Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:3

Γιατί προτρέπει στην παρθενία με αφορμή τα ευχάριστα της παρούσας ζωής; Τι λες; Ενώ με προσκαλείς να πολεμήσω με δαίμονες —«Διότι η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα»—, προτρέποντάς με να αντισταθώ στη μανία της φύσης, και παρακαλώντας με να κατορθώσω, αν και φέρω σάρκα και αίμα, τα ίδια που κατορθώνουν οι ασώματες δυνάμεις, μνημονεύεις τα επίγεια καλά και το ότι δεν θα έχουμε τις θλίψεις του γάμου; Γιατί, αλήθεια, δεν είπε το εξής: Διότι, ακόμη και αν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε, αλλά στέρησε τον εαυτό της από τα στεφάνια της παρθενίας, από τις μεγάλες και ανείπωτες δωρεές; Γιατί δεν περιέγραψε τα αγαθά που είναι αποταμιευμένα για αυτές στην αθανασία, πώς δηλαδή, κρατώντας τις λαμπάδες για να τον προϋπαντήσουν, εισέρχονται μαζί με τον Βασιλιά στον νυμφώνα με πολλή δόξα και παρρησία; Πώς λάμπουν, περισσότερο από όλους, κοντά σε εκείνον τον θρόνο και στους βασιλικούς νυμφώνες;

Ότι αυτή που μεριμνά για τα βιωτικά δεν μπορεί να είναι παρθένος. Τι συμβαίνει, λοιπόν, λέει, όταν και η παρθένος ασχολείται με πολλές υποθέσεις και έχει βιωτικές μέριμνες; Απομάκρυνέ την, σέρνοντάς την έξω από τον χορό των παρθένων. Διότι δεν αρκεί η αποχή από τον γάμο για να την κάνει παρθένο, αλλά απαιτείται και η ψυχική αγνεία· και λέγοντας αγνεία δεν εννοώ μόνο το να έχει απαλλαγεί από την πονηρή και αισχρή επιθυμία και από τους καλλωπισμούς και την περιέργεια, αλλά να είναι επίσης καθαρή από βιωτικές φροντίδες. Εάν όμως δεν συμβαίνει αυτό, ποιο είναι το όφελος της σωματικής καθαρότητας; Διότι, όπως ακριβώς για έναν στρατιώτη δεν θα υπήρχε τίποτε πιο αισχρό από το να πετάξει τα όπλα του και να συχνάζει στα καπηλειά, έτσι δεν υπάρχει τίποτε πιο άσχημο από παρθένους που είναι προσδεδεμένες σε βιωτικές φροντίδες. Άλλωστε, και εκείνες οι πέντε παρθένες και λαμπάδες είχαν και παρθενία άσκησαν, αλλά δεν αποκόμισαν κανένα όφελος από αυτά, αντιθέτως, όταν έκλεισαν οι θύρες, έμειναν έξω και χάθηκαν. Διότι η παρθενία είναι καλή ακριβώς επειδή αποκόπτει κάθε αφορμή για περιττή φροντίδα και αφιερώνει όλο τον χρόνο στα έργα του Θεού· ώστε, εάν δεν διαθέτει αυτό το στοιχείο, γίνεται και πάλι πολύ κατώτερη από τον γάμο, επειδή περιφέρει στην ψυχή της αγκάθια που συμπνίγουν τον καθαρό και ουράνιο σπόρο.

Διότι, ακόμη και αν δεν μας απειλούσε εκείνο το πυρ ούτε μας περίμεναν αιώνιες κολάσεις, αυτό και μόνο το να αποξενωθούμε από τον Χριστό, τον πράο και φιλάνθρωπο, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό του στον θάνατο για χάρη μας και υπέφερε τα πάντα ώστε να μας απαλλάξει από εκείνη την κόλαση και να μας συμφιλιώσει με τον Πατέρα του, ενώ ήμασταν εχθροί του εξαιτίας των πταισμάτων μας, ακόμη και αν δεν επρόκειτο να στερηθούμε τα προκείμενα εκείνα ανεκλάλητα και αθάνατα αγαθά, είναι χειρότερο από κάθε κόλαση, και ικανό να αφυπνίσει τις ψυχές και να τις πείσει να επαγρυπνούν διαρκώς. Διότι, αν μόνο διαβάζοντας το παράδειγμα των πέντε παρθένων, τις οποίες η έλλειψη του ελαίου απέκλεισε έξω από τον νυμφώνα, θλιβόμαστε εξίσου με εκείνες για τα δεινά τους και ταραζόμαστε· αν αναλογιστούμε ότι και εμείς οι ίδιοι θα υποστούμε τα ίδια εάν δείξουμε ραθυμία, ποιος άραγε θα είναι τόσο αναίσθητος πλέον, ώστε, ενώ αυτό το ίδιο παράδειγμα θα απασχολεί συνεχώς την ψυχή του, να περιπέσει σε αμέλεια;

Διότι δεν είναι έτσι, δεν είναι, αλλά από όλους μας, λέει, απαιτείται η ίδια φιλοσοφία· και αυτό θα το υποστήριζα με μεγάλη βεβαιότητα εγώ, ή μάλλον όχι εγώ, αλλά ο Ίδιος που πρόκειται να μας κρίνει. Εάν όμως απορείς ακόμη και διατηρείς αμφιβολίες, έλα να αντλήσουμε πάλι για την ακοή σου από τα ίδια νάματα, ώστε να εκπλυθεί τελείως από μέσα σου όλη η κακία της απιστίας. Την απόδειξη δε θα την αντλήσω από τις κολάσεις εκείνης της ημέρας. Ο πλούσιος, όχι επειδή ως μοναχός υπήρξε σκληρός, τιμωρούνταν γι' αυτό βαρύτερα, αλλά, αν πρέπει να προσθέσω και κάποιον δικό μου συλλογισμό, επειδή όντας κοσμικός και ζώντας μέσα στον πλούτο και την πορφύρα, παραθεωρούσε τον Λάζαρο που βρισκόταν σε έσχατη πενία. Πάντως δεν θα πω ούτε τούτο ούτε εκείνο, παρά μόνο ότι, επειδή ακριβώς ήταν σκληρόκαρδος, γι' αυτό βρισκόταν να τιμωρείται βαρύτερα μέσα στο πυρ. Αλλά και οι παρθένες, επειδή υστέρησαν ως προς τη φιλανθρωπία, γι' αυτό εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα· και αν πρέπει να πούμε κάτι και από δικής μας πλευράς, όχι μόνο δεν επιτάθηκε γι' αυτές η κόλαση εξαιτίας της παρθενίας, αλλά ίσως και να έγινε πιο ήπια εξαιτίας αυτής.

Μας διδάσκει ο Κύριος να μην παραμελούμε τα αναγκαία, αλλά, έχοντας εγκαίρως προετοιμασμένα τα εφόδια της ζωής, να αναμένουμε την παρουσία του νυμφίου με έτοιμη την καρδιά. Διότι, λέει, οι φρόνιμες παρθένοι, επειδή είχαν το έλαιο στις λαμπάδες τους, εισήλθαν μαζί με τον νυμφίο· ενώ οι μωρές, εξαιτίας της ανετοιμότητάς τους, αποξενώθηκαν από τη χαρά του νυμφώνος.

Και παρέθεσε και άλλη παραβολή που συμφωνεί με αυτήν, παρουσιάζοντας δέκα παρθένους, από τις οποίες οι πέντε ήταν φρόνιμες και οι πέντε μωρές. Οι μωρές, παίρνοντας τις λαμπάδες τους, δεν πήραν μαζί τους λάδι· οι φρόνιμες όμως πήραν λάδι, υποδηλώνοντας με το λάδι την απόκτηση των αγαθών έργων. Και τα μεσάνυχτα, λέει, ακούστηκε κραυγή: Ιδού ο νυμφίος έρχεται· βγείτε προς προϋπάντησή του· παριστάνοντας με τα μεσάνυχτα το άδηλο εκείνης της ημέρας. Τότε σηκώθηκαν όλες εκείνες οι παρθένες. Αυτές λοιπόν που ήταν έτοιμες βγήκαν προς προϋπάντηση του νυμφίου, και εισήλθαν μαζί του στους γάμους, και έκλεισε η θύρα· οι δε ανέτοιμες, τις οποίες δικαιολογημένα ονόμασε μωρές, βλέποντας τις λαμπάδες τους να σβήνουν, έφυγαν για να αγοράσουν λάδι. Όταν όμως έφτασαν, αφού η θύρα είχε ήδη κλείσει, φώναζαν λέγοντας: Κύριε, κύριε, άνοιξέ μας· εκείνος δε, λέει, αποκρίθηκε και είπε: Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω. Μέσα από όλα αυτά λοιπόν είναι φανερό ότι υπάρχει ανταπόδοση όχι μόνο για τις κακές πράξεις, αλλά και για τα λόγια και γι' αυτούς τους ίδιους τους λογισμούς. Διότι είπε ο Σωτήρας: Σας λέω ότι για κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν την ημέρα της κρίσεως. Και πάλι: Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας, λέει, είναι αριθμημένες· υποδηλώνοντας με τις τρίχες τους πιο λεπτούς διαλογισμούς και σκέψεις.

Οπωσδήποτε θα έλθει Εκείνος που αποκαλύπτει τα κρυπτά του σκότους και φανερώνει τις βουλές των καρδιών, ο αδέκαστος κριτής, ο οποίος ούτε τον πλούσιο υπολογίζει ούτε τον φτωχό χαριστικά ελεεί, Εκείνος που αφαιρεί το εξωτερικό προσωπείο και φανερώνει την κρυμμένη εσωτερική αλήθεια· Εκείνος που στεφανώνει αυτούς που πολιτεύθηκαν σύμφωνα με τη συνείδησή τους ως αληθινούς αγωνιστές και αθλητές, παρουσία των αγγέλων ενώπιον του δικού Του Πατέρα, ενώ εκείνους που υποκρίθηκαν και περιβλήθηκαν απλώς τη μορφή της ευσέβειας, επιδεικνύοντας στους ανθρώπους μόνο μια φαινομενική πολιτεία και στηριζόμενοι μάταια σε αυτήν εξαπατώντας τον εαυτό τους, θα τους διαπομπεύσει ενώπιον της άνω Εκκλησίας των αγίων και όλης της επουράνιας στρατιάς, με αποτέλεσμα να ντροπιαστούν φρικτά και να καταδικαστούν στο εξώτερο σκότος, όπως οι μωρές παρθένες. Αυτές, από τη μια πλευρά, φύλαξαν την εξωτερική παρθενία του σώματος—διότι για αυτό δεν κατηγορήθηκαν—αλλά είχαν και εν μέρει λάδι στα αγγεία τους, δηλαδή είχαν μερίδιο σε κάποιες αρετές, εξωτερικά κατορθώματα και ορισμένα χαρίσματα· γι' αυτό και οι λαμπάδες τους άναβαν μέχρις ενός σημείου. Εξαιτίας όμως της αμέλειας, της άγνοιας και της ραθυμίας τους, δεν προνόησαν· και δεν διέγνωσαν με ακρίβεια το σμήνος των παθών που κρυβόταν μέσα τους, το οποίο ενεργούνταν από τα πονηρά πνεύματα, αλλά ο νους τους διαφθειρόταν από τις αντίθετες δαιμονικές ενέργειες. Μόλυναν τον εαυτό τους δίνοντας συγκατάθεση στους λογισμούς, παρασυρόμενες κρυφά και νικώμενες από τον χείριστο φθόνο, από τον μισόκαλο ζήλο, την έριδα, το μίσος, τη φιλονικία, την οργή, την πικρία, τη μνησικακία, την υποκρισία, τον θυμό, την υπερηφάνεια, την κενοδοξία, την ανθρωπαρέσκεια, την αυταρέσκεια, τη φιλαργυρία, τη σαρκική επιθυμία—καλλιεργώντας την ηδυπάθεια μέσω των λογισμών—την απιστία, την έλλειψη φόβου Θεού, τη δειλία, την ακηδία, τη λύπη, την αντιλογία, τη χαυνότητα, τον πνευματικό ύπνο, την οίηση περί της δικαιοσύνης τους, την έπαρση, την αλαζονεία, την απληστία, την ασωτία, την πλεονεξία, την απελπισία που είναι πιο φοβερή από όλα, και από τα υπόλοιπα λεπτότατα ενεργήματα της κακίας.

Τι σημαίνει η παραβολή των δέκα παρθένων; Επειδή ο άνθρωπος διαθέτει πέντε νοερές αισθήσεις που αντιλαμβάνονται τα νοητά, και πέντε σωματικές που αντιλαμβάνονται τα αισθητά, φαίνεται ότι η παραβολή υπονοεί τον κάθε άνθρωπο. Όποιος, λοιπόν, κρατά τη λαμπάδα της πρακτικής αρετής, αλλά έχει ταυτόχρονα και το έλαιο της γνώσης να την τροφοδοτεί, το να γίνονται δηλαδή οι πράξεις του με επίγνωση, αυτός, υποτάσσοντας το σώμα και ενώνοντας τις σωματικές αισθήσεις με τις νοερές, κατέστη οι πέντε φρόνιμες παρθένες. Όποιος όμως φαίνεται να μετέρχεται την πρακτική αρετή χωρίς να έχει το έλαιο της γνώσης, αλλά την επιτηδεύεται χωρίς φρόνηση, είτε από κενοδοξία, είτε από γαστριμαργία, είτε από φιλαργυρία, αυτός, στρέφοντας τις νοερές αισθήσεις προς τα αισθητά και τα πρόσκαιρα, και καθιστώντας τες γεώδεις, εύλογα κατέστη οι πέντε μωρές παρθένες, εφόσον αναγνωρίζεται μόνο από τα αισθητά.

Επαρυστρίδες, λοιπόν, των επτά λύχνων της λυχνίας είναι οι πρόσφορες έξεις των θείων χαρισμάτων της αγίας Εκκλησίας, από τις οποίες, σαν από κάποια αγγεία, κατά το παράδειγμα των φρόνιμων παρθένων του Ευαγγελίου, οι σοφοί και άγρυπνοι φύλακες των δοθέντων αγαθών επιχέουν στις λαμπάδες των χαρισμάτων το έλαιο της αγαλλιάσεως.

Έπρεπε λοιπόν εσείς, ω άνθρωποι, που φτάσατε στην έσχατη ώρα και στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων σύμφωνα με το αποστολικό ρητό (διότι ο λόγος μας απευθύνεται κοινά προς όλους), και όσοι από εσάς εξαιτίας απροσεξίας ή φιλαυτίας τρέχοντας κάπου μακριά έχετε ξεπέσει, να μην έχετε τίποτε άλλο στη μελέτη και τον λογισμό σας, παρά εκείνη την τελευταία και μέγιστη ημέρα, κατά την οποία θα έρθει το τέλος αυτού του σύμπαντος κόσμου, και να την ατενίζετε σαν να είναι ήδη παρούσα. Να αναλογίζεστε εκείνη τη μεγάλη και φοβερή σάλπιγγα που πλησιάζει, η οποία θα ηχεί από ψηλά καθαρά στα αυτιά όλων κάτι το φρικτό και εξαίσιο. Μετά από αυτήν να προσδοκάτε τον Κριτή και Δεσπότη των πάντων και Θεό των όλων, μαζί με το πλήθος των μακάριων και ασώματων δυνάμεων, να κατέρχεται από τους ουρανούς με την πατρική δόξα, όπως ακριβώς κηρύσσεται, και να οδηγεί σε κρίση ολόκληρο το δημιούργημα, αποδίδοντας στον καθένα ανάλογα με το πώς έζησε· είτε κάποιος παρασύρθηκε όντας υποδουλωμένος μόνο στα πάθη της σάρκας και έγειρε προς τη γη, μη σκεπτόμενος τίποτα ανώτερο από τα ορώμενα, είτε, ανυψούμενος με το πνεύμα, συναναστράφηκε με τα μέλλοντα, ακόμη και πριν αναχωρήσει από εδώ, σαν να είναι ήδη παρόντα, και, φτερωμένος από τον θείο πόθο, αντικατοπτρίζει τη μακαριότητα των άνω μονών. Να προσέχετε πάρα πολύ τον εαυτό σας, και από τις ορμές και τα κινήματα μέσα μας να επιλέγετε τα καλύτερα και τα συμφέροντα· και με νήψη του νου, με καθαρότητα των λογισμών και με εγρήγορση των ματιών της ψυχής να κατεργάζεστε το καθετί για τη δόξα και την ευαρέστηση του Θεού· και για να μιλήσω συνοπτικά, όλα όσα συντελούν στη σωτηρία της ψυχής, επιδεικνύοντας κάθε ζήλο, να τα πράττετε μέσω της τήρησης των εντολών. Μέσω αυτών, το να πλησιάζουν προς Αυτόν και να Του γίνονται οικείοι, εξασφαλίζεται επαξίως σε όσους τα κατορθώνουν αυτά, μιμούμενοι εκείνες τις φρόνιμες παρθένους, και ανάβοντας τις λαμπάδες τους στολισμένες με άφθονο λάδι, ώστε να προϋπαντήσετε έτοιμοι τον Νυμφίο που έρχεται στα μέσα της νύχτας, και έτσι, έχοντας αναμφίβολη την καλή ελπίδα, να αναπαυθείτε σε εκείνους τους ποθητούς και ορθάνοιχτους κόλπους των πατριαρχών, σε εκείνες τις μακάριες μονές και κληρονομιές, όποιες και αν είναι αυτές. Αυτά να αγαπάτε, με αυτά να απασχολείται ο νους σας, και να μην περιεργάζεστε τίποτα από τα επικίνδυνα και βλαβερά. Εάν έτσι φιλοσοφούμε και έτσι επιλέξουμε να ζούμε, και θεωρούμε την παρούσα ζωή ως μελέτη θανάτου, θα επιτύχουμε όσα έχουν υποσχεθεί από τον αψευδή Θεό και τη μακαριότητα που απόκειται σε όσους τήρησαν τον λόγο Του, το γνωρίζω καλά. Σχετικά με αυτά λοιπόν, αν και ο λόγος είναι σύντομος, εντούτοις είναι επαρκής και ικανοποιητικός, διότι δεν χρειάζεται να επεκταθούμε περισσότερο, επειδή αυτό δεν ανήκει στα πολύ επείγοντα για την παρούσα στιγμή. Θα συζητήσουμε όμως για εκείνα που τώρα αναφύονται, από τον μισόκαλο εχθρό που πάντοτε φθονεί τα καλά και δεν ανέχεται την ειρήνη του ποιμνίου του Χριστού, και για τα ζιζάνια που έχουν παρασπαρεί στον καθαρό σίτο του εκκλησιαστικού αγρού, τον οποίο ο ευαγγελικός και πατερικός λόγος έθρεψε και αύξησε, ζιζάνια που ήδη βγάζουν αγκάθια και έχουν αρχίσει να καταπληγώνουν ανελέητα με τα κεντριά της δυσσέβειας όσους πορεύονται στην οδό του βίου.

Και ήταν κυριολεκτικά σαν ένας μπάμπουρας ή ένα κουνούπι που βουίζει γύρω από το αυτί ενός λιονταριού, ή σαν ένας μελαμψός άνθρωπος-μυρμήγκι που καθοδηγεί έναν ελέφαντα, το μεγαλύτερο βάρος της γης, ή σαν ένα λεπτό σχοινί που σέρνει από τη μύτη μια καμήλα· θα μπορούσε μάλιστα να πει κανείς, καθόλου άκομψα, ότι ήταν και σαν ένα παχύ στρώμα κυψελίδας που είχε επικαθίσει στην κοιλότητα του βασιλικού αυτιού και έφραζε την είσοδο των ήχων που έρχονταν από έξω, ή ακόμη σαν ένα στενόμακρο παράθυρο και μια στενή μικρή πύλη και ένας στριμωγμένος δρόμος που εισήγαγε στα ανάκτορα. Οι πλατιές είσοδοι, μέσω των οποίων παλαιότερα προσέρχονταν στους άρχοντες όσοι είχαν κάποια ανάγκη, είχαν κλείσει εντελώς, και εκείνοι που προσπαθούσαν να εισέλθουν μέσα από αυτές έμοιαζαν κυριολεκτικά με τις μωρές παρθένες, επειδή δεν υπήρχε κανείς να ανοίξει σε εκείνον που χτυπούσε· και αν κάποιος, πού και πού, μέσα από τις κλειστές πύλες κρυφοκοίταζε αυτούς που επέμεναν να χτυπούν, δεν απαντούσε τίποτα στα ερωτήματά τους, αλλά τους υπαγόρευε να αποχωρήσουν προς την πλαϊνή παραπύλη και, μέσω αυτής, να εξασφαλίσουν άνετη είσοδο αφού καταθέσουν κάτι από όσα έκρυβαν στον κόρφο τους ή πουλώντας τον μανδύα που είχαν στο σπίτι.

Ας μη μιμηθούμε τις μωρές παρθένους, αλλά ας ζηλώσουμε τις φρόνιμες· διότι όντως εκείνες ήταν ανόητες, αφού, μολονότι έσβησαν τους άνθρακες των παθών και άναψαν τη φλόγα της παρθενίας, αυτό το τόσο μεγάλο κατόρθωμα που απαιτεί πολλή επιμέλεια, δεν φρόντισαν να πάρουν το λάδι, το οποίο κατορθώνεται και αποκτάται τόσο εύκολα. Ας μην εξομοιώσουμε τους εαυτούς μας με τις ασύνετες παρθένους, ώστε να μην εκδιωχθούμε από τον νυμφώνα, επειδή κάναμε τον καιρό της βασιλείας καιρό εμπορίας, και για να μην ακούσουμε το «δεν σας γνωρίζω». Διότι, εάν δεν θρέψουμε τον φτωχό, ούτε δεχτούμε τον άστεγο κάτω από τη στέγη μας, εάν δεν ντύσουμε αυτόν που κρυώνει, ούτε φιλοξενήσουμε τον ξένο, εάν δεν δώσουμε ούτε κρύο νερό σε αυτόν που διψά, αν δεν επισκεφθούμε τον ασθενή, ούτε αυτόν που βρίσκεται στη φυλακή, και αν δεν συμπονέσουμε για τα δεινά που εκείνοι υποφέρουν, θα έρθει ο Κριτής επί του θρόνου της δόξης του και θα πει (αλλά μακάρι σε κανέναν από εμάς, Κύριε, να μη συμβεί να ακούσει αυτή την οδυνηρή και πικρή φωνή), λέγοντας: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του· διότι πείνασα και δεν μου δώσατε να φάω, δίψασα και δεν μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και δεν με περιμαζέψατε, γυμνός και δεν με ντύσατε, ασθενής και στη φυλακή και δεν με επισκεφθήκατε».

Έτσι, σε κάθε έθνος και γένος και ιδίωμα πολιτείας, μπορεί κανείς να δει μάλλον εκείνους που ζουν σύμφωνα με την αρετή παρά εκείνους που επιδιώκουν τα αντίθετα, να έχουν κληθεί και να έχουν προστρέξει και να έχουν ακολουθήσει εκείνον που τους κάλεσε. Και αν εσύ αναφέρεις την πόρνη και τον τελώνη, μάθε ότι και από εκείνες τις ασχολίες και τους τρόπους ζωής προσήλθαν στον Σωτήρα που τους καλούσε εκείνοι που διέσωζαν κάποια μικρή σπίθα της ανθρώπινης ευγένειας, και δικαίως, σε σύγκριση με το πλήθος εκείνων που δεν προσήλθαν, και θεωρούνται και ονομάζονται άξιοι. Πού είναι λοιπόν η κλήση των αμαρτωλών, όταν πόρνες και τελώνες και ληστές φαίνεται ότι αποδέχθηκαν τη σωτήρια κλήση μόνο εκείνοι οι οποίοι μεταξύ των ομοτέχνων τους, παρότι βρίσκονταν σε τόσο μεγάλο βάθος κακών, εντούτοις υπερείχαν στα καλύτερα στοιχεία; Ούτε είναι δίκαιο να παραβλέψουμε και το εξής: Το τάγμα των παρθένων αποτελούνταν από δέκα· αλλά οι μεν φρόνιμες απολαμβάνουν τον νυμφώνα, ενώ οι μωρές αποδιώχνονται. Και εκείνος που δεν φορούσε το ένδυμα του γάμου, ενώ οι άλλοι παρέμειναν στη δική τους τάξη, αυτός μόνος εκδιώκεται. Και ποιοι παραλαμβάνονται από τους αγγέλους την τελευταία ημέρα της κρίσεως για να προϋπαντήσουν τον Κύριο;

Ότι ο χρυσός δεν δέχεται σκουριά. Διότι, λέει, το λεγόμενο ότι η βασιλεία των ουρανών παρομοιάστηκε με «δέκα παρθένους» θέλει να σημάνει ότι όλες έχουν επιλέξει την ίδια οδό της άσκησης, μέσω της έμφασης του γράμματος ιώτα. Επειδή βεβαίως ετοιμάστηκαν παρόμοια έχοντας ομολογήσει το ίδιο πράγμα, και γι' αυτό ονομάζονται δέκα, αλλά δεν βγήκαν με όμοιο τρόπο για να προϋπαντήσουν τον νυμφίο· διότι οι μεν εξασφάλισαν άφθονη τροφή για τις λαμπάδες που τρέφονται με λάδι, ενώ οι δε αμέλησαν.

Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι αποδεικνύονται κατά την ημέρα της κρίσεως όμοιοι με τις πέντε μωρές παρθένους, οι οποίες, επειδή δεν προμηθεύτηκαν από εδώ μέσα στα δοχεία της καρδιάς τους το πνευματικό έλαιο, το οποίο είναι η ενέργεια των προαναφερθεισών αρετών διά του Πνεύματος, ονομάστηκαν μωρές και αποκλείστηκαν από τον πνευματικό νυμφώνα της βασιλείας, και ο κόπος της παρθενίας τους, εξαιτίας της έλλειψης των αρετών και της στέρησης της ενεργού ενοικήσεως του Πνεύματος, δεν υπολογίστηκε σε τίποτα.

Διότι, ιδού, οι πέντε φρόνιμες παρθένες, έχοντας επιδείξει νήψη και έχοντας σπεύσει να λάβουν αυτό που είναι ξένο προς τη φύση τους, αφού έλαβαν το έλαιο στα δοχεία της καρδιάς τους, δηλαδή την άνωθεν χάρη του Πνεύματος, μπόρεσαν να εισέλθουν μαζί με τον Νυμφίο στον επουράνιο νυμφώνα. Οι άλλες όμως, οι μωρές, οι οποίες παρέμειναν στη δική τους φύση, δεν αγρύπνησαν ούτε φρόντισαν να δεχθούν το «έλαιο της αγαλλιάσεως» στα δοχεία τους, όσο ήταν ακόμη εν σαρκί. Απεναντίας, αποκοιμήθηκαν εξαιτίας της αμέλειας, της χαυνότητας, της ραθυμίας, της άγνοιας, ή ακόμη και της οίησης για τη δικαιοσύνη τους. Γι' αυτό και αποκλείστηκαν από τον νυμφώνα της βασιλείας, καθώς δεν μπόρεσαν να γίνουν ευάρεστες στον επουράνιο Νυμφίο. Διότι, αφού αιχμαλωτίστηκαν από τα δεσμά του κόσμου και από κάποια γήινη αγάπη, δεν πρόσφεραν όλη την αγάπη και τον έρωτά τους προς τον ουράνιο Νυμφίο ούτε προμηθεύτηκαν το έλαιο. Πράγματι, οι ψυχές που αναζητούν αυτό που είναι ξένο προς τη φύση τους, τον αγιασμό του Πνεύματος, κατευθύνουν όλη την αγάπη τους αποκλειστικά προς τον Κύριο και εκεί αναστρέφονται, εκεί προσεύχονται και εκεί συγκεντρώνουν τους λογισμούς τους, αποστρεφόμενες τα πάντα. Γι' αυτό αξιώνονται να λάβουν το έλαιο της επουράνιας χάριτος και έτσι μπορούν να διέλθουν απρόσκοπτα, ευαρεστώντας απολύτως τον πνευματικό Νυμφίο.

Ε'. Εάν η ταπεινοφροσύνη και η αγάπη, η απλότητα και η αγαθότητα δεν συνενωθούν με την προσευχή μας, αυτή η προσευχή, ή μάλλον το πρόσχημα της προσευχής, ελάχιστα μπορεί να μας ωφελήσει. Και αυτό δεν το λέμε μόνο για την προσευχή, αλλά και για κάθε κόπο και μόχθο, για την παρθενία ή τη νηστεία ή την αγρυπνία ή την ψαλμωδία ή τη διακονία ή για οποιαδήποτε άλλη εργασία που επιτελείται χάριν της αρετής. Εάν δεν μπορούμε να διακρίνουμε μέσα μας τους καρπούς της αγάπης, της ειρήνης και της χαράς, της πραότητας, της ταπεινοφροσύνης, εννοώ, και της απλότητας, της ακεραιότητας και της ορθής πίστεως, της μακροθυμίας και της καλοσύνης, τότε για κανένα χρήσιμο σκοπό δεν υποστήκαμε αυτούς τους κόπους. Διότι τους κόπους δεχόμαστε να τους υπομείνουμε για την ωφέλεια των καρπών· εάν όμως οι καρποί της αγάπης δεν βρίσκονται μέσα μας, η εργασία είναι εντελώς περιττή. Επομένως, σε τίποτα δεν διαφέρουν οι τέτοιοι άνθρωποι από τις πέντε μωρές παρθένους, οι οποίες, επειδή δεν είχαν μέσα στις καρδιές τους το πνευματικό έλαιο, το οποίο είναι η ενέργεια των προαναφερθεισών αρετών δια του Αγίου Πνεύματος, ονομάστηκαν μωρές και αποκλείστηκαν οικτρά από τον βασιλικό νυμφώνα, χωρίς να ωφεληθούν καθόλου από τον κόπο της παρθενίας.

Δʹ. Εκείνες οι πέντε παρθένες που έδειξαν νήψη, αφού παρέλαβαν στα δοχεία της καρδιάς τους το έλαιο που είναι ξένο προς τη δική τους φύση, δηλαδή τη χάρη του Πνεύματος, μπόρεσαν να εισέλθουν μαζί με τον νυμφίο στον νυμφώνα. Οι άλλες όμως, οι μωρές, οι κακές, που παρέμειναν στη δική τους φύση, δεν έδειξαν νήψη, ούτε φρόντισαν με ζήλο να παραλάβουν στις καρδιές τους ένα τέτοιο έλαιο αγαλλιάσεως. αντίθετα, τρόπον τινά αποκοιμήθηκαν εξαιτίας της αμέλειας και της ραθυμίας τους, καθώς και από την έπαρση για τη δική τους δικαιοσύνη. για τον λόγο αυτόν αποκλείστηκε για αυτές ο νυμφώνας της βασιλείας. Διότι είναι φανερό ότι κρατήθηκαν από κάποιον δεσμό και φιλία με τον κόσμο, εφόσον δεν προσέφεραν στον επουράνιο νυμφίο τέλεια την αγάπη τους και τον έρωτά τους. διότι οι ψυχές που αναζητούν αυτόν τον αγιασμό του Πνεύματος, ο οποίος είναι ξένος προς τη φύση, έχοντας αναφλέξει όλη τους την αγάπη για τον Χριστό, εκεί περιπατούν, εκεί προσεύχονται, εκεί σκέπτονται, εκεί μελετούν, έχοντας απομακρυνθεί από όλα τα άλλα. Διότι οι πέντε αισθήσεις της ψυχής, δηλαδή η σύνεση, η γνώση, η διάκριση, η υπομονή και το έλεος, εάν δεχθούν την άνωθεν χάρη και τον αγιασμό του Πνεύματος, θα γίνουν πράγματι φρόνιμες παρθένες. εάν όμως εγκαταλειφθούν στη δική τους φύση, βρίσκονται όντως μωρές και αποδεικνύονται τέκνα του κόσμου.

Θ΄. Εάν δεν μας στολίσουν η ταπεινοφροσύνη, η απλότητα και η αγαθότητα, το σχήμα της προσευχής δεν θα μας ωφελήσει σε τίποτα. Και δεν το λέμε αυτό μόνο για την προσευχή, αλλά και για κάθε κόπο, ή μόχθο, ή παρθενία, ή προσευχή, ή για οποιονδήποτε κόπο και πνευματική εργασία που επιτελείται χάριν της αρετής· εάν δεν βρίσκουμε άφθονα μέσα μας τους καρπούς της αγάπης και της ειρήνης και της χαράς και της πραότητας και της ταπεινότητας, της απλότητας και της ακακίας, της πίστης και της μακροθυμίας, μάταιοι και άσκοποι υπήρξαν οι κόποι μας. Διότι όλη εκείνη η εργασία και οι κόποι οφείλουν να γίνονται για την απόκτηση των καρπών. Εάν δεν βρίσκονται μέσα μας οι καρποί της αγάπης και της ειρήνης, μάταια και άσκοπα γίνεται όλη η εργασία. Διότι όσοι εργάζονται χωρίς αυτούς τους καρπούς, την ημέρα της κρίσεως θα αποδειχθούν όμοιοι με τις πέντε μωρές παρθένους, οι οποίες, επειδή δεν προμηθεύτηκαν από την παρούσα ζωή στα δοχεία της καρδιάς τους το πνευματικό έλαιο, που είναι οι προαναφερθείσες αρετές, ονομάστηκαν μωρές και αποκλείστηκαν από τον πνευματικό νυμφώνα της βασιλείας.

Ιδού γαρ, εκείνες οι πέντε φρόνιμες παρθένες που βρίσκονταν σε πνευματική εγρήγορση, οι οποίες δεν αρνήθηκαν το ξένο προς τη φύση τους, λαμβάνοντας το έλαιο στα αγγεία της καρδιάς τους (δηλαδή την άνωθεν χάρη του Πνεύματος), μπόρεσαν να εισέλθουν μαζί με τον Νυμφίο στον επουράνιο νυμφώνα. Οι άλλες όμως, οι μωρές, παραμένοντας στη δική τους φύση, δεν είχαν πνευματική εγρήγορση ούτε φρόντισαν να δεχθούν το έλαιο της αγαλλιάσεως στα αγγεία της καρδιάς τους, όσο βρίσκονταν στη σάρκα, αλλά σαν να αποκοιμήθηκαν από αμέλεια, χαυνότητα και ραθυμία, με την έπαρση της δικαιοσύνης. Γι' αυτό και αποκλείστηκαν από τον νυμφώνα της βασιλείας, καθώς δεν μπόρεσαν να γίνουν ευάρεστες στον επουράνιο Νυμφίο τους. Διότι κυριεύθηκαν από τον δεσμό του κόσμου και από κάποια γήινη αγάπη, γι' αυτό δεν προσέφεραν όλη τους την αγάπη και τον έρωτα προς τον επουράνιο Νυμφίο ούτε προμηθεύτηκαν το έλαιο. Διότι οι ψυχές που επιζητούν το ξένο προς τη φύση, τον αγιασμό του Πνεύματος, συνδέουν όλη την αγάπη τους με τον Κύριο· διότι εκεί περιπατούν, εκεί προσεύχονται, εκεί κατευθύνουν τους λογισμούς τους, εκεί μελετούν, αποστρεφόμενες τα πάντα και αγαπώντας τον μόνο αγαθό Νυμφίο. Γι' αυτό και αφού αξιώθηκαν να λάβουν το έλαιο της επουράνιας χάριτος, μπόρεσαν να αναχωρήσουν χωρίς να πέσουν, έχοντας βρεθεί τελείως ευάρεστες στον πνευματικό Νυμφίο.

Προοίμιο III. Κατά τη δεύτερη παρουσία σου, Χριστέ, όταν καθίσεις, Θεέ, στον φοβερό σου θρόνο, Δέσποτα φιλάνθρωπε, σε ικετεύω να μη με ντροπιάσεις ενώπιον όλων· άνοιξέ μου τις θύρες του νυμφώνα, οικτίρμον, όπως τότε στις φρόνιμες γυναίκες, παρέχοντας σε όλους τον άφθαρτο στέφανο.

Προοίμιο VI. Τώρα φανερώθηκε ο καιρός των αρετών και ο Κριτής βρίσκεται επί θύραις· ας μην είμαστε σκυθρωποί, αλλά ελάτε, νηστεύοντας ας προσφέρουμε δάκρυα, κατάνυξη και ελεημοσύνη, κράζοντας: «Αμαρτήσαμε περισσότερο από την άμμο της θάλασσας· αλλά συγχώρεσε τους πάντες, Ποιητή των πάντων, ώστε να λάβουμε και εμείς τον άφθαρτο στέφανο». Ακούγοντας την ιερή παραβολή των παρθένων στα Ευαγγέλια, εξεπλάγην, ανακινώντας ενθυμήσεις και λογισμούς, για το πώς την αρετή της άχραντης παρθενίας την απέκτησαν μεν και οι δέκα, όμως για τις πέντε παρθένους ο κόπος απέβη άκαρπος, ενώ οι άλλες άστραφταν με τις λαμπάδες της φιλανθρωπίας.

Ας δούμε λοιπόν εμείς τις πέντε πάνσοφες που αναστήθηκαν από τον ύπνο σαν από νυφικό θάλαμο και όχι από τον τάφο των νεκρών. Διότι είχαν λάδι, και αμέσως στόλισαν τις λαμπάδες της ψυχής τους. Οι άλλες όμως, ομοίως, αναστήθηκαν αθρόα μαζί με αυτές, έχοντας τα πρόσωπα σκυθρωπά και καταβεβλημένα. Διότι οι δικές τους λαμπάδες έσβησαν, και τα δοχεία τους φάνηκαν κενά. Ζητούσαν να πάρουν λάδι από τις φρόνιμες, οι οποίες είχαν δρέψει τον άφθαρτο στέφανο.

Γι' αυτό εγκαταλείψαμε τον κόσμο, τις σαρκικές επιθυμίες, τους δεσμούς, τα θελήματα. Ας παραμείνουμε λοιπόν, αδελφοί, αγωνιζόμενοι και διανύοντας τον στίβο της υπομονής. Και γνωρίζω ότι θα στεφανωθούμε και θα κατοικήσουμε στους ουρανούς, και θα ευφρανθούμε εκεί από όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Λάβετε ισχύ, λάβετε δύναμη. Και ο λύχνος της προθυμίας σας ας ακτινοβολεί με το έλαιο της καρτερίας, για να μην σβήσει και υποστούμε το πιο απευκταίο πάθημα των μωρών παρθένων. Αποκτήστε, τιμιότατοι πατέρες μου, την ησυχία, και δεν εννοώ με αυτό να είστε απολύτως σιωπηλοί. Διότι ούτε ο τρόπος ζωής μας το απαιτεί αυτό, αλλά το να μη μιλάτε για όσα δεν αρμόζουν και να μην προκαλείτε γέλιο εξαιτίας αυτών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ΄. Περί των δέκα παρθένων. Περί εκείνων που έλαβαν τα τάλαντα. Περί της ελεύσεως του Χριστού. «Τότε η βασιλεία των ουρανών θα παρομοιαστεί με δέκα παρθένους, οι οποίες πήραν τα λυχνάρια τους και βγήκαν σε προϋπάντηση του νυμφίου. Πέντε από αυτές ήταν φρόνιμες, και οι πέντε μωρές· οι μωρές, παίρνοντας τα λυχνάρια τους, δεν πήραν μαζί τους λάδι· ενώ οι φρόνιμες πήραν λάδι στα δοχεία τους μαζί με τα λυχνάρια τους.