθηκαν το πολύτιμο μύρο, δεν το τοποθετεί μέσα σε δοχείο γεμάτο βούρκο, για να μη χάσει το μύρο την ευωδία του, με τον ίδιο τρόπο και ο προφήτης, έχοντας τον λόγο που είναι πολυτιμότερος από το μύρο, επειδή βλέπει τους ανθρώπους βουτηγμένους στον βούρκο της αμαρτίας, διστάζει να σπείρει τον λόγο. Γι' αυτόν τον λόγο, τούτο γίνεται μέσα στα σπλάχνα του σαν φωτιά που καίει, και παραλύει από παντού, και δεν μπορούσε να το αντέξει. Διότι του έλεγε ο Θεός: Στάλθηκες για να κηρύξεις· γιατί σιωπάς; Στάλθηκες για να σπείρεις· γιατί κρατάς τον σπόρο; Σπείρε χωρίς διακρίσεις αυτό που σου εμπιστεύθηκα, σπείρε και στα αγκάθια, σπείρε και στα πετρώδη εδάφη, σπείρε και στην καλή γη. Εσύ έχεις χρέος να σπείρεις, και η γη να καρποφορήσει. Εάν φυτρώσουν αγκάθια και πνίξουν τον σπόρο, εσύ δεν θα είσαι υπαίτιος· εάν η καλή γη καρποφορήσει, θα αποδώσει και τον σπόρο της καλής γης. Δούλος είσαι· σου εμπιστεύθηκα το αργύριο· δώσε το στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν έλθω, θα το ζητήσω πίσω από τους τραπεζίτες. Εάν μου προσφέρουν το διπλάσιο από αυτό που τους εμπιστεύθηκα, θα τους ανυψώσω από τα μικρά στα μεγάλα, από τα γήινα στα πνευματικά. Εάν όμως, ενώ έχουν δεχθεί τον σπόρο, δεν προετοιμάσουν τους εαυτούς τους ώστε να γίνουν άξιοι της καρποφορίας, αλλά αφεθούν στις μέριμνες του κόσμου, οι οποίες είναι τα αγκάθια, τότε θα γίνουν άξιοι του πυρός.

Για ποιον λόγο και γιατί; Για να μη ζητά πλέον ο Θεός τον λόγο από εμάς, αλλά από εκείνους. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Ίδιος, όταν εγκαλούσε εκείνον που δεν εργάστηκε καθόλου με το τάλαντο: «Έπρεπε, λοιπόν», λέει, «να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες· και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα τα ζητούσα πίσω με τον τόκο». Ας υπακούσουμε, λοιπόν, σε Αυτόν που μας προτρέπει αυτά, ώστε να αποφύγουμε και εμείς την τιμωρία. Διότι, βεβαίως, δεν μπορούμε να ξεγελάσουμε τον Θεό, όπως κάνουμε με τους ανθρώπους, Εκείνον που ερευνά τις καρδιές, φέρνει τα πάντα στο φως, και μας καθιστά παντού υπεύθυνους για τη σωτηρία των παιδιών μας. Διότι, αν εκείνος που δεν κατέθεσε τα χρήματα υπέστη τόσο μεγάλη τιμωρία, τι θα πάθει αυτός που εμποδίζει ακόμη και εκείνους που θέλουν να τα καταθέσουν; Διότι, ακόμη και αν τα παιδιά δεν κατακυλιστούν στις βιοτικές μέριμνες εξαιτίας των δικών μας συμβουλών, αλλά υπομείνουν γενναία την επίθεση και καταφύγουν πάλι στα όρη (στη μοναχική ζωή), η ίδια κόλαση θα περιμένει αυτούς που θέλησαν να τα εμποδίσουν. Όπως ακριβώς εκείνος που καθοδηγεί κάποιον προς τη φιλοσοφία (τον πνευματικό βίο), είτε τον πείσει είτε δεν τον πείσει, λαμβάνει πλήρη τον μισθό του (επειδή έπραξε καθετί που εξαρτιόταν από αυτόν), έτσι και εκείνος που θέλησε να διαφθείρει κάποιον, είτε τον παρασύρει είτε όχι, θα υποστεί την ίδια τιμωρία· διότι και αυτός ολοκλήρωσε το έργο που του αναλογούσε. Επομένως, ακόμη και αν δεν καταφέρετε καθόλου να παγιδεύσετε και να καταρρίψετε τα γενναία φρονήματα των παιδιών, και μόνο για την απόπειρά σας θα υποστείτε τόσο μεγάλη τιμωρία, όση θα υφίσταντο και εκείνοι που πραγματικά τα γκρέμισαν από εκεί.

Όπως η θύρα στρέφεται πάνω στον μεντεσέ της, έτσι και ο οκνηρός πάνω στο κρεβάτι του. Όταν ο οκνηρός κρύψει το χέρι του στον κόρφο του, δεν μπορεί ούτε στο στόμα του να το φέρει. Οι οδοί του καταφρονητή οδηγούν στην απώλεια. Με την οκνηρία ταπεινώνεται η υπόληψη, και με την αργία των χεριών στενάζει η οικία. Μη γίνεσαι γρήγορος στη γλώσσα, αλλά νωθρός και χαλαρός στα έργα σου. Πολλή κακία δίδαξε η αργία. Πλησιάζοντας δε και εκείνος που είχε λάβει το ένα τάλαντο, είπε: «Κύριε, σε γνώριζα ότι είσαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζεις εκεί όπου δεν έσπειρες, και συνάγεις από εκεί όπου δεν σκόρπισες· και επειδή φοβήθηκα, πήγα και έκρυψα το τάλαντό σου μέσα στη γη. Δες, έχεις το δικό σου». Αποκρινόμενος ο κύριός του, του είπε: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, εφόσον γνώριζες ότι είμαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζω εκεί όπου δεν έσπειρα, και συνάγω από εκεί όπου δεν σκόρπισα· έπρεπε λοιπόν να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, και όταν θα επέστρεφα εγώ, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο. Πάρτε, λοιπόν, από αυτόν το τάλαντο, και δώστε το σε εκείνον που έχει τα δέκα τάλαντα. Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί και θα του περισσεύσει· από εκείνον όμως που δεν έχει, και αυτό που έχει θα του αφαιρεθεί. Και τον άχρηστο δούλο πετάξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι».

Διότι δεν παρακινήθηκα να μιλήσω για χάρη της δόξας ή της επίδειξης —μάρτυρας είναι ο Θεός—, αλλά από ζήλο για την αλήθεια· επειδή αυτόν και μόνο έχω αποκτήσει ως ελπίδα σωτηρίας, και με αυτόν ελπίζω και εύχομαι να προϋπαντήσω τον Δεσπότη Χριστό, προσφέροντάς Του αυτόν ώστε να γίνει εξιλαστήριο για τα άτοπα σφάλματά μου. Διότι εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα από τον κύριό του, αφού κέρδισε άλλα πέντε τα προσέφερε, καθώς και εκείνος που έλαβε τα δύο προσέφερε άλλα δύο ισάριθμα· ενώ εκείνος που έλαβε το ένα, αφού το έθαψε και το προσέφερε άκαρπο, χαρακτηρίστηκε «πονηρός δούλος» και καταδικάστηκε στο εξώτερο σκότος. Επειδή φοβάμαι ακριβώς μήπως πάθω το ίδιο, υπακούω στο δεσποτικό πρόσταγμα και καταθέτω σε εσάς, τους φρόνιμους τραπεζίτες, το τάλαντο του λόγου που μου έχει δοθεί από Αυτόν, ώστε, όταν έλθει ο Κύριός μου, να το βρει πολλαπλασιασμένο να αποφέρει τόκο ψυχών, και, αφού με βρει πιστό δούλο, να με εισαγάγει στην τόσο ποθητή σε εμένα γλυκύτατη χαρά Του. Δώστε μου, λοιπόν, αυτί πρόθυμο να ακούσει και, αφού ανοίξετε διάπλατα τις τράπεζες των καρδιών σας, δεχθείτε τον λόγο μου και διακρίνετε ειλικρινά τη δύναμη των όσων λέγονται. —Συνέταξα δε αυτόν τον δεύτερο λόγο περί των εικόνων, διότι κάποια από τα τέκνα της Εκκλησίας με προέτρεψαν να το κάνω, επειδή ο πρώτος λόγος δεν ήταν ιδιαίτερα ευκολονόητος από τους πολλούς.

Και συγχρόνως κρίνοντας και θεωρώντας τον εαυτό μου ανάξιο εκείνης της δωρεάς και της χάρης, ας γινόταν τουλάχιστον, εφόσον δεν είμαι άξιος εκείνου του μακαρισμού, να μην είμαι ούτε άξιος να είμαι άθλιος και να ταλαιπωρούμαι, ούτε να έχω την αντίθετη μοίρα και το αντίθετο φρόνημα εκείνου του πονηρού και κακούργου δούλου, ο οποίος εξαιτίας της μεγάλης του ραθυμίας και ακρασίας θεωρεί ότι αργεί η έλευση του κυρίου του, και γίνεται βαρύς και ανυπόφορος στους συνδούλους του, και συναναστρέφεται με όσους μεθούν· τον οποίο, όταν θα έλθει ο κύριός του ξαφνικά και απροσδόκητα, θα τον διχοτομήσει και θα τον συγκαταλέξει με τους υποκριτές. Ούτε να έχω τη μοίρα εκείνου που του εμπιστεύθηκαν το τάλαντο και το έθαψε και το έκρυψε κάτω από τη γη· και γι' αυτό κατηγορήθηκε πικρά, και όχι μόνο του ζητήθηκε ο τόκος και το πολλαπλάσιο, αλλά έχασε και το κεφάλαιο, και στάλθηκε στο εξώτερο σκοτάδι. Είθε να μην πιαστώ σε αυτά τα σφάλματα και τεθώ ως παράδειγμα προς αποφυγήν στους πολλούς, και θεωρηθώ αιτία για να κουνούν το κεφάλι τους όσοι με βλέπουν, ελεγχόμενος κάποτε και καταδικαζόμενος από Εκείνον που γνωρίζει τα πάντα και εξετάζει τα δικά μας, και αφού οδηγηθώ κάτω από μαστίγια, να πληρώσω το βαρύ τίμημα για τις ανόσιες πράξεις μου, προκειμένου όσοι συλληφθούν ως υπόδικοι για παρόμοια σφάλματα να σωφρονιστούν από το δικό μου πάθημα και να επιδεχθούν διόρθωση.

Τρίτον, την ενοίκηση της Αγίας Τριάδος μέσα μας, από την οποία πηγάζουν οι φωτοχυσίες του Πνεύματος, οι οποίες γίνονται προς το συμφέρον του καθενός από εκείνους που καθαίρονται, για τη φανέρωση των μυστηρίων της βασιλείας των ουρανών και την ανακάλυψη των κρυμμένων θησαυρών του Θεού μέσα στην ψυχή. Τέταρτον, την επικείμενη ανάγκη για καθέναν που έλαβε το τάλαντο του λόγου της γνώσεως, εξαιτίας της απειλής του Θεού, η οποία λέει: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα απαιτούσα το δικό μου μαζί με τον τόκο». Εξαιτίας αυτής, άλλωστε, και ο Δαβίδ, έχοντας μεγάλο φόβο, έλεγε: «Ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου, Κύριε, εσύ το γνωρίζεις. Τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα· δεν έκρυψα το έλεός σου και την αλήθεια σου από την πολυπληθή σύναξη».

ξστ΄. Όταν αυτός που εργάζεται το μέλι των αρετών μέσα στην ησυχία, ανυψωθεί πάνω από την ταπεινότητα της σάρκας μέσω των αγώνων της κατά Θεόν φιλοσοφίας, και οι δυνάμεις της ψυχής του επανέλθουν στη φυσική τους κατάσταση μέσα από το ταπεινό φρόνημα, και δεχθεί μέσα του τις ακτίνες του Πνεύματος, αφού καθαρίσει την καρδιά του με δάκρυα και ντυθεί την αφθαρσία της ζωοποιού νεκρώσεως του Χριστού, και υποδεχθεί και ο ίδιος τον Παράκλητο με πύρινη γλώσσα, καθήμενος στο υπερώο της ησυχίας, τότε οφείλει να λαλεί με παρρησία τα μεγαλεία του Θεού, και να ευαγγελίζεται τη δικαιοσύνη Του σε μεγάλη εκκλησία, καθώς έχει δεχθεί τον νόμο του Πνεύματος στα κατάβαθά του· ώστε να μη ριφθεί στο αιώνιο πυρ, όπως εκείνος ο πονηρός δούλος, ο οποίος έκρυψε το τάλαντο του κυρίου του. Διότι έτσι και ο Δαβίδ, αφού απένιψε την αμαρτία μέσω της μετανοίας, και έλαβε ξανά το προφητικό χάρισμα, μη δυνάμενος να κρύψει την ευεργεσία, έλεγε προς τον Θεό: «Ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου· Κύριε, εσύ το γνωρίζεις· τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα στην καρδιά μου· την αλήθειά σου και το σωτήριό σου ομολόγησα· δεν έκρυψα το έλεός σου και την αλήθειά σου από μεγάλη σύναξη.» ξζ΄.

Αλλά όμως και αυτό το γνωρίζω πάρα πολύ καλά, ότι ο Θεός και γι' αυτά θα ζητήσει λογαριασμό κατά την ημέρα της κρίσεως. Ποιος μας το βεβαιώνει; Το παράδειγμα εκείνου του οκνηρού δούλου, ο οποίος είχε το ένα τάλαντο και το έθαψε στη γη, ο οποίος καταδικάστηκε, όχι διότι έκανε κάποια αμαρτία ή αδικία ως προς αυτό (διότι εκείνο που του δόθηκε, το επέστρεψε πάλι ολόκληρο, όπως λέγει ο Μέγας Βασίλειος στο προοίμιο των Κατά πλάτος Όρων)· αλλά επειδή, ενώ μπορούσε να το αυξήσει, αμέλησε και δεν το αύξησε. Έπρεπε, λέει, να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, «και εγώ ερχόμενος θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο». Μας το βεβαιώνει και το παράδειγμα των πέντε μωρών παρθένων, οι οποίες κατακρίθηκαν όχι για τίποτε άλλο, παρά μόνο για την έλλειψη του ελαίου.

Διότι, αν και από παιδί υπήρχε μέσα μου η μέριμνα, που μεγάλωνε μαζί μου και με συνόδευε, να ζω απαλλαγμένος από τις βιοτικές υποθέσεις και τους θορύβους, με ησυχία, και να εξετάζω τα του εαυτού μου —γιατί πρέπει, αρχίζοντας να γράφω προς την οσιότητά σας, να πω την αλήθεια—, αν και οι τιμές των βασιλικών αξιωμάτων προσέλκυαν την ορμή μου και με εξανάγκαζαν να στραφώ σε άλλες ενασχολήσεις, ωστόσο ποτέ δεν μου ήρθε τέτοιο θάρρος ώστε να αντέξω να αναλάβω το αξίωμα της αρχιερωσύνης. Διότι ήταν, ήταν για μένα πάντοτε σεβαστό και φοβερό, και μάλιστα καθώς θυμόμουν τον κορυφαίο των αποστόλων, τον Πέτρο. Αυτός, αφού έδειξε πολλά τεκμήρια της πίστεως προς τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον αληθινό Θεό μας, και αφού έδωσε από παντού πολλές αποδείξεις της αγάπης του προς Αυτόν, αξιώθηκε από τον Δάσκαλο να αναλάβει την ποιμαντική λειτουργία, σαν ένα επιστέγασμα όσων είχε ήδη πράξει και ολοκληρώσει καλώς. Αλλά βέβαια γνωρίζω και τον δούλο που του εμπιστεύτηκαν το τάλαντο και από φόβο για την αυστηρότητα του κυρίου του το έκρυψε, μήπως τυχόν αυτό που του εμπιστεύτηκαν χαθεί ή του το αρπάξουν, και ο οποίος, επειδή δεν επέστρεψε το τάλαντο πολλαπλασιασμένο σε εκείνον που του το έδωσε, του ζητήθηκαν ευθύνες και υπέστη ως καταδίκη το πυρ και τη γέεννα.

Αλλά ίσως πεις: Επειδή πρόκειται να πεις τα ίδια που γνωρίζουμε και τα οποία μας διδάσκουν οι θείες Γραφές, μας αρκούν αυτές εντελώς, και για ποιο λόγο θέλεις πάλι και εσύ να γράφεις και να διδάσκεις τα ίδια; Αλλά άκουσε την αιτία, ή μάλλον τις αιτίες και τον τρόπο για τον οποίο παρακινήθηκα να το κάνω αυτό, όχι από τον εαυτό μου, αλλά κινούμενος από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Μάθε, λοιπόν, ότι πρώτα από όλα το κάνω αυτό για να μην κατακριθώ σαν τον πονηρό δούλο που έκρυψε το τάλαντο του κυρίου του και να ακούσω και εγώ από τον Δεσπότη, όταν θα ζητήσει λογαριασμό από εμένα κατά την ημέρα της κρίσεως: Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, έπρεπε να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, και εγώ όταν ερχόμουν θα τα ζητούσα πίσω με τον τόκο. Δεύτερον, επειδή ως πατέρας επιθυμώ να αφήσω αυτά σε σένα ως προίκα και κληρονομιά, σε ένα γνήσιο και πολυαγαπημένο μου γιο, ώστε να μην τα θεωρήσεις ότι προέρχονται από άλλους προγόνους ή παππούδες και προπάππους, αλλά ότι από εκείνους έφτασαν πρώτα σε εμάς μέσω διαδοχής, και να τα θεωρήσεις και να τα αποδεχθείς ως δικά μας από εκείνους, και λαμβάνοντάς τα ως πατρική κληρονομιά, σαν ευγνώμων γιος, θα τρέφεις μεγαλύτερη και αρμόζουσα αγάπη προς εμάς.

Κατήχηση ΛΒ΄. Περί του να υπομένουμε με ευχαριστία τα λυπηρά της κατά Χριστόν ζωής μας. Πατέρες μου και αδελφοί και τέκνα, βλέποντας τις δικές μου πράξεις, ότι είναι πονηρές, γνωρίζω ότι σε τίποτα δεν θα ωφελήσει ο αδύναμος λόγος μου που απευθύνεται σε εσάς. Αλλά για να μην ακούσω το «πονηρέ και οκνηρέ δούλε, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες», όπως λέγεται στα Ευαγγέλια, γι' αυτό σπεύδω, λαμβάνοντας ως βοήθεια την ευχή του πατέρα μου και δικού σας πατέρα, να σας μιλήσω και να σας υπενθυμίσω τα δέοντα, και πιστεύω ότι με την καλή σας προθυμία και προαίρεση προς τις εντολές του Θεού, θα αποδείξετε χρήσιμο ακόμη και το δικό μου άχρηστο έργο.

Κατήχηση ΡΚΕ΄. Περί υπακοής και του να δείχνουμε προθυμία σε κάθε διακονία με πίστη και με καθαρή καρδιά. Αδελφοί και πατέρες, επειδή φοβάμαι την καταδίκη εκείνου που έκρυψε το τάλαντο στη γη, προς τον οποίο λέει ο Κύριος: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα επέστρεφα, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο», αναγκαστικά διατυπώνω αυτά τα λίγα λόγια. Σε εσάς, λοιπόν, τους καλούς τραπεζίτες εναπόκειται να κάνετε πράξη τα λεγόμενα, τα οποία βέβαια, με τη χάρη του Θεού, και τα κάνατε και τα κάνετε πράξη μέσω της αγαθής σας υποταγής. Ωστόσο, υπάρχουν ανάμεσά σας μερικοί, οι οποίοι όχι μόνο δεν αυξάνουν αυτό που τους δόθηκε, αλλά και αυτό που έχουν κοντεύουν να το χάσουν.

«Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, ήξερες ότι θερίζω όπου δεν έσπειρα, και συνάζω από εκεί όπου δεν σκόρπισα· έπρεπε λοιπόν να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, και όταν θα ερχόμουν εγώ, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο. Πάρτε λοιπόν από αυτόν το τάλαντο και δώστε το σε εκείνον που έχει τα δέκα τάλαντα. Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί και θα έχει περίσσευμα· ενώ από αυτόν που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί και εκείνο που έχει. Και τον άχρηστο δούλο ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι το κλάμα και το τρίξιμο των δοντιών.» Εκείνοι, βέβαια, που εργάστηκαν με αυτά που τους δόθηκαν, επαινούνται από τον κύριο ομοίως και οι δύο. Ο καθένας τους ακούει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ»· ως αγαθό εδώ εννοούμε οπωσδήποτε τον φιλάνθρωπο, τον γενναιόδωρο, ο οποίος απλώνει τη δική του αγαθότητα και στους πλησίον του· επειδή δε αποδείχθηκαν πιστοί στα λίγα, εγκαθίστανται υπεύθυνοι σε πολλά.