Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:21

Όταν βράδιασε, παρακάθισε σε δείπνο μαζί με τους δώδεκα μαθητές· και ενώ έτρωγαν, τους είπε: «Σας λέω ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει». Και επειδή λυπήθηκαν πάρα πολύ, άρχισε ο καθένας τους να του λέει: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» ΠΡΑΞΕΙΣ. Και ακούστηκε φωνή προς αυτόν: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε». Ο δε Πέτρος είπε: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε· διότι ποτέ δεν έφαγα τίποτα το κοινό ή ακάθαρτο».

Διότι αυτός που μόλις πριν συνέτρωγε με τον Χριστό και καθόταν στο ίδιο τραπέζι, ο οποίος ήταν μέτοχος της αγίας τράπεζας, και συναπολάμβανε μαζί με τους άλλους τους λόγους της ευσέβειας, και αφού άκουσε να λέει ξεκάθαρα «Ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει», πετάγεται, για να το πούμε έτσι, από τα ίδια τα καθίσματα γύρω από το τραπέζι, και ενώ μόλις είχε σηκωθεί από τη θέση του, φεύγει τρέχοντας για να μισθωθεί στους Ιουδαίους. Δεν θέλησε να θυμηθεί τους λόγους της ευσέβειας, δεν ένιωσε καμία επιθυμία για τη μελλοντική ελπίδα, και ελάχιστα νοιάστηκε για το αξίωμα που του είχε δοθεί. Με απλά λόγια, προτιμώντας το τόσο μικρό και ευτελές αργύριο από όλα μαζί τα αιώνια αγαθά, γίνεται παγίδα και διαβολικό δίχτυ για τον Χριστό, και ταυτόχρονα πρωτοστάτης και συνεργός της αθεΐας των Ιουδαίων.

Διότι πώς θα μπορούσε να φροντίζει για τη σωτηρία των ανθρώπων αυτός που ακούει από τον ίδιο τον Σωτήρα το «υιός της απωλείας» και το «θα τον συνέφερε να μην είχε γεννηθεί» και το «φίλε, για ποιο σκοπό ήρθες;» και το «ένας από εσάς θα με παραδώσει» και το «αυτός που τρώει μαζί μου τον άρτο σήκωσε εναντίον μου τη φτέρνα του» (όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο από την προηγούμενη μαρτυρία του Ψαλτηρίου) και το «αλίμονο σε εκείνον μέσω του οποίου παραδίδεται ο Υιός του Ανθρώπου»; Διότι ο ίδιος ο Ιούδας φανέρωσε τα πάντα για τον εαυτό του και ήλεγξε από μόνος του την ανοησία εκείνων που τον επαινούν, έστω και ακούσια, αφού ωστόσο, μετά τη λήψη του αντιτίμου των τριάντα αργυρίων, αργότερα μετανόησε και επέστρεψε τα αργύρια, επειδή είχε πράξει κάτι κακό, κακό μεν για τον εαυτό του, κακό δε και για εκείνους που σταύρωσαν τον Κύριο. Ο Κύριος όμως, επιτελώντας το αγαθό ο ίδιος για εμάς και για τον κόσμο, παρέδωσε τον εαυτό του, ώστε να επέλθει σε εμάς η σωτηρία. Επομένως, δεν οφείλουμε ευγνωμοσύνη στον προδότη Ιούδα, αλλά στον ελεήμονα Σωτήρα, ο οποίος έδωσε τη ζωή του για εμάς, τα δικά του πρόβατα, όπως ο ίδιος είπε.

Αφού εκτελέστηκαν αυτά με αυτόν τον τρόπο, θα ήταν λογικό να θεωρήσουμε ότι το πρόσωπο που ομιλεί στον ψαλμό δεν είναι άλλο από τον Σωτήρα μας, ο οποίος προνοώντας καταξίωσε η προσευχή που ανέπεμψε προς τον Πατέρα κατά τον καιρό του πάθους να καταγραφεί μέσω του Αγίου Πνεύματος, προφητεύοντας όσα επρόκειτο να συμβούν στον ίδιο. Λέει λοιπόν: «Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου», παρακαλώντας να μην κατασιγαστεί η διδασκαλία που παραδόθηκε από αυτόν στους μαθητές του και η αίνεση της Καινής Διαθήκης, αλλά να παραμείνει στη ζωή για ολόκληρο τον μετέπειτα αιώνα. «Στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί κυρίως αυτό του Ιούδα, ο οποίος, αφού πήγε στους αρχιερείς, τους είπε: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω; Εκείνοι δε του μέτρησαν τριάντα στατήρες. Και από τότε αναζητούσε ευκαιρία για να τους τον παραδώσει». Έχοντας λοιπόν συμφωνήσει τέτοια εναντίον του, ήταν ένας από εκείνους που αργότερα παρακάθονταν μαζί του στο συμπόσιο του Πάσχα, όταν και ο ίδιος ο Σωτήρας μας «καθόταν στο τραπέζι μαζί με τους δώδεκα, και ενώ έτρωγαν είπε: αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει. Και λυπούμενοι σφόδρα άρχισε να λέει ο καθένας τους, μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» Μεταξύ αυτών ήταν και ο Ιούδας, ο οποίος, ανοίγοντας το γεμάτο από κάθε δόλο και ειρωνεία στόμα του, αποκρίθηκε και «είπε, μήπως είμαι εγώ, Ραββί;»

Διότι, όταν βράδιασε, αναφέρει, παρακάθησε στο δείπνο ο Ιησούς μαζί με τους δώδεκα μαθητές του, και ενώ έτρωγαν είπε: «Αληθινά, αληθινά σας λέω, ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει». Προείπε την προδοσία, για να αποτρέψει το παράπτωμα· διατύπωσε την προαναγγελία απρόσωπα, ώστε να μην διαπομπεύσει την παρανομία του μαθητή, κρατώντας την κρυφή από τους συνδαιτυμόνες. Ποιος αντίκρισε ποτέ τέτοια φιλανθρωπία Δεσπότου; Και προδίδεται και αγαπά τον προδότη. Ποιος περιφρονείται και ταυτόχρονα ελεεί; Πωλείται και δέχεται τον κακό έμπορο ως ομοτράπεζο, και σπλαχνίζεται εκείνον που τον επιβουλεύθηκε;

Και ενώ αυτοί έτρωγαν, είπε: «Αμήν, αμήν σας λέω ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει». Ως άνθρωπος έτρωγε, και ως Θεός εξήγγειλε το μέλλον· μετέρχεται για χάρη μου όσα αρμόζουν στη δική μου φύση. Και καθώς όλοι οι μαθητές συγκλονίστηκαν από τον λόγο αυτό, και βασάνιζαν σκληρά τις συνειδήσεις τους, και μετέτρεπαν την ώρα του δείπνου σε ώρα θλίψης, λέγοντας ο καθένας, «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;», και επειδή επιθυμούσαν μέσω της ερώτησης αυτής να βρουν την απαλλαγή από τη βαριά υποψία, ο Σωτήρας, θεραπεύοντας τις ψυχές εκείνων που άδικα πλήττονταν, καθιστά φανερό αυτόν που αγνοούσαν μέσω της απάντησής του: «Εκείνος που βούτηξε μαζί μου», λέει, «το χέρι στο πιάτο, αυτός θα με παραδώσει· και ο μεν Υιός του ανθρώπου πορεύεται, καθώς έχει γραφτεί γι' αυτόν. Αλίμονο όμως στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται· καλό θα ήταν γι' αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Ελεεί αυτόν που δεν ήθελε να ελεήσει τον εαυτό του, σπλαχνίζεται αυτόν που δεν λυπήθηκε τη δική του ψυχή. Απέφευγε να εκθέσει αυτόν που από καιρό είχε εκθέσει τον εαυτό του, δίνοντας και σε εκείνον χρόνο για μετάνοια, και παρηγορώντας τους υπόλοιπους μαθητές που θλίβονταν· αλλά με τίποτα από αυτά δεν έγινε καλύτερος ο προδότης. Διότι έπρεπε αυτός αμέσως να σηκωθεί από το δείπνο μετά από εκείνα τα φρικωδέστατα λόγια, έπρεπε να πάρει τους συμμαθητές του ως μεσίτες, έπρεπε να αγκαλιάσει τα γόνατα του Σωτήρα, και με τέτοια λόγια να τον εξευμενίσει.

Εκείνοι δε του όρισαν τριάντα αργύρια. Και από τότε αναζητούσε ευκαιρία για να τον παραδώσει. Τι πράττεις, Ιούδα, που συμφώνησες να λάβεις τριάντα αργύρια για την πώληση του ατίμητου μαργαρίτη; Καταμέτρησε πρώτα τα άστρα που εκείνος δημιούργησε μόνο με τον λόγο του, και τότε σκέψου πώς με έναν λόγο θα παραδώσεις τον Λόγο. Αναζητούσε ευκαιρία για να τον παραδώσει. Αυτός δημιούργησε τους χρόνους και τους αιώνες, και εναντίον εκείνου αυτός αναζητούσε την κατάλληλη στιγμή για την προδοσία του. Όταν δε βράδιασε, παρακαθόταν στο δείπνο μαζί με τους δώδεκα μαθητές, και ενώ αυτοί έτρωγαν, είπε: «Αμήν, αμήν σας λέω, ένας από εσάς θα με παραδώσει· εκείνος που εισήλθε εναντίον εμού και υμών και έμαθε όσα δεν στάθηκε ικανός να διαφυλάξει». Και επειδή λυπήθηκαν πάρα πολύ, άρχισε ο καθένας τους να του λέει: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» Αυτό που ειπώθηκε τους παρακινούσε όλους σε ακριβή εξέταση της συνειδήσεώς τους, αυτούς των οποίων τα κρύφια της καρδιάς ήταν καθαρά. Αποκρίθηκε ο Ιησούς λέγοντας: «Γιατί όλοι συκοφαντείτε τους εαυτούς σας για το εγχείρημα του προδότη;»

Αξίζει δε εδώ να απορήσουμε, για ποιον λόγο τώρα μεν δεν λένε τίποτα οι μαθητές, ενώ αργότερα φοβούνται και απορούν, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλον και ρωτώντας: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Και ο Πέτρος κάνει νόημα στον Ιωάννη για να μάθει τον προδότη και να ρωτήσει τον Διδάσκαλο ποιος είναι. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Δεν είχε ακούσει ακόμη ο Πέτρος το: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά». Γι’ αυτό δεν είχε κανέναν φόβο. Επειδή όμως επιτιμήθηκε, και παρότι μίλησε από μεγάλη αφοσίωση, δεν επιδοκιμάστηκε, αλλά και αποκαλέστηκε «σατανάς»· ακούγοντας έπειτα ότι «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», εύλογα πλέον φοβήθηκε. Εξάλλου, ούτε τώρα λέει: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», αλλά: «Ένας από εσάς είναι διάβολος». Γι’ αυτό ούτε καταλάβαιναν τα λεγόμενα, αλλά νόμιζαν ότι απλώς κατηγορούνταν για κάποια πονηρία. Για ποιο λόγο όμως είπε: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα; Και όμως ένας από εσάς είναι διάβολος»; Για να δείξει ότι η διδασκαλία του είναι απαλλαγμένη από κολακεία. Διότι, επειδή όταν όλοι τον εγκατέλειψαν, αυτοί παρέμειναν μόνοι, και μέσω του Πέτρου ομολογούσαν ότι είναι ο Χριστός, προκειμένου να μη νομίσουν ότι εξαιτίας αυτού επρόκειτο να τους κολακεύσει, τους απομακρύνει από αυτήν την υποψία. Αυτό λοιπόν που λέει είναι το εξής: Τίποτα δεν με αποτρέπει από το να ελέγξω τους κακούς. Μη νομίσετε ότι επειδή παραμείνατε σταθεροί, θα επιλέξω να σας κολακεύσω· ή ότι επειδή με ακολουθήσατε, δεν θα ελέγξω τους πονηρούς.

Αλλά ας δούμε τι λέει αυτός ο άθλιος, ενώ ελέγχεται από τον Διδάσκαλο. Τι λέει λοιπόν; «Μήπως είμαι εγώ, Ραββί;». Και γιατί δεν το ρώτησε αυτό από την αρχή; Νόμισε ότι θα παρέμενε απαρατήρητος με το να λεχθεί: «Ένας από εσάς»· όταν όμως τον κατέστησε φανερό, τόλμησε πάλι να ρωτήσει, λαμβάνοντας θάρρος από την επιείκεια του Διδασκάλου, πιστεύοντας ότι δεν επρόκειτο να τον ελέγξει.

Δεν είπε: «Για να μην αρνηθείς», αλλά: «Ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου», ώστε να μην χαθείς εντελώς. Διότι αυτό συνέβη λόγω της δικής Του πρόνοιας. Επειδή ο φόβος τα απέβαλε όλα από τον νου του· διότι ήταν άμετρος· και έγινε άμετρος, επειδή ο Θεός τον αποστέρησε σφόδρα από τη δική Του στήριξη. Τον αποστέρησε δε σφόδρα, επειδή και το πάθος της αυθάδειας και της αντιλογίας ήταν σφοδρό μέσα του. Για να το ξεριζώσει λοιπόν, γι' αυτό επέτρεψε να τον κυριεύσει τόσο πολύ η αγωνία. Διότι το γεγονός ότι το πάθος αυτό ήταν βαρύ μέσα του αποδεικνύεται από το ότι δεν αρκέστηκε στα προηγούμενα, όταν αντιμίλησε και στον προφήτη και στον Χριστό, αλλά και μετά από αυτά, όταν του είπε ο Χριστός: «Αλήθεια σου λέω, ότι αυτή τη νύχτα, πριν λαλήσει ο πετεινός, θα με απαρνηθείς τρεις φορές», εκείνος λέει: «Ακόμη και αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί σου, δεν πρόκειται να σε απαρνηθώ». Ο δε Λουκάς επισημαίνει ότι, όσο πιο κατηγορηματικός ήταν ο Χριστός, τόσο υπερβολικότερα αντιτασσόταν ο Πέτρος. Τι είναι αυτά, ω Πέτρε; Όταν μεν έλεγε: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», φοβόσουν μήπως είσαι εσύ ο προδότης και παρακινούσες τον μαθητή να ρωτήσει, καίτοι η συνείδησή σου δεν σε έλεγχε για τίποτε τέτοιο· τώρα όμως που Εκείνος διακηρύσσει ρητώς και λέει ότι: «Όλοι θα σκανδαλισθείτε», αντιλέγεις; Και όχι μόνο μία φορά, αλλά και δύο και πολλές φορές;

Δεν υπάρχει έδαφος για κατηγορία, όπου υπάρχει ελεύθερη προαίρεση. Αλλά δεν γνώριζε, ίσως πει κάποιος, ότι επρόκειτο να φάει; Ίσως είναι αιρετικός αυτός που τα λέει αυτά και επιτίθεται στην Παλαιά Διαθήκη· προς τον οποίο θα ειπωθεί: Εάν λοιπόν ο Σωτήρας γνώριζε ότι ο Ιούδας επρόκειτο να τον προδώσει, πώς τον εξέλεξε; Αλλά ίσως απολογηθούμε στον αιρετικό, αντιπαραβάλλοντας τα όσα αφορούν τον Ιούδα με τα όσα αφορούν τον Αδάμ. Άραγε αυτό είναι λύση, ή διπλό αδιέξοδο; Πρέπει λοιπόν εμείς να απολογηθούμε, και για ποιο λόγο εξέλεξε τον Ιούδα ενώ ήταν τέτοιος, και για ποιο λόγο, γνωρίζοντας ότι ο Αδάμ θα αμαρτήσει, τον τοποθέτησε στον παράδεισο. Τα μεγάλα ζητήματα όμως πρέπει να τα εξετάζουμε κατά τις νηστείες, όταν η ψυχή νήφει. Γνώριζε ο Σωτήρας (διότι από εδώ πρέπει να αρχίσουμε) ότι ο Ιούδας θα τον πρόδιδε. Τι λοιπόν, θα πείτε; Φανερώνοντας την υπερβολή της φιλανθρωπίας Του, (έδειξε) ότι, όσον αφορά εμένα, είσαι και απόστολος και σε συγκαταλέγω ανάμεσα στους μαθητές· εάν όμως εσύ αποδεικνύεις τον εαυτό σου ανάξιο, από τη δική μου πλευρά διαφαίνεται η υπερβολή της φιλανθρωπίας, ενώ από τη δική σου η υπερβολή της κακίας. Διότι του εμπιστεύθηκε το ταμείο των λιγοστών χρημάτων, όχι επειδή αγνοούσε ότι κλέβει, αλλά επειδή ήθελε, δίνοντάς του την εξουσία, να καταπαύσει το πάθος του. Γνώριζε λοιπόν εκ των προτέρων και το προλέγει· και όχι μόνο το γνώριζε εκ των προτέρων, αλλά και πολλές φορές είχε προειπεί: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει». Τι λοιπόν έχετε να προσάψετε; Ώστε ο πονηρός με την πονηρία του να εκπληρώσει την αγαθή θεία οικονομία· και δεν τον εξανάγκασε Εκείνος που τον εξέλεξε.

Τότε, λοιπόν, και ο προδότης παρακαθόταν στο δείπνο μαζί με τους έντεκα μαθητές, και ενώ αυτοί δειπνούσαν, λέει ο Χριστός: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει».

Διότι είναι βεβαίως και από μόνο του ολοφάνερο ότι η προσευχή δεν αποτελεί γνώρισμα της θεότητας. Επειδή ο Θεός δεν προσεύχεται, καθότι ίδιον του Θεού είναι το να προσκυνείται. Στον Θεό αρμόζει να δέχεται προσευχή, όχι να αναπέμπει προσευχή. Αλλά παρόλα αυτά, επειδή ορισμένοι συμπεριφέρονται με αναίδεια, θα προσπαθήσω να σας καταστήσω φανερό από τα ίδια τα λόγια της προσευχής, ότι το όλο ζήτημα ανήκει στη θεία οικονομία και στην αδυναμία της σάρκας. Διότι, όταν ο Χριστός εκφράζει κάτι ταπεινό, το εκφράζει με τρόπο τόσο ταπεινό και αδύναμο, ώστε η υπερβολική ταπεινότητα των λεγομένων να μπορεί να πείσει και τους πιο φιλόνεικους, ότι τα λόγια αυτά υπολείπονται κατά πολύ από εκείνη την απόρρητη και ανέκφραστη θεία ουσία. Ας έλθουμε λοιπόν στα ίδια τα λόγια της προσευχής: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Ας τους ρωτήσουμε, λοιπόν, στο σημείο αυτό: Αγνοεί, άραγε, αν είναι δυνατό ή δεν είναι δυνατό, Εκείνος που πριν από λίγο έλεγε στο δείπνο: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει»; Εκείνος που πριν από λίγο έλεγε: «Είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα», και ότι: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου»; Εκείνος που είπε στον Πέτρο: «Θα με αρνηθείς» και «Θα με αρνηθείς τρεις φορές»; Αυτός αγνοεί τώρα, πες μου; Και ποιος θα μπορούσε να το υποστηρίξει αυτό, ακόμη και από εκείνους που διαθέτουν στοιχειώδη λογική;

Αλλά μην από αυθάδεια βουτήξεις πρώτος μαζί του το χέρι στο πιάτο· διότι δεν αγνοείς ποιανού ήταν αυτό το τόλμημα. Εάν θελήσει να πλύνει τα πόδια σου, σεβάσου τον ως Κύριο και δάσκαλο και απόφυγε το εγχείρημα. Εάν όμως ακούσεις: «Δεν έχεις μέρος μαζί μου, εάν δεν πλύνω τα πόδια σου», με προθυμία πρόσφερε και ολόκληρο το σώμα σου για καθαρισμό, για να μάθεις από όσα σου γίνονται το μέγα ύψος της θεοποιού ταπεινώσεως, και να ωφεληθείς τότε πολύ περισσότερο, εάν έχεις επίγνωση, παρά όταν εσύ πλύνεις τα πόδια του πατέρα σου. Εάν πει, ενώ κάθεται στο τραπέζι: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει ή με σκανδαλίζει», μην κρύψεις τον δόλο, αλλά αν αισθάνεσαι ένοχος, εξομολογήσου το· εάν όμως όχι, πέφτοντας με το πρόσωπο στα πόδια του, ρώτησε με δάκρυα: «Μήπως είμαι εγώ, Δέσποτα;» Διότι σφάλλουμε πάρα πολύ και από άγνοια. Το να γείρεις όμως στο στήθος του πατέρα σου δεν σε ωφελεί· διότι αν και ο Ιωάννης, από την πολλή του αγάπη προς τον Χριστό, πήρε τέτοιο θάρρος απέναντί Του ως προς άνθρωπο, ωστόσο και αυτός μαζί με όλους, όταν θα είχε κάνει τα πάντα, είχε λάβει την εντολή να αποκαλεί τον εαυτό του αχρείο δούλο.

«Πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το Πάσχα;» Διότι ούτε εκείνοι είχαν, ούτε ο ίδιος δική του κατοικία· τους αποστέλλει δε σε άνθρωπο άγνωστο που δεν τον γνώριζε, όπως ακριβώς έκανε και στην περίπτωση της όνου, δείχνοντάς τους ότι μπορεί και μόνο με απλά λόγια να πείσει ακόμη και εκείνους που δεν τον γνώριζαν καθόλου να τον υποδεχθούν. Διότι ήθελε να τελέσει το Πάσχα, για να μη φανεί ότι εναντιώνεται στον νόμο· και ως καιρό του ονομάζει τη σφαγή, ώστε να μάθουμε ότι σφαγιάζεται όχι από άγνοια, ούτε χωρίς τη θέλησή του· προσθέτει δε στη φράση, ότι «Σε εσένα θα κάνω το Πάσχα», το «μαζί με τους μαθητές μου» αντί του «στην οικία σου», για να γίνει επαρκής η προετοιμασία, επειδή επρόκειτο να φάνε πολλοί. «Όταν δε έπεσε το βράδυ, κάθισε στο δείπνο με τους δώδεκα, και ενώ έτρωγαν, είπε: Αλήθεια σας λέω, ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει. Και καθώς λυπήθηκαν πάρα πολύ, άρχισαν να του λένε ο καθένας από αυτούς:»