Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:29

Μην ολιγοψυχείς, λοιπόν, εάν δεν λάβεις ταχέως το αίτημά σου. Διότι, εάν ο αγαθός Δεσπότης γνώριζε ότι, λαμβάνοντας γρήγορα τη χάρη, δεν θα την έχανες, θα ήταν έτοιμος να σου την παράσχει ακόμη και πριν την ζητήσεις. Τώρα όμως το πράττει αυτό επειδή προνοεί για εσένα. Διότι, εάν εκείνος που έλαβε το τάλαντο και το διαφύλαξε ακέραιο, κατακρίθηκε επειδή δεν το αξιοποίησε· πόσο μάλλον θα κατακριθεί εκείνος που το έχασε; Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, είτε ταχύτερα είτε βραδύτερα λάβουμε τη χάρη, ας παραμείνουμε ευχαριστώντας τον Κύριο· διότι όλα όσα πράττει ο Δεσπότης, τα οικονομεί υπέρ της δικής μας σωτηρίας· αρκεί μόνον εμείς να μην ολιγοψυχήσουμε και παύσουμε να αιτούμαστε.

Από τον μεν αμαρτωλό λαό ο Κύριος θα αφαιρέσει τον ισχυρό και την ισχυρή, σε εκείνον δε που πράττει το δίκαιο δίνει ισχύ. Διότι σε καθέναν που έχει, θα δοθεί. Και αφού ενδυναμωθεί για την τέλεση των αγαθών έργων, γίνεται άξιος της ευλογίας που προέρχεται από τον Θεό. Φαίνεται δε ότι η τελειότερη από τις ευλογίες είναι η ειρήνη, η οποία αποτελεί μια ευστάθεια του ηγεμονικού μέρους της ψυχής· ώστε ο ειρηνικός άνθρωπος να χαρακτηρίζεται από την ηρεμία του ήθους του· εκείνος δε που πολεμείται από τα πάθη δεν έχει γίνει ακόμη μέτοχος της ειρήνης του Θεού, την οποία ο Κύριος έδωσε στους μαθητές Του, και η οποία, υπερέχουσα κάθε νου, θα φρουρήσει τις ψυχές των αξίων. Αυτήν εύχεται και ο Απόστολος στις Εκκλησίες, λέγοντας: Χάρις σε εσάς και ειρήνη ας πληθυνθεί. Είθε, λοιπόν, εμείς, αφού αγωνιστούμε καλά και καταστρέψουμε το φρόνημα της σάρκας, το οποίο είναι έχθρα προς τον Θεό, όταν η ψυχή περιέλθει σε γαλήνια και ακύμαντη κατάσταση, να αναδειχθούμε υιοί της ειρήνης και να μετάσχουμε στην ευλογία του Θεού εν ειρήνη, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Κεφάλαιο Δʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου. Και μετά από λίγα: Διότι σε καθέναν που έχει θα δοθεί και θα του περισσέψει· ενώ από εκείνον που δεν έχει, και αυτό που έχει θα του αφαιρεθεί. ΛΟΥΚΑΣ. Εάν λοιπόν στον άδικο μαμμωνά δεν αποδειχθήκατε πιστοί, το αληθινό ποιος θα σας το εμπιστευθεί; Και εάν στο ξένο δεν αποδειχθήκατε πιστοί, το δικό σας ποιος θα σας το δώσει;

Κεφάλαιο 4. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Επειδή σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα του περισσέψει· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή, αν και βλέπουν, δεν βλέπουν, και αν και ακούν, δεν ακούν ούτε κατανοούν. Και εκπληρώνεται σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα... Διότι συμβαίνει όπως με έναν άνθρωπο που, αναχωρώντας για ταξίδι, κάλεσε τους δούλους του και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, και σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με τη δική του ικανότητα, και αναχώρησε αμέσως. Τότε, εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα πήγε, εργάστηκε με αυτά και απέφερε άλλα πέντε τάλαντα. Ομοίως και εκείνος με τα δύο κέρδισε άλλα δύο. Και μετά από λίγα: Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί· ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Και τον άχρηστο δούλο εκδιώξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Διότι με το θέλημα του Θεού αναδεικνύεται μακάριος εκείνος ο άνθρωπος, τον οποίο θα καταστήσει ο κύριός του υπεύθυνο για τη διακονία των συνδούλων του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό, χωρίς να σκέπτεται και να λέει στην καρδιά του: Καθυστερεί ο κύριός μου να έλθει. [Και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, τρώγοντας και πίνοντας μαζί με πόρνες και μέθυσους. Και θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ώρα που δεν τον περιμένει, και σε ημέρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει, και θα θέσει το άπιστο μέρος του μαζί με τους υποκριτές.] Εάν όμως κάποιος από τους παρισταμένους, παρότι μπορεί να διαχειριστεί την αγνωμοσύνη των ανθρώπων, διστάζει, φροντίζοντας μόνο για τη δική του ανάπαυση, ας περιμένει και αυτός να ακούσει: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ όταν θα ερχόμουν θα εισέπραττα το δικό μου· εκβάλετε τον άχρηστο δούλο στο εξώτερο σκοτάδι». Και πολύ σωστά. Διότι είναι δικό σου χρέος (λέγει), άνθρωπε, να καταθέσεις τους λόγους μου σαν αργύριο στους τραπεζίτες και να τους δοκιμάσεις σαν χρήματα. Το πλήθος λοιπόν των πιστών πρέπει να υπακούει σε έναν, ώστε με αυτόν τον τρόπο να μπορέσει να παραμένει σε ομόνοια. Διότι αυτό που καταλήγει στην αρχή μίας εξουσίας, κατά την εικόνα της μοναρχίας, κάνει εκείνους που υποτάσσονται να απολαμβάνουν την ειρήνη χάριν της ευταξίας, ενώ το να είναι όλοι φίλαρχοι και να μη θέλουν να υποταχθούν σε έναν μόνο 〈...〉 και εξαιτίας της διαιρέσεως οπωσδήποτε πρόκειται και να πέσουν.

Μτ 25, 14-30. 〈Άνθρωπος〉 οικοδεσπότης είναι ο δημιουργός και κύριος του σύμπαντος αυτού. Με την αποδημία ο λόγος της παραβολής παρομοιάζει είτε την ανάβαση του Χριστού στους ουρανούς είτε το αόρατο και απρόσιτο της θείας φύσης. Ως 〈υπάρχοντα〉 του Θεού πρέπει να νοηθούν εκείνοι που σε κάθε χώρα και πόλη έχουν πιστέψει σε αυτόν. 〈Δούλους〉 του αποκαλεί αυτούς τους οποίους κατά καιρούς ο Χριστός στεφανώνει με το καύχημα της ιερωσύνης· διότι ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «κανείς δεν παίρνει από μόνος του την τιμή, αλλά αυτός που καλείται από τον Θεό». Σε αυτούς παραδίδει εκείνους που έχουν υπαχθεί σε αυτόν, δίνοντας στον καθένα πνευματικό χάρισμα, ανάλογα με τη διάθεση και την ικανότητά του. Αυτή λέμε ότι είναι η διανομή των 〈ταλάντων〉, τα οποία δεν χορηγούνται σε ίσο μέτρο στους υπηρέτες εξαιτίας της διαφορετικότητας της διανοίας. Και 〈ευθύς〉, λέει, έφυγαν και εργάστηκαν, όπου το 〈ευθύς〉 εδώ μας υποδηλώνει ότι πρέπει κανείς να εκτελεί τα έργα του Θεού χωρίς καμία καθυστέρηση. Εκείνοι όμως που κυριαρχούνται από οκνηρία και αργία θα βρεθούν στα έσχατα δεινά. Διότι, λέει, έθαψε το τάλαντο που του δόθηκε στη γη, δηλαδή διατήρησε το χάρισμα στον εαυτό του ανενεργό και ανωφελές για τους άλλους. Γι' αυτό, λοιπόν, αφαιρείται από 〈αυτόν το τάλαντο〉 και 〈θα δοθεί〉 σε εκείνον που πλουτίζει· διότι το Πνεύμα και η δωρεά των θείων χαρισμάτων θα απομακρυνθούν από τέτοιους ανθρώπους, ενώ σε εκείνους που εργάστηκαν φιλότιμα θα υπάρξει πλουσιότερη η χορηγία των χαρισμάτων.

Κάποιος οικοδεσπότης βρισκόταν σε μια χώρα και είχε δύο δούλους και τρία ζευγάρια βόδια. Και έδωσε στον έναν δύο ζευγάρια βόδια, ενώ στον άλλον ένα, και τους είπε: Πηγαίνετε και εργαστείτε, έως ότου έρθω σε εσάς. Και πηγαίνοντας εκείνος που είχε λάβει τα δύο ζευγάρια, εργάστηκε με τα βόδια, και ο άνθρωπος πλούτισε πάρα πολύ, και έθρεψε τα βόδια με θαυμαστό τρόπο. Εκείνος όμως που πήρε το ένα ζευγάρι, πηγαίνοντας, έδεσε τα βόδια στη φάτνη, χωρίς να τους βάλει απολύτως καμία τροφή, και ξαπλώνοντας κοιμήθηκε. Έπειτα έρχεται ο κύριος εκείνων των δούλων για να δει τα έργα τους. Και βλέποντας την εργασία και τα κέρδη εκείνου που είχε λάβει τα δύο ζευγάρια, τον ευλόγησε. Μετά από αυτά, πηγαίνει και στον άλλο δούλο, και τον βρίσκει να κοιμάται, και τα βόδια δεμένα στη φάτνη να σβήνουν από την πείνα και τη δίψα. Και βλέποντας ο κύριός του ότι ο δούλος δεν εργάστηκε καθόλου, αλλά και ότι τα βόδια σβήνουν, είπε μέσα του: Εάν αφήσω τα βόδια μου σε αυτόν τον οκνηρό δούλο, θα τα καταστρέψει. Θα του αφαιρέσω λοιπόν τα βόδια μου και θα τα δώσω σε εκείνον που εργάστηκε καλά και επιμελείται το έργο του. Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί και θα του περισσεύσει, ενώ από εκείνον που δεν έχει, και αυτό που νομίζει ότι έχει, θα του αφαιρεθεί. Και πάλι ο Κύριος λέει: Εγώ μεν, επειδή είμαι αγαθός, τον κάλεσα και του έδωσα, ώστε, εργαζόμενος το αγαθό, να αποκτήσει την αιώνια ζωή. Αυτός όμως με περιφρόνησε, γι' αυτό και αυτός θα ατιμαστεί.

Εάν όμως λεχθεί: 〈κάθε αρσενικό δικό τους〉, ο λόγος εισάγει μεγάλη φιλανθρωπία· με την έννοια ότι οι ίδιοι που αμάρτησαν δεν πρόκειται να αφανιστούν ούτε εξ ολοκλήρου να 〈απολεσθούν〉, αλλά με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνονται τα γεννήματά τους, δηλαδή οι πονηροί λογισμοί που γέννησε η ψυχή τους· διότι αναφέρει ότι πρόκειται να γίνει αφανισμός αυτών.⌝ Πάλι δε, αντί του: 〈πρόσθεσε κακά στους ένδοξους της γης〉, ⌜τη λέξη 〈κακά〉 δεν τη βρήκαμε ούτε στους υπόλοιπους ερμηνευτές ούτε στην εβραϊκή ανάγνωση· σύμφωνα με όλους τους ερμηνευτές αναφέρεται 〈πρόσθεσας στο έθνος στο οποίο δοξάστηκες〉. Εφόσον δε όλοι συμφώνως ερμήνευσαν με αυτόν τον τρόπο, έπεται ότι πρέπει εμείς να κατανοήσουμε τι 〈πρόσθεσε〉 στο έθνος· το οποίο θα κατανοήσουμε από τον σωτήριο λόγο που αναφέρει: «σε καθέναν που έχει θα του δοθεί και θα του περισσεύσει».

Αυτό θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει και στην περίπτωση του αμπελώνα, αυτό και στην περίπτωση των πέντε και των δύο ταλάντων, αλλά και του ενός· διότι τους μεν τους αποδέχθηκε και τους εμπιστεύθηκε περισσότερα, ενώ τον άλλον διέταξε, αφού δεθεί, να ριφθεί έξω, στο εξώτερο σκοτάδι.

Διότι, εάν τα θάψω μέσα στον νου μου και τα φυλάξω διαρκώς χωρίς να τα μεταδίδω σε κανέναν, ελαττώνεται το κέρδος μου, μειώνεται η περιουσία μου· εάν όμως τα φανερώσω σε όλους, και κάνω πολλούς συμμέτοχους και κοινωνούς σε όλα όσα εγώ ο ίδιος γνωρίζω, αυξάνεται ο πνευματικός μου πλούτος. Και ότι αυτά έτσι έχουν, και ότι εκείνος που μεταδίδει στους άλλους αυξάνει την παρακαταθήκη, ενώ εκείνος που την αποκρύπτει ζημιώνει όλη την εργασία, μάρτυρες είναι εκείνοι στους οποίους εμπιστεύθηκαν τα τάλαντα, εκείνος με τα πέντε, και εκείνος με τα δύο, και εκείνος με το ένα. Διότι οι μεν πρώτοι παρέδωσαν διπλάσια όσα τους εμπιστεύθηκαν, και γι' αυτό τιμήθηκαν· ο άλλος όμως, επειδή το φύλαξε στον εαυτό του και δεν το μετέδωσε σε κανέναν, και δεν μπόρεσε να το διπλασιάσει, γι' αυτό τιμωρήθηκε. Ακούγοντας, λοιπόν, όλοι μας αυτά, και φοβούμενοι την από εκεί τιμωρία, όποιο αγαθό κι αν έχουμε ας το προσφέρουμε στους αδελφούς μας, και ας το καταθέσουμε στο μέσο για όλους, και ας μην το αποκρύπτουμε. Διότι, όταν μεταδίδουμε στους άλλους, τότε πλουτίζουμε εμείς οι ίδιοι περισσότερο· όταν κάνουμε πολλούς κοινωνούς της πνευματικής μας εργασίας, τότε αυξάνουμε τη δική μας περιουσία. Αλλά νομίζεις ότι ελαττώνεται η δόξα σου, όταν γνωρίζεις μαζί με πολλούς αυτά που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις μόνος σου;

Ο έπαινος των επευφημιών σας εδώ καθιστά τον ομιλητή λαμπρό, η ευλάβεια όμως της ψυχής σας δίνει πολλή παρρησία σε αυτόν που σας δίδαξε ενώπιον του βήματος του Χριστού. Ώστε, αν κάποιος από τους ομιλητές επιθυμεί κάτι, ας μην επιθυμεί τα χειροκροτήματα, αλλά την ωφέλεια των ακροατών. Το να παραμελεί κανείς τους αδελφούς του δεν είναι κάποιο τυχαίο κακό, αλλά επιφέρει την έσχατη κόλαση και αναπότρεπτη τιμωρία· και αυτό το φανέρωσε εκείνος που έθαψε το τάλαντο. Διότι εκείνος δεν κατηγορήθηκε για τίποτε σχετικά με την προσωπική του ζωή· ούτε αποδείχθηκε κακός ως προς την ίδια την παρακαταθήκη· την επέστρεψε, άλλωστε, ακέραιη· αποδείχθηκε, όμως, κακός ως προς την αξιοποίηση της παρακαταθήκης. Επειδή δεν διπλασίασε αυτό που του εμπιστεύθηκαν, γι' αυτό και τιμωρήθηκε. Από αυτό είναι φανερό ότι, ακόμη κι αν εμείς είμαστε ενάρετοι και συγκροτημένοι, ακόμη κι αν έχουμε μεγάλη επιθυμία να ακούμε τις θείες Γραφές, αυτό δεν αρκεί για τη σωτηρία μας. Διότι πρέπει να διπλασιάσουμε την παρακαταθήκη, και αυτή γίνεται διπλή, όταν παράλληλα με τη δική μας σωτηρία, αναλαμβάνουμε και τη φροντίδα των άλλων.

Διότι, εάν ο δούλος που έλαβε το τάλαντο και το διαφύλαξε ακέραιο, κατακρίθηκε επειδή δεν το αξιοποίησε, πόσο μάλλον θα κατακριθεί εκείνος που το απώλεσε;

Και μακάρι αυτό μόνο να ήταν το φοβερό, ότι δηλαδή ξόδευαν τα παρόντα αγαθά μάταια, άσκοπα και χωρίς καμία αναγκαιότητα· αν και ακόμη και αυτό δεν είναι απαλλαγμένο από ενοχή και κατηγορία. Διότι, όταν τα χρήματα που μας έδωσε ο Θεός για την τροφή του σώματος και για την ανακούφιση όσων έχουν ανάγκη, εμείς τα καταναλώνουμε σε ακολασία, αλαζονεία και έσχατη ραθυμία, δεν θα μείνει χωρίς ευθύνη για εμάς αυτή η χείριστη δαπάνη, αλλά οπωσδήποτε θα δώσουμε λόγο· και όσα έχουν ειπωθεί για την παραβολή των πέντε ταλάντων, και των δύο, και του ενός, ισχύουν εξίσου και για τα χρήματα, και για όλα τα υπόλοιπα. Αυτό λοιπόν που έλεγα είναι πως, ακόμη κι αν βρισκόμασταν εδώ άσκοπα και μάταια, ούτε και τότε δεν θα ήταν μια τέτοια πράξη χωρίς ευθύνη για εμάς· τώρα όμως, εκτός από αυτό, θα μας επιβληθεί και επιπλέον καταδίκη. Διότι εκείνος που ζει μέσα στην τρυφή και επιδίδεται στη μέθη, που τρέφει παράσιτους και κόλακες, και που σκάει από την κρεατοφαγία και την οινοποσία, είναι αναπόφευκτο να αμαρτάνει συχνά, τόσο ακούσια όσο και εκούσια, και κατά τον χρόνο της παραμονής του στον παρόντα τόπο, και μετά την αναχώρησή του από εκεί.

Όπως η θύρα στρέφεται πάνω στον μεντεσέ της, έτσι και ο οκνηρός πάνω στο κρεβάτι του. Όταν ο οκνηρός κρύψει το χέρι του στον κόρφο του, δεν μπορεί ούτε στο στόμα του να το φέρει. Οι οδοί του καταφρονητή οδηγούν στην απώλεια. Με την οκνηρία ταπεινώνεται η υπόληψη, και με την αργία των χεριών στενάζει η οικία. Μη γίνεσαι γρήγορος στη γλώσσα, αλλά νωθρός και χαλαρός στα έργα σου. Πολλή κακία δίδαξε η αργία. Πλησιάζοντας δε και εκείνος που είχε λάβει το ένα τάλαντο, είπε: «Κύριε, σε γνώριζα ότι είσαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζεις εκεί όπου δεν έσπειρες, και συνάγεις από εκεί όπου δεν σκόρπισες· και επειδή φοβήθηκα, πήγα και έκρυψα το τάλαντό σου μέσα στη γη. Δες, έχεις το δικό σου». Αποκρινόμενος ο κύριός του, του είπε: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, εφόσον γνώριζες ότι είμαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζω εκεί όπου δεν έσπειρα, και συνάγω από εκεί όπου δεν σκόρπισα· έπρεπε λοιπόν να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, και όταν θα επέστρεφα εγώ, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο. Πάρτε, λοιπόν, από αυτόν το τάλαντο, και δώστε το σε εκείνον που έχει τα δέκα τάλαντα. Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί και θα του περισσεύσει· από εκείνον όμως που δεν έχει, και αυτό που έχει θα του αφαιρεθεί. Και τον άχρηστο δούλο πετάξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι».

Διότι δεν παρακινήθηκα να μιλήσω για χάρη της δόξας ή της επίδειξης —μάρτυρας είναι ο Θεός—, αλλά από ζήλο για την αλήθεια· επειδή αυτόν και μόνο έχω αποκτήσει ως ελπίδα σωτηρίας, και με αυτόν ελπίζω και εύχομαι να προϋπαντήσω τον Δεσπότη Χριστό, προσφέροντάς Του αυτόν ώστε να γίνει εξιλαστήριο για τα άτοπα σφάλματά μου. Διότι εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα από τον κύριό του, αφού κέρδισε άλλα πέντε τα προσέφερε, καθώς και εκείνος που έλαβε τα δύο προσέφερε άλλα δύο ισάριθμα· ενώ εκείνος που έλαβε το ένα, αφού το έθαψε και το προσέφερε άκαρπο, χαρακτηρίστηκε «πονηρός δούλος» και καταδικάστηκε στο εξώτερο σκότος. Επειδή φοβάμαι ακριβώς μήπως πάθω το ίδιο, υπακούω στο δεσποτικό πρόσταγμα και καταθέτω σε εσάς, τους φρόνιμους τραπεζίτες, το τάλαντο του λόγου που μου έχει δοθεί από Αυτόν, ώστε, όταν έλθει ο Κύριός μου, να το βρει πολλαπλασιασμένο να αποφέρει τόκο ψυχών, και, αφού με βρει πιστό δούλο, να με εισαγάγει στην τόσο ποθητή σε εμένα γλυκύτατη χαρά Του. Δώστε μου, λοιπόν, αυτί πρόθυμο να ακούσει και, αφού ανοίξετε διάπλατα τις τράπεζες των καρδιών σας, δεχθείτε τον λόγο μου και διακρίνετε ειλικρινά τη δύναμη των όσων λέγονται. —Συνέταξα δε αυτόν τον δεύτερο λόγο περί των εικόνων, διότι κάποια από τα τέκνα της Εκκλησίας με προέτρεψαν να το κάνω, επειδή ο πρώτος λόγος δεν ήταν ιδιαίτερα ευκολονόητος από τους πολλούς.

Και συγχρόνως κρίνοντας και θεωρώντας τον εαυτό μου ανάξιο εκείνης της δωρεάς και της χάρης, ας γινόταν τουλάχιστον, εφόσον δεν είμαι άξιος εκείνου του μακαρισμού, να μην είμαι ούτε άξιος να είμαι άθλιος και να ταλαιπωρούμαι, ούτε να έχω την αντίθετη μοίρα και το αντίθετο φρόνημα εκείνου του πονηρού και κακούργου δούλου, ο οποίος εξαιτίας της μεγάλης του ραθυμίας και ακρασίας θεωρεί ότι αργεί η έλευση του κυρίου του, και γίνεται βαρύς και ανυπόφορος στους συνδούλους του, και συναναστρέφεται με όσους μεθούν· τον οποίο, όταν θα έλθει ο κύριός του ξαφνικά και απροσδόκητα, θα τον διχοτομήσει και θα τον συγκαταλέξει με τους υποκριτές. Ούτε να έχω τη μοίρα εκείνου που του εμπιστεύθηκαν το τάλαντο και το έθαψε και το έκρυψε κάτω από τη γη· και γι' αυτό κατηγορήθηκε πικρά, και όχι μόνο του ζητήθηκε ο τόκος και το πολλαπλάσιο, αλλά έχασε και το κεφάλαιο, και στάλθηκε στο εξώτερο σκοτάδι. Είθε να μην πιαστώ σε αυτά τα σφάλματα και τεθώ ως παράδειγμα προς αποφυγήν στους πολλούς, και θεωρηθώ αιτία για να κουνούν το κεφάλι τους όσοι με βλέπουν, ελεγχόμενος κάποτε και καταδικαζόμενος από Εκείνον που γνωρίζει τα πάντα και εξετάζει τα δικά μας, και αφού οδηγηθώ κάτω από μαστίγια, να πληρώσω το βαρύ τίμημα για τις ανόσιες πράξεις μου, προκειμένου όσοι συλληφθούν ως υπόδικοι για παρόμοια σφάλματα να σωφρονιστούν από το δικό μου πάθημα και να επιδεχθούν διόρθωση.

ξστ΄. Όταν αυτός που εργάζεται το μέλι των αρετών μέσα στην ησυχία, ανυψωθεί πάνω από την ταπεινότητα της σάρκας μέσω των αγώνων της κατά Θεόν φιλοσοφίας, και οι δυνάμεις της ψυχής του επανέλθουν στη φυσική τους κατάσταση μέσα από το ταπεινό φρόνημα, και δεχθεί μέσα του τις ακτίνες του Πνεύματος, αφού καθαρίσει την καρδιά του με δάκρυα και ντυθεί την αφθαρσία της ζωοποιού νεκρώσεως του Χριστού, και υποδεχθεί και ο ίδιος τον Παράκλητο με πύρινη γλώσσα, καθήμενος στο υπερώο της ησυχίας, τότε οφείλει να λαλεί με παρρησία τα μεγαλεία του Θεού, και να ευαγγελίζεται τη δικαιοσύνη Του σε μεγάλη εκκλησία, καθώς έχει δεχθεί τον νόμο του Πνεύματος στα κατάβαθά του· ώστε να μη ριφθεί στο αιώνιο πυρ, όπως εκείνος ο πονηρός δούλος, ο οποίος έκρυψε το τάλαντο του κυρίου του. Διότι έτσι και ο Δαβίδ, αφού απένιψε την αμαρτία μέσω της μετανοίας, και έλαβε ξανά το προφητικό χάρισμα, μη δυνάμενος να κρύψει την ευεργεσία, έλεγε προς τον Θεό: «Ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου· Κύριε, εσύ το γνωρίζεις· τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα στην καρδιά μου· την αλήθειά σου και το σωτήριό σου ομολόγησα· δεν έκρυψα το έλεός σου και την αλήθειά σου από μεγάλη σύναξη.» ξζ΄.

Διότι, αν και από παιδί υπήρχε μέσα μου η μέριμνα, που μεγάλωνε μαζί μου και με συνόδευε, να ζω απαλλαγμένος από τις βιοτικές υποθέσεις και τους θορύβους, με ησυχία, και να εξετάζω τα του εαυτού μου —γιατί πρέπει, αρχίζοντας να γράφω προς την οσιότητά σας, να πω την αλήθεια—, αν και οι τιμές των βασιλικών αξιωμάτων προσέλκυαν την ορμή μου και με εξανάγκαζαν να στραφώ σε άλλες ενασχολήσεις, ωστόσο ποτέ δεν μου ήρθε τέτοιο θάρρος ώστε να αντέξω να αναλάβω το αξίωμα της αρχιερωσύνης. Διότι ήταν, ήταν για μένα πάντοτε σεβαστό και φοβερό, και μάλιστα καθώς θυμόμουν τον κορυφαίο των αποστόλων, τον Πέτρο. Αυτός, αφού έδειξε πολλά τεκμήρια της πίστεως προς τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον αληθινό Θεό μας, και αφού έδωσε από παντού πολλές αποδείξεις της αγάπης του προς Αυτόν, αξιώθηκε από τον Δάσκαλο να αναλάβει την ποιμαντική λειτουργία, σαν ένα επιστέγασμα όσων είχε ήδη πράξει και ολοκληρώσει καλώς. Αλλά βέβαια γνωρίζω και τον δούλο που του εμπιστεύτηκαν το τάλαντο και από φόβο για την αυστηρότητα του κυρίου του το έκρυψε, μήπως τυχόν αυτό που του εμπιστεύτηκαν χαθεί ή του το αρπάξουν, και ο οποίος, επειδή δεν επέστρεψε το τάλαντο πολλαπλασιασμένο σε εκείνον που του το έδωσε, του ζητήθηκαν ευθύνες και υπέστη ως καταδίκη το πυρ και τη γέεννα.

«Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, ήξερες ότι θερίζω όπου δεν έσπειρα, και συνάζω από εκεί όπου δεν σκόρπισα· έπρεπε λοιπόν να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, και όταν θα ερχόμουν εγώ, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο. Πάρτε λοιπόν από αυτόν το τάλαντο και δώστε το σε εκείνον που έχει τα δέκα τάλαντα. Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί και θα έχει περίσσευμα· ενώ από αυτόν που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί και εκείνο που έχει. Και τον άχρηστο δούλο ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι το κλάμα και το τρίξιμο των δοντιών.» Εκείνοι, βέβαια, που εργάστηκαν με αυτά που τους δόθηκαν, επαινούνται από τον κύριο ομοίως και οι δύο. Ο καθένας τους ακούει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ»· ως αγαθό εδώ εννοούμε οπωσδήποτε τον φιλάνθρωπο, τον γενναιόδωρο, ο οποίος απλώνει τη δική του αγαθότητα και στους πλησίον του· επειδή δε αποδείχθηκαν πιστοί στα λίγα, εγκαθίστανται υπεύθυνοι σε πολλά.

Και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα το έπραττα αυτό, δηλαδή θα το απαιτούσα με τόκο. Διότι εμείς μεν οφείλουμε να κάνουμε το καθήκον μας, και ως προς τα περαιτέρω, ο Θεός θα κρίνει αυτούς που δεν θέλησαν να ωφεληθούν. Αφαιρείται λοιπόν το χάρισμα και δίδεται στον καλό διαχειριστή. Διότι, έστω και αν έχει, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο οφείλει να λάβει περισσότερα. Διότι σε εκείνον που έχει θα του δοθεί, δηλαδή σε εκείνον που χάρη στην καλή του διαχείριση απέκτησε πολλά, σε εκείνον θα δοθούν και περισσότερα. Επειδή, αν αύξησε τα λίγα δεκαπλασιάζοντάς τα, είναι προφανές ότι, αν δεκαπλασιάσει τα περισσότερα, θα αποφέρει μεγαλύτερο κέρδος στον κύριό του. Από τον αμελή, όμως, και τον οκνηρό, και από εκείνον που δεν φρόντισε να αυξήσει αυτό που έλαβε, θα αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει, ώστε να μη μένει αδρανής η περιουσία του κυρίου, η οποία μπορεί να δοθεί σε άλλον και να πολλαπλασιαστεί. Αυτά όμως δεν τα εκλαμβάνουμε μόνο για το χάρισμα του λόγου και της διδασκαλίας, αλλά και για τις ηθικές αρετές. Διότι και σε αυτές ο Θεός μάς έχει δώσει χαρίσματα: σε άλλον της νηστείας, σε άλλον της ελεημοσύνης, σε άλλον της πραότητας, και σε άλλον της ταπεινοφροσύνης. Αν μεν διατηρούμε πνευματική νήψη, τα πολλαπλασιάζουμε αυτά. Αν όμως δείχνουμε ραθυμία και νεκρωθούμε ως προς την προαίρεσή μας, ύστερα θα κατηγορούμε τον Θεό, όπως συνηθίζουμε να λέμε: «Και τι να κάνω; Εάν ο τάδε είναι άγιος, το θέλει ο Θεός και είναι άγιος· εμένα δεν με θέλει, και δεν είμαι».