Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:22

Όταν βράδιασε, παρακάθισε σε δείπνο μαζί με τους δώδεκα μαθητές· και ενώ έτρωγαν, τους είπε: «Σας λέω ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει». Και επειδή λυπήθηκαν πάρα πολύ, άρχισε ο καθένας τους να του λέει: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» ΠΡΑΞΕΙΣ. Και ακούστηκε φωνή προς αυτόν: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε». Ο δε Πέτρος είπε: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε· διότι ποτέ δεν έφαγα τίποτα το κοινό ή ακάθαρτο».

Αφού εκτελέστηκαν αυτά με αυτόν τον τρόπο, θα ήταν λογικό να θεωρήσουμε ότι το πρόσωπο που ομιλεί στον ψαλμό δεν είναι άλλο από τον Σωτήρα μας, ο οποίος προνοώντας καταξίωσε η προσευχή που ανέπεμψε προς τον Πατέρα κατά τον καιρό του πάθους να καταγραφεί μέσω του Αγίου Πνεύματος, προφητεύοντας όσα επρόκειτο να συμβούν στον ίδιο. Λέει λοιπόν: «Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου», παρακαλώντας να μην κατασιγαστεί η διδασκαλία που παραδόθηκε από αυτόν στους μαθητές του και η αίνεση της Καινής Διαθήκης, αλλά να παραμείνει στη ζωή για ολόκληρο τον μετέπειτα αιώνα. «Στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί κυρίως αυτό του Ιούδα, ο οποίος, αφού πήγε στους αρχιερείς, τους είπε: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω; Εκείνοι δε του μέτρησαν τριάντα στατήρες. Και από τότε αναζητούσε ευκαιρία για να τους τον παραδώσει». Έχοντας λοιπόν συμφωνήσει τέτοια εναντίον του, ήταν ένας από εκείνους που αργότερα παρακάθονταν μαζί του στο συμπόσιο του Πάσχα, όταν και ο ίδιος ο Σωτήρας μας «καθόταν στο τραπέζι μαζί με τους δώδεκα, και ενώ έτρωγαν είπε: αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει. Και λυπούμενοι σφόδρα άρχισε να λέει ο καθένας τους, μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» Μεταξύ αυτών ήταν και ο Ιούδας, ο οποίος, ανοίγοντας το γεμάτο από κάθε δόλο και ειρωνεία στόμα του, αποκρίθηκε και «είπε, μήπως είμαι εγώ, Ραββί;»

Και ενώ αυτοί έτρωγαν, είπε: «Αμήν, αμήν σας λέω ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει». Ως άνθρωπος έτρωγε, και ως Θεός εξήγγειλε το μέλλον· μετέρχεται για χάρη μου όσα αρμόζουν στη δική μου φύση. Και καθώς όλοι οι μαθητές συγκλονίστηκαν από τον λόγο αυτό, και βασάνιζαν σκληρά τις συνειδήσεις τους, και μετέτρεπαν την ώρα του δείπνου σε ώρα θλίψης, λέγοντας ο καθένας, «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;», και επειδή επιθυμούσαν μέσω της ερώτησης αυτής να βρουν την απαλλαγή από τη βαριά υποψία, ο Σωτήρας, θεραπεύοντας τις ψυχές εκείνων που άδικα πλήττονταν, καθιστά φανερό αυτόν που αγνοούσαν μέσω της απάντησής του: «Εκείνος που βούτηξε μαζί μου», λέει, «το χέρι στο πιάτο, αυτός θα με παραδώσει· και ο μεν Υιός του ανθρώπου πορεύεται, καθώς έχει γραφτεί γι' αυτόν. Αλίμονο όμως στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται· καλό θα ήταν γι' αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Ελεεί αυτόν που δεν ήθελε να ελεήσει τον εαυτό του, σπλαχνίζεται αυτόν που δεν λυπήθηκε τη δική του ψυχή. Απέφευγε να εκθέσει αυτόν που από καιρό είχε εκθέσει τον εαυτό του, δίνοντας και σε εκείνον χρόνο για μετάνοια, και παρηγορώντας τους υπόλοιπους μαθητές που θλίβονταν· αλλά με τίποτα από αυτά δεν έγινε καλύτερος ο προδότης. Διότι έπρεπε αυτός αμέσως να σηκωθεί από το δείπνο μετά από εκείνα τα φρικωδέστατα λόγια, έπρεπε να πάρει τους συμμαθητές του ως μεσίτες, έπρεπε να αγκαλιάσει τα γόνατα του Σωτήρα, και με τέτοια λόγια να τον εξευμενίσει.

Αμάρτησα, Φιλάνθρωπε, αμάρτησα, παρανόμησα, επειδή πούλησα στους ανθρώπους αντί μικρού τιμήματος το ανεκτίμητο μαργαριτάρι, παρανόμησα απεμπολώντας τον ανεξάντλητο πλούτο αντί λίγων χρημάτων. Συγχώρεσέ με, τον έμπορο της ζημίας και της απώλειας, συγχώρεσέ με, του οποίου ο λογισμός εκλάπη από τον χρυσό· δείξε συγγνώμη σε εμένα που εξαπατήθηκα οικτρά από τους Φαρισαίους. Από αυτά τα λόγια, βέβαια, δεν είπε κανένα, ούτε καν τα σκέφτηκε, αλλά με βιαστική φωνή φανέρωνε την αναίδεια της ψυχής του, κραυγάζοντας: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Ω, τι αναίσχυντη γλώσσα! Ω, τι σκληρή ψυχή! Σαν να αγνοεί, ρωτά για εκείνα που ο ίδιος σχεδίαζε, και νόμιζε ότι θα μπορούσε να μείνει κρυφός από τον ακοίμητο οφθαλμό.

Εκείνοι δε του όρισαν τριάντα αργύρια. Και από τότε αναζητούσε ευκαιρία για να τον παραδώσει. Τι πράττεις, Ιούδα, που συμφώνησες να λάβεις τριάντα αργύρια για την πώληση του ατίμητου μαργαρίτη; Καταμέτρησε πρώτα τα άστρα που εκείνος δημιούργησε μόνο με τον λόγο του, και τότε σκέψου πώς με έναν λόγο θα παραδώσεις τον Λόγο. Αναζητούσε ευκαιρία για να τον παραδώσει. Αυτός δημιούργησε τους χρόνους και τους αιώνες, και εναντίον εκείνου αυτός αναζητούσε την κατάλληλη στιγμή για την προδοσία του. Όταν δε βράδιασε, παρακαθόταν στο δείπνο μαζί με τους δώδεκα μαθητές, και ενώ αυτοί έτρωγαν, είπε: «Αμήν, αμήν σας λέω, ένας από εσάς θα με παραδώσει· εκείνος που εισήλθε εναντίον εμού και υμών και έμαθε όσα δεν στάθηκε ικανός να διαφυλάξει». Και επειδή λυπήθηκαν πάρα πολύ, άρχισε ο καθένας τους να του λέει: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» Αυτό που ειπώθηκε τους παρακινούσε όλους σε ακριβή εξέταση της συνειδήσεώς τους, αυτούς των οποίων τα κρύφια της καρδιάς ήταν καθαρά. Αποκρίθηκε ο Ιησούς λέγοντας: «Γιατί όλοι συκοφαντείτε τους εαυτούς σας για το εγχείρημα του προδότη;»

Αξίζει δε εδώ να απορήσουμε, για ποιον λόγο τώρα μεν δεν λένε τίποτα οι μαθητές, ενώ αργότερα φοβούνται και απορούν, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλον και ρωτώντας: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Και ο Πέτρος κάνει νόημα στον Ιωάννη για να μάθει τον προδότη και να ρωτήσει τον Διδάσκαλο ποιος είναι. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Δεν είχε ακούσει ακόμη ο Πέτρος το: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά». Γι’ αυτό δεν είχε κανέναν φόβο. Επειδή όμως επιτιμήθηκε, και παρότι μίλησε από μεγάλη αφοσίωση, δεν επιδοκιμάστηκε, αλλά και αποκαλέστηκε «σατανάς»· ακούγοντας έπειτα ότι «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», εύλογα πλέον φοβήθηκε. Εξάλλου, ούτε τώρα λέει: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», αλλά: «Ένας από εσάς είναι διάβολος». Γι’ αυτό ούτε καταλάβαιναν τα λεγόμενα, αλλά νόμιζαν ότι απλώς κατηγορούνταν για κάποια πονηρία. Για ποιο λόγο όμως είπε: «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα; Και όμως ένας από εσάς είναι διάβολος»; Για να δείξει ότι η διδασκαλία του είναι απαλλαγμένη από κολακεία. Διότι, επειδή όταν όλοι τον εγκατέλειψαν, αυτοί παρέμειναν μόνοι, και μέσω του Πέτρου ομολογούσαν ότι είναι ο Χριστός, προκειμένου να μη νομίσουν ότι εξαιτίας αυτού επρόκειτο να τους κολακεύσει, τους απομακρύνει από αυτήν την υποψία. Αυτό λοιπόν που λέει είναι το εξής: Τίποτα δεν με αποτρέπει από το να ελέγξω τους κακούς. Μη νομίσετε ότι επειδή παραμείνατε σταθεροί, θα επιλέξω να σας κολακεύσω· ή ότι επειδή με ακολουθήσατε, δεν θα ελέγξω τους πονηρούς.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, ότι ο Ιούδας δεν επρόκειτο να αποστεί από την προδοσία, δεν έπαψε να χρησιμοποιεί συμβουλές, παραινέσεις, ευεργεσίες και απειλές, αποτρέποντάς τον από την προδοσία με κάθε τρόπο διδασκαλίας και αναχαιτίζοντάς τον συνεχώς με τον λόγο Του σαν με χαλινάρι. Και το πράττει αυτό διδάσκοντάς μας να εκπληρώνουμε όλα όσα εξαρτώνται από εμάς, έστω κι αν γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι οι αδελφοί δεν θα πειστούν, διότι ο μισθός για τη συμβουλή μας είναι ακέραιος και εξασφαλισμένος. Και πρόσεξε πώς τον απέτρεπε συνεχώς και με σοφία μέσα από τα λόγια Του: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει». Και πάλι: «Δεν μιλώ για όλους σας· εγώ γνωρίζω ποιους εξέλεξα». Και πάλι: «Ένας από εσάς είναι διάβολος». Και ανεχόταν να τους θέτει όλους σε αγωνία, ώστε να μην διαπομπεύσει τον προδότη και τον κάνει πιο αναίσχυντο με τον φανερό έλεγχο. Διότι, το ότι τα λόγια αυτά προκάλεσαν αγωνία και φόβο και στους υπόλοιπους, παρόλο που η συνείδησή τους δεν τους έλεγχε για τίποτα πονηρό, άκουσε πώς ο καθένας έλεγε με αγωνία: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Και δεν τον παιδαγωγούσε μόνο με λόγια, αλλά και με έργα.

Αλλά μην από αυθάδεια βουτήξεις πρώτος μαζί του το χέρι στο πιάτο· διότι δεν αγνοείς ποιανού ήταν αυτό το τόλμημα. Εάν θελήσει να πλύνει τα πόδια σου, σεβάσου τον ως Κύριο και δάσκαλο και απόφυγε το εγχείρημα. Εάν όμως ακούσεις: «Δεν έχεις μέρος μαζί μου, εάν δεν πλύνω τα πόδια σου», με προθυμία πρόσφερε και ολόκληρο το σώμα σου για καθαρισμό, για να μάθεις από όσα σου γίνονται το μέγα ύψος της θεοποιού ταπεινώσεως, και να ωφεληθείς τότε πολύ περισσότερο, εάν έχεις επίγνωση, παρά όταν εσύ πλύνεις τα πόδια του πατέρα σου. Εάν πει, ενώ κάθεται στο τραπέζι: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει ή με σκανδαλίζει», μην κρύψεις τον δόλο, αλλά αν αισθάνεσαι ένοχος, εξομολογήσου το· εάν όμως όχι, πέφτοντας με το πρόσωπο στα πόδια του, ρώτησε με δάκρυα: «Μήπως είμαι εγώ, Δέσποτα;» Διότι σφάλλουμε πάρα πολύ και από άγνοια. Το να γείρεις όμως στο στήθος του πατέρα σου δεν σε ωφελεί· διότι αν και ο Ιωάννης, από την πολλή του αγάπη προς τον Χριστό, πήρε τέτοιο θάρρος απέναντί Του ως προς άνθρωπο, ωστόσο και αυτός μαζί με όλους, όταν θα είχε κάνει τα πάντα, είχε λάβει την εντολή να αποκαλεί τον εαυτό του αχρείο δούλο.

«Πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το Πάσχα;» Διότι ούτε εκείνοι είχαν, ούτε ο ίδιος δική του κατοικία· τους αποστέλλει δε σε άνθρωπο άγνωστο που δεν τον γνώριζε, όπως ακριβώς έκανε και στην περίπτωση της όνου, δείχνοντάς τους ότι μπορεί και μόνο με απλά λόγια να πείσει ακόμη και εκείνους που δεν τον γνώριζαν καθόλου να τον υποδεχθούν. Διότι ήθελε να τελέσει το Πάσχα, για να μη φανεί ότι εναντιώνεται στον νόμο· και ως καιρό του ονομάζει τη σφαγή, ώστε να μάθουμε ότι σφαγιάζεται όχι από άγνοια, ούτε χωρίς τη θέλησή του· προσθέτει δε στη φράση, ότι «Σε εσένα θα κάνω το Πάσχα», το «μαζί με τους μαθητές μου» αντί του «στην οικία σου», για να γίνει επαρκής η προετοιμασία, επειδή επρόκειτο να φάνε πολλοί. «Όταν δε έπεσε το βράδυ, κάθισε στο δείπνο με τους δώδεκα, και ενώ έτρωγαν, είπε: Αλήθεια σας λέω, ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει. Και καθώς λυπήθηκαν πάρα πολύ, άρχισαν να του λένε ο καθένας από αυτούς:»

«Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» Εξαιτίας αυτού νομίζουν μερικοί ότι εκείνο το έτος ο Κύριος δεν έφαγε το Πάσχα· διότι λένε ότι έτρωγαν τον αμνό όρθιοι· ο Χριστός όμως ήταν ανακεκλιμένος, άρα δεν έφαγε το Πάσχα. Λέμε, λοιπόν, ότι πρώτα έφαγε το Πάσχα όρθιος· έπειτα, αφού ανακλίθηκε, παρέδωσε το δικό Του μυστήριο· διότι, αφού πρώτα τέλεσε το τυπικό, στη συνέχεια επιτέλεσε το αληθινό· προαναγγέλλει δε τα σχετικά με τον Ιούδα, για να τον διορθώσει, ώστε να σεβαστεί, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον την κοινή τράπεζα, και να γνωρίσει ότι πρόκειται να προδώσει τον Θεό, Εκείνον που γνωρίζει τις καρδιές. Οι μαθητές όμως αγωνιούσαν· διότι, αν και είχαν καθαρή τη συνείδηση, εντούτοις πίστευαν περισσότερο στον Χριστό παρά στους εαυτούς τους, καθώς Εκείνος γνώριζε καλύτερα τις καρδιές τους. «Εκείνος δε, αποκρινόμενος, είπε: Εκείνος που βούτηξε μαζί μου το χέρι του στο πιάτο, αυτός θα με παραδώσει. Ο μεν Υιός του ανθρώπου πορεύεται καθώς είναι γραμμένο για Αυτόν· αλίμονο όμως στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται. Καλό θα ήταν για αυτόν αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος. Αποκρινόμενος δε ο Ιούδας, ο οποίος τον παρέδιδε, είπε: Μήπως είμαι εγώ, Ραββί; Του λέγει: Εσύ το είπες.» Ελέγχει φανερά τον προδότη, επειδή όταν ελεγχόταν κρυφά δεν διορθωνόταν· για αυτό, λοιπόν, τον φανερώνει λέγοντας: Εκείνος που βούτηξε μαζί μου, ώστε έστω και έτσι να διορθωθεί.