Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:9

Στην εκκλησία να σιωπάς και να μη μιλάς καθόλου, αλλά να προσέχεις μόνο την ανάγνωση. Εάν αναβεί στην καρδιά σου κάποιος λογισμός να κάνεις κάτι, μην το πράξεις επιπόλαια, για να μη σε εμπαίξει ο εχθρός. Να κάνεις τα πάντα με τη συμβουλή των μεγαλυτέρων σου. Όταν ψάλλεις ή όταν προσεύχεσαι, μην αφήνεις ξένους λογισμούς να εισέλθουν στην καρδιά σου. Σε παρακαλώ, αγαπητή, πρόσεχε και υπάκουε σε αυτές τις εντολές που είναι γραμμένες σε τούτο το βιβλίο· και να μην κατανοείς τα όσα έχουν γραφεί μόνο με τα εξωτερικά μάτια, αλλά και με τα εσωτερικά. Και να προσέχεις την κάθε μία εντολή, και να την εφαρμόζεις. Διότι, εάν τα τηρήσεις αυτά, θα αξιωθείς τον βασιλικό νυμφώνα. Μην πεις μέσα στην καρδιά σου, «πώς μπορώ να τα κάνω αυτά;» Να μην πιάσει δειλία τον λογισμό σου, αλλά με κάθε προθυμία να τις τηρήσεις· διότι για εκείνους που φοβούνται τον Θεό, οι εντολές του Θεού δεν είναι βαριές. Καμία ώρα ας μη λείψει το λάδι από τη λαμπάδα σου, μήπως τυχόν έλθει ο νυμφίος και τη βρει σβησμένη. Διότι δεν γνωρίζεις πότε θα έλθει, στο πρώτο μέρος της νύχτας ή το πρωί. Να είσαι λοιπόν έτοιμη, ώστε, όταν έλθει, να τον προϋπαντήσεις μαζί με τις φρόνιμες, έχοντας το λάδι στη λαμπάδα σου, δηλαδή τα καλά σου έργα. Κάθε ώρα να μνημονεύεις την έξοδό σου. Να έχεις καθημερινά μπροστά στα μάτια σου τον θάνατο. Να θυμάσαι ενώπιον ποιου πρόκειται να παρασταθείς.

Συγχώρεσέ με, που έχω μόνο τα απολύτως αναγκαία. Θυμήσου τις πέντε παρθένες, οι οποίες όταν ζητούσαν από τις άλλες να τους δώσουν λάδι για τις λαμπάδες τους, εκείνες τους είπαν: «Μήπως δεν φτάσει για εμάς και για εσάς». Και ο Απόστολος Παύλος λέει γράφοντας στους Κορινθίους: «Ώστε το δικό σας περίσσευμα να καλύψει το δικό τους υστέρημα», και «Διότι δεν γίνεται για να έχουν άλλοι άνεση, και εσείς θλίψη.» Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο: Διευκρίνισέ μου, Πάτερ, τι σημαίνει αυτό που είπες, ότι εάν κάποιος έχει μόνο τα απαραίτητα για την ανάγκη του, δεν οφείλει να τα ξοδεύει αλόγιστα, ώστε να μην υποστεί θλίψη. Και πώς γίνεται να θλίβεται κάποιος για κάτι που γίνεται εκουσίως από τον ίδιο;

Διότι το ακλόνητο μέσα στους πειρασμούς, τόσο τους ανθρώπινους όσο και εκείνους που μας επιφέρονται άνωθεν, ο Κύριος μας το υπέδειξε μέσα από τέτοια λόγια της παραβολής. Διδάσκει, επίσης, να μην παραμελούμε τα αναγκαία, αλλά, έχοντας προετοιμάσει εγκαίρως τα εφόδια της ζωής, να αναμένουμε την παρουσία του Νυμφίου με ετοιμότητα καρδιάς. Διότι οι φρόνιμες παρθένες, λέγει, επειδή είχαν το έλαιο στις λαμπάδες τους, εισήλθαν μαζί με τον Νυμφίο· ενώ οι μωρές, εξαιτίας της απροετοιμασίας τους, αποξενώθηκαν από τη χαρά του νυμφώνος.

Αλλά ο θησαυρός είναι δυσφύλακτος. Και επαγρύπνησε, αδελφέ. Έχεις συνεργούς, εάν το θέλεις: την προσευχή που νυκτοφυλακεί, τη νηστεία που φρουρεί, την ψαλμωδία που παρηγορεί την ψυχή. Αυτές πάρε μαζί σου. Αυτές ας αγρυπνούν μαζί σου για τη φύλαξη των πολυτίμων αγαθών. Τι είναι καλύτερο, πες μου, να είμαστε πλούσιοι και να αγωνιούμε για τη φύλαξη των πολυτίμων, ή να μην έχουμε εξαρχής τίποτα για να φυλάξουμε; Κανείς δεν αποστρέφεται τα αγαθά από φόβο μήπως τα στερηθεί. Διότι έτσι κανένα από τα ανθρώπινα έργα δεν θα υφίστατο, εάν σε κάθε επιδίωξή μας αναλογιζόμασταν τις αποτυχίες. Επειδή, δίπλα στη γεωργία παραμονεύει η αφορία, στα εμπόρια τα ναυάγια, στους γάμους η χηρεία, στην ανατροφή των παιδιών η απώλειά τους. Ωστόσο, αναλαμβάνουμε τα έργα, στηριζόμενοι στις πιο αγαθές ελπίδες, αναθέτοντας δε την έκβαση των προσδοκιών μας στον Θεό, ο Οποίος οικονομεί τα καθ’ ημάς. Εσύ όμως, ενώ με τα λόγια εξυμνείς τον αγιασμό, με τα έργα ασχολείσαι με πράξεις κατακριτέες. Πρόσεξε μήπως κάποτε μετανοήσεις για τις κακές σου αποφάσεις, όταν πλέον η μετάνοια δεν θα σου προσφέρει κανένα απολύτως όφελος. Ας σε σωφρονίσει το παράδειγμα των παρθένων. Εκείνες, επειδή δεν είχαν λάδι στα αγγεία τους, όταν έπρεπε να εισέλθουν μαζί με τον νυμφίο, τότε συνειδητοποίησαν την έλλειψη των αναγκαίων. Γι’ αυτό και ο Λόγος του Θεού τις ονόμασε μωρές, επειδή, σπαταλώντας τον χρόνο, κατά τον οποίο έπρεπε να χρησιμοποιήσουν το λάδι, στο να περιφέρονται και να προσπαθούν να το προμηθευτούν, απέκλεισαν, χωρίς να το καταλάβουν, τους εαυτούς τους από τη λαμπρότητα του νυμφώνος.

Ας έλθουν, λοιπόν, οι παρθένες· διότι υπάρχει ανάγκη από αυτές στη βασιλεία, αλλά υπάρχει ανάγκη από φρόνιμες. Διότι δεν απέκλεισε αδίκως αυτές που ακούς να αποκαλούνται παρθένες, αλλά, επειδή δεν διέθεταν έλαιο εξαιτίας της δικής τους αμέλειας, δεν μπόρεσαν να ασπαστούν την καλή είσοδο, ούτε φρόντισαν να επιδιώξουν το ανώτερο παραμένοντας σε εγρήγορση· και για τον λόγο αυτό δεν ονομάστηκαν νύμφες, και δεν έφθασαν στον άφθαρτο νυμφώνα και δεν ετοίμασαν τη νυφική τους παστάδα, και εξαιτίας αυτού δεν έλαβαν το στεφάνι της βασιλείας των ουρανών, και δεν ήλθαν σε κοινωνία με τον αθάνατο Νυμφίο· διότι δεν έφθασαν κοντά του.

Αποκρίθηκαν όμως οι φρόνιμες, λέγοντας: Μήπως τυχόν δεν επαρκέσει για εμάς και για εσάς· πηγαίνετε καλύτερα σε αυτούς που πουλούν και αγοράστε για τους εαυτούς σας. Ενώ όμως εκείνες πήγαιναν για να αγοράσουν, ήλθε ο νυμφίος, και οι έτοιμες εισήλθαν μαζί του στους γάμους, και έκλεισε η θύρα.

Στο μέσο της νύχτας ακούστηκε μια κραυγή: Ιδού έρχεται ο νυμφίος, εξέλθετε προς προϋπάντησή του. Τότε εγέρθηκαν όλες εκείνες οι παρθένες και ετοίμασαν τις λαμπάδες τους. Οι δε μωρές είπαν στις φρόνιμες: Δώστε μας από το έλαιό σας, διότι οι λαμπάδες μας σβήνουν. Αποκρίθηκαν οι φρόνιμες λέγοντας: Μήπως και δεν επαρκέσει για εμάς και για εσάς· πορευθείτε μάλλον προς εκείνους που πωλούν και αγοράστε για τον εαυτό σας. Ενώ δε εκείνες αναχωρούσαν για να αγοράσουν, ήλθε ο νυμφίος, και οι έτοιμες εισήλθαν μαζί του στους γάμους, και έκλεισε η θύρα.

Αφού λοιπόν φανερώθηκε η διαφορά μεταξύ εκείνων που καρποφορούν τα αντίθετα και των άκαρπων, ας δούμε στη συνέχεια ποια είναι κυρίως αυτά που ο Απόστολος ονομάζει άκαρπα έργα. Εγώ δε, αναλογιζόμενος αυτό, δεν βρίσκω ανάμεσα σε εκείνον που εκτελεί την εντολή νόμιμα και ευάρεστα στον Θεό, σε εκείνον που πράττει το κακό, και σε εκείνον που δεν κάνει κανένα από τα δύο, άλλους παρά μόνο εκείνους που πράττουν το αγαθό, αλλά όχι ευάρεστα στον Θεό, σύμφωνα με κάποιο από όσα προαναφέρθηκαν στο ερώτημα: αν δηλαδή είναι ευπρόσδεκτο το έργο της εντολής που δεν γίνεται σύμφωνα με τον σκοπό της εντολής. Για αυτούς ο Κύριος λέγει ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όπως συνέβη με τις πέντε μωρές παρθένες, για τις οποίες μαρτυρείται από τον ίδιο τον Κύριο ότι και παρθένες ήταν, και τις λαμπάδες τους ετοίμασαν, και τις άναψαν, δηλαδή εργάστηκαν όμοια με τις φρόνιμες, και εξήλθαν για να προϋπαντήσουν τον Κύριο, και σε όλα έδειξαν την ίδια προθυμία με τις φρόνιμες. Εξαιτίας, όμως, μόνο της έλλειψης του λαδιού στα αγγεία τους, απέτυχαν στον σκοπό τους και αποκλείστηκαν από την είσοδο του νυμφώνα.

Ματθ. 25, 1-13. Παρομοιάζει τους ηγέτες των λαών με «παρθένους»· διότι ο ιερουργός πρέπει να είναι αμόλυντος και στην ψυχή και στο σώμα, καθώς ακριβώς λέει και ο Παύλος, «για να είναι αγία και στο σώμα και στο πνεύμα». Επειδή δε η Γραφή συνηθίζει να διαιρεί ολόκληρο τον βίο σε «πέντε» μέρη, απονέμει σε κάθε εποχή και όσιες και «μωρές» ψυχές, επειδή κάθε εποχή έχει σοφούς και ανόητους, δικαίους και αδίκους. Με το γεγονός ότι όλες εξήλθαν με τις «λαμπάδες», δείχνει ότι όλες οι ψυχές φωτίστηκαν από τον Θεό με φυσικούς και έμφυτους νόμους, αλλά βεβαίως και με τους γραπτούς νόμους που δόθηκαν μέσω του Μωυσή. Και όλοι εξήλθαν σε συνάντηση του νυμφίου, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι έθεσαν ως σκοπό να αρέσουν στον Θεό και να ενωθούν πνευματικά με τον νυμφίο, ο οποίος σπέρνει στις καρδιές των πιστών κάθε είδος αρετής, γι' αυτό και ονομάζεται νυμφίος. Όμως, κάποιοι χωρίς πνευματική διάκριση, αν και είχαν τον φωτισμό από τον Θεό, δεν φρόντισαν να ζήσουν ενάρετα, πράγμα το οποίο έκαναν οι συνετές ψυχές, οι οποίες με τα αγαθά έργα έκαναν να λάμπει περισσότερο η φωτιστική χάρη που τους δόθηκε εσωτερικά από τον Θεό, ωφελώντας και τον εαυτό τους και τους άλλους προς δόξαν Θεού. Ως «έλαιο» πρέπει να νοηθεί η αγαθή φιλεργία, την οποία δεν διαθέτουν οι ράθυμοι, και χωρίς αυτήν αμαυρώνεται ο θείος φωτισμός που υπάρχει μέσα μας.

Παρομοιάζει με ύπνο και αποκαλεί νυσταγμό τον θάνατο της σάρκας, ο οποίος αναγκαστικά επέρχεται σε συνετούς και σε ασύνετους, τους οποίους ανασταίνει η σάλπιγγα των αγγέλων κατά τον καιρό της Παρουσίας του Χριστού. Διότι όλοι ανασταίνονται με την κατάργηση του θανάτου, καλοί και κακοί, και όλοι ετοιμάζονται για την απολογία ενώπιον του Κριτή, πράγμα που σημαίνει να ετοιμάσει τις λαμπάδες του ο καθένας, αναλογιζόμενος τον δικό του βίο. Επειδή όμως οι φαύλοι δεν φέρουν τίποτα μαζί τους, η ψυχή τους αρχίζει να σκυθρωπάζει, σαν να σβήνει και να φτάνει στην παραφροσύνη, ώστε να νομίζουν ότι θα ελεηθούν χάρη στην αρετή των άλλων. Γι' αυτό αποδοκιμάζονται, όταν εκείνοι απαντούν: «μήπως δεν αρκέσει και για εμάς και για εσάς»· διότι μόλις και μετά βίας θα αρκέσει για τη σωτηρία της ψυχής η αρετή του καθενός, επειδή σφάλλουν σε πολλά και οι πολύ ενάρετοι. Αλλά, «πηγαίνετε σε αυτούς που πωλούν», οι οποίοι είναι οι προφήτες, οι απόστολοι, οι ευαγγελιστές, μέσω των οποίων μαθαίνει κανείς να εργάζεται την αρετή, και οι ορθοί διδάσκαλοι των ορθών δογμάτων. Ενώ όμως αναχώρησαν όσοι ήταν έτοιμοι, ο καιρός δεν το επέτρεψε στους άλλους, εξετάζοντας τα πεπραγμένα της ζωής τους και χωρίς να δίνει πλέον περιθώριο για νέα εργασία.

Μτ 25, 6-9 Οι ψυχές που αμελούν την αρετή μαραίνονται και τρόπον τινά σβήνουν και οδηγούνται στην παραφροσύνη, επειδή νομίζουν ότι κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Σωτήρος μπορούν να σωθούν χωρίς την άσκηση των αρετών. Γι' αυτό και αποδοκιμάζονται από τις φρόνιμες, οι οποίες τους λένε: «μήπως δεν αρκεστεί για εμάς και για εσάς»· διότι αυτό υποδηλώνει εδώ ότι μετά βίας μπορεί να σωθεί κανείς διά της δικής του αρετής, και πάντως όχι διά της αρετής των άλλων. Διότι είναι μωρό το να λαμβάνει κανείς τον μισθό της εργασίας χωρίς να έχει εργαστεί.

Όσοι δεν κοπιάζουν συνετά και δεν διατηρούν τη νήψη τους στις προσευχές, αιχμαλωτίζονται από αισχρούς λογισμούς· όσοι δε αιχμαλωτιστούν, υποδουλώνονται στην κακή συνήθεια, παρά τη θέλησή τους και χωρίς να το επιθυμούν. Όσοι δεν αγρυπνούν με νήψη κατά την ψαλμωδία, εξαπατώνται. Όσοι δεν γρηγορούν κατά την ακρόαση των θείων Γραφών, αλλά παραδίδουν τον εαυτό τους στον ύπνο της ραθυμίας, θα αποκλειστούν μαζί με τις πέντε μωρές παρθένους. Όσοι πετούν τα όπλα της νηστείας, υποσκελίζονται από τη γαστριμαργία και θανατώνονται από την αμαρτία της πορνείας και μοιχείας· όσοι δεν φύλαξαν τις εντολές του Θεού, πληγώνονται από τους δαίμονες και καταδικάζονται στη γέεννα του πυρός.

Φύγε, άθλιε. Ποιος σε ζήλεψε; Ποιος σε φθόνησε; Ο αντίδικος και μισόκαλος. Δική του επιδίωξη είναι αυτή, να μη σωθεί κανένας από τους ανθρώπους. Έλα λοιπόν στον εαυτό σου και μη μισήσεις την ψυχή σου. Άνοιξε τα μάτια της διανοίας σου, και δες αυτούς που είναι μαζί σου, πώς αγωνίζονται, πώς κοπιάζουν και κρατούν τις λαμπάδες τους, και το στόμα τους υμνεί και δοξολογεί τον αθάνατο Νυμφίο. Και τα μάτια τους ατενίζουν την ομορφιά του, και η ψυχή τους θάλλει και αγάλλεται. Κατανόησε ότι έχει πλησιάσει και δεν αργοπορεί· διότι έρχεται για να ευφράνει ξαφνικά εκείνους που τον προσδοκούν. Ακούγεται φωνή: ιδού, ο Νυμφίος έρχεται, και εκείνοι που είναι μαζί σου έρχονται με χαρά, έχοντας τις λαμπάδες τους λαμπερές και το ένδυμά τους λαμπρό. Και ακούνε τη φωνή του να λέει: ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Όταν δε ακουστεί η φωνή, θα τους πει: αδελφοί μου, χαρίστε μου λίγο λάδι, διότι ιδού σβήνει η λαμπάδα μου. Και θα ακούσεις από αυτούς: μήπως και δεν αρκέσει σε εμάς και σε σένα· πήγαινε σε αυτούς που πουλούν και αγόρασε. Και θα πηγαίνεις μεταμελημένος, και πουθενά δεν θα βρίσκεις να αγοράσεις. Διότι όλη η γη θα τρέμει, όπως το νερό της θάλασσας, από τη δόξα του. Και τότε οδυρόμενος θα πεις: πηγαίνω, χτυπώ την πόρτα, και ποιος ξέρει, αν θα μου ανοίξουν;

Όταν ακουστεί σε όλους αυτή η κραυγή, βγαίνουν σε προϋπάντησή του εκείνοι που έχουν ολόφωτες τις λαμπάδες, γεμάτοι λαμπρή αγαλλίαση με πολλή παρρησία και θάρρος, επειδή οι λαμπάδες τους δεν έσβησαν. Τότε εσύ, βλέποντας τον εαυτό σου σε πολλή θλίψη, σε δεινή αποτυχία και σε αφόρητη ανάγκη, και αντικρίζοντας τη λαμπάδα σου σβησμένη, θα πεις με ντροπή: αδελφοί μου, δώστε μου λίγο λάδι, διότι η λαμπάδα μου έσβησε. Και εκείνοι αποκρινόμενοι σου λένε: Μήπως και δεν φτάσει για εμάς και για εσάς· πηγαίνετε καλύτερα σε αυτούς που πουλούν και αγοράστε. Και πηγαίνεις με θλίψη, οδύνη και στεναγμούς, κλαίγοντας πικρά, χωρίς να βρίσκεις πουθενά να αγοράσεις· διότι έληξε το πανηγύρι της ζωής, και όλη η ζωή τους τρέμει σαν το νερό της θάλασσας. Αναχώρησαν πλέον και οι πένητες που παρακάθονταν στις θύρες των εκκλησιών και πουλούσαν εκείνο το λάδι. Πανταχόθεν λοιπόν βρισκόμενος σε στενοχώρια και αμηχανία, λες κλαίγοντας και οδυρόμενος: Πηγαίνω να κρούσω τη θύρα της ευσπλαχνίας του Χριστού.

Όταν ο μοναχός προσεύχεται με καθαρότητα στις νυχτερινές προσευχές, ο Κύριος θα τον εισακούσει. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, ο Θεός θα τον λαμπρύνει και μέρα με τη μέρα θα τον αναδείξει ως φωτεινή ημέρα. Ο ελεήμων μοναχός θα είναι φιλάδελφος και θα κληρονομήσει την αγαθή γη. Στην υπερηφάνεια του μοναχού δεν θα αναπαυθεί ο Κύριος, ενώ στην ταπεινοφροσύνη του θα αναπαυθεί το Άγιο Πνεύμα. Η σκέψη του μοναχού ας βρίσκεται παντοτινά στη βασιλεία των ουρανών, και γρήγορα θα την κληρονομήσει. Σε κάθε καιρό ο χιτώνας του μοναχού ας είναι άσπιλος. Όχι ο υφαντός, αλλά ο πνευματικός, διότι στο μέσον της νύχτας ένας τέτοιος μοναχός θα εισέλθει μαζί με τον Νυμφίο. Ο μοναχός ας φέρει μαζί του έλαιο, για την προϋπάντηση του Νυμφίου, επειδή έξω μένει, μαζί με τις πέντε μωρές παρθένους, ο μοναχός εκείνος που δεν φαιδρύνει με έλαιο τη λαμπάδα του.

Εάν όμως οι καρποί της ειρήνης και της αγάπης δεν βρίσκονται μέσα μας, μάταια και άσκοπα έχει γίνει όλη η εργασία. Διότι οι άνθρωποι αυτοί, κατά την ημέρα της κρίσεως, αποδεικνύονται όμοιοι με τις πέντε μωρές παρθένους, οι οποίες, επειδή δεν φρόντισαν να συγκεντρώσουν από αυτήν εδώ τη ζωή στα δοχεία της καρδιάς τους το πνευματικό έλαιο, το οποίο είναι η ενέργεια των προαναφερθεισών αρετών μέσω του Πνεύματος, ονομάστηκαν μωρές και αποκλείστηκαν από τον πνευματικό νυμφώνα της βασιλείας. Και ο κόπος της παρθενίας, εξαιτίας της έλλειψης των αρετών και της απουσίας της ενεργού ενοικήσεως του Αγίου Πνεύματος, δεν υπολογίστηκε σε τίποτα.

ΜΣΤ΄. Όμως, σου αναγγέλλω αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα. Η στάση, την οποία θα λάβεις αμέσως μετά το βάπτισμα μπροστά στο μεγάλο βήμα, αποτελεί προτύπωση της μελλοντικής δόξας. Η ψαλμωδία, με την οποία θα γίνεις δεκτός, είναι προοίμιο της μελλοντικής υμνωδίας. Οι λαμπάδες, που θα ανάψεις, αποτελούν μυστήριο της μελλοντικής φωταγωγίας, με την οποία θα προϋπαντήσουμε τον Νυμφίο ως φωτεινές και παρθένες ψυχές, με τις φωτεινές λαμπάδες της πίστεως, ούτε κοιμώμενες από ραθυμία, ώστε να μη μας διαφύγει ο Αναμενόμενος όταν έλθει απροσδόκητα, ούτε χωρίς τροφοδοσία και στερημένες ελαίου και καλών έργων, ώστε να μην αποκλειστούμε από τον νυμφώνα. Διότι βλέπω αυτό το πάθημα πόσο ελεεινό είναι. Εκείνος μεν θα παρουσιαστεί, όταν η κραυγή απαιτήσει την προϋπάντηση· όσες είναι φρόνιμες θα τον προϋπαντήσουν με λαμπρό το φως και με άφθονη την τροφή του (το έλαιο)· οι άλλες, όμως, θα ταραχθούν, αναζητώντας λάδι σε ακατάλληλη ώρα από εκείνους που έχουν. Εκείνος θα εισέλθει γοργά· οι πρώτες θα συνεισέλθουν μαζί του· οι άλλες θα αποκλειστούν, αφού δαπάνησαν τον χρόνο της εισόδου στην προετοιμασία τους, και θα θρηνήσουν πολύ μετέπειτα, αντιλαμβανόμενες πολύ αργά τη ζημιά της ραθυμίας τους, όταν πια ο νυμφώνας δεν θα είναι ανοιχτός σε αυτές, παρά τις πολλές ικεσίες τους, αφού τον έκλεισαν κακώς οι ίδιες για τον εαυτό τους· μιμούμενες με άλλον τρόπο εκείνους που απείχαν από το δείπνο του γάμου, το οποίο ο αγαθός πατέρας παραθέτει για τον καλό νυμφίο, εξαιτίας της νεόνυμφης γυναίκας, ή του αγρού που μόλις αγόρασαν, ή του ζεύγους των βοδιών, τα οποία κακώς απέκτησαν, χάνοντας τα μεγάλα αγαθά για χάρη των μικρών.

Ποιος, λοιπόν, τίμησε περισσότερο από εκείνον την παρθενία ή νομοθέτησε κανόνες για τη σάρκα, όχι μόνο με το προσωπικό του παράδειγμα, αλλά και με όσα με ζήλο μερίμνησε; Τίνος έργο είναι οι παρθενώνες και οι γραπτές διατάξεις, με τις οποίες σωφρόνιζε κάθε αίσθηση, ρύθμιζε κάθε μέλος του σώματος και έπειθε να ζουν πραγματικά εν παρθενία, στρέφοντας το κάλλος προς τα έσω, από τα ορατά στα αόρατα; Και αφενός μεν μαραίνοντας τα εξωτερικά και αφαιρώντας την ύλη της φλόγας, αφετέρου δε φανερώνοντας το κρυφό στον Θεό, ο Οποίος είναι ο μόνος νυμφίος των καθαρών ψυχών, και εισάγει μαζί Του τις άγρυπνες ψυχές, εάν Τον προϋπαντήσουν με λαμπρές τις λαμπάδες και με άφθονη την τροφή του ελαίου;

Θʹ. Εκεί όμως, ποιος συνήγορος; Ποια πρόφαση; Ποια ψευδής απολογία; Ποια έντεχνη πειστικότητα; Ποια επινόηση ενάντια στην αλήθεια θα παραπλανήσει το δικαστήριο και θα υφαρπάξει την ορθή κρίση, η οποία τοποθετεί για όλους τα πάντα στη ζυγαριά, και πράξη και λόγο και σκέψη, και αντισταθμίζει τα πονηρά με τα καλά, ώστε να υπερισχύσει αυτό που γέρνει τη ζυγαριά, και η απόφαση να βγει υπέρ του βαρύτερου; Μετά από αυτήν δεν υπάρχει έφεση, ούτε ανώτερος κριτής, ούτε απολογία μέσω νέων έργων, ούτε λάδι από τις φρόνιμες παρθένες ή από τους πωλητές για τις λαμπάδες που σβήνουν, ούτε μεταμέλεια του πλουσίου που λιώνει στη φλόγα και επιζητά διόρθωση για τους δικούς του, ούτε προθεσμία για αλλαγή· αλλά το δικαστήριο είναι ένα και μοναδικό, και τελευταίο, και φοβερό, και δίκαιο περισσότερο από όσο είναι τρομερό, ή μάλλον γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι και πιο φοβερό, επειδή ακριβώς είναι και δίκαιο;

Ώστε λαμπρές να προϋπαντήσουν αυτόν που έρχεται ακτινοβόλος. Μη με κατατάξεις ανάμεσα σε εκείνες που είναι κενές στο νου και άφρονες, όταν πια ο Χριστός θα φανερωθεί σε όσες κοπιάζουν, και ας μη συμβεί, βλέποντας με τα μάτια μου το εξασθενημένο φως των λαμπάδων, να επιζητήσω πολύ αργά το υγρό έλαιο για το φως της ζωής.

Ούτε ανάμεσα στους συνδαιτυμόνες που φέρουν γαμήλια όψη να βρεθώ με ρυπαρά ενδύματα και, δεμένος χειροπόδαρα, να εκδιωχθώ μακριά από τον νυμφώνα, τον γάμο και τους φίλους. Και όταν η δεκάδα των αγνών παρθένων, αγρυπνώντας με αναμμένες δάδες και ακοίμητα φώτα, περιμένει τον ποθεινό Νυμφίο, τον Θεό και Βασιλέα, ώστε να προϋπαντήσουν λαμπρές Αυτόν που έρχεται με λαμπρότητα, μη με κατατάξεις ανάμεσα στις κενόμυαλες και άφρονες, οι οποίες ήδη αγωνιούν επειδή πρόκειται να φανεί ο Χριστός. Ούτε, βλέποντας με τα μάτια μου το αδύναμο φως των δαδών, να επιθυμήσω πολύ αργά το ρευστό έλαιο για το φως της ζωής. Ούτε να με αποκλείσουν οι κλειστές θύρες των γάμων, εκεί όπου ο Λόγος, ενωνόμενος με τις καθαρές καρδιές μέσω των μεγάλων δεσμών του θείου πόθου, χορηγεί θάρρος και δόξα.

Με αυτούς τους καρπούς στολίζεται η προσευχή, αν όμως στερείται αυτών, ο κόπος της είναι μάταιος. Και όχι μόνο η προσευχή, αλλά και κάθε οδός φιλοσοφίας, εφόσον φέρει τέτοια βλάστηση, είναι όντως οδός δικαιοσύνης και οδηγεί στον ορθό σκοπό. Αν όμως στερηθεί αυτών, απομένει ως ένα κενό όνομα και μοιάζει με τις μωρές παρθένους, στις οποίες, την ώρα της ανάγκης, δεν υπήρχε έλαιο στον νυμφώνα. Διότι δεν είχαν μέσα στις ψυχές τους το φως, τον καρπό της αρετής, ούτε τον λύχνο του Πνεύματος μέσα στη διάνοιά τους. Γι' αυτό δικαίως η Γραφή τις ονόμασε μωρές, επειδή η αρετή τους έσβησε πριν έλθει ο νυμφίος, και εξαιτίας αυτού απέκλεισε τις άθλιες από τον άνω νυμφώνα. Διότι δεν τους υπολογίστηκε ο ζήλος της παρθενίας τους, εξαιτίας της απουσίας της ενέργειας του Πνεύματος, και μάλιστα πολύ δικαίως. Διότι ποιο είναι το όφελος μιας αμπέλου που καλλιεργήθηκε με κόπο, όταν απουσιάζουν οι καρποί, για τους οποίους ο γεωργός υπέμεινε τον κόπο; Και ποιο είναι το κέρδος της νηστείας, της προσευχής και της αγρυπνίας, όταν απουσιάζουν η ειρήνη, η χαρά, η αγάπη και οι υπόλοιποι καρποί της χάριτος του Πνεύματος, τους οποίους απαριθμεί ο άγιος απόστολος; Διότι για αυτούς τους καρπούς υφίσταται κάθε κόπο ο εραστής της άνω χαράς, μέσω των οποίων προσελκύει το Πνεύμα, και μετέχοντας στην άνωθεν χάρη καρποφορεί και απολαμβάνει με ευφροσύνη την πνευματική συγκομιδή, την οποία καλλιέργησε η χάρη του Πνεύματος μέσα στην ταπεινοφροσύνη και την επιμέλεια των έργων του.

Σε αυτά λοιπόν τα οποία ήδη υπάρχουν, επαινεί επιπροσθέτως την ευποιία· διότι πρέπει αυτός που πρόκειται να κληρονομήσει την αιώνια εκείνη βασιλεία να έχει και αυτήν, η οποία είναι δείγμα και καρπός της αγάπης, σαν κάποια κεφαλή που υπερέχει όλων των άλλων αρετών. Αυτό ακριβώς έδειξε ο Κύριος και μέσω της παραβολής των δέκα παρθένων· διότι δεν εισάγονται στον θείο νυμφώνα οι τυχαίες, αλλά εκείνες που είναι στολισμένες με την παρθενία, η οποία δεν θα μπορούσε να κατορθωθεί χωρίς άσκηση και εγκράτεια και πολλούς και ποικίλους αγώνες της αρετής, και επιπλέον εκείνες που κρατούν λαμπάδες στα χέρια τους, έχοντας δηλαδή τον δικό τους νου και την επιμελή γνώση μέσα σε αυτόν να βασίζεται και να στηρίζεται στο πρακτικό μέρος της ψυχής, το οποίο δηλώνεται μέσω των χεριών, και να είναι αφιερωμένη στον Θεό σε όλο τον βίο, και ενωμένη με τις λάμψεις που πηγάζουν από Εκείνον.

87. ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΕΣ ΜΟΝΑΧΕΣ [ΤΙΣ ΣΑΝΔΑΛΑΡΙΕΣ]. Η φύση δεν γνωρίζει δικαιολογία. Το γυναικείο φύλο δεν έχει άφεση. Διότι μπορεί να επαναστατεί γενναία ενάντια στη χαλαρότητα και να αποκρούει με στερεότητα τις πολιορκητικές μηχανές των επιθυμιών. Και δάσκαλοι σε αυτό είναι η ένδοξη Σωσάννα, και η θυγατέρα του Ιεφθάε, και η θαυμαστή Ιουδήθ. Η μεν πρώτη νίκησε την ακολασία των γερόντων κατά τη νεότητά της. Η δεύτερη επέλεξε ανδρεία ακόμη και τον θάνατο και αναχώρησε δοξασμένα μαζί με την παρθενία της. Και η τρίτη έλαβε δύναμη από τον Θεό ως μισθό για τη σωφροσύνη της, ώστε να γίνει τυραννοκτόνος. Και το αποκορύφωμα των γυναικείων νικών και τροπαίων, η πανεύφημη Θέκλα, η οποία στέκεται ως αιώνια στήλη αγνείας, αφού άναψε σαν πυρσός μέσα από τον κλύδωνα των παθών, καταλήγοντας στο απάνεμο λιμάνι. Αν, λοιπόν, επιθυμείτε να ανακηρυχθείτε έτσι, κρατήστε τις λαμπάδες σας άσβεστες. Διότι ο νυμφίος καταφθάνει αμέσως. Και ας μην σας κατακλίνει κανένας ύπνος ηδυπάθειας, ο οποίος κρατά έξω από τη θύρα του νυμφώνα τις νυσταλέες και ράθυμες.

Όταν αναλογιστώ το πόσο γρήγορα δαπανάται η ζωή, τον κύκλο του έτους που παρέρχεται, την πολύμοχθη διαβίωση των ανθρώπων και τις βιωτικές περιστάσεις, καθώς και το παροδικό του παρόντος αιώνος, τη σκιά των πραγμάτων, το πρόσκαιρο της δόξας, το ευδιάλυτο της εξουσίας, την ψευδαίσθηση της ευημερίας και το όνειρο του πλούτου· κι έπειτα σκεφτώ την ημέρα του τέλους και εκείνη την αναπότρεπτη ταχύτητα της συντέλειας, τον καιρό της λογοδοσίας, τον αδέκαστο Κριτή και την γεμάτη φρίκη κατάσταση: πώς ο Κριτής φθάνει αστράφτοντας από τους ουρανούς, πώς οι δυνάμεις προτρέχουν ταραγμένες, πώς ετοιμάζεται ο φοβερός θρόνος, πώς ο ουρανός τυλίγεται σαν ειλητάριο, πώς τα στοιχεία καίγονται και διαλύονται από τον φόβο, πώς κλονίζεται το έδαφος δεχόμενο το πάτημα του Κριτού, πώς οι σάλπιγγες ηχούν φοβερά, πώς ανοίγουν τα μνήματα, πώς τινάζονται οι τάφοι, πώς οι νεκροί αναπηδούν σαν από ύπνο, πώς το χώμα εν ριπή οφθαλμού επανέρχεται στη φυσική του μορφή, πώς οι ψυχές επιστρέφουν στα σώματα, πώς οι δίκαιοι τρέχουν σε προϋπάντηση, πώς εμφανίζεται ο Νυμφίος τα μεσάνυχτα, πώς οι δίκαιοι αξιώνονται της εισόδου, πώς για τους ράθυμους κλείνει η θύρα του νυμφώνα· όταν όλα αυτά τα μελετήσω μέσα στην ψυχή μου, μακαρίζω εκείνες τις φρόνιμες παρθένους, τις οποίες μόλις προηγουμένως μας παρουσίασε το βιβλίο των Ευαγγελίων. Διότι καταπολέμησαν το πάθος του ύπνου, διότι, αποστρεφόμενες το ευόλισθο και εμπαθές της φθαρτής ζωής, μερίμνησαν επαξίως για την άφθαρτη και θεία ζωή, διότι, έχοντας κατά νου το αναπότρεπτο του χρόνου, αγρύπνησαν για την ώρα της Παρουσίας και ενθυμήθηκαν τον φόβο της έλευσης εκείνου του άφθαρτου Νυμφίου, και, βιώνοντας το νυχτερινό σκοτάδι, φρόντισαν επιμελώς τις λαμπάδες τους.

Τις κοιλιές των πεινασμένων. Διότι απέκτησαν τους φτωχούς ως μεσίτες του πνευματικού γάμου, ετοίμασαν μαζί τους τα εφόδια της ευσπλαχνίας· οι πεινασμένοι τρέφονταν, και οι λαμπάδες έλαμπαν· οι φτωχοί ευχαριστούσαν, και ο νυμφίος ευφραινόταν· η ελεημοσύνη σπερνόταν, και ο προσδοκώμενος μισθός ετοιμαζόταν. Και οι φρόνιμες αναφωνούσαν τα λόγια του Δαβίδ: «Ετοιμαστήκαμε, και δεν ταραχθήκαμε»· οι δε μωρές, κρατώντας τις λαμπάδες χωρίς λάδι, βρίσκονταν μακριά από τον νυμφίο. Πώς περιορίστηκαν σε ένα μόνο κατόρθωμα; πώς απέκτησαν μεν την αγνεία, αλλά απέρριψαν τη φιλανθρωπία; πώς εξασφάλισαν μεν απάθεια στο σώμα, αλλά δεν επέδειξαν συμπάθεια προς εκείνους που είχαν ανάγκη; πώς αγάπησαν μεν τη σωφροσύνη, αλλά αποστράφηκαν τη φιλοξενία; Ποια ήταν λοιπόν η κατάληξη;

Μια αναπόφευκτη ανάγκη περικύκλωσε τις γυναίκες· η αποτυχία δεν άφηνε καμία αφορμή παρηγοριάς. Τότε, λοιπόν, αφού πλησίασαν τις φρόνιμες, ζητούσαν αυτό που δεν μπορούσαν να λάβουν. «Δώστε μας από το λάδι σας, διότι οι λαμπάδες μας σβήνουν». Έπρεπε, λοιπόν, από παλιά να τις έχουν μιμηθεί, και όχι τώρα να ικετεύουν· διότι έπρεπε να έχουν αγοράσει το λάδι από εκείνους που το πωλούν. «Δώστε εσείς λάδι σε εμάς», λένε. Μάταια παρακαλείτε τις φρόνιμες, ω ράθυμες· έφθασε στο τέλος της η πανήγυρη της ζωής, παρήλθε το θέατρο του βίου· τώρα δεν είναι καιρός για συναλλαγές· τώρα επιζητείται η επίδειξη των έργων. Έπρεπε να έχετε προβλέψει τον κίνδυνο του παρόντος αιώνος· έπρεπε να έχετε φροντίσει για αυτήν την προϋπάντηση· έπρεπε να έχετε αναλογιστεί ότι οι λαμπάδες δεν μπορούν να φωτίζουν χωρίς λάδι. Λέτε: «Δώστε μας από το λάδι σας». Κανείς δεν στολίζεται με ξένα έργα· ο καθένας θερίζει ό,τι έσπειρε. «Δώστε εσείς σε εμάς λάδι». Τι αποκρίθηκαν λοιπόν σε αυτές οι φρόνιμες; «Μήπως και δεν αρκέσει για εμάς και για εσάς· πορευθείτε καλύτερα προς αυτούς που πωλούν, και αγοράστε». Έστω και αν απομένει ακόμη λίγη ώρα, τρέξτε, κοπιάστε· δεν έχει εμφανιστεί ακόμη ο Νυμφίος· σπεύσατε προτού κλειστούν οι θύρες, πηγαίνετε προς εκείνους που πωλούν. Και ποιοι είναι, ω φρόνιμες, αυτοί που πωλούν; Πείτε το· διότι αυτές τους αγνοούν, επειδή δεν απέκτησαν τη συνήθεια μιας τέτοιας συναλλαγής.

Ω της επιβλαβούς ραθυμίας! Ω της αθεράπευτης οδύνης! Ω της απαραμύθητης ζημίας! Ω του απαράκλητου πένθους! Ενώ δε εκείνες πήγαιναν να αγοράσουν, ήλθε ο νυμφίος. Ήλθε η προσδοκώμενη χαρά, ήλθε το καύχημα των δικαίων, ήλθε τα μεσάνυχτα το φως. Τον προϋπάντησαν οι φρόνιμες, εισήλθαν μαζί με τον νυμφίο, και έκλεισαν οι θύρες.

Και παρατήρησε τη ροπή προς τη φιλανθρωπία· διότι, προτού ακόμη υπάρξουν οι αγωνιστές, τα στεφάνια είχαν προετοιμαστεί και τα βραβεία είχαν ετοιμαστεί από πριν. Διότι λέγει: «Κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Και στην παραβολή των δέκα παρθένων θα μπορούσε κανείς να δει κάτι παρόμοιο· διότι, όταν επρόκειτο να φθάσει ο νυμφίος, λέγουν οι μωρές στις φρόνιμες: «Δώστε μας από το λάδι σας». Εκείνες δε τους απάντησαν: «Μήπως δεν επαρκέσει για εμάς και για εσάς»· δεν ομιλεί εδώ η Γραφή περί λαδιού και φωτιάς, αλλά περί παρθενίας και φιλανθρωπίας, και τοποθετεί μεν την παρθενία στη θέση της φωτιάς, την δε ελεημοσύνη στη θέση του λαδιού, δείχνοντας ότι η παρθενία έχει απόλυτη ανάγκη τη φιλανθρωπία, και χωρίς αυτήν δεν είναι δυνατόν να σωθεί. Και ποιοι είναι αυτοί που πωλούν αυτό το λάδι;

Αλλά μήπως στερείσαι και την ίδια την αναγκαία τροφή; Όμως δεν είσαι πιο άπορος από τη Σιδωνία, η οποία, αν και είχε φθάσει στον πυθμένα της πείνας, με τον θάνατο να είναι πλέον αναμενόμενος, και περιστοιχισμένη από τον χορό των παιδιών της, ούτε και έτσι δεν τσιγκουνεύτηκε τα υπάρχοντά της, αλλά μέσα από την ακραία φτώχεια της αγόρασε άφατο πλούτο, κάνοντας το χέρι της αλώνι και την υδρία της πατητήρι, και κάνοντας τα λίγα να αναβλύσουν πολλά. Αλλά ας έλθουμε στο προκείμενο, για να μην κάνουμε συνεχείς παρεκκλίσεις. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να έλθει ο νυμφίος, αυτά συζητούσαν μεταξύ τους οι παρθένες. Εκείνες τις έστειλαν σε αυτούς που πουλούσαν· αλλά δεν υπήρχε πλέον καιρός να αγοράσουν έλαιο. Και ευλόγως. Διότι εκείνοι που πωλούν υπάρχουν μόνο στον παρόντα βίο· μετά δε την αναχώρηση από εδώ και το τέλος του θεάτρου αυτού, δεν είναι πλέον δυνατόν να βρεθεί φάρμακο για τα πεπραγμένα, ούτε συγγνώμη και απολογία, αλλά είναι πλέον ανάγκη να κολαστεί κανείς· πράγμα που συνέβη και τότε. Διότι, όταν ήλθε ο νυμφίος, οι μεν εισήλθαν κρατώντας λαμπρές τις λαμπάδες τους, οι δε, επειδή καθυστέρησαν να εισέλθουν, χτυπούσαν τις θύρες του νυμφώνος, και άκουσαν εκείνο τον φοβερό λόγο: «Υπάγετε, δεν σας γνωρίζω». Είδες πάλι πώς αυτός και τιμά και κολάζει, και στεφανώνει και τιμωρεί, και δέχεται και αποπέμπει, και είναι Κύριος και των δύο πλευρών της κρίσεως;

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Αλλά ας παραθέσουμε προς το παρόν τα ακόλουθα σχετικά με τους άσπλαχνους· διότι απομένει ακόμη η τραγωδία τους. Διότι και οι πέντε μωρές παρθένες αποκλείστηκαν εξαιτίας της ίδιας ασπλαχνίας, και όχι εξαιτίας της παρθενίας τους· επειδή πράγματι ήταν παρθένες· ούτε εξαιτίας νηστείας, ούτε εξαιτίας αγρυπνίας ούτε εξαιτίας υστέρησης στην ψαλμωδία, ούτε εξαιτίας έλλειψης σκληραγωγίας ή καταπόνησης του σώματος· διότι όλα αυτά τα κατόρθωσαν με μεγάλον αγώνα, και επέδειξαν πολλούς κόπους, και το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα βάσταξαν· αλλά αποκλείστηκαν εξαιτίας της ασπλαχνίας. Διότι αυτή είναι η μητέρα όλων των κακών, η γεννήτρια του μίσους, αυτή που παροξύνει τον Θεό και Πατέρα, αυτή που αποδιώκει το Άγιο Πνεύμα.

Είδες ποιων αγαθών πρόξενος γίνεται η ασπλαχνία; Διότι δικός της καρπός είναι η μισαδελφία, δικό της γέννημα η φιλαργυρία, δική της θεραπεία το αμετάδοτο, η δική της πανήγυρη έχει γεμίσει θλίψη τον Θεό, η δική της αποθήκη είναι γεμάτη σκληρότητα, στη δική της αγορά όλα είναι άφθονα, αλλά υπάρχει έλλειψη και πείνα για το έλεος του Θεού, την ευσπλαχνία και τη φιλανθρωπία· δικοί της κάτοικοι είναι εκείνοι που βρίσκονται στα αριστερά, δικός της μαθητής είναι ο άσπλαχνος πλούσιος, ο οποίος κάποτε αποστρεφόταν με απέχθεια τον φτωχό Λάζαρο που κειτόταν στην πύλη του· δικές της φίλες και μαθήτριες είναι οι πέντε μωρές παρθένες, οι δικοί της πολίτες πωλούν και αγοράζουν κάθε τι χωρίς έλεος και αγάπη· γι' αυτό και θα ακούσουν το «Δεν σας γνωρίζω». Οι δικοί της κληρονόμοι θα ακούσουν το «Πορευθείτε μακριά από εμένα»· οι δικοί της έμποροι τα κατέχουν όλα χωρίς τη φιλανθρωπία του Θεού· όπως ακριβώς και οι προαναφερθείσες μωρές παρθένες τα είχαν κατορθώσει όλα: παρθενία, νηστεία, ψαλμωδία, αγρυπνία, εγκράτεια, χαμαικοιτία, ξηροφαγία, προσευχή, αλουσία, πολλούς κόπους και ιδρώτες, σιωπή· επιπλέον όμως από όλα αυτά, απέκτησαν ένα φοβερό και ολέθριο απόκτημα, τη μισόθεη ασπλαχνία, η οποία κατέστησε όλες τις προαναφερθείσες αρετές και τους ιδρώτες τους ανώφελους.

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

Πλησιάζοντας δε οι μωρές στις φρόνιμες είπαν: Δώστε μας έλαιο από τα δοχεία σας. Ντρέπομαι και κοκκινίζω και δακρύζω, όταν ακούω για μωρή παρθένο· ακούγοντας αυτό το όνομα κοκκινίζω, μετά από τόση αρετή, μετά από την άσκηση της παρθενίας, μετά την ανύψωση του σώματος στον ουρανό, μετά την άμιλλα με τις άνω δυνάμεις, και την υπομονή στον καύσωνα, μετά την καταπάτηση της καμίνου της ηδονής· τότε αποκαλέστηκαν μωρές, και δικαίως μωρές, διότι, ενώ έπραξαν το μεγάλο, νικήθηκαν από το μικρό. Και προσήλθαν, λέει, οι μωρές, και είπαν στις φρόνιμες: Δώστε μας έλαιο από τα δοχεία σας. Εκείνες δε απάντησαν: Δεν μπορούμε να σας δώσουμε, μήπως και δεν φτάσει για εμάς και για εσάς· και δεν το έπραξαν αυτό από ασπλαχνία, ούτε από κακία, αλλά εξαιτίας της στενότητας του χρόνου· διότι επρόκειτο να έλθει ο νυμφίος.

γ΄. Είδατε τη δύναμη του λόγου; Εάν λοιπόν, όταν πρόκειται για ανθρώπινο βασιλιά, έχει τόσο μεγάλη τιμή αυτή η πράξη, συλλογίσου τον Χριστό εκείνη την ημέρα να σε καλεί μπροστά στους αγγέλους και σε κάθε ουράνια δύναμη, και να λέει: «Αυτός με φιλοξένησε στη γη· αυτός με ευεργέτησε αμέτρητες φορές· αυτός, όταν ήμουν ξένος, με περιμάζεψε»· αναλογίσου λοιπόν την παρρησία μπροστά στους αγγέλους, το καύχημα ενώπιον των ουράνιων ταγμάτων. Εκείνος, για τον οποίο δίνει μαρτυρία ο Χριστός, πώς να μην έχει παρρησία ανώτερη και από τους αγγέλους; Μεγάλο πράγμα λοιπόν η ελεημοσύνη, αδελφοί· αυτήν ας ασπαστούμε, με την οποία τίποτα δεν είναι ίσο· είναι ικανή και άλλες αμαρτίες να εξαλείψει, και την καταδίκη να απομακρύνει· ενώ εσύ σιωπάς, αυτή στέκεται και συνηγορεί υπέρ σου· ή μάλλον, ενώ εσύ σιωπάς, χιλιάδες στόματα ευχαριστούν για σένα. Τόσα αγαθά προέρχονται από την ελεημοσύνη, και εμείς αμελούμε και έχουμε πέσει σε ραθυμία. Δώσε ψωμί ανάλογα με τη δύναμή σου· δεν έχεις ψωμί; δώσε έναν οβολό· δεν έχεις οβολό; δώσε ένα ποτήρι κρύο νερό· δεν το έχεις ούτε αυτό; συμπόνεσε αυτόν που θλίβεται, και έχεις τον μισθό σου. Διότι ο μισθός δεν δίνεται για την ικανοποίηση της ανάγκης, αλλά για την αγαθή προαίρεση. Αλλά καθώς ακόμη συζητάμε για αυτά, διέφυγε από τον νου μας το θέμα των παρθένων· ελάτε λοιπόν να επανέλθουμε στο προκείμενο. «Δώστε μας», λένε, «λάδι από τα δοχεία σας. Δεν μπορούμε να σας δώσουμε, μήπως και δεν φτάσει για εμάς και για εσάς· αλλά πηγαίνετε και αγοράστε από αυτούς που πωλούν».

Ας μην εφαρμόζουμε, λοιπόν, τούτο, αλλά εκείνο· σε εκείνο ας μείνουμε προσκολλημένοι, ώστε με λαμπρές λαμπάδες να αναχωρήσουμε για τον νυμφώνα. Διότι η υπόσχεση αυτή δεν έχει δοθεί μόνο στις παρθένους, αλλά στις παρθένες ψυχές· επειδή, εάν αυτό αφορούσε απλώς τις παρθένους, δεν θα είχαν αποκλειστεί οι πέντε από αυτές. Επομένως, αυτό ισχύει για όλες όσες είναι παρθένες κατά την ψυχή, όσες είναι απαλλαγμένες από τις βιοτικές σκέψεις· διότι αυτές οι σκέψεις φθείρουν τις ψυχές. Εάν, λοιπόν, παραμείνουμε ακέραιοι, θα αναχωρήσουμε για εκεί και θα γίνουμε δεκτοί.

Ποια δικαιολογία λοιπόν θα έχουμε, πες μου, όταν στα μεν βιοτικά ζητήματα προτιμούμε τα κοπιαστικά, για να αναπαυθούμε λίγο, ή ούτε καν λίγο (διότι είναι αβέβαιη η ελπίδα)· ενώ στα πνευματικά πράττουμε το αντίθετο, και επισύρουμε πάνω μας ανείπωτη κόλαση για μια μικρή ραθυμία; Γι' αυτό σας παρακαλώ όλους, έστω και καθυστερημένα, να συνέλθετε κάποτε από αυτή την παραφροσύνη. Διότι κανένας δεν θα μας διασώσει εκείνο τον καιρό, ούτε αδελφός, ούτε πατέρας, ούτε παιδί, ούτε φίλος, ούτε γείτονας, ούτε κανένας άλλος· αλλά αν προδοθούμε από τα έργα μας, όλα θα χαθούν, και θα καταστραφούμε οπωσδήποτε. Πόσο θρήνησε εκείνος ο πλούσιος, και παρακάλεσε τον πατριάρχη, και ζήτησε να σταλεί ο Λάζαρος; Αλλά άκουσε τι του έλεγε ο Αβραάμ: Υπάρχει χάσμα ανάμεσα σε εσάς και σε εμάς, ώστε ούτε όσοι θέλουν να μπορούν να διαβούν εκεί. Πόσο παρακάλεσαν εκείνες οι παρθένες τις συνομήλικές τους για λίγο λάδι; Αλλά άκουσε τι τους λένε και εκείνες: Μήπως δεν φτάσει και για σας και για μας· και κανένας δεν μπόρεσε να τις εισαγάγει στον νυμφώνα. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, αυτά, ας επιμεληθούμε κι εμείς τη ζωή μας.

Έχεις διαπράξει αμέτρητα δεινά και έχεις υποπέσει σε πλήθος σφαλμάτων; Και τι με αυτό; Διότι δεν έχεις απέλθει ακόμη στον άδη, όπου κανείς δεν πρόκειται να εξομολογηθεί· δεν έχει διαλυθεί ακόμη το θέατρο του αγώνα σου, αλλά στέκεσαι μέσα στο σκάμμα, και μπορείς έστω και με την τελευταία πάλη να ανατρέψεις όλες τις ήττες. Δεν έχεις βρεθεί ακόμη εκεί όπου βρίσκεται ο πλούσιος, για να ακούσεις ότι υπάρχει χάσμα μεταξύ ημών και υμών· διότι δεν έχει εμφανιστεί ακόμη ο νυμφίος, ώστε να φοβηθεί κάποιος να σου δώσει έλαιο· ακόμη μπορείς να αγοράσεις και να αποθηκεύσεις. Και δεν υπάρχει ακόμη εκείνος που θα πει: Μήπως τυχόν δεν επαρκέσει και για εμάς και για εσάς· απεναντίας, υπάρχουν πολλοί που το πωλούν: οι γυμνοί, οι πεινασμένοι, οι ασθενείς, όσοι κατοικούν στα δεσμωτήρια.

Γι' αυτό και προσευχόμαστε, λέει, πάντοτε για εσάς, ώστε ο Θεός μας να σας αξιώσει της κλήσεως και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη. «Για να σας αξιώσει», λέει, «της κλήσεως», δείχνοντας ότι πολλοί έχουν αποβληθεί. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης». Επειδή και εκείνος που ήταν ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα κλήθηκε, αλλά δεν παρέμεινε στην κλήση· γι' αυτόν τον λόγο μάλιστα αποβλήθηκε από την κλήση για τον νυμφώνα. Επειδή και οι πέντε παρθένες κλήθηκαν: «Εγερθείτε», λέει, «έρχεται ο νυμφίος»· και ετοιμάστηκαν, αλλά δεν εισήλθαν. Φανερώνοντας, λοιπόν, για ποιου είδους κλήση κάνει λόγο, πρόσθεσε: «Και να εκπληρώσει κάθε ευδοκία αγαθωσύνης και έργο πίστεως με δύναμη». Αυτήν την κλήση επιζητούμε, λέει. Δες πώς τους συγκρατεί με ήρεμο τρόπο.