Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:30

Μην ολιγοψυχείς, λοιπόν, εάν δεν λάβεις ταχέως το αίτημά σου. Διότι, εάν ο αγαθός Δεσπότης γνώριζε ότι, λαμβάνοντας γρήγορα τη χάρη, δεν θα την έχανες, θα ήταν έτοιμος να σου την παράσχει ακόμη και πριν την ζητήσεις. Τώρα όμως το πράττει αυτό επειδή προνοεί για εσένα. Διότι, εάν εκείνος που έλαβε το τάλαντο και το διαφύλαξε ακέραιο, κατακρίθηκε επειδή δεν το αξιοποίησε· πόσο μάλλον θα κατακριθεί εκείνος που το έχασε; Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, είτε ταχύτερα είτε βραδύτερα λάβουμε τη χάρη, ας παραμείνουμε ευχαριστώντας τον Κύριο· διότι όλα όσα πράττει ο Δεσπότης, τα οικονομεί υπέρ της δικής μας σωτηρίας· αρκεί μόνον εμείς να μην ολιγοψυχήσουμε και παύσουμε να αιτούμαστε.

Κεφάλαιο 4. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Επειδή σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα του περισσέψει· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή, αν και βλέπουν, δεν βλέπουν, και αν και ακούν, δεν ακούν ούτε κατανοούν. Και εκπληρώνεται σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα... Διότι συμβαίνει όπως με έναν άνθρωπο που, αναχωρώντας για ταξίδι, κάλεσε τους δούλους του και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, και σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με τη δική του ικανότητα, και αναχώρησε αμέσως. Τότε, εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα πήγε, εργάστηκε με αυτά και απέφερε άλλα πέντε τάλαντα. Ομοίως και εκείνος με τα δύο κέρδισε άλλα δύο. Και μετά από λίγα: Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί· ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Και τον άχρηστο δούλο εκδιώξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Τώρα απολαμβάνουμε τη μακροθυμία, τότε όμως θα γνωρίσουμε τη δίκαιη κρίση, όταν θα αναστηθούμε, άλλοι για την αιώνια κόλαση και άλλοι για την αιώνια ζωή, και θα λάβει ο καθένας την ανταπόδοση ανάλογα με τα έργα του. Για ποιον καιρό αναβάλλουμε την υπακοή στον Χριστό, ο οποίος μας κάλεσε στην επουράνια βασιλεία Του; Δεν θα ανανήψουμε; Δεν θα επαναφέρουμε τους εαυτούς μας από τον βίο της συνήθειας στην ακρίβεια του Ευαγγελίου; Δεν θα φέρουμε προ των οφθαλμών μας την ημέρα του Κυρίου, εκείνη τη φοβερή και επιφανή, κατά την οποία εκείνους μεν που πλησιάζουν στα δεξιά του Κυρίου διά των καλών πράξεων, θα τους υποδεχθεί η βασιλεία των ουρανών· αυτούς δε που απωθήθηκαν προς τα αριστερά εξαιτίας της ελλείψεως των αγαθών έργων, θα τους κατακρύψει η γέεννα του πυρός και το αιώνιο σκότος; Εκεί θα είναι, λέγει, ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Διότι με το θέλημα του Θεού αναδεικνύεται μακάριος εκείνος ο άνθρωπος, τον οποίο θα καταστήσει ο κύριός του υπεύθυνο για τη διακονία των συνδούλων του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό, χωρίς να σκέπτεται και να λέει στην καρδιά του: Καθυστερεί ο κύριός μου να έλθει. [Και αρχίσει να χτυπά τους συνδούλους του, τρώγοντας και πίνοντας μαζί με πόρνες και μέθυσους. Και θα έλθει ο κύριος του δούλου εκείνου σε ώρα που δεν τον περιμένει, και σε ημέρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει, και θα θέσει το άπιστο μέρος του μαζί με τους υποκριτές.] Εάν όμως κάποιος από τους παρισταμένους, παρότι μπορεί να διαχειριστεί την αγνωμοσύνη των ανθρώπων, διστάζει, φροντίζοντας μόνο για τη δική του ανάπαυση, ας περιμένει και αυτός να ακούσει: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ όταν θα ερχόμουν θα εισέπραττα το δικό μου· εκβάλετε τον άχρηστο δούλο στο εξώτερο σκοτάδι». Και πολύ σωστά. Διότι είναι δικό σου χρέος (λέγει), άνθρωπε, να καταθέσεις τους λόγους μου σαν αργύριο στους τραπεζίτες και να τους δοκιμάσεις σαν χρήματα. Το πλήθος λοιπόν των πιστών πρέπει να υπακούει σε έναν, ώστε με αυτόν τον τρόπο να μπορέσει να παραμένει σε ομόνοια. Διότι αυτό που καταλήγει στην αρχή μίας εξουσίας, κατά την εικόνα της μοναρχίας, κάνει εκείνους που υποτάσσονται να απολαμβάνουν την ειρήνη χάριν της ευταξίας, ενώ το να είναι όλοι φίλαρχοι και να μη θέλουν να υποταχθούν σε έναν μόνο 〈...〉 και εξαιτίας της διαιρέσεως οπωσδήποτε πρόκειται και να πέσουν.

Μτ 25, 14-30. 〈Άνθρωπος〉 οικοδεσπότης είναι ο δημιουργός και κύριος του σύμπαντος αυτού. Με την αποδημία ο λόγος της παραβολής παρομοιάζει είτε την ανάβαση του Χριστού στους ουρανούς είτε το αόρατο και απρόσιτο της θείας φύσης. Ως 〈υπάρχοντα〉 του Θεού πρέπει να νοηθούν εκείνοι που σε κάθε χώρα και πόλη έχουν πιστέψει σε αυτόν. 〈Δούλους〉 του αποκαλεί αυτούς τους οποίους κατά καιρούς ο Χριστός στεφανώνει με το καύχημα της ιερωσύνης· διότι ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «κανείς δεν παίρνει από μόνος του την τιμή, αλλά αυτός που καλείται από τον Θεό». Σε αυτούς παραδίδει εκείνους που έχουν υπαχθεί σε αυτόν, δίνοντας στον καθένα πνευματικό χάρισμα, ανάλογα με τη διάθεση και την ικανότητά του. Αυτή λέμε ότι είναι η διανομή των 〈ταλάντων〉, τα οποία δεν χορηγούνται σε ίσο μέτρο στους υπηρέτες εξαιτίας της διαφορετικότητας της διανοίας. Και 〈ευθύς〉, λέει, έφυγαν και εργάστηκαν, όπου το 〈ευθύς〉 εδώ μας υποδηλώνει ότι πρέπει κανείς να εκτελεί τα έργα του Θεού χωρίς καμία καθυστέρηση. Εκείνοι όμως που κυριαρχούνται από οκνηρία και αργία θα βρεθούν στα έσχατα δεινά. Διότι, λέει, έθαψε το τάλαντο που του δόθηκε στη γη, δηλαδή διατήρησε το χάρισμα στον εαυτό του ανενεργό και ανωφελές για τους άλλους. Γι' αυτό, λοιπόν, αφαιρείται από 〈αυτόν το τάλαντο〉 και 〈θα δοθεί〉 σε εκείνον που πλουτίζει· διότι το Πνεύμα και η δωρεά των θείων χαρισμάτων θα απομακρυνθούν από τέτοιους ανθρώπους, ενώ σε εκείνους που εργάστηκαν φιλότιμα θα υπάρξει πλουσιότερη η χορηγία των χαρισμάτων.

Καθώς λοιπόν ο Θεός κατέβηκε με μορφή πυρός, υπήρχαν καπνοί που πετάγονταν σαν από καμίνι και ξετυλίγονταν πολύ ψηλά, και απλώνονταν, νομίζω, πάνω σε όλο τον λαό. Διότι κατήλθε από τον ουρανό για εμάς προς εμάς ο Λόγος του Θεού ως πυρ χωνευτηρίου, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Και αυτός μας βάπτισε με Πνεύμα Άγιο και πυρ· με το νοητό πυρ που κατακαίει τον συρφετό μέσα μας και λιώνει τον ρύπο της αμαρτίας, και δεν αφήνει τον νου να αποψύχεται παραδιδόμενος σε άτοπες ηδονές· γι' αυτό έχουμε ολοκληρωθεί, ζέοντες τω πνεύματι. Και ακριβώς αυτό ενήργησε σε εμάς ο Χριστός. Γι' αυτό και έλεγε: «Ήλθα να βάλω φωτιά στη γη. Και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;» Επομένως, με μορφή πυρός, κατ' άκρα θεία οικονομία, εμφανιζόταν στους αρχαιότερους· πλην όμως όχι χωρίς καπνό. Θα κατανοήσουμε δε και πάλι μέσα από αυτό ότι είναι ανάγκη να θρηνούν και να οδύρονται όσοι υποπίπτουν στη ραθυμία, και έχουν επιλέξει να περιφρονούν τη θεία Του δόξα. Διότι μέσα στον καπνό είναι αναπόφευκτο να δακρύζει κανείς. Και πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κάποιος ότι οι θεομίσητοι και αλιτήριοι θα οδηγηθούν στο εξώτερο σκότος; «Διότι εκεί θα είναι», λέγει, «ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Ότι λοιπόν για τη ραθυμία τους χύνουν πικρά δάκρυα αυτοί για τους οποίους γίνεται ο λόγος, αυτό υποδείκνυαν οι καπνοί.

Ιδού, όλα αυτά μας τα χάρισε ο Κύριός μας. Τι λοιπόν θα του ανταποδώσουμε εμείς, αγαπητοί; Ελάτε να απορρίψουμε από πάνω μας κάθε φροντίδα και μέριμνα του αιώνος τούτου, και με μεγάλη σπουδή και πολλή προθυμία να υπηρετήσουμε μόνο αυτόν. Διότι, ιδού, η ημέρα του πλησίασε αληθινά, και η παρουσία του έφτασε ακριβώς. Ελάτε λοιπόν, αδελφοί, να προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας και να γρηγορούμε, προσδοκώντας τον Κύριό μας και αθάνατο Νυμφίο. Διότι, ιδού, έλαμψε, ιδού ανέτειλε· διότι η κραυγή εκείνη ακούγεται ξαφνικά: «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται, εξέλθετε σε προϋπάντησή του όλοι όσοι τον αγάπησαν και προετοίμασαν τους εαυτούς τους για να τον δουν με δόξα». Διότι όλους όσοι τον πόθησαν θα τους χαροποιήσει μέσα στον νυμφώνα εκείνο τον φωτεινό και λαμπρό και ανεκλάλητο και αιώνιο. Προσέχετε λοιπόν, αδελφοί μου, μήπως, όταν ακουστεί η κραυγή εκείνη, βρεθεί κάποιος από εσάς να κρατά τη λαμπάδα του σβηστή και χωρίς να έχει λάδι, ή ντυμένος με ένδυμα σκοτεινό και ρυπαρό, και καταδικαστεί στο εξώτερο σκοτάδι και στην τιμωρία εκείνη την αθάνατη και αιώνια, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Δόξα σε σένα, που σταυρώθηκες. Δόξα σε σένα, που [και] τάφηκες. Δόξα σε σένα, που αναστήθηκες. Δόξα σε σένα, που κηρύχθηκες. Δόξα σε σένα, που έγινες πιστευτός. Δόξα σε σένα, που αναλήφθηκες. Δόξα σε σένα, που κάθισες με μεγάλη δόξα στα δεξιά του Πατρός, και που έρχεσαι πάλι με τη δόξα του Πατρός και των αγίων Αγγέλων για να κρίνεις κάθε ψυχή που αθέτησε τα άγια πάθη σου εκείνη την φρικτή και φοβερή ώρα, όταν θα σαλευτούν οι δυνάμεις των ουρανών, όταν θα έλθουν όλοι μαζί οι Άγγελοι, οι Αρχάγγελοι, τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ με φόβο και τρόμο μπροστά στη δόξα σου, όταν θα τρέμουν πάλι τα θεμέλια της γης και θα φρίττει κάθε πνοή από την απερίγραπτη και μεγάλη δόξα σου. Εκείνη την ώρα είθε να με κρύψει η χάρη σου κάτω από τις πτέρυγές της, και να λυτρωθεί η ψυχή μου από το φοβερό πυρ και τον τριγμό των δοντιών και το εξώτερο σκοτάδι και τον αιώνιο κλαυθμό, ώστε να λέω δοξολογώντας: δόξα σε Εκείνον που θέλησε να σώσει τον αμαρτωλό, εξαιτίας των πολλών οικτιρμών της ευσπλαχνίας Του.

Τι θλίψη και στενοχώρια θα έχει το πνεύμα τους, όταν ακουστεί η κραυγή όλων που θα λένε: ας αποστραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη, όλα τα έθνη που λησμονούν τον Θεό. Αλίμονο, με τι πένθιμο μέλος θα αλαλάξουν χτυπώντας τα στήθη τους και θρηνώντας, καθώς θα οδηγούνται για να κολαστούν πικρά στους ατελεύτητους αιώνες! Τι λογής είναι ο τόπος, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· ο αποκαλούμενος τάρταρος, για τον οποίο φρίττει και ο ίδιος ο Σατανάς! Αλίμονο, τι φοβερή είναι η γέεννα του άσβεστου πυρός και ο ακοίμητος και ιοβόλος σκώληκας! Αλίμονο, πόσο φρικτό είναι εκείνο το σκοτάδι το αιώνιο και εξώτερο, που παραμένει παντοτινά! Αλίμονο, πόσο άσπλαχνοι και ανελέητοι είναι οι Άγγελοι των κολάσεων! Διότι ονειδίζουν και επιπλήττουν δεινά.

Διότι θα γίνουν θρέμματα του θανάτου, ποιμαινόμενοι από αυτόν· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, έταξαν τους εαυτούς τους ως βοσκήματα του άδη. Διότι δεν θέλησαν να ταχθούν υπό τον καλό ποιμένα και γι' αυτό έγιναν θρέμματα του θανάτου, ο οποίος άλλους μεν θα οδηγήσει στο αιώνιο πυρ, άλλους δε εκεί όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων, και άλλους στο εξώτερο σκότος. Αντί δε της φράσης: «Και η βοήθειά τους θα παλαιωθεί στον άδη, μακριά από τη δόξα τους», ο μεν Ακύλας αποδίδει: «Και η μορφή τους θα κατατριφθεί στον άδη, μακριά από το κατοικητήριό τους».

Αυτό θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει και στην περίπτωση του αμπελώνα, αυτό και στην περίπτωση των πέντε και των δύο ταλάντων, αλλά και του ενός· διότι τους μεν τους αποδέχθηκε και τους εμπιστεύθηκε περισσότερα, ενώ τον άλλον διέταξε, αφού δεθεί, να ριφθεί έξω, στο εξώτερο σκοτάδι.

Διότι, εάν τα θάψω μέσα στον νου μου και τα φυλάξω διαρκώς χωρίς να τα μεταδίδω σε κανέναν, ελαττώνεται το κέρδος μου, μειώνεται η περιουσία μου· εάν όμως τα φανερώσω σε όλους, και κάνω πολλούς συμμέτοχους και κοινωνούς σε όλα όσα εγώ ο ίδιος γνωρίζω, αυξάνεται ο πνευματικός μου πλούτος. Και ότι αυτά έτσι έχουν, και ότι εκείνος που μεταδίδει στους άλλους αυξάνει την παρακαταθήκη, ενώ εκείνος που την αποκρύπτει ζημιώνει όλη την εργασία, μάρτυρες είναι εκείνοι στους οποίους εμπιστεύθηκαν τα τάλαντα, εκείνος με τα πέντε, και εκείνος με τα δύο, και εκείνος με το ένα. Διότι οι μεν πρώτοι παρέδωσαν διπλάσια όσα τους εμπιστεύθηκαν, και γι' αυτό τιμήθηκαν· ο άλλος όμως, επειδή το φύλαξε στον εαυτό του και δεν το μετέδωσε σε κανέναν, και δεν μπόρεσε να το διπλασιάσει, γι' αυτό τιμωρήθηκε. Ακούγοντας, λοιπόν, όλοι μας αυτά, και φοβούμενοι την από εκεί τιμωρία, όποιο αγαθό κι αν έχουμε ας το προσφέρουμε στους αδελφούς μας, και ας το καταθέσουμε στο μέσο για όλους, και ας μην το αποκρύπτουμε. Διότι, όταν μεταδίδουμε στους άλλους, τότε πλουτίζουμε εμείς οι ίδιοι περισσότερο· όταν κάνουμε πολλούς κοινωνούς της πνευματικής μας εργασίας, τότε αυξάνουμε τη δική μας περιουσία. Αλλά νομίζεις ότι ελαττώνεται η δόξα σου, όταν γνωρίζεις μαζί με πολλούς αυτά που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις μόνος σου;

Ο έπαινος των επευφημιών σας εδώ καθιστά τον ομιλητή λαμπρό, η ευλάβεια όμως της ψυχής σας δίνει πολλή παρρησία σε αυτόν που σας δίδαξε ενώπιον του βήματος του Χριστού. Ώστε, αν κάποιος από τους ομιλητές επιθυμεί κάτι, ας μην επιθυμεί τα χειροκροτήματα, αλλά την ωφέλεια των ακροατών. Το να παραμελεί κανείς τους αδελφούς του δεν είναι κάποιο τυχαίο κακό, αλλά επιφέρει την έσχατη κόλαση και αναπότρεπτη τιμωρία· και αυτό το φανέρωσε εκείνος που έθαψε το τάλαντο. Διότι εκείνος δεν κατηγορήθηκε για τίποτε σχετικά με την προσωπική του ζωή· ούτε αποδείχθηκε κακός ως προς την ίδια την παρακαταθήκη· την επέστρεψε, άλλωστε, ακέραιη· αποδείχθηκε, όμως, κακός ως προς την αξιοποίηση της παρακαταθήκης. Επειδή δεν διπλασίασε αυτό που του εμπιστεύθηκαν, γι' αυτό και τιμωρήθηκε. Από αυτό είναι φανερό ότι, ακόμη κι αν εμείς είμαστε ενάρετοι και συγκροτημένοι, ακόμη κι αν έχουμε μεγάλη επιθυμία να ακούμε τις θείες Γραφές, αυτό δεν αρκεί για τη σωτηρία μας. Διότι πρέπει να διπλασιάσουμε την παρακαταθήκη, και αυτή γίνεται διπλή, όταν παράλληλα με τη δική μας σωτηρία, αναλαμβάνουμε και τη φροντίδα των άλλων.

Εκείνος που έχει το χάρισμα του λόγου και της διδασκαλίας προς ωφέλεια των άλλων, και δεν το χρησιμοποιεί, θα χάσει και το χάρισμα· εκείνος όμως που επιδεικνύει ζήλο, θα προσελκύσει μεγαλύτερη τη δωρεά, όπως ακριβώς ο πρώτος χάνει και αυτό που έλαβε. Αλλά η ζημία για τον οκνηρό δεν σταματά μέχρις εδώ, αλλά και η κόλαση θα είναι αφόρητη, και μαζί με την κόλαση η απόφαση είναι γεμάτη από σφοδρή κατηγορία. Διότι λέει: «Τον άχρηστο δούλο ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Είδες πώς τιμωρείται με την έσχατη κόλαση όχι μόνο εκείνος που αρπάζει και πλεονεκτεί, ούτε μόνο εκείνος που διαπράττει κακά, αλλά και εκείνος που δεν πράττει το αγαθό; Ας εισακούσουμε, λοιπόν, αυτά τα λόγια.

Διότι, εάν ο δούλος που έλαβε το τάλαντο και το διαφύλαξε ακέραιο, κατακρίθηκε επειδή δεν το αξιοποίησε, πόσο μάλλον θα κατακριθεί εκείνος που το απώλεσε;

Και μακάρι αυτό μόνο να ήταν το φοβερό, ότι δηλαδή ξόδευαν τα παρόντα αγαθά μάταια, άσκοπα και χωρίς καμία αναγκαιότητα· αν και ακόμη και αυτό δεν είναι απαλλαγμένο από ενοχή και κατηγορία. Διότι, όταν τα χρήματα που μας έδωσε ο Θεός για την τροφή του σώματος και για την ανακούφιση όσων έχουν ανάγκη, εμείς τα καταναλώνουμε σε ακολασία, αλαζονεία και έσχατη ραθυμία, δεν θα μείνει χωρίς ευθύνη για εμάς αυτή η χείριστη δαπάνη, αλλά οπωσδήποτε θα δώσουμε λόγο· και όσα έχουν ειπωθεί για την παραβολή των πέντε ταλάντων, και των δύο, και του ενός, ισχύουν εξίσου και για τα χρήματα, και για όλα τα υπόλοιπα. Αυτό λοιπόν που έλεγα είναι πως, ακόμη κι αν βρισκόμασταν εδώ άσκοπα και μάταια, ούτε και τότε δεν θα ήταν μια τέτοια πράξη χωρίς ευθύνη για εμάς· τώρα όμως, εκτός από αυτό, θα μας επιβληθεί και επιπλέον καταδίκη. Διότι εκείνος που ζει μέσα στην τρυφή και επιδίδεται στη μέθη, που τρέφει παράσιτους και κόλακες, και που σκάει από την κρεατοφαγία και την οινοποσία, είναι αναπόφευκτο να αμαρτάνει συχνά, τόσο ακούσια όσο και εκούσια, και κατά τον χρόνο της παραμονής του στον παρόντα τόπο, και μετά την αναχώρησή του από εκεί.

Όπως η θύρα στρέφεται πάνω στον μεντεσέ της, έτσι και ο οκνηρός πάνω στο κρεβάτι του. Όταν ο οκνηρός κρύψει το χέρι του στον κόρφο του, δεν μπορεί ούτε στο στόμα του να το φέρει. Οι οδοί του καταφρονητή οδηγούν στην απώλεια. Με την οκνηρία ταπεινώνεται η υπόληψη, και με την αργία των χεριών στενάζει η οικία. Μη γίνεσαι γρήγορος στη γλώσσα, αλλά νωθρός και χαλαρός στα έργα σου. Πολλή κακία δίδαξε η αργία. Πλησιάζοντας δε και εκείνος που είχε λάβει το ένα τάλαντο, είπε: «Κύριε, σε γνώριζα ότι είσαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζεις εκεί όπου δεν έσπειρες, και συνάγεις από εκεί όπου δεν σκόρπισες· και επειδή φοβήθηκα, πήγα και έκρυψα το τάλαντό σου μέσα στη γη. Δες, έχεις το δικό σου». Αποκρινόμενος ο κύριός του, του είπε: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, εφόσον γνώριζες ότι είμαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζω εκεί όπου δεν έσπειρα, και συνάγω από εκεί όπου δεν σκόρπισα· έπρεπε λοιπόν να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, και όταν θα επέστρεφα εγώ, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο. Πάρτε, λοιπόν, από αυτόν το τάλαντο, και δώστε το σε εκείνον που έχει τα δέκα τάλαντα. Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί και θα του περισσεύσει· από εκείνον όμως που δεν έχει, και αυτό που έχει θα του αφαιρεθεί. Και τον άχρηστο δούλο πετάξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι».

Διότι δεν παρακινήθηκα να μιλήσω για χάρη της δόξας ή της επίδειξης —μάρτυρας είναι ο Θεός—, αλλά από ζήλο για την αλήθεια· επειδή αυτόν και μόνο έχω αποκτήσει ως ελπίδα σωτηρίας, και με αυτόν ελπίζω και εύχομαι να προϋπαντήσω τον Δεσπότη Χριστό, προσφέροντάς Του αυτόν ώστε να γίνει εξιλαστήριο για τα άτοπα σφάλματά μου. Διότι εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα από τον κύριό του, αφού κέρδισε άλλα πέντε τα προσέφερε, καθώς και εκείνος που έλαβε τα δύο προσέφερε άλλα δύο ισάριθμα· ενώ εκείνος που έλαβε το ένα, αφού το έθαψε και το προσέφερε άκαρπο, χαρακτηρίστηκε «πονηρός δούλος» και καταδικάστηκε στο εξώτερο σκότος. Επειδή φοβάμαι ακριβώς μήπως πάθω το ίδιο, υπακούω στο δεσποτικό πρόσταγμα και καταθέτω σε εσάς, τους φρόνιμους τραπεζίτες, το τάλαντο του λόγου που μου έχει δοθεί από Αυτόν, ώστε, όταν έλθει ο Κύριός μου, να το βρει πολλαπλασιασμένο να αποφέρει τόκο ψυχών, και, αφού με βρει πιστό δούλο, να με εισαγάγει στην τόσο ποθητή σε εμένα γλυκύτατη χαρά Του. Δώστε μου, λοιπόν, αυτί πρόθυμο να ακούσει και, αφού ανοίξετε διάπλατα τις τράπεζες των καρδιών σας, δεχθείτε τον λόγο μου και διακρίνετε ειλικρινά τη δύναμη των όσων λέγονται. —Συνέταξα δε αυτόν τον δεύτερο λόγο περί των εικόνων, διότι κάποια από τα τέκνα της Εκκλησίας με προέτρεψαν να το κάνω, επειδή ο πρώτος λόγος δεν ήταν ιδιαίτερα ευκολονόητος από τους πολλούς.

Και συγχρόνως κρίνοντας και θεωρώντας τον εαυτό μου ανάξιο εκείνης της δωρεάς και της χάρης, ας γινόταν τουλάχιστον, εφόσον δεν είμαι άξιος εκείνου του μακαρισμού, να μην είμαι ούτε άξιος να είμαι άθλιος και να ταλαιπωρούμαι, ούτε να έχω την αντίθετη μοίρα και το αντίθετο φρόνημα εκείνου του πονηρού και κακούργου δούλου, ο οποίος εξαιτίας της μεγάλης του ραθυμίας και ακρασίας θεωρεί ότι αργεί η έλευση του κυρίου του, και γίνεται βαρύς και ανυπόφορος στους συνδούλους του, και συναναστρέφεται με όσους μεθούν· τον οποίο, όταν θα έλθει ο κύριός του ξαφνικά και απροσδόκητα, θα τον διχοτομήσει και θα τον συγκαταλέξει με τους υποκριτές. Ούτε να έχω τη μοίρα εκείνου που του εμπιστεύθηκαν το τάλαντο και το έθαψε και το έκρυψε κάτω από τη γη· και γι' αυτό κατηγορήθηκε πικρά, και όχι μόνο του ζητήθηκε ο τόκος και το πολλαπλάσιο, αλλά έχασε και το κεφάλαιο, και στάλθηκε στο εξώτερο σκοτάδι. Είθε να μην πιαστώ σε αυτά τα σφάλματα και τεθώ ως παράδειγμα προς αποφυγήν στους πολλούς, και θεωρηθώ αιτία για να κουνούν το κεφάλι τους όσοι με βλέπουν, ελεγχόμενος κάποτε και καταδικαζόμενος από Εκείνον που γνωρίζει τα πάντα και εξετάζει τα δικά μας, και αφού οδηγηθώ κάτω από μαστίγια, να πληρώσω το βαρύ τίμημα για τις ανόσιες πράξεις μου, προκειμένου όσοι συλληφθούν ως υπόδικοι για παρόμοια σφάλματα να σωφρονιστούν από το δικό μου πάθημα και να επιδεχθούν διόρθωση.

ξστ΄. Όταν αυτός που εργάζεται το μέλι των αρετών μέσα στην ησυχία, ανυψωθεί πάνω από την ταπεινότητα της σάρκας μέσω των αγώνων της κατά Θεόν φιλοσοφίας, και οι δυνάμεις της ψυχής του επανέλθουν στη φυσική τους κατάσταση μέσα από το ταπεινό φρόνημα, και δεχθεί μέσα του τις ακτίνες του Πνεύματος, αφού καθαρίσει την καρδιά του με δάκρυα και ντυθεί την αφθαρσία της ζωοποιού νεκρώσεως του Χριστού, και υποδεχθεί και ο ίδιος τον Παράκλητο με πύρινη γλώσσα, καθήμενος στο υπερώο της ησυχίας, τότε οφείλει να λαλεί με παρρησία τα μεγαλεία του Θεού, και να ευαγγελίζεται τη δικαιοσύνη Του σε μεγάλη εκκλησία, καθώς έχει δεχθεί τον νόμο του Πνεύματος στα κατάβαθά του· ώστε να μη ριφθεί στο αιώνιο πυρ, όπως εκείνος ο πονηρός δούλος, ο οποίος έκρυψε το τάλαντο του κυρίου του. Διότι έτσι και ο Δαβίδ, αφού απένιψε την αμαρτία μέσω της μετανοίας, και έλαβε ξανά το προφητικό χάρισμα, μη δυνάμενος να κρύψει την ευεργεσία, έλεγε προς τον Θεό: «Ιδού, δεν θα εμποδίσω τα χείλη μου· Κύριε, εσύ το γνωρίζεις· τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα στην καρδιά μου· την αλήθειά σου και το σωτήριό σου ομολόγησα· δεν έκρυψα το έλεός σου και την αλήθειά σου από μεγάλη σύναξη.» ξζ΄.

Προς τον πράκτορα Βασίλειο. Οι αρχαίοι μύθοι διηγούνται ότι το συκώτι του Προμηθέα κατασπαράσσεται, τοποθετώντας έναν αετό για να το κατασπαράσσει· και η αιτία, όπως λέγεται, είναι ότι, αφού έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς, έφερε στους ανθρώπους την αιτία για πόνους και μόχθους. Εάν όμως οι ποιητές είχαν συλλάβει εσένα, που άναψες μια τόσο μεγάλη πυρά κακών στην πατρίδα, δεν θα έτρεφαν με τα σπλάχνα σου απλώς γένη αετών, ικτίνων και ιεράκων, αλλά δεν θα κουράζονταν να εξαπολύουν στα σωθικά σου ακόμη και παρδάλεις, λιοντάρια και κάθε λογής θηρία. Εσύ, λοιπόν, αναλογίσου ότι, ακόμη κι αν η γενιά των ποιητών έπαψε πια να πλάθει τέτοιες εικόνες, η ακρίβεια της δικής μας αλήθειας δεν εξέλιπε, η οποία απειλεί με φοβερότερη τιμωρία, προετοιμάζοντας για όσους αμαρτάνουν πυρ ατελεύτητο, σκότος εξώτερο, βρυγμό οδόντων και πλήθος σκωλήκων. Εάν, πάλι, ούτε ο φόβος για τα μέλλοντα δεν σε συγκρατεί ακόμη, ούτε σε ανακόπτει από την άτακτη και παράλογη πορεία σου, τότε τουλάχιστον η καταγεγραμμένη και απαρηγόρητη συμφορά των Σοδόμων και της Γομόρρας, το κοινό ναυάγιο των ανθρώπων, δηλαδή ο κατακλυσμός, και τα καθημερινά έργα της θείας πρόνοιας, ας μεταρρυθμίσουν τους λογισμούς σου σε συνετή περισυλλογή.

Διότι, αν και από παιδί υπήρχε μέσα μου η μέριμνα, που μεγάλωνε μαζί μου και με συνόδευε, να ζω απαλλαγμένος από τις βιοτικές υποθέσεις και τους θορύβους, με ησυχία, και να εξετάζω τα του εαυτού μου —γιατί πρέπει, αρχίζοντας να γράφω προς την οσιότητά σας, να πω την αλήθεια—, αν και οι τιμές των βασιλικών αξιωμάτων προσέλκυαν την ορμή μου και με εξανάγκαζαν να στραφώ σε άλλες ενασχολήσεις, ωστόσο ποτέ δεν μου ήρθε τέτοιο θάρρος ώστε να αντέξω να αναλάβω το αξίωμα της αρχιερωσύνης. Διότι ήταν, ήταν για μένα πάντοτε σεβαστό και φοβερό, και μάλιστα καθώς θυμόμουν τον κορυφαίο των αποστόλων, τον Πέτρο. Αυτός, αφού έδειξε πολλά τεκμήρια της πίστεως προς τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον αληθινό Θεό μας, και αφού έδωσε από παντού πολλές αποδείξεις της αγάπης του προς Αυτόν, αξιώθηκε από τον Δάσκαλο να αναλάβει την ποιμαντική λειτουργία, σαν ένα επιστέγασμα όσων είχε ήδη πράξει και ολοκληρώσει καλώς. Αλλά βέβαια γνωρίζω και τον δούλο που του εμπιστεύτηκαν το τάλαντο και από φόβο για την αυστηρότητα του κυρίου του το έκρυψε, μήπως τυχόν αυτό που του εμπιστεύτηκαν χαθεί ή του το αρπάξουν, και ο οποίος, επειδή δεν επέστρεψε το τάλαντο πολλαπλασιασμένο σε εκείνον που του το έδωσε, του ζητήθηκαν ευθύνες και υπέστη ως καταδίκη το πυρ και τη γέεννα.

Ω, ποιος δεν θα αναστέναζε εκ βάθεων; Ποιος δεν θα σπλαγχνιζόταν τον εξαπατημένο; Ουρανέ, φρίξε γι' αυτό, γη, βόησε για το πάθημα. Τι συνέβη, αδελφέ; Δεν ντράπηκες ούτε αυτούς που έβλεπαν; Δεν κοκκίνισες από ντροπή ούτε από τον ίδιο τον αέρα; Δεν αποστράφηκες τη δυσωδία της πανάθλιας αμαρτίας; Έχεις νου; Ζεις άραγε; Αντικρίζεις τον ήλιο; Βλέπεις τη σελήνη; Βλέπεις τα άστρα; Δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να ειπωθεί πόσο μεγάλο είναι το αμάρτημα, πόσο μεγάλο το σκοτάδι, πόση η παραλογία (και μακάρι να σταματούσε εδώ ο λόγος· διότι τότε η αθλιότητα θα είχε κάποιο μέτρο), αλλά ότι έπεται κρίση, αδελφέ, αδυσώπητη, πυρ αιώνιο, σκότος εξώτερο και άφεγγο, τριγμός οδόντων, και όλα τα άλλα κολαστήρια στα οποία υπάρχει καταδίκη, και αυτή απεριόριστη στους αιώνες. Και δεν αναφέρω ακόμη την έκπτωση από τα αγαθά, την οποία προκάλεσες στον εαυτό σου· ποια είναι αυτή; Το να βρίσκεσαι μαζί με τον Θεό, χαρά ανεκλάλητη, ζωή ατελεύτητη, ευφροσύνη αιώνια, τρυφή του παραδείσου, έλλαμψη της Αγίας Τριάδος, και κάθε άλλη μακαριότητα που μπορεί να ειπωθεί και να νοηθεί.

«Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, ήξερες ότι θερίζω όπου δεν έσπειρα, και συνάζω από εκεί όπου δεν σκόρπισα· έπρεπε λοιπόν να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, και όταν θα ερχόμουν εγώ, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο. Πάρτε λοιπόν από αυτόν το τάλαντο και δώστε το σε εκείνον που έχει τα δέκα τάλαντα. Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί και θα έχει περίσσευμα· ενώ από αυτόν που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί και εκείνο που έχει. Και τον άχρηστο δούλο ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι το κλάμα και το τρίξιμο των δοντιών.» Εκείνοι, βέβαια, που εργάστηκαν με αυτά που τους δόθηκαν, επαινούνται από τον κύριο ομοίως και οι δύο. Ο καθένας τους ακούει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ»· ως αγαθό εδώ εννοούμε οπωσδήποτε τον φιλάνθρωπο, τον γενναιόδωρο, ο οποίος απλώνει τη δική του αγαθότητα και στους πλησίον του· επειδή δε αποδείχθηκαν πιστοί στα λίγα, εγκαθίστανται υπεύθυνοι σε πολλά.