Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:24

Ερώτηση 102. Έχει άραγε τέλος η κόλαση των αμαρτωλών ή όχι; Απόκριση. Εφόσον ο Κύριος λέει για όσους βρίσκονται στη γέεννα ότι «ο σκώληκάς τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει»· και πάλι: «Οι δε αμαρτωλοί θα απέλθουν σε κόλαση αιώνια»· και πάλι, εφόσον ο Απόστολος λέει: «Μην πλανάσθε, ούτε μοιχοί, ούτε πόρνοι, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»· είναι ολοφάνερο ότι αιώνια είναι τόσο η απόλαυση των δικαίων, όσο και η κόλαση των αμαρτωλών. Και πάλι, λέει ο Κύριος για τον Ιούδα ότι «Καλό θα ήταν για αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Αν όμως η κόλαση έχει τέλος, είναι προς το συμφέρον του που γεννήθηκε και ο Ιούδας, εάν κάποτε πολύ αργότερα πρόκειται να αποκατασταθεί στη βασιλεία των ουρανών μετά την κόλαση, όπως πλανώμενοι μυθολογούν οι αιρετικοί.

Όταν ακούσουμε, «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ», τι άλλο εννοούμε παρά το: «Καρδιά καθαρή αγίασε μέσα μου, Θεέ»; Επειδή όμως εσύ επιθυμείς να καθιστάς τον αγιασμό ομοούσιο με τους ουρανούς, πες μου, τι είναι ανώτερο, το να κτίζει κανείς ή το να αγιάζει; Μακεδόνιος: Το να κτίζει (να δημιουργεί) είναι έργο του Θεού. Ορθόδοξος: Το να κτίζει είναι μεν έργο του Θεού, δεν είναι όμως ανώτερο από το να αγιάζει. Διότι και το να αγιάζει είναι επίσης έργο του Θεού. Είναι γραμμένο άλλωστε: «Άγιε Πατέρα, αγίασέ τους με την αλήθειά σου». Το ότι το να αγιάζει είναι ανώτερο από το να κτίζει, μπορείς να το κατανοήσεις από το αποτέλεσμα, όταν κάποιος χάσει τον αγιασμό. Για τον άθλιο Ιούδα ακούγεται η φράση: «Καλό θα ήταν για αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Μακεδόνιος: Καλό μεν θα ήταν για αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος. Αλλά εκείνος που κτίζει και δημιουργεί τα μη όντα ως όντα, είναι μόνο ο Θεός.

Διότι η δημιουργός των πάντων σοφία, δηλαδή ο Υιός, εκείνο που σκευωρήθηκε από διαβολική μοχθηρία, εννοώ τον κατά σάρκα θάνατό Του, το ανέδειξε σε οδό σωτηρίας και θύρα ζωής για εμάς, και οι ελπίδες του διαβόλου ανατράπηκαν, και μόλις κατάλαβε με το πάθημά του ότι του είναι σκληρό να θεομαχεί. Μου φαίνεται δε ότι και ο θεσπέσιος μελωδός συμφωνεί με αυτούς τους λόγους, και κάτι τέτοιο υποδηλώνει, όταν λέει, μιλώντας για τον Χριστό και τον διάβολο: «Στην παγίδα του θα τον ταπεινώσει»· διότι ο διάβολος έστησε τον θάνατο ως παγίδα για τον Χριστό, αλλά ταπεινώθηκε μέσα στην ίδια του την παγίδα. Διότι ο θάνατος καταλύθηκε με τον θάνατο του Χριστού, και καταργήθηκε ο τύραννος που δεν περίμενε ότι θα πέσει. Και δεν θα ήταν δύσκολο να προσθέσω μακροσκελή λόγο για αυτά, αλλά εκείνο που εξετάζαμε, αυτό πάλι θα πούμε. Αν ο θάνατος του Χριστού δεν ήταν κυρίως και αληθώς έργο των ιουδαϊκών θελημάτων και καρπός των δικών τους ανόσιων τολμημάτων, αλλά ήταν θεία απόφαση, όπως νομίζουν μερικοί, που αναπόφευκτα οδηγούσε σε αυτό· πώς λοιπόν δεν θα έπρεπε να εκπληρωθεί αναγκαστικά η απόφαση οπωσδήποτε μέσω ανθρώπων και όχι διαφορετικά; Έπειτα πώς, πες μου, θα τιμωρούνταν δίκαια κάποιοι που απλώς υπηρέτησαν τις αναπότρεπτες αποφάσεις του Θεού; Και πώς είναι άθλιος και θα ήταν καλύτερα γι' αυτόν «αν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος» μέσω του οποίου παραδόθηκε ο Χριστός;

Μτ 26, 24 Όχι με την έννοια ότι υπάρχει τυχόν κάτι καλό ή κακό σε αυτούς που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί και βρίσκονται εκτός των αισθήσεων (άλλωστε είναι εντελώς ανόητο να το σκέφτεται κανείς έτσι), αλλά διότι για εκείνους που πρόκειται να περιπέσουν σε κάθε είδους αθλιότητα, εάν έρχονταν στην ύπαρξη από τον Θεό, η ανυπαρξία είναι αναμφίβολα πολύ και ασυγκρίτως καλύτερη.

Έπειτα πώς, αν αυτό είναι αληθές, δεν έπρεπε οπωσδήποτε να υπάρξει και κάποιος προδότης, και να παρασυρθεί ο Ισραήλ σε τέτοιο σημείο θράσους, ώστε και να απειθήσει στον Χριστό και να τον ατιμάσει με πολλούς τρόπους, και να προετοιμάσει γι' αυτόν τον θάνατο πάνω στο ξύλο; Έπειτα, πώς εμφανίζεται να λέει: «Αλίμονο σε εκείνον τον άνθρωπο, μέσω του οποίου ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται;» και τα εξής; Και για ποιο λόγο καταστράφηκε ο Ισραήλ; Αλλά ο Θεός δεν ενεργεί άδικα, παρά σταθμίζει τα δικά μας με δίκαιη κρίση. Πώς, λοιπόν, έκανε θελητό αυτό που ήταν αθέλητο; Διότι ο Θεός και Πατέρας ελέησε εκείνους που έπρατταν άθλια πάνω στη γη, και έστειλε από τον ουρανό τον Υιό ως Σωτήρα και Λυτρωτή, ο οποίος και έγινε όμοιος με εμάς· αλλά, αν και γνώριζε εκ των προτέρων όσα επρόκειτο να πάθει, επέλεξε να πάθει για να σώσει τη γη, με τη συνευδοκία του Θεού και Πατέρα, λόγω της μεγάλης του πραότητας και φιλανθρωπίας.

3. Αλλά τι λοιπόν; Θα μπορούσε να πει κάποιος, νομίζω: εάν ο άνθρωπος, αφού δημιουργήθηκε, επρόκειτο να καταπέσει σε τέτοια αθλιότητα, πώς δεν θα θεωρούνταν λογικά πολύ καλύτερο για αυτόν να μην υπήρχε; Και δημιουργεί τόσο λαμπρό και αξιοθαύμαστο αυτόν που σε λίγο θα γινόταν οικτρός και ελεεινός, και θα βρισκόταν υπό κατάρα και καταδίκη. Ο Δημιουργός, λοιπόν, όντας από τη φύση Του Θεός, καθόλου δεν αγνοούσε το μέλλον. Επειδή όμως δημιουργούσε γνωρίζοντας, πώς δεν θα αποδειχθεί ότι μάλλον αδίκησε παρά ωφέλησε, εάν πράγματι είναι καλύτερο για όσους πρόκειται να δυστυχήσουν να μην έρθουν καθόλου στην ύπαρξη, σύμφωνα μάλιστα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, τα οποία είπε για τον προδότη μαθητή: «Καλό θα ήταν για εκείνον, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος»; Απέναντι σε τέτοιου είδους ερωτήματα θα έλεγα, ότι είναι πάρα πολύ σφαλερό και κοντά στην έσχατη ανοησία, μάλλον δε μέσα σε αυτήν και πολύ πέρα από αυτήν, το να επικρίνει κανείς τις θείες αποφάσεις ως δήθεν μη ορθές, και να νομίζει ότι η ύψιστη φύση είτε παραμέλησε το πρέπον, είτε απέτυχε ως προς το ωφέλιμο και το καλύτερο για εμάς. Θα ταίριαζε μάλλον καλύτερα, αποδίδοντάς Της το αψεγάδιαστο στις βουλές και τις πράξεις, να αποφεύγουμε να σκεφτόμαστε πέρα από όσα πρέπει να σκεφτόμαστε, και να μην αφήνουμε την περιέργεια σε αυτά τα ζητήματα χωρίς επίπληξη.

Με τους Έλληνες ή με τους Χριστιανούς; Πώς να σε ονομάσουμε; Εθνικό ή Χριστιανό; Αλλά μη γένοιτο να σε ονομάσουμε Χριστιανό εφόσον έχεις τέτοια φρονήματα· διότι όσοι φρονούν έτσι δεν πρέπει να αποκαλούνται Χριστιανοί· και αν ονομάζουν τους εαυτούς τους Χριστιανούς, αυταπατώνται· διότι η μερίδα τους δεν είναι με τον Χριστό, τον αληθινό Θεό μας, ο οποίος μας χάρισε την ανάσταση, αλλά η μερίδα τους θα είναι στη γέεννα, όπου το σκουλήκι τους δεν πεθαίνει και το πυρ τους δεν σβήνει· διότι για όποιον δεν προσδοκά και δεν πιστεύει στην ανάσταση, καλό θα ήταν γι' αυτόν να μην είχε γεννηθεί.

Διότι πώς θα μπορούσε να φροντίζει για τη σωτηρία των ανθρώπων αυτός που ακούει από τον ίδιο τον Σωτήρα το «υιός της απωλείας» και το «θα τον συνέφερε να μην είχε γεννηθεί» και το «φίλε, για ποιο σκοπό ήρθες;» και το «ένας από εσάς θα με παραδώσει» και το «αυτός που τρώει μαζί μου τον άρτο σήκωσε εναντίον μου τη φτέρνα του» (όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο από την προηγούμενη μαρτυρία του Ψαλτηρίου) και το «αλίμονο σε εκείνον μέσω του οποίου παραδίδεται ο Υιός του Ανθρώπου»; Διότι ο ίδιος ο Ιούδας φανέρωσε τα πάντα για τον εαυτό του και ήλεγξε από μόνος του την ανοησία εκείνων που τον επαινούν, έστω και ακούσια, αφού ωστόσο, μετά τη λήψη του αντιτίμου των τριάντα αργυρίων, αργότερα μετανόησε και επέστρεψε τα αργύρια, επειδή είχε πράξει κάτι κακό, κακό μεν για τον εαυτό του, κακό δε και για εκείνους που σταύρωσαν τον Κύριο. Ο Κύριος όμως, επιτελώντας το αγαθό ο ίδιος για εμάς και για τον κόσμο, παρέδωσε τον εαυτό του, ώστε να επέλθει σε εμάς η σωτηρία. Επομένως, δεν οφείλουμε ευγνωμοσύνη στον προδότη Ιούδα, αλλά στον ελεήμονα Σωτήρα, ο οποίος έδωσε τη ζωή του για εμάς, τα δικά του πρόβατα, όπως ο ίδιος είπε.

Τρία έτη διήρκεσε ο χρόνος των δεσποτικών σημείων. Επί τρία έτη ερχόταν ο Κύριος ζητώντας καρπό στη συκιά, και δεν βρήκε. Τρεις καταράστηκε ο Κύριος: τη συκιά: «Ποτέ πλέον να μην υπάρξει καρπός από εσένα στον αιώνα»· τη Συναγωγή: «Δεν θα μείνει λίθος επί λίθου»· τον Ιούδα: «Αλίμονο στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται για να σταυρωθεί».

Διότι, λέει, απέκτησε χωράφι από τον μισθό της αδικίας. Δες πώς το γεγονός αυτό αποτέλεσε οικονομία του Θεού. Της αδικίας, λέει. Πολλές είναι οι αδικίες, αλλά τίποτα πιο άδικο από αυτήν δεν έχει γίνει ποτέ, με αποτέλεσμα η πράξη να αποτελεί την απόλυτη αδικία. Και το τι συνέβη δεν έγινε φανερό μόνο στους παρόντες, αλλά και σε όλους τους μεταγενέστερους, έτσι ώστε άθελά τους να το ονομάσουν χωρίς να το συνειδητοποιούν, ακριβώς όπως και ο Καϊάφας προφήτευσε εν αγνοία του. Ο Θεός τούς ανάγκασε να το ονομάσουν έτσι στα εβραϊκά, Ακελδαμά. Από αυτό ήταν φανερά και τα δεινά που επρόκειτο να βρουν τους Ιουδαίους· και προς το παρόν δείχνει ότι εκπληρώθηκε εν μέρει η προφητεία που λέει: «Καλό θα ήταν για αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος». Και για τους Ιουδαίους ταιριάζει να ειπωθούν τα ίδια. Διότι, αν αυτά ισχύουν για εκείνον που έγινε οδηγός, πολύ περισσότερο ισχύουν και για αυτούς. Αλλά δεν αναφέρει τίποτα από αυτά προς το παρόν. Έπειτα, για να δείξει ότι εύλογα θα μπορούσε να ειπωθεί για αυτόν το Ακελδαμά, επικαλείται τον προφήτη που λέει: «Ας γίνει η έπαυλή του έρημη». Διότι τι υπάρχει πιο έρημο από το να μετατραπεί σε τάφο; Επομένως, δικαιολογημένα θα μπορούσε να ονομαστεί το χωράφι δικό του. Επειδή εκείνος που κατέβαλε το αντίτιμο, ακόμη και αν ήταν άλλοι αυτοί που το αγόρασαν, αυτός θα ήταν δίκαιο να θεωρείται κύριος αυτής της μεγάλης ερήμωσης. Αυτή η ερήμωση ήταν το προοίμιο της ερήμωσης των Ιουδαίων, αν κάποιος το εξετάσει με ακρίβεια. Διότι και εκείνοι εξόντωσαν τους εαυτούς τους από την πείνα και σκότωσαν πολλούς, και η πόλη μετατράπηκε σε τάφο των ξένων και των στρατιωτών· επειδή εκείνους ούτε καν θα τους άφηναν να ταφούν, αφού ούτε οι ίδιοι δεν αξιώθηκαν ταφής.

Και ενώ αυτοί έτρωγαν, είπε: «Αμήν, αμήν σας λέω ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει». Ως άνθρωπος έτρωγε, και ως Θεός εξήγγειλε το μέλλον· μετέρχεται για χάρη μου όσα αρμόζουν στη δική μου φύση. Και καθώς όλοι οι μαθητές συγκλονίστηκαν από τον λόγο αυτό, και βασάνιζαν σκληρά τις συνειδήσεις τους, και μετέτρεπαν την ώρα του δείπνου σε ώρα θλίψης, λέγοντας ο καθένας, «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;», και επειδή επιθυμούσαν μέσω της ερώτησης αυτής να βρουν την απαλλαγή από τη βαριά υποψία, ο Σωτήρας, θεραπεύοντας τις ψυχές εκείνων που άδικα πλήττονταν, καθιστά φανερό αυτόν που αγνοούσαν μέσω της απάντησής του: «Εκείνος που βούτηξε μαζί μου», λέει, «το χέρι στο πιάτο, αυτός θα με παραδώσει· και ο μεν Υιός του ανθρώπου πορεύεται, καθώς έχει γραφτεί γι' αυτόν. Αλίμονο όμως στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται· καλό θα ήταν γι' αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Ελεεί αυτόν που δεν ήθελε να ελεήσει τον εαυτό του, σπλαχνίζεται αυτόν που δεν λυπήθηκε τη δική του ψυχή. Απέφευγε να εκθέσει αυτόν που από καιρό είχε εκθέσει τον εαυτό του, δίνοντας και σε εκείνον χρόνο για μετάνοια, και παρηγορώντας τους υπόλοιπους μαθητές που θλίβονταν· αλλά με τίποτα από αυτά δεν έγινε καλύτερος ο προδότης. Διότι έπρεπε αυτός αμέσως να σηκωθεί από το δείπνο μετά από εκείνα τα φρικωδέστατα λόγια, έπρεπε να πάρει τους συμμαθητές του ως μεσίτες, έπρεπε να αγκαλιάσει τα γόνατα του Σωτήρα, και με τέτοια λόγια να τον εξευμενίσει.

Αμάρτησα, Φιλάνθρωπε, αμάρτησα, παρανόμησα, επειδή πούλησα στους ανθρώπους αντί μικρού τιμήματος το ανεκτίμητο μαργαριτάρι, παρανόμησα απεμπολώντας τον ανεξάντλητο πλούτο αντί λίγων χρημάτων. Συγχώρεσέ με, τον έμπορο της ζημίας και της απώλειας, συγχώρεσέ με, του οποίου ο λογισμός εκλάπη από τον χρυσό· δείξε συγγνώμη σε εμένα που εξαπατήθηκα οικτρά από τους Φαρισαίους. Από αυτά τα λόγια, βέβαια, δεν είπε κανένα, ούτε καν τα σκέφτηκε, αλλά με βιαστική φωνή φανέρωνε την αναίδεια της ψυχής του, κραυγάζοντας: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;». Ω, τι αναίσχυντη γλώσσα! Ω, τι σκληρή ψυχή! Σαν να αγνοεί, ρωτά για εκείνα που ο ίδιος σχεδίαζε, και νόμιζε ότι θα μπορούσε να μείνει κρυφός από τον ακοίμητο οφθαλμό.

Δες, λοιπόν, πώς του συμπεριφέρεται με πραότητα. «Ο μεν Υιός του ανθρώπου πορεύεται καθώς είναι γραμμένο γι' αυτόν». Αυτά δε τα έλεγε πάλι για να στηρίξει τους μαθητές, ώστε να μη νομίσουν ότι το γεγονός οφειλόταν σε αδυναμία, αλλά και για να συνετίσει τον προδότη. «Αλίμονο όμως στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου παραδίδεται ο Υιός του ανθρώπου· καλό θα ήταν γι' αυτόν να μην είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Παρατήρησε πάλι στους ελέγχους την άφατη πραότητα. Διότι ούτε εδώ εκφράζεται επιθετικά, αλλά μάλλον διατυπώνει τον λόγο με περισσότερο οίκτο, και πάλι με τρόπο συγκαλυμμένο· αν και όχι μόνο η προηγούμενη αναισθησία του, αλλά και η μετέπειτα αναισχυντία του, άξιζαν την έσχατη αγανάκτηση. Διότι, μετά από αυτόν τον έλεγχο, ρωτά: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» Ω της αναισθησίας! Ερωτά, ενώ ο ίδιος γνωρίζει τις πράξεις του. Γι' αυτό και ο ευαγγελιστής, απορώντας με το θράσος του, αναφέρει αυτό το γεγονός. Τι απαντά, λοιπόν, ο πραότατος και ημερότατος Ιησούς; «Εσύ το είπες». Καίτοι θα μπορούσε να πει: Ω μιαρέ και παμμίαρε, καταραμένε και βέβηλε· ενώ τόσο χρόνο κυοφορούσες το κακό, και αφού έφυγες, και έκανες σατανικές συμφωνίες, και συμφώνησες να λάβεις αργύρια, και αφού ελέγχθηκες από εμένα, τολμάς ακόμη να ρωτάς; Αλλά δεν είπε τίποτα από αυτά· πώς απάντησε, όμως;

Διότι τότε επρόκειτο να πραγματοποιηθεί η σωτηρία της οικουμένης, και να παραδοθούν τα μυστήρια, και να λυθούν οι θλίψεις δια του θανάτου· τόσο πολύ ήταν σύμφωνος με το θέλημά Του ο σταυρός. Αλλά τίποτα δεν μαλάκωσε το ανήμερο θηρίο, ούτε τον έκαμψε, ούτε τον έφερε σε εντροπή. Τον ελεεινολόγησε λέγοντας: «Ουαί στον άνθρωπο εκείνο». Τον φοβέρισε πάλι λέγοντας: «Καλό θα ήταν γι' αυτόν, εάν δεν είχε γεννηθεί». Τον έκανε να ντραπεί λέγοντας: «Σε εκείνον που εγώ, αφού βουτήξω το ψωμί, θα του το δώσω».

Ήταν άραγε έργο της ημέρας να τα πράξει αυτά, πες μου; 3,11a «Γιατί», λέει, «δεν πέθανα στην κοιλιά,» 11b «και βγαίνοντας από τη μήτρα δεν χάθηκα αμέσως;» 3,12a «Και για ποιο λόγο με υποδέχτηκαν γόνατα;» 12b «Και για ποιο λόγο θήλασα τους μαστούς της μητέρας μου;» 3,13a «Τώρα, αν είχα κοιμηθεί, θα ησύχαζα,» 13b «και αφού αποκοιμιόμουν, θα αναπαυόμουν» 3,14a «μαζί με βασιλείς και συμβούλους της γης,» 14b «οι οποίοι καυχιούνταν για τα ξίφη τους,» 3,15a «και μαζί με άρχοντες, των οποίων ο χρυσός είναι πολύς,» 15b «οι οποίοι γέμισαν τους οίκους τους με ασήμι,» 3,16a «ή σαν έκτρωμα που βγαίνει από τη μήτρα της μητέρας» 16b «ή σαν νήπια, τα οποία δεν είδαν το φως.» Τι λες; Δεν είπες εσύ: αν δεχτήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε; Τι συνέβη; Ξαφνικά άλλαξες γνώμη και καταριέσαι την ημέρα σου και κατηγορείς ο ίδιος τη γέννησή σου, και μάλιστα παρουσία των ακροατών; Εσύ, όμως, δεν θαυμάζεις που δεν ξεστόμισε εκείνα τα λόγια, ότι: «Τι λαμβάνω και έναντι ποιου πράγματος; Αυτά λαμβάνω έναντι της φιλοξενίας μου; Αυτά έναντι της πολλής φιλανθρωπίας;» Αντιθέτως, δεν είπε τίποτα από αυτά, αλλά σαν να υπέμενε δίκαια όσα υπέμενε, ευχήθηκε, αξίως και ευλόγως, να μην είχε γεννηθεί, όπως ακριβώς έλεγε και ο Χριστός για τον Ιούδα: καλό θα ήταν γι' αυτόν, να μην είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος. Αυτό λοιπόν λέει και αυτός: «Γιατί γεννήθηκα;»

Και η ίδια η ύπαρξη είναι αγαθό· διότι η ύπαρξη προέρχεται από τον αγαθό Θεό, ώστε ο διάβολος, εφόσον υπάρχει, ως προς την ίδια του την ύπαρξη είναι αγαθός. Μανιχαίος: Γιατί λέγει ο Κύριος: «Καλό θα ήταν για τον άνθρωπο εκείνο, εάν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος;» Ορθόδοξος: Επειδή στον μεν αγαθό αρμόζει να προσφέρει τα αγαθά, ενώ για εκείνον που τα λαμβάνει αποτελεί αισχύνη και όνειδος το να μη διαφυλάξει τα αγαθά που έλαβε, όχι εξαιτίας εκείνου που τα δίνει, αλλά εξαιτίας του εαυτού του και της δικής του ραθυμίας. Και ο Θεός, όντας αγαθός, δεν μπορεί να μην παρέχει τα αγαθά, δηλαδή δεν το θέλει· αυτός όμως που δεν θέλει να τα λάβει είναι ο ίδιος υπαίτιος του εαυτού του, καθιστώντας για τον εαυτό του το να μην τα λάβει προτιμότερο από το να τα λάβει. Δεν είναι λοιπόν δίκαιο ούτε καλό, εξαιτίας του ότι αυτός δεν θέλει να τα λάβει, να εμποδιστεί ο αγαθός (Θεός) από το να ευεργετεί και να προσφέρει τα αγαθά. Διότι έτσι η κακία θα νικούσε το αγαθό, εάν, ενώ ο Θεός από αγαθότητα φέρνει τα όντα από το μη ον στο είναι, το γεγονός ότι επρόκειτο να υπάρξει το κακό (εξαιτίας της εκούσιας απομάκρυνσης από το αγαθό) εμπόδιζε την αγαθή δημιουργία του αγαθού Θεού. Γι' αυτό ο Κύριος δεν είπε: Συνέφερε, εάν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος, αλλά: «Συνέφερε στον άνθρωπο εκείνο». Είναι καλό και σύμφωνο με τη φύση και με το δίκαιο το να ευεργετεί ο αγαθός και να παρέχει τα αγαθά, ενώ αυτός που τα έλαβε και δεν τα διαφύλαξε κατέστησε για τον εαυτό του επονείδιστο το ότι τα έλαβε· διότι ο ίδιος που δεν θέλει το αγαθό, ούτε το αγαθό που ήδη κατέχει θέλει ούτε ευφραίνεται με αυτό. Διότι το μεν είναι (η ύπαρξη) δεν εξαρτάται από εμάς, αλλά προέρχεται μόνο από τον Θεό, ενώ το αγαθό είναι (η αγαθή ύπαρξη) προέρχεται και από τον Θεό και από εμάς.

ΑΛΗΘΗΣ. Μέχρι πότε θα επαναλαμβάνεις τα ίδια κενολογώντας; Δεν δημιουργήθηκε ο άνθρωπος από τον Θεό για να υπόκειται σε κόλαση, αλλά υπόκειται κάποιος σε κόλαση, επειδή από δική του προαίρεση έγινε δούλος της αμαρτίας. ΑΧΑΙΜΕΝΙΔΗΣ. [69] Και πώς λέει για κάποιον ο Ιησούς, ο Θεός σας: «καλό θα ήταν γι' αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος»;

Και μάλιστα, και από το εξής θα μπορούσε να γίνει αυτό φανερό. Διότι, τι είναι αυτό που μας πείθει να προσκολλώμαστε στην ψυχή μας και να την αγαπούμε τόσο σφοδρά; Τίποτε άλλο παρά η επιθυμία μας να υπάρχουμε. Επιθυμούμε δε την ύπαρξη, με σκοπό την ευημερία μας· διότι κανείς δεν θα ανεχόταν να υπάρχει, αν ζούσε δυστυχισμένος· και πολλοί μάλιστα για αυτόν ακριβώς τον λόγο αφαίρεσαν την ίδια τους τη ζωή, όπως και ο Σωτήρας λέει: «Καλό θα ήταν για αυτόν να μην είχε γεννηθεί».

Για να μη φανεί όμως ότι ο λόγος ολοκληρώνεται με ανθρώπινους συλλογισμούς, και περάσει από τη σκέψη σου το κοινώς λεγόμενο, ότι «κάθε λόγος παλεύει με άλλον λόγο», σου παρουσιάζω τον ίδιο τον Λόγο, την ίδια τη Σοφία, την Αυτοαλήθεια, τον χορηγό κάθε λόγου και κάθε σοφίας και αλήθειας και γνώσης, για να επισφραγίσει τον λόγο μου, και να φανερώσει ξεκάθαρα το όριο της ζωής, αποδίδοντας την αιτία των κακών πράξεων όχι στο όριο, αλλά στην προαίρεση εκείνου που τις πράττει. Διότι, επειδή κατά τη θεία οικονομία για εμάς έγινε τέλειος άνθρωπος και έγινε σε όλα όμοιος με εμάς, εκτός από την αμαρτία, κατά συνέπεια υποτάχθηκε και στο δικό μας όριο ζωής· και πριν από την ολοκλήρωση αυτού του ορίου, ο ίδιος έλεγε: «Δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου», και οι ευαγγελιστές ανέφεραν ως αιτία του ότι διέφευγε από τα χέρια εκείνων που τον καταδίωκαν, το γεγονός ότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του. Όταν όμως έφτασε ο καιρός του πάθους, δικός του είναι ο λόγος: «πλησίασε η ώρα»· και ελέγχοντας τον προδότη, ενώ ταυτόχρονα τον θρηνούσε με βαθιά συμπόνια, είπε: «Ο μεν Υιός του ανθρώπου πορεύεται, όπως είναι γραμμένο για αυτόν· αλίμονο όμως στον άνθρωπο εκείνον μέσω του οποίου παραδίδεται».

Εάν το να βρίσκεται κανείς σε διαρκή κόλαση είναι πολύ χειρότερο από το να μην υπάρχει καθόλου (διότι το να μην πάσχει κανείς κάτι τέτοιο είναι πολύ καλύτερο από το να βασανίζεται από αλγηδόνες και οδύνες), πώς, λένε, ο Θεός έφερε στην ύπαρξη εκείνους που επρόκειτο να αναλώσουν τη ζωή τους μέσα σε αμαρτίες, προτιμώντας το χειρότερο αντί του καλύτερου; Ότι βέβαια ήταν καλύτερο για όσους έχουν φτάσει σε βαρύτητα αμαρτημάτων το να μην είχαν γεννηθεί καθόλου, το δίδαξε ο ίδιος ο Σωτήρας μας στα Ευαγγέλια, λέγοντας «καλό θα ήταν για αυτόν εάν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος». Αλλά, αν και για τον Ιούδα και τους όμοιούς του το να μη γεννηθούν θα ήταν καλύτερο από το να γεννηθούν, αυτό δεν ισχύει απόλυτα, ούτε είναι καλύτερο για τον Θεό, δεδομένου ότι η γέννηση οδηγεί στην απόλαυση της ύπαρξης και αποτελεί εξαγγελία της θείας πρόνοιας και δημιουργίας, ενώ εκείνο που έχει εκπέσει από την ύπαρξη, εκτός από το ότι δεν αποκαλύπτει τίποτε από την υπερφυή σοφία του Θεού, δεν μπορεί ούτε να μετέχει σε κανένα αγαθό. Επομένως, επειδή το να γεννηθεί κανείς είναι ανώτερο από το να μη γεννηθεί και η ύπαρξη ανώτερη από την ανυπαρξία, έπρεπε το Θείο, αποβλέποντας στη δημιουργία, να μην επιλέξει το χειρότερο, αλλά να κατεργαστεί το καλύτερο. Έτσι λοιπόν, σε καμία περίπτωση δεν αρμόζει στον Θεό να εγκαταλείψει στην ανυπαρξία όσους πρόκειται να υπάρξουν, αντί να τους προαγάγει στην ύπαρξη, έστω και αν για τον προδότη, που ταλανίζεται κατά τον νόμο, η φιλάνθρωπη Σοφία είπε: «καλό θα ήταν για αυτόν αν δεν είχε γεννηθεί».

«Αλίμονο», λέει, «στον άνθρωπο εκείνο, μέσω του οποίου παραδίδεται ο Υιός του ανθρώπου· καλό θα ήταν γι' αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Και είναι ολοφάνερο ότι ο λόγος αναφέρεται στον προδότη· ωστόσο, εύλογα θα μπορούσε να ειπωθεί το ίδιο και για καθέναν που προδίδει τη δική του σωτηρία.

«Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» Εξαιτίας αυτού νομίζουν μερικοί ότι εκείνο το έτος ο Κύριος δεν έφαγε το Πάσχα· διότι λένε ότι έτρωγαν τον αμνό όρθιοι· ο Χριστός όμως ήταν ανακεκλιμένος, άρα δεν έφαγε το Πάσχα. Λέμε, λοιπόν, ότι πρώτα έφαγε το Πάσχα όρθιος· έπειτα, αφού ανακλίθηκε, παρέδωσε το δικό Του μυστήριο· διότι, αφού πρώτα τέλεσε το τυπικό, στη συνέχεια επιτέλεσε το αληθινό· προαναγγέλλει δε τα σχετικά με τον Ιούδα, για να τον διορθώσει, ώστε να σεβαστεί, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον την κοινή τράπεζα, και να γνωρίσει ότι πρόκειται να προδώσει τον Θεό, Εκείνον που γνωρίζει τις καρδιές. Οι μαθητές όμως αγωνιούσαν· διότι, αν και είχαν καθαρή τη συνείδηση, εντούτοις πίστευαν περισσότερο στον Χριστό παρά στους εαυτούς τους, καθώς Εκείνος γνώριζε καλύτερα τις καρδιές τους. «Εκείνος δε, αποκρινόμενος, είπε: Εκείνος που βούτηξε μαζί μου το χέρι του στο πιάτο, αυτός θα με παραδώσει. Ο μεν Υιός του ανθρώπου πορεύεται καθώς είναι γραμμένο για Αυτόν· αλίμονο όμως στον άνθρωπο εκείνο μέσω του οποίου ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται. Καλό θα ήταν για αυτόν αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος. Αποκρινόμενος δε ο Ιούδας, ο οποίος τον παρέδιδε, είπε: Μήπως είμαι εγώ, Ραββί; Του λέγει: Εσύ το είπες.» Ελέγχει φανερά τον προδότη, επειδή όταν ελεγχόταν κρυφά δεν διορθωνόταν· για αυτό, λοιπόν, τον φανερώνει λέγοντας: Εκείνος που βούτηξε μαζί μου, ώστε έστω και έτσι να διορθωθεί.

Όντας δε αναιδής ο Ιούδας, βουτούσε στο δικό του τρυβλίο, δηλαδή πιάτο. Έπειτα λέει: Ο μεν Υιός του ανθρώπου πορεύεται καθώς έχει γραφτεί για αυτόν, δηλαδή, αν και ο Χριστός είχε προοριστεί να πάθει για τη σωτηρία του κόσμου, δεν πρέπει βέβαια για αυτόν τον λόγο να τιμηθεί ο Ιούδας, αλλά αλίμονο σε αυτόν. Διότι δεν το έπραξε αυτό ως συνεργός στο θέλημα του Θεού, αλλά για να ικανοποιήσει τη δική του κακία. Επειδή, αν εξετάσεις με ακρίβεια τα πράγματα, ούτε ο Χριστός ήθελε πρωτίστως να σταυρωθεί.

Αυτό το φανερώνει και με το να απεύχεται το ποτήριο· επειδή όμως γνώριζε προ πάντων των αιώνων ότι δεν ήταν δυνατόν να σωθούν αλλιώς οι άνθρωποι εξαιτίας της κακίας του εχθρού, γίνεται θελητό σε αυτόν το προηγουμένως αθέλητο. Λέγοντας δε ότι θα ήταν καλό εάν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος, δείχνει ότι η ανυπαρξία είναι προτιμότερη από την ύπαρξη μέσα στις αμαρτίες.