Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:35

Διότι, προβάλλοντας εκεί τη συμπόνια, τη μεταδοτικότητα και τη φιλαλληλία, πουθενά δεν αναφέρει ούτε την πνευματική πτωχεία ούτε τον διωγμό εξαιτίας Του· αν και με μια πρόχειρη σκέψη φαίνεται ότι αυτά διαχωρίζονται πολύ μεταξύ τους. Διότι, τι κοινό έχει το να πτωχεύσει κανείς με το να διωχθεί; Ή αυτά πάλι, τι συμφωνία έχουν με τα αποτελέσματα της αγαπητικής συμπάθειας; Έθρεψε κάποιος αυτόν που είχε ανάγκη, ή έντυσε τον γυμνό, ή φιλοξένησε κάτω από τη στέγη του τον οδοιπόρο, ή πρόσφερε την ενδεδειγμένη φροντίδα σε κάποιον ασθενή και φυλακισμένο· τι κοινό έχουν αυτά με το να πτωχεύσει και να διωχθεί κανείς, ως προς τη φύση της πράξης; Ο μεν πρώτος θεραπεύει τις συμφορές των άλλων· ενώ καθένας από τους δεύτερους, δηλαδή τόσο ο πτωχός όσο και ο διωκόμενος, έχουν ανάγκη από εκείνους που θα τους προσφέρουν θεραπεία, όμως η κατάληξη για όλους είναι η ίδια. Διότι κατά τον ίδιο τρόπο οδηγεί στον ουρανό και αυτόν που πτώχευσε κατά το πνεύμα, και αυτόν που διώχθηκε εξαιτίας Του, και εκείνους που επέδειξαν συμπάθεια προς τον συνάνθρωπο. Τι λέμε λοιπόν ως προς αυτά; Ότι όλα συνδέονται μεταξύ τους, συγκλίνοντας και συμπνέοντας προς τον έναν σκοπό. Διότι αφενός η πτωχεία καθιστά εύκολη τη μετάβαση, και αφετέρου η φιλοπτωχεία δεν είναι αποξενωμένη από την πτωχεία. Αλλά μου φαίνεται καλό να ερευνήσουμε πρώτα τον παρόντα λόγο, και έπειτα να εξετάσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο τη συμφωνία και το νόημα σε όσα έχουμε αναλύσει.

Αυτή είναι η μαρτυρία των θεολόγων αυτών περί του νέου θεού. Αυτή είναι η κατάληξη της πολυθρύλητης διαλεκτικής τους αγχίνοιας: το να παρουσιάσουν ότι αυτός ο θεός αφενός τέρπεται με τις απάτες και αφετέρου δεν είναι απαλλαγμένος από το πάθος του φθόνου. Διότι ίδιον της απάτης είναι το να μην ονομάζονται τα αδύναμα πράγματα σύμφωνα με τη φύση και την αξία τους, αλλά να τους χαρίζονται μάταια ονομασίες από τα ανώτερα, χωρίς να μεταβάλλεται μαζί με την ονομασία και η δύναμη αυτών που ονομάζονται. Ίδιον δε του φθόνου είναι, ενώ έχει τη δύναμη να χαρίσει την πιο τιμητική μοίρα σε όσους έλαβαν την ανώτερη ονομασία, να διστάζει να προσφέρει τη χάρη, θεωρώντας τρόπον τινά ως δική του ζημία την ευημερία των αδυνάτων. Αλλά εγώ θα συμβούλευα όσους τουλάχιστον διαθέτουν νου, ακόμη και αν ο θεός αυτών των Γνωστικών εξαναγκάζεται από τη βία των συλλογισμών τους να είναι τέτοιος, να μην φρονούν ότι είναι έτσι και ο αληθινός Θεός, ο Μονογενής Θεός, αλλά να αποβλέπουν στην αλήθεια των υποκειμένων πραγμάτων, να αποδίδουν στον καθένα αυτό που του αξίζει και να δίνουν τις ονομασίες με βάση την πραγματικότητα. «Ελάτε», λέγει, «οι ευλογημένοι» και «Πορευθείτε οι καταραμένοι», χωρίς ούτε να τιμήσει με το όνομα της ευλογίας εκείνον που είναι άξιος κατάρας, ούτε αντιθέτως να αποπέμψει μαζί με τους εναγείς εκείνον που θησαύρισε για τον εαυτό του την ευλογία.

Πράγματι, σε αυτό απέβλεπε η δημιουργία του κόσμου από την αρχή· και για αυτόν τον σκοπό υπήρξε εκείνη η επουράνια και πανάρχαια βουλή του Πατρός, σύμφωνα με την οποία ο άγγελος της μεγάλης βουλής του Πατρός δημιούργησε τον άνθρωπο ως ον όχι μόνο κατ' εικόνα, αλλά και κατά δική του ομοίωση, ώστε να μπορέσει κάποτε να χωρέσει το μεγαλείο της θείας βασιλείας, τη μακαριότητα της θείας κληρονομίας, την τελειότητα της ευλογίας του ύψιστου Πατέρα, για την οποία δημιουργήθηκαν τα πάντα, τα ορατά και τα αόρατα· διότι δεν είπε του αισθητού κόσμου, αλλά απροσδιόριστα του κόσμου, τόσο του ουράνιου όσο και του επίγειου. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και η θεία και απόρρητη κένωση, η θεανδρική πολιτεία, τα σωτήρια πάθη, όλα τα μυστήρια· για αυτόν τον σκοπό προοικονομήθηκαν με προνοητικότητα και πάνσοφα, ώστε, όποιος μέσω αυτών στα παρόντα αναδειχθεί πιστός, να ακούσει από τον Σωτήρα: «Εύγε δούλε αγαθέ, σε λίγα ήσουν πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω, είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου». Ελάτε λοιπόν, λέει, κληρονομήστε και τον παρόντα και μόνιμο και επουράνιο κόσμο, εσείς που χρησιμοποιήσατε τον επίγειο και φθαρτό και παροδικό κόσμο καλά, σύμφωνα με το δικό μου θέλημα. «Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω, δίψασα, και με ποτίσατε, ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε, γυμνός, και με ντύσατε, ασθένησα, και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε προς εμένα».

Εδώ παρουσιάζει τον Πατέρα Του ως άνθρωπο βασιλιά, όπως ακριβώς παρουσίασε τον εαυτό Του στους λόγους περί της συντέλειας. Και αν λέει ότι παρομοιάστηκε με άνθρωπο, το κάνει παραβολικά. Ο Ίδιος όμως δεν παρομοιάστηκε παραβολικά, αλλά έγινε αληθινά άνθρωπος σαν κι εμάς· διότι ένας είναι ο θρόνος και μία η βασιλεία του Υιού και του Πατρός. Αλλά επειδή είπε, στα πλαίσια εκείνων των λόγων υπέρ της αγαθοεργίας προς τον πλησίον, «πείνασα και δίψασα» και τα λοιπά, και ονόμασε τους ενδεείς αδελφούς, προσθέτοντας και άλλα τα οποία είναι ίδια της δικής Του ενανθρωπήσεως, γι' αυτό αναφέρει εκεί ότι ο ίδιος παρακάθεται ως βασιλιάς. Και εκεί μεν, επειδή μνημόνευσε παραβολικά πρόβατα και ερίφια, παρουσιάζει τον εαυτό Του να παρακάθεται ως βασιλιάς και ποιμένας· εδώ όμως, επειδή μνημόνευσε δούλους και ξεκαθάρισμα λογαριασμών και χρήματα που προέρχονται σαν από βασιλικούς θησαυρούς, λέει ότι ο Πατέρας Του παρακάθεται ως βασιλιάς, εξετάζοντας τους λογαριασμούς και απαιτώντας τις οφειλές.

«Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε», και τα όσα ακολουθούν αυτά· τα λέει δε αυτά επειδή ελεεί: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». «Αυτόν που χορταίνει με αγαθά.» Και ποια είναι η επιθυμία μας; Το να ονομαστούμε θεοί· διότι αυτό επιθύμησε ο Αδάμ, και γεύτηκε την απαγορευμένη τροφή. Αυτήν λοιπόν την επιθυμία μας ο Κύριος την εκπλήρωσε με αγαθά, καθιστώντας μας σύμμορφους με τον Εαυτό του μέσω της δωρεάς του βαπτίσματος, ώστε εξαιτίας αυτού να ονομαζόμαστε και εμείς θεοί κατά χάριν. «Θα ανακαινιστεί σαν του αετού.» Διότι αυτό το ζώο, αφού γεράσει με την πάροδο πολύ χρόνου, επανέρχεται στην ακμή του· λέγεται μάλιστα ότι παραμένει ισχυρό και μετά το γήρας. Πάντως τότε η νεότητά μας φτάνει στον ανακαινισμό της, όταν γίνουμε όμοιοι με τον υψιπετή αετό, και δεν φρονούμε πλέον τα γήινα, αλλά τα άνω· όπως ακριβώς μας υπέδειξε και ο Παύλος. Και για ποιον αετό μιλάει, παρά βεβαίως για τον Χριστό, για τον οποίο ο Μωυσής αινισσόταν ψάλλοντας τα εξής: «Όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του, και έδειξε στοργή στους νεοσσούς του»; Και ποιος είναι αυτός; Ο ίδιος πρόσθεσε: «Μόνος ο Κύριος τους καθοδηγούσε· και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος θεός». «Έκανε γνωστές τις οδούς του στον Μωυσή.» Από παλιά, λέει, αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικουμένους.

Διότι εκείνος μεν που υποδέχεται τον σπουδαίο, πολλές φορές το πράττει και από κενοδοξία· ενώ εκείνος που υποδέχεται τον μικρό, το πράττει καθαρά για τον Χριστό. Έχεις τη δυνατότητα να φιλοξενήσεις και τον Πατέρα του Χριστού, και δεν το θέλεις. Διότι λέει: «Ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε»· και πάλι: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα». Ακόμη και αν δεν είναι ο Παύλος, αλλά είναι πιστός και αδελφός, ακόμη και αν είναι ο ελάχιστος, μέσω αυτού προσέρχεται ο Χριστός. Άνοιξε την οικία σου, υποδέξου τον. Εκείνος που υποδέχεται προφήτη, λέει, θα λάβει μισθό προφήτη. Επομένως, και εκείνος που υποδέχεται τον Χριστό, θα λάβει τον μισθό εκείνου που φιλοξενεί τον Χριστό. Μην απιστείς στα λόγια Του, αλλά γίνε πιστός· ο Ίδιος είπε ότι «Μέσω αυτών έρχομαι εγώ»· και για να μην απιστείς, ορίζει και τιμωρίες σε όσους δεν τους δέχονται, και τιμές σε όσους τους δέχονται, πράγμα που δεν θα έκανε, εάν ο τιμώμενος και ο υβριζόμενος δεν ήταν ο Ίδιος. Με δέχθηκες, λέει, στο κατάλυμά σου, θα σε δεχθώ στη βασιλεία του Πατέρα μου· θεράπευσες την πείνα μου, θα σου συγχωρήσω τα αμαρτήματα· με είδες δεμένο, θα σε καταστήσω ελεύθερο· με είδες ξένο, σε κάνω πολίτη των ουρανών· μου έδωσες άρτο, σου δίνω ολόκληρη βασιλεία, ώστε να την κληρονομήσεις και να την κατέχεις. Διότι λέει: «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς».

Διότι, ότι είναι κύριος και να τιμωρεί και να τιμά, άκουσε τι λέει ο ίδιος που τα αναφέρει αυτά: «Όταν έλθει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του Πατέρα του, θα στήσει τα πρόβατα στα δεξιά και τα ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Σε εκείνους δε που βρίσκονται στα αριστερά θα πει: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε». Είδες ολοκληρωμένη κρίση, και πώς και τιμά και τιμωρεί, και στεφανώνει και καταδικάζει, και τους μεν τους εισάγει στη βασιλεία, τους δε τους αποπέμπει στη γέεννα;

Γιατί; Επειδή ανέστησαν νεκρούς; Επειδή καθάρισαν λεπρούς; Επειδή εξέβαλαν δαίμονες; Όχι· αλλά γιατί; Πεινασμένο με είδατε, λέει, και με θρέψατε· διψασμένο, και με ποτίσατε· γυμνό, και με ντύσατε· ξένο, και με φιλοξενήσατε.

Κανείς, λοιπόν, ας μη νομίζει ότι έχει ζημιωθεί εξαιτίας των προπατόρων· διότι, εάν θελήσουμε να εξετάσουμε λεπτομερώς όλα όσα πρόκειται να μας προσφέρει ο Θεός, θα διαπιστώσουμε ότι τα αγαθά που μας δόθηκαν είναι κατά πολύ ανώτερα από εκείνα που χάσαμε. Από όσα ειπώθηκαν δε, γίνονται φανερά και τα υπόλοιπα. Ο Αδάμ εισήγαγε έναν βίο γεμάτο μόχθο· ο Χριστός υποσχέθηκε ζωή από την οποία έχει φύγει η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός, και υπόσχεται να μας χαρίσει τη βασιλεία των ουρανών. Διότι λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και με φιλοξενήσατε· ήμουν γυμνός, και με ντύσατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε εμένα».

βʹ. Και για να μάθεις, αγαπητέ, ότι αυτά έχουν πράγματι έτσι, αναλογίσου ότι εκείνος που ασκεί την ελεημοσύνη με δαψίλεια, και εδώ συνεχίζει να ζει τρεφόμενος με αγαθή συνείδηση, και όταν αναχωρήσει από εδώ, βρίσκει πολλή φιλανθρωπία ενώπιον του Κριτή και θα ακούσει εκείνα τα μακάρια λόγια μαζί με τους υπολοίπους: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που είναι ετοιμασμένη για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω». Το ίδιο ακριβώς θα διαπίστωνε κανείς ότι συμβαίνει και με τις άλλες αρετές.

«χωρίσου από εμένα· εάν εσύ κατευθυνθείς προς τα δεξιά, εγώ προς τα αριστερά· εάν πάλι εσύ πας προς τα αριστερά, εγώ προς τα δεξιά»· έτσι και ο Δεσπότης λέει: «Υψώνοντας το βλέμμα σου, κοίταξε από τον τόπο όπου βρίσκεσαι τώρα· διότι όλη τη γη, την οποία βλέπεις, θα τη δώσω σε εσένα και στο σπέρμα σου εις τον αιώνα». Εδώ πρόσεξέ μου την υπερβολή της γενναιοδωρίας. Διότι εσύ μεν, λέει, δίνοντας το δικαίωμα της επιλογής, του παραχώρησες εκείνη που ήθελε να διαλέξει, και αποδέχθηκες για τον εαυτό σου αυτήν που απέμεινε· εγώ όμως επιδεικνύω τόση γενναιοδωρία, ώστε όλη τη γη που υποπίπτει στο βλέμμα των ματιών σου από όλες τις πλευρές, από τον βορρά και από τον νότο, και από την ανατολή και τη δύση, όλη τη γη που βλέπεις, θα την παραχωρήσω σε εσένα· και όχι μόνο αυτό, αλλά «και στο σπέρμα σου εις τον αιώνα». Είδες γενναιοδωρία αντάξια της αγαθότητας του Θεού; Είδες πόσα παραχώρησε και πόσων αξιώθηκε; Από αυτό ας διδαχθούμε να επιδεικνύουμε μεγάλη δαψίλεια στην ελεημοσύνη, ώστε, δίνοντας μικρά, να αξιωθούμε μεγάλων. Διότι, πού υπάρχει ισότητα, πες μου, στο να δώσεις λίγα χρήματα και να αποκομίσεις συγχώρηση αμαρτιών; Στο να θρέψεις αυτόν που πεινά, και να αξιωθείς παρρησίας κατά τη φοβερή εκείνη ημέρα, και να ακούσεις τα αντάξια της βασιλείας λόγια: «Επείνασα, και μου δώσατε να φάω»; Μήπως τάχα Εκείνος που σου προσέφερε τόση αφθονία, δεν μπορούσε να ανακουφίσει και του φτωχού την ένδεια;

Ζ΄. Ας μιμηθούμε όλοι αυτόν και ας επιδείξουμε μεγάλο ζήλο για τη φιλοξενία, όχι μόνο για να λάβουμε την ανταπόδοση αυτών των πρόσκαιρων και φθαρτών πραγμάτων, αλλά για να εξασφαλίσουμε για τους εαυτούς μας την απόλαυση των αθάνατων αγαθών. Διότι, εάν το πράττουμε αυτό, θα υποδεχθούμε και εμείς εδώ τον Χριστό, και θα μας υποδεχθεί και Εκείνος στις μονές εκείνες που έχουν ετοιμαστεί για όσους Τον αγαπούν, και θα ακούσουμε από Αυτόν: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Για ποιον λόγο και γιατί; «Επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω· δίψασα και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε· στη φυλακή ήμουν και με επισκεφθήκατε». Τι υπάρχει λιγότερο επαχθές από αυτά; Μήπως μας διέταξε να εξετάζουμε σχολαστικά και να πολυπραγμονούμε για όσους πρόκειται να δεχθούν τη φροντίδα μας; Εσύ, λέει, εκπλήρωσε το χρέος σου, έστω κι αν ο άλλος είναι ασήμαντος, έστω κι αν είναι περιφρονημένος κατά τα φαινόμενα· διότι όσα γίνονται σε αυτούς, εγώ τα οικειοποιούμαι. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε εμένα το πράξατε».

Αλλά κι αν ακόμη είναι κάποιος ελεύθερος από όλα αυτά, πράγμα που θα ήταν από τα πιο δύσκολα, είναι όμως περιβεβλημένος με τόσα πλούτη, αφοσιωμένος στα χρήματα και μόνο στη δική του απόλαυση, και δεν τα προσφέρει με αφθονία σε όσους έχουν ανάγκη, το πυρ της γέεννας θα περιμένει και αυτόν. Και αυτό μας το διδάσκει σαφώς η παραβολή που βρίσκεται στο Ευαγγέλιο, όταν έστησε τους μεν στα δεξιά, τους δε στα αριστερά· και στους μεν είπε ότι έχει ετοιμαστεί η βασιλεία εξαιτίας της φροντίδας τους για όσους είχαν ανάγκη: «Ελάτε», λέει, «οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Για ποιον λόγο και γιατί; «Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω». Στους άλλους δε [επιφύλαξε] το αιώνιο πυρ: «Πηγαίνετε», λέει, «μακριά μου, καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Είναι μεγάλο το βάρος αυτού του λόγου· ο Δεσπότης και δημιουργός των πάντων λέει: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω». Ποια ψυχή δεν θα τη συγκινούσε αυτό, ακόμη κι αν τύχαινε να είναι ολότελα πέτρινη; Ο Δεσπότης σου περιφέρεται πεινασμένος, κι εσύ ζεις μέσα στην τρυφή· και δεν είναι μόνο αυτό το φοβερό, αλλά ότι ενώ ζεις στην τρυφή ανέχεσαι να τον παραβλέπεις, και μάλιστα ενώ δεν έχει ανάγκη από πολλά, παρά μόνο από ένα ψωμί, ώστε να καταπραΰνει την πείνα του.

ε'. Αναλογιζόμενοι αυτά, ας προστρέχουμε σε τέτοιου είδους διακονίες, χωρίς να υπολογίζουμε τη δαπάνη, αλλά το κέρδος και την πρόσοδο που γεννιέται από αυτές. Διότι, εάν δούμε κάποιον να έχει οικειότητα με έναν άνθρωπο από εκείνους που κατέχουν υψηλά κοσμικά αξιώματα, σπεύδουμε να του δείξουμε κάθε περιποίηση, σκεπτόμενοι ότι όσα προσφέρονται σε αυτόν θα μεταβιβαστούν και στον προστάτη του, και ότι εκείνος, αναφέροντάς τα σε αυτόν που θεωρεί προστάτη του, θα μας εξασφαλίσει να απολαύσουμε περισσότερο την εύνοιά του· πολύ περισσότερο θα συμβεί αυτό με τον Δεσπότη των όλων. Διότι, εάν κάποιος επιδείξει φιλοφροσύνη και συμπάθεια ακόμη και σε τυχαίους ανθρώπους και σε εκείνους που είναι εγκαταλελειμμένοι στην αγορά, ο Δεσπότης θεωρεί δικές Του αυτές τις πράξεις και υπόσχεται να εισαγάγει στη βασιλεία όσους έπραξαν κάποιο καλό σε αυτούς, και να πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω»· πολύ περισσότερο, εάν κάποιος περιποιηθεί εκείνους που θλίβονται για τον Θεό και έχουν τιμηθεί με την ιεροσύνη, δεν θα απολαύσει απλώς την ίδια αμοιβή, αλλά πολλαπλάσια, καθώς ο φιλάνθρωπος Θεός από τη μεγάλη Του αφθονία πάντοτε υπερβαίνει όσα πράττονται από εμάς.

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε σε εμένα· ασθενής ήμουν, και με επισκεφθήκατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε. Έπειτα εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στο μεγαλείο Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς, και σε θρέψαμε; Ή να διψάς, και σου δώσαμε να πιεις; Εσένα, στον οποίο τα μάτια όλων ελπίζουν, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους με αφθονία; Ω, τι μεγάλη αγαθότητα! Κρύβει το μεγαλείο του από φιλανθρωπία: Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω. Ω, της πολλής αγαθότητος, ω, της άμετρης χρηστότητος! Αυτός που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα, που ανοίγει τα χέρια του και χορταίνει κάθε ζωντανό με ευδοκία, πεινούσα, λέει, και μου δώσατε να φάω. Όχι επειδή μειώνεται το μεγαλείο του, αλλά επειδή η φιλανθρωπία του μπαίνει εγγυητής για τους φτωχούς. Δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Ποιος τα λέει αυτά; Αυτός που χύνει τη φύση των υδάτων σε λίμνες και ποταμούς και πηγές· αυτός που λέει μέσα από τα Ευαγγέλια ότι: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του· αυτός που είπε: Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα, και ας πιει. Αλλά, γυμνός ήμουν, λέει, και με ντύσατε. Ντύσαμε αυτόν που ντύνει τον ουρανό με σύννεφα, αυτόν που ντύνει ολόκληρη την Εκκλησία και την οικουμένη.

Όταν, λέει, φθάσει η φοβερή ημέρα και έλθει η κυρία ημέρα, αφού καθίσει επί του βήματος ο Κριτής και τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά, προς τα μεν πρόβατα έλεγε: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω.

Διότι, ακόμη και αν δεν ανασταίνουν νεκρούς, ούτε χωλούς, διαθέτουν αυτό που είναι σπουδαιότερο από όλα, παρρησία προς τον Θεό· θα ακούσουν κατά την ημέρα εκείνη τη μακάρια εκείνη φωνή που θα λέει: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου. Τι είναι ανώτερο από αυτό; Κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· ασθενής ήμουν, και στη φυλακή, και με επισκεφθήκατε. Κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου.

Και εκεί μεν υπάρχει πολύς φθόνος, ενώ εδώ πολλή μέριμνα και πολλές προσευχές από όλους. Και εδώ μεν συμβαίνουν αυτά· εκεί όμως, όταν θα έλθει ο Χριστός, αυτός μεν θα σταθεί με πολλή παρρησία, και θα ακούσει ενώπιον όλης της οικουμένης: Πεινασμένο με είδες και με έθρεψες· γυμνό, και με έντυσες· ξένο, και με περιμάζεψες, και όλα τα παρόμοια. Εκείνος όμως θα ακούσει τα αντίθετα: Πονηρέ και οκνηρέ δούλε· και πάλι: Αλίμονο σε εκείνους που ζουν τρυφηλά πάνω στα στρώματά τους, και κοιμούνται πάνω σε ελεφάντινα κρεβάτια, που πίνουν τον διυλισμένο οίνο και αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα, τα οποία θεώρησαν ως μόνιμα και όχι ως παροδικά. Αυτά δεν τα είπαμε τυχαία, αλλά για να μεταβάλουμε το φρόνημά σας και να μην κάνετε τίποτα το ανώφελο. Τι θα γίνει λοιπόν, λέει κάποιος, αν κάνω και αυτά και εκείνα; Αυτός ο λόγος ακούγεται πολύ από όλους.

Ποια είναι όμως τα έργα της μέλλουσας ζωής, με τα οποία οφείλουμε να ασχολούμαστε διαρκώς; Άκουσε τον Χριστό που λέει: «Ελάτε, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω». Οι ζωντανοί δεν διαφέρουν από τους νεκρούς μόνο ως προς αυτό, στο ότι δηλαδή βλέπουν τον ήλιο και αναπνέουν τον αέρα· δεν εννοούμε αυτό, αλλά στο ότι πράττουν κάτι αγαθό· επειδή, εάν δεν υπάρχει αυτό, δεν θα είναι σε τίποτε ανώτεροι από τους νεκρούς. Και για να το μάθεις, άκου πώς είναι δυνατόν να ζει κανείς ενώ έχει πεθάνει. Ο Θεός, λέει, δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων. Αλλά αυτό, θα πει κάποιος, αποτελεί πάλι αίνιγμα. Επομένως, ας τα επιλύσουμε και τα δύο.

«Διότι, "Ελάτε", λέγει, "οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που είναι ετοιμασμένη για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και με φιλοξενήσατε· αρρώστησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε σε εμένα". Για να ακούσουμε, λοιπόν, αυτά τα λόγια, ας ντύσουμε τον γυμνό, ας φιλοξενήσουμε τον ξένο, ας θρέψουμε αυτόν που πεινά, ας ποτίσουμε αυτόν που διψά, ας επισκεφθούμε τον άρρωστο, ας δούμε αυτόν που βρίσκεται στη φυλακή, ώστε να απολαύσουμε παρρησία, και να λάβουμε συγχώρεση των αμαρτημάτων, και να γίνουμε μέτοχοι εκείνων των αγαθών, τα οποία ξεπερνούν και τον λόγο και τον νου· τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να τα επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.»

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι ούτε τυμβωρύχοι, ούτε σκόροι, ούτε σκουλήκια, ούτε ο χρόνος, ούτε τίποτα άλλο καταστρέφει τα εντάφια· αλλά ότι και το σώμα παραμένει ανέπαφο μέχρι την ανάσταση, και ότι αυτά ακριβώς διατηρούνται καινούργια, άθικτα και λεπτοϋφασμένα. Ποιο είναι το όφελος από αυτά για όσους έχουν απέλθει, όταν το σώμα ανασταίνεται γυμνό, ενώ αυτά παραμένουν εδώ, και σε τίποτα δεν μας ωφελούν ως προς την απολογία μας εκείνη; «Για ποιον λόγο, λοιπόν», λέγει, «συνέβη αυτό στην περίπτωση του Χριστού;». Πρώτα απ' όλα, μην παραβάλλεις αυτά με τα ανθρώπινα· διότι και η πόρνη έχυσε μύρο πάνω στους αγίους πόδες Του. Εάν όμως πρέπει να μιλήσουμε και για αυτά, πρώτον μεν, αυτά γίνονταν από ανθρώπους που αγνοούσαν τη διδασκαλία περί της αναστάσεως. Γι' αυτό λέγει: «Καθώς ήταν έθιμο στους Ιουδαίους». Διότι εκείνοι που τίμησαν έτσι τον Χριστό δεν ανήκαν στους δώδεκα, αλλά ήταν εκείνοι που δεν Τον τιμούσαν και τόσο πολύ. Οι δώδεκα, άλλωστε, δεν Τον τίμησαν με αυτόν τον τρόπο, αλλά με θάνατο και σφαγή, και με τους κινδύνους που υπέστησαν για χάρη Του. Διότι αποτελούσε μεν και εκείνο μια μορφή τιμής, αλλά πολύ κατώτερη από αυτήν που προανέφερα. Εξάλλου, όπως μόλις είπα, τώρα ο λόγος μας αναφέρεται σε ανθρώπους· ενώ τότε αυτά γίνονταν για τον Δεσπότη. Και για να κατανοήσεις ότι ο Χριστός δεν δίνει καμία απολύτως σημασία σε αυτά, είπε: «Πεινασμένο με είδατε, και με θρέψατε· και διψασμένο, και με ποτίσατε· και γυμνό, και με ντύσατε». Και πουθενά δεν είπε: «Και νεκρό, και με θάψατε».

ιβʹ. Αυτά ας τα ακούσουν οι πλούσιοι, εκείνοι που ανάβουν την κάμινο της πενίας. Διότι εκείνους δεν πρόκειται να τους βλάψουν καθόλου, εφόσον θα έλθει σε αυτούς η δρόσος· τους εαυτούς τους, όμως, θα τους καταστήσουν εύκολη λεία στη φλόγα, την οποία άναψαν με τα ίδια τους τα χέρια. Τότε, λοιπόν, ένας άγγελος κατέβηκε μαζί με εκείνα τα παιδιά· τώρα, όμως, ας συγκαταβούμε εμείς σε αυτούς που βρίσκονται στην κάμινο της πενίας, και διά της ελεημοσύνης ας δημιουργήσουμε δρόσο, και ας αποτινάξουμε τη φλόγα, ώστε να γίνουμε και εμείς κοινωνοί των στεφάνων τους· ώστε και τη φλόγα της γέεννας να τη διασκορπίσει η φωνή του Χριστού που λέγει: «Πεινασμένο με είδατε και με θρέψατε». Διότι η φωνή αυτή, τότε, θα παρασταθεί σε εμάς αντί για δρόσο, πνέοντας απαλά μέσα από τη μέση της φλόγας.

Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους δικαστές, όταν δικάζουν δημόσια, όπου οι παριστάμενοι τραβούν τα παραπετάσματα και τους φανερώνουν σε όλους· έτσι λοιπόν και τότε όλοι θα Τον δουν να κάθεται, και ολόκληρη η ανθρώπινη φύση θα παραστεί ενώπιόν Του, και ο Ίδιος θα τους αποκριθεί αυτοπροσώπως. Και στους μεν θα πει: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου· διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω· στους δε θα πει: Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω. Και εκδίδοντας αντίθετη απόφαση, στους μεν αποκρίνεται: Πορεύεστε στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του· στους δε: Πονηρέ και οκνηρέ δούλε. Και άλλους μεν θα τους διχοτομήσει και θα τους παραδώσει στους βασανιστές· για άλλους δε θα διατάξει να ριχτούν στο εξώτερο σκότος, αφού τους δέσουν τα χέρια και τα πόδια. Και μετά την αξίνα θα ακολουθήσει η κάμινος, και όσα απορρίπτονται από τη σαγήνη θα πέσουν εκεί. Τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο· μάλλον δε περισσότερο από τον ήλιο. Και έχει λεχθεί αυτό, όχι επειδή το φως τους θα είναι μόνο τόσο· αλλά επειδή δεν γνωρίζουμε κανένα άλλο άστρο πιο λαμπρό από αυτό, θέλησε να παραστήσει τη μελλοντική λαμπρότητα των αγίων μέσα από κάτι το γνώριμο. Επειδή και για το όρος, όταν ειπώθηκε ότι έλαμψε σαν τον ήλιο, για την ίδια ακριβώς αιτία το είπε έτσι. Διότι το γεγονός ότι το φως ήταν ανώτερο από το παράδειγμα, το απέδειξαν οι μαθητές πέφτοντας στη γη.

ΟΜΙΛΙΑ ΟΘ΄. Όταν δε έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε, λέει, θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, και θα χωρίσει τα πρόβατα από τα ερίφια· και τους μεν θα τους αποδεχθεί, επειδή τον έθρεψαν όταν πεινούσε, και τον πότισαν όταν διψούσε, και τον φιλοξένησαν όταν ήταν ξένος, και τον έντυσαν όταν ήταν γυμνός, και τον επισκέφθηκαν όταν ασθενούσε, και πήγαν να τον δουν όταν ήταν στη φυλακή· και θα τους δώσει τη βασιλεία. Τους άλλους δε, κατακρίνοντάς τους για τα αντίθετα, θα τους στείλει στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

βʹ. Έπειτα, για να δεις και από άλλη πλευρά το δίκαιο της αποφάσεως, πρώτα επαινεί εκείνους που έχουν κατορθώσει την αρετή και λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω»· και όλα τα υπόλοιπα. Διότι, για να μην πουν «Δεν είχαμε», τους καταδικάζει μέσα από τη σύγκριση με τους συνδούλους τους· όπως ακριβώς καταδικάζει τις παρθένους από τις παρθένους, και τον δούλο που μεθούσε και λαιμαργούσε από τον πιστό δούλο, και αυτόν που έθαψε το τάλαντο από εκείνους που προσέφεραν τα δύο, και καθέναν από αυτούς που αμαρτάνουν από εκείνους που έχουν πράξει το αγαθό. Και αυτή η σύγκριση άλλοτε μεν γίνεται επί ίσοις όροις, όπως εδώ και στην περίπτωση των παρθένων· άλλοτε δε με βάση το πλεονάζον, όπως όταν λέει: «Άνδρες Νινευίτες θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή, διότι πίστεψαν στο κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Ιωνά»· και, «Η βασίλισσα του νότου θα κατακρίνει τη γενεά αυτή, διότι ήρθε για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα»· και με βάση το ίσο πάλι, λέγοντας ότι «Αυτοί θα είναι κριτές σας»· και πάλι με βάση το πλεονάζον: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;». Και εδώ βέβαια η σύγκριση γίνεται με βάση το ίσο· διότι παραβάλλει πλουσίους με πλουσίους και φτωχούς με φτωχούς.

Και όχι μόνο με αυτό αποδεικνύει ότι η απόφαση εκδίδεται δίκαια, δηλαδή με το ότι οι σύνδουλοί τους κατόρθωσαν το αγαθό παρότι βρίσκονταν στις ίδιες συνθήκες, αλλά και με το ότι δεν υπάκουσαν ούτε σε εκείνα για τα οποία η φτώχεια δεν αποτελούσε κανένα εμπόδιο· όπως, για παράδειγμα, στο να ποτίσουν αυτόν που διψά, στο να δουν τον φυλακισμένο, στο να επισκεφθούν τον άρρωστο. Αφού δε εγκωμίασε εκείνους που τα κατόρθωσαν, δείχνει πόση ήταν ανέκαθεν η αγάπη του προς αυτούς. Διότι λέγει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Πόσων αγαθών αντάξιο είναι αυτό το όνομα, το να είναι κανείς ευλογημένος, και μάλιστα ευλογημένος από τον Πατέρα; Και πώς αξιώθηκαν τόσης τιμής; Ποια είναι η αιτία; «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε», και τα εξής. Πόσης τιμής, πόσης μακαριότητας είναι γεμάτα αυτά τα λόγια;

Έτσι, η αγάπη του Θεού υπερβαίνει τα πάντα. Ας δώσουμε λοιπόν στον Θεό που μας τα έδωσε. Διότι Εκείνος που μας έδωσε, χωρίς να έχει λάβει τίποτα από εμάς, πολύ περισσότερο θα μας δώσει πλουσιοπάροχα αφού λάβει από εμάς. Εγώ έχυσα το αίμα μου για σένα· εσύ δώσε τουλάχιστον αργύρια για εμένα, όχι όπως ο Ιούδας για προδοσία, αλλά στον φτωχό από φιλανθρωπία. Εγώ, αν και Θεός, έγινα άνθρωπος για σένα· εσύ δώρισε το ψωμί στον φτωχό για το δικό σου καλό, όχι για να θρέψεις μόνο τον φτωχό, αλλά για να θρέψεις και εμένα μέσω του φτωχού και να χορτάσεις εκείνον που είπε: «πείνασα και μου δώσατε να φάω» και «εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το πράξατε σε εμένα».

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω· δίψασα και με ποτίσατε· ήμουν γυμνός και με ντύσατε· ήμουν στη φυλακή και ήρθατε σε εμένα. Έπειτα, εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στην αξία Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε, ή να διψάς και σε ποτίσαμε, εσένα στον οποίο ελπίζουν τα μάτια όλων; Ή πότε σε είδαμε σε τόση μεγάλη ανάγκη; Πότε τα κάναμε αυτά; Εφόσον, λέει, το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα. Δεν είναι αληθινός ο λόγος, ότι εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό; Αλλά, όπως ακριβώς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά έδειξε ότι τους δωρίστηκε η βασιλεία εξαιτίας της φιλανθρωπίας τους, έτσι και σε εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά απείλησε με την τιμωρία εξαιτίας της ακαρπίας τους: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του. Γιατί; Για ποιον λόγο; Επειδή πεινούσα και δεν μου δώσατε να φάω. Δεν είπε: Επειδή πορνεύσατε, επειδή μοιχεύσατε, επειδή κλέψατε, επειδή ψευδομαρτυρήσατε, επειδή επιορκήσατε· αν και ομολογουμένως υπάρχουν και αυτά, είναι ωστόσο κατώτερα από την απανθρωπία και την ανελεημοσύνη. Γιατί όμως, Κύριε, δεν φέρνεις στη μνήμη κανένα από τα άλλα; Δεν κρίνω, λέει, την αμαρτία, αλλά την απανθρωπία· δεν κρίνω εκείνους που αμάρτησαν, αλλά εκείνους που δεν μετανόησαν.

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Τέτοιας χαράς, λοιπόν, αξιώνεστε εσείς οι ελεήμονες. Εάν όμως κάνετε τις ελεημοσύνες προς επίδειξη, θα λάβετε από αυτούς τον μισθό σας. Διότι εάν πρέπει να επιδεικνύεται κανείς, οφείλει πρώτα από όλους να επιδεικνύεται στον Θεό, ο Οποίος κατεξοχήν έχει την εξουσία να στεφανώσει και να οδηγήσει ενώπιον του θεάτρου των αγγέλων. Ποιος άραγε, λοιπόν, είναι τόσο άθλιος, ο οποίος, ενώ ο Βασιλέας σπεύδει να προσέλθει για να θεωρήσει τα κατορθώματά του, αφήνει Εκείνον και στήνει το δικό του θέατρο ενώπιον των πλέον ασήμαντων ανθρώπων, και από εκείνους προσδοκά τον μισθό; Αλλά κανείς από τους Χριστιανούς δεν είναι τέτοιος· μη γένοιτο. Διότι οτιδήποτε και αν πράττουμε εμείς οι Χριστιανοί, το πράττουμε έχοντας τον Χριστό προ οφθαλμών και επικαλούμενοι το όνομά Του. Διότι Αυτός, δια των Ευαγγελίων Του, μας προσέφερε την οδό της σωτηρίας, ώστε επιτελώντας κάθε ελεημοσύνη και ασκώντας κάθε αρετή, να τα πράττουμε προσηλωμένοι σε Εκείνον, αποκομίζοντας τα δικά Του χαρίσματα.

Διότι, είτε οι μάρτυρες παρέδωσαν τα σώματά τους στους ανόμους, τα παρέδωσαν εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Μην φοβάστε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβάστε Εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα»· είτε, λοιπόν, κάποιοι ίδρυσαν εκκλησίες είτε ξενώνες σε όλη την οικουμένη, το έπραξαν για Εκείνον που είπε: «Ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε»· είτε εφαρμόζουμε την ταπεινοφροσύνη, την εφαρμόζουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· είτε πάλι παρέχουμε άρτους στους πένητες, τους δίνουμε για Εκείνον που είπε: «Και όποιος προσφέρει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, δεν θα χάσει τον μισθό του»· είτε επισκεπτόμαστε τις φυλακές, τις επισκεπτόμαστε για Εκείνον που είπε: «Στη φυλακή ήμουν, και ήλθατε προς εμένα»· είτε ενδύουμε τις χήρες και τα ορφανά, τα ενδύουμε για Εκείνον που είπε: «Γυμνός ήμουν, και με περιβάλατε»· είτε γενικότερα κάνουμε διανομή στους φτωχούς, το πράττουμε για Εκείνον που είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το πράξατε»· είτε υπομένουμε τους ονειδισμούς από τα ασεβή έθνη, επειδή προσκυνούμε Αυτόν που σταυρώθηκε από τους Ιουδαίους και ζωοποίησε την οικουμένη, το υπομένουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι· να χαίρεστε και να αγαλλιάτε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς».

ΣΤ΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, και οι γυναίκες, και οι άνδρες, και οι παρθένες, και οι παντρεμένες, και οι χήρες, ας επιδείξουμε μεγάλη προθυμία για την ελεημοσύνη· και ας μη λέμε ότι ο τάδε είναι πονηρός και δεν αξίζει να ευεργετηθεί, ο τάδε είναι ασήμαντος, ο τάδε είναι περιφρονημένος. Μην εξετάζεις την αξία εκείνου που έχει ανάγκη από φροντίδα, αλλά μόνο την ανάγκη του. Διότι, ακόμη κι αν είναι ασήμαντος και περιφρονημένος, ακόμη κι αν είναι αξιοκαταφρόνητος, ο Χριστός σου υπολογίζει την ανταμοιβή με τέτοιο τρόπο, σαν να ευεργετήθηκε ο Ίδιος μέσω εκείνου. Για να μην εξετάζουμε, λοιπόν, την αξία των ευεργετουμένων, άκουσε τι λέει: «Με είδατε να πεινώ και με θρέψατε». Έπειτα, όταν εκείνοι ρώτησαν: «Πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε;», πρόσθεσε λέγοντας: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους μικρούς, σε εμένα το κάνατε»· επομένως, δεν μας έχει απομείνει καμία απολύτως δικαιολογία. Διότι, για να μη λέμε: «Πού να βρούμε τώρα κάποιον σαν τον Ηλία; Και πού κάποιον σαν τον Ελισσαίο;» και «Δώσε μου τέτοιους άνδρες, και θα τους υποδεχθώ με όλη μου την προθυμία, και δεν θα παραλείψω να τους πλύνω τα πόδια και να τους περιποιηθώ με κάθε τρόπο»· για να μη λέμε, λοιπόν, αυτά, Εκείνος που είναι ασυγκρίτως ανώτερος, ο ίδιος ο Δεσπότης του Ηλία και του Ελισσαίου και όλων των προφητών, υποσχέθηκε να έρχεται σε εμάς μέσω των φτωχών, λέγοντας: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους μικρούς, σε εμένα το κάνατε».

Διότι ο Ίδιος λέγει: «Πεινασμένο με είδατε και με θρέψατε». Εάν, όμως, κάποιοι απιστούν σε αυτά τα λόγια και αμελούν τη φιλανθρωπία, θα το διδαχθούν τότε μέσω της κολάσεως και της τιμωρίας. Διότι, σαν να παραμέλησαν τον ίδιο τον Χριστό, έτσι θα απέλθουν σε αφόρητη κόλαση. Έτσι, λοιπόν, εκείνοι που τρέφουν τους πτωχούς, σαν να διακόνησαν τον ίδιο τον Χριστό, εισάγονται στη βασιλεία των ουρανών.

Μίλησα για τη χήρα, πώς, ενώ βρισκόταν σε τόσο μεγάλη στενοχώρια και υπό την πίεση του λιμού, δεν ξεστόμισε ούτε έναν πικρό λόγο προς τον προφήτη, παρόλο που αυτό ήταν το αναμενόμενο· και το απέδειξα αυτό και από τις ιουδαϊκές αντιλήψεις. Όμως εκείνη δεν κυριεύθηκε από τέτοια συναισθήματα, αλλά τον υποδέχθηκε με κάθε φιλοφροσύνη, και άδειασε όλο της το υστέρημα για να τον τιμήσει, παρότι ήταν Σιδωνία και αλλόφυλη, και ούτε τους προφήτες είχε ακούσει να διδάσκουν περί ελεημοσύνης, ούτε τον Χριστό να λέει: «Πεινασμένο με είδατε και με θρέψατε». Ποια συγγνώμη, λοιπόν, θα υπάρξει για εμάς, εάν μετά από τέτοιες προτροπές, εάν μετά από την υπόσχεση τέτοιων επάθλων, εάν μετά τη Βασιλεία των Ουρανών, δεν φθάσουμε στο ίδιο μέτρο φιλοφροσύνης με τη χήρα; Διότι εκείνη και Σιδωνία ήταν, και αλλόφυλη, και γυναίκα χήρα, και φρόντιζε πολλά παιδιά, και έβλεπε να επικρατεί επικίνδυνος λιμός και να προσδοκάται ο θάνατος, και επρόκειτο να υποδεχθεί έναν άγνωστο άνθρωπο και μάλιστα εκείνον που είχε προκαλέσει τον λιμό, και ούτε υπό αυτές τις συνθήκες δεν λυπήθηκε τη μία χούφτα που διέθετε. Εμείς όμως, που και στις προφητείες μετέχουμε, και θεϊκά διδάγματα απολαμβάνουμε, και έχουμε λάβει πλούσια διδασκαλία για τα μέλλοντα αγαθά, και δεν βλέπουμε να μας απειλεί λιμός, και κατέχουμε πολύ περισσότερα από εκείνη τη γυναίκα, ποια απολογία θα μπορέσουμε να προβάλουμε, εάν τσιγκουνευόμαστε τα υπάρχοντά μας και αδιαφορούμε για την ίδια μας τη σωτηρία;

Ελάτε εσείς, που επιδείξατε τον σπόρο της ευσπλαχνίας, εγώ σας έχω προετοιμάσει τον θερισμό της χαράς. Πες, Δέσποτα, την αιτία. Πείνασα, και μου δώσατε να φάω. Κανείς, λοιπόν, ας μην αποπέμπει τον φτωχό επειδή είναι άπορος· διότι παραβλέπει πεινασμένο τον ίδιο τον Δικαστή των μελλόντων αιώνων. Ας αποκτήσουμε, επομένως, ως οφειλέτη μας Εκείνον που πρόκειται να μας κρίνει εκεί. Διότι αυτός που ελεεί τον φτωχό, αναφέρει η Γραφή, δανείζει στον Θεό. Ας αγωνιστούμε να αναδειχθούμε άξιοι της μερίδας που βρίσκεται στα δεξιά, ας μισήσουμε τη βδελυρή συγγένεια με τα ερίφια, και ας επιδιώξουμε την κοινωνία με τους αμνούς· διότι έχουμε την εξουσία της επιλογής του καλύτερου. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, ο Κριτής μάς προανήγγειλε εκείνο το Δεσποτικό και φοβερό δικαστήριο, καθώς και την αυστηρότητα της απόφασης, ώστε, μαθαίνοντας την απειλή, να αποφύγουμε την τιμωρία.

Ας κάνουμε τα πάντα για τη φροντίδα τους· ή μάλλον ας διαθέσουμε όλα τα υπάρχοντά μας σε αυτούς, πιστεύοντας ότι μέσω αυτών τρέφουμε τον Θεό. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι ο Ίδιος τρέφεται όταν τρέφονται αυτοί, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Διότι πεινασμένο με είδατε», λέει, «και με θρέψατε· διψασμένο, και με ποτίσατε· γυμνό, και με ντύσατε»· και μας έδωσε πολλές αφορμές για να ικανοποιήσουμε τον πόθο μας.

Διότι και ο Χριστός δεν δίνει τα έπαθλα απλώς σε όσους επιτέλεσαν θαύματα, αλλά σε εκείνους που εφήρμοσαν τα προστάγματά του· διότι λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου· όχι διότι θαυματουργήσατε, αλλά διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε».

Έκανες κάποιο καλό; Κράτησέ το κρυφό, για να το πει ο Δεσπότης σου· διότι εσύ δεν αναφέρεις τα κατορθώματά σου όπως Εκείνος. Και πώς, άκουσε: Εάν δώσεις σε έναν φτωχό, όταν σε ρωτήσουν λες: «Είδα έναν φτωχό να πεινάει και τον έθρεψα». Ο Δεσπότης σου όμως δεν λέει έτσι, αλλά πώς; «Με είδατε να πεινώ και με θρέψατε». Όταν λοιπόν αμαρτήσεις, μην περιμένεις την κατηγορία από άλλον, αλλά πριν κατηγορηθείς, κατάκρινε εσύ ο ίδιος τα πεπραγμένα σου· διότι εάν σε ελέγξει κάποιος άλλος, τότε πλέον το κατόρθωμα δεν οφείλεται στη δική σου εξομολόγηση, αλλά στη διόρθωση που προήλθε από τη δική του κατηγορία. Διότι εξομολόγηση δεν είναι αυτό, το να κατηγορεί κανείς τον εαυτό του μετά τους ελέγχους, αλλά το να κατηγορεί πρώτος τον εαυτό του και να μην περιμένει τους ελέγχους από τους άλλους. Γι' αυτό άλλωστε και ο Πέτρος, μετά από εκείνη τη φοβερή άρνηση, επειδή γρήγορα έφερε στη μνήμη του την αμαρτία, και χωρίς να τον κατηγορεί κανείς, ομολογούσε το σφάλμα του και έκλαψε πικρά, με τον τρόπο αυτό ξέπλυνε την άρνησή του, ώστε να γίνει και πρώτος των αποστόλων και να του εμπιστευθεί ολόκληρη η οικουμένη. Διότι, εάν ο ιερέας έλαβε την εξουσία να συγχωρεί τις αμαρτίες που γίνονται απέναντι στον Θεό, πολύ περισσότερο θα μπορέσει να εξαλείψει και να εξαφανίσει αυτές που γίνονται απέναντι σε άνθρωπο. Είναι και αυτός άρχοντας, και μάλιστα άρχοντας πιο σεβαστός και από τον βασιλιά.

Αλλά δεν είναι έτσι αυτά, δεν είναι· διότι, ακόμη κι αν το ίδιο το Σάββατο προσέλθεις με πονηρή συνείδηση, εξέπεσες της κοινωνίας και αποχώρησες χωρίς να έχεις επιτελέσει το Πάσχα· όπως ακριβώς, ακόμη κι αν κοινωνήσεις σήμερα, αφού ξεπλύνεις τα αμαρτήματά σου, έχεις επιτελέσει το Πάσχα με ακρίβεια. Έπρεπε λοιπόν αυτήν την ακρίβεια και την επιμονή να μην την τηρείτε στην παρατήρηση των καιρών, αλλά στην προσέλευση. Και όπως ακριβώς προτιμάτε τώρα να υπομείνετε τα πάντα παρά να αλλάξετε τη συνήθεια, έτσι έπρεπε αυτό μεν να το περιφρονείτε, να προτιμάτε δε να πάσχετε και να κάνετε τα πάντα, ώστε να μην προσέρχεστε με αμαρτήματα. Διότι, το ότι ο Θεός δεν δίνει καμία απολύτως σημασία στους καιρούς και σε τέτοιου είδους παρατηρήσεις, άκουσέ το από τον Ίδιο όταν κρίνει: «Πεινασμένο με είδατε», λέει, «και με θρέψατε, διψασμένο και με ποτίσατε, γυμνό και με ντύσατε»· και σε όσους βρίσκονται στα αριστερά Του, προσάπτει τα αντίθετα από αυτά. Και πάλι, φέρνοντας ως παράδειγμα κάποιον άλλον, τον τιμωρεί για μνησικακία: «Πονηρέ δούλε», λέει, «όλη εκείνη την οφειλή σού τη χάρισα· δεν έπρεπε κι εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως κι εγώ σε ελέησα;». Πάλι, τις παρθένους, επειδή δεν είχαν λάδι στις λαμπάδες τους, τις απέκλεισε από τον νυμφώνα· έναν άλλον, επειδή εισήλθε χωρίς να φέρει ένδυμα γάμου, αλλά φορούσε ρυπαρά ιμάτια, έχοντας περιβληθεί την πορνεία και την ακαθαρσία. Για το ότι, όμως, κάποιος εόρτασε το Πάσχα τον τάδε ή τον δείνα μήνα, κανένας ποτέ δεν τιμωρήθηκε ούτε κατηγορήθηκε.

«Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε»· και τα εξής. Πρόσεξε τι λέγει ο Ποιητής του κόσμου. Δεν λέγει: Ήμουν Βασιλιάς, και με φοβηθήκατε· ούτε: Άρχοντας, και με τιμήσατε· αλλά: Ήμουν γυμνός, και με ντύσατε· ασθενής, και με επισκεφθήκατε. Πράγματι, τίποτα δεν συγκρίνεται με την ελεημοσύνη· ο φτωχός δαπανά, και ο Θεός ανταποδίδει. Ο Θεός, λαμβάνοντας δάνειο μέσω των φτωχών και εκείνων που παραμένουν στους ναούς των μαρτύρων, δεν επιστρέφει απλώς το δάνειο, αλλά καθιστά τους δανειστές κληρονόμους, λέγοντας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου». Και πότε, λέγει, ετοιμάστηκε; Όταν εσύ παρείχες στους φτωχούς τροφές και ενδύματα, όταν εσύ έκανες προσφορές στις εκκλησίες και στους ναούς των μαρτύρων, όταν εσύ τελούσες τις μνήμες των αγίων, όταν εσύ προσέφερες φιλοξενία στο σπίτι σου, όταν εσύ επισκεπτόσουν τους ασθενείς και αυτούς που βρίσκονταν στη φυλακή· όταν εσύ τα έκανες αυτά, εγώ σου ετοίμαζα αυτήν τη βασιλεία.

Όταν πρόκειται να εξέλθεις από τον βίο, μην περιμένεις τη δική της φιλοξενία· ο ίδιος ο Οικοδεσπότης έρχεται να σε προϋπαντήσει λέγοντας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω». Δες το μέγεθος της ελεημοσύνης, πώς καμία άλλη αρετή δεν συγκρίνεται με αυτήν ούτε προτιμάται από αυτήν. Διότι δεν είπε ότι «φυλάξατε την παρθενία σας» ή ότι «νηστέψατε για εμένα»· τίποτε τέτοιο δεν είπε, αλλά μόνο: «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω». Μεγάλη βεβαίως είναι και η νηστεία, και η παρθενία, και οι υπόλοιπες αρετές, αλλά τίποτα δεν είναι ίσο με την ελεημοσύνη. Προέπεμψε τον πλούτο σου στον ατελεύτητο εκείνο κόσμο, και θα βρεις στον αιώνα εκείνο αυτά ακριβώς που προσφέρεις εδώ, όπως λέει και ο Κύριος: «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Ώ, τι φιλία του Δεσπότη, και τι ασυνεσία των πλουσίων! Αυτός παρακαλεί, και ο πλούσιος οδυνάται. Δεν κατανοείς, άνθρωπε, τι είναι η πρόνοια του Θεού; Δεν μπορούσε ο Θεός να δώσει και στον φτωχό τόσα χρήματα όσα έδωσε σε εσένα, και να πλουτίσει και εσένα και εκείνον; Δεν μπορούσε να ρίξει βροχές από χρυσάφι και να πλουτίσει τους φτωχούς; Μήπως πρόκειται ο Θεός να σε τιμήσει εξαιτίας του πλούτου σου; Αναλογίσου τι πρόκειται να γίνεις· κοίταξε μέσα στον τάφο τα γυμνωμένα οστά· σε τι διαφέρει εκεί ο πλούσιος από τον φτωχό; Δεν είναι όλοι τέφρα; Δεν είναι όλοι σκόνη;