Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:29

Παραδίδει το μυστήριο, όπου λέγει: «Δεν θα πιω από αυτήν την άμπελο». Εξέρχεται στον Ελαιώνα. Προλέγει ότι θα σκανδαλιστούν οι μαθητές. Αφού άφησε τους μαθητές στη Γεθσημανή και προσευχήθηκε για τρίτη φορά, λέγει: «Ας αναχωρήσουμε από εδώ». Ήλθε ο Ιούδας με το πλήθος, και ο Πέτρος αποκόπτει το αυτί του υπηρέτη. Οδήγησαν τον Ιησού στον Καϊάφα, τον έκριναν, τον καταδίκασαν και τον ενέπαιξαν. Ο Πέτρος αρνείται. Οδηγούν τον Ιησού στον Πιλάτο.

Διότι «γέννημα» μπορεί να ονομαστεί και το έμβρυο που αποβάλλεται στις εκτρώσεις πριν ακόμη λάβει μορφή· όμως κάτι τέτοιο δεν είναι άξιο να λάβει την ονομασία του τέκνου. Επίσης, «γεννήματα» ονομάζονται οι καρποί της γης, αλλά αυτά δεν είναι τέκνα. Διότι λέγει: «Δεν πρόκειται να πιώ από το γέννημα της αμπέλου αυτής». Σπανίως δε βρίσκουμε την ονομασία αυτή να χρησιμοποιείται για έμψυχα όντα. Και όπου τυχόν έχει αναφερθεί, μπορεί κανείς να δει ότι αποδίδεται σε ζώο που κατακρίνεται και λαμβάνεται ως σύμβολο πονηρίας. Διότι λέγει: «Φίδια, γεννήματα οχιών». Γι' αυτό, νομίζω, και η κοινή συνήθεια έχει απαξιώσει αυτήν την ονομασία, και η Θεία Γραφή φαίνεται να την αποφεύγει, και μάλιστα όταν πρόκειται για τον μονογενή Υιό του Θεού. Αλλά ούτε και την ονομασία του τέκνου αποδέχθηκε, επειδή περιέχει έντονα το ανθρώπινο στοιχείο. Αυτό το φανερώνει ο Απόστολος, ο οποίος διαρκώς αποκαλεί τον Κύριο Υιό, και τον ανυμνεί με διάφορες άλλες ονομασίες, αποκαλώντας τον πρωτότοκο, εικόνα και απαύγασμα· αποφεύγοντας, όμως, την ονομασία του γεννήματος. Εάν όμως αυτός ισχυρίζεται κάτι τέτοιο, ας το αποδείξει, είτε αυτός είτε κάποιος άλλος από τους υπερασπιστές αυτής της διδασκαλίας, και θα τους επιτρέψουμε να τα διαγράψουν όλα. Αλλά δεν θα μπορούσε να το κάνει· εκτός εάν, μιμούμενος τον ασεβή Μαρκίωνα, άλλα μεν από τα θεία λόγια τα αφαιρούσε και άλλα τα παραποιούσε προσθέτοντας δικά του.

Τέτοιου είδους θεώρηση θα επισυνάψουμε στα όσα ειπώθηκαν, αναζητώντας παντού την αληθινή και πρέπουσα σε συνετούς ανθρώπους έννοια. Λίγα δε θα προσθέσουμε σε αυτά, αποδεικνύοντας για λόγους ωφέλειας ότι, όσοι μεν ανυψώνονται προς τη φιλόθεη κατάσταση, και θα συνυπάρξουν και θα συνεορτάσουν με τον Χριστό· όσοι δε ακολουθούν τις ιουδαϊκές αμάθειες, δεν θα βρίσκονται ανάμεσα σε αυτούς — πώς θα μπορούσαν άλλωστε; — αλλά θα υποστούν την πικρή τιμωρία της απείθειας. Ας προσέλθει λοιπόν σε εμάς ο θεσπέσιος Παύλος, αναφωνώντας προς εκείνους που έχουν νεκρωθεί ως προς την αμαρτία: «Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό στον Θεό· όταν ο Χριστός, η ζωή σας, φανερωθεί, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί του με δόξα». Και πάλι, αναπτύσσοντας τους λόγους περί της αναστάσεως: «Και εμείς οι ζωντανοί», λέει, «οι οποίοι θα έχουμε απομείνει, θα αρπαγούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο». Παρόμοια με αυτά φαίνεται να διακηρύσσει και ο ίδιος ο Σωτήρας προς τους δικούς του μαθητές. Διότι, καθώς συνέτρωγε μαζί τους, λέει: «Σας λέω, δεν θα πιω από τώρα από τούτο το γέννημα της αμπέλου, μέχρι την ημέρα εκείνη όταν θα το πίνω μαζί σας καινούργιο στη βασιλεία των ουρανών».

Ματθ. 26, 29. «Έως ότου το πίνω καινό στη βασιλεία»: Η πόση του κρασιού δεν εκπληρώνει μόνο μια ανάγκη, αλλά προσφέρει και ποικιλόμορφη ευχαρίστηση στις αισθήσεις. Μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού αποτιναχθεί η φθορά των ανθρώπινων σωμάτων, και η ίδια η φύση των πραγμάτων θα μεταφερθεί στην καινότητα, ώστε και η ίδια η δική μας ευφροσύνη να είναι καινή. Σύμβολο της σωφροσύνης είναι το μείγμα του κρασιού, το οποίο λέγει ότι θα γίνει «καινό»· και δεν λέγει βεβαίως πως το ποτό αυτό καθαυτό θα είναι «καινό», αλλά το αποτέλεσμά του, δηλαδή η ευφροσύνη. Διότι, μετά την ανάσταση, η ανθρώπινη φύση θα απομακρυνθεί από τη συνήθη και γήινη τέρψη της και θα μεταβεί προς την καινότητα της τρυφής του ίδιου δηλαδή του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού, ο οποίος θα ενσταλάξει την έμφυτη και δική του ευφροσύνη στις ψυχές εκείνων που τον σέβονται και θα τη διανείμει ανάλογα με τα μέτρα του καθενός. Το ότι θα βρισκόμαστε σε νοητές ευφροσύνες, μάς το διαβεβαιώνει ο θείος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ· οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου και θα τους ποτίσεις τον χείμαρρο της τρυφής σου». Και η Σοφία πάλι «αφού ανέμειξε το δικό της κρασί στον κρατήρα» και παρέθεσε τους άρτους, λέγει: «Ελάτε, φάγετε από τους άρτους μου και πιείτε το κρασί που ανέμειξα για εσάς».

Και δεν αγιάζει αυτούς που είναι εν Χριστώ ένας αμνός από το κοπάδι, αλλά μάλλον ο ίδιος που ιερουργείται αγίως διά της μυστικής ευλογίας, μέσω της οποίας ευλογούμαστε και ζωοποιούμαστε. Διότι έχει γίνει για εμάς άρτος ζωντανός, αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. — (C f. 153) Στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο είναι γραμμένο ως εξής: «Δεν θα πιω από τώρα από αυτό το γέννημα της αμπέλου, μέχρι εκείνη την ημέρα όταν θα το πίνω μαζί σας στη βασιλεία του Πατέρα μου.» (A f. 280) Διότι ο Χριστός νοείται σαν μια απαρχή των σταχυών και σαν νέος καρπός υπό μορφή δράγματος, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, που είναι και για εμάς η οδός της αναστάσεως, αυτός που μεταστοιχειώνει τα πάντα προς την καινότητα και τα απαλλάσσει από την παλαιότητα. Το δράγμα προσφερόταν ενώπιον του Κυρίου. Διότι, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο Εμμανουήλ, ως ο νέος και άφθαρτος καρπός της ανθρωπότητας, ανέβηκε στον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα υπέρ ημών στο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα. Και όχι βέβαια φέρνοντας οπωσδήποτε τον εαυτό του ενώπιόν Του· διότι συνυπάρχει αιώνια και δεν θα μπορούσε ποτέ να αποχωριστεί τον Πατέρα, ως Θεός. Αλλά μάλλον φέρνοντας εντός του εαυτού του ενώπιον Του εμάς, που βρισκόμασταν εκτός του προσώπου Του και υπό την οργή Του, εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ και της αμαρτίας που μας τυράννησε. Δες όμως πώς ο νόμος προτύπωνε για εμάς και τον κατάλληλο καιρό της αναστάσεως, δηλαδή την τρίτη ημέρα: «Διότι την επομένη της πρώτης», λέει, «θα προσφέρει ο ιερέας το δράγμα ενώπιον του Κυρίου.»

Υπερηφανεύονται δήθεν για την εγκράτειά τους, ενώ πράττουν τα πάντα εσφαλμένα, καθώς βρίσκονται ανάμεσα σε γυναίκες και εξαπατούν γυναίκες από παντού, συνοδεύουν γυναίκες, συζούν μαζί τους και εξυπηρετούνται από αυτές· ευρισκόμενοι δε έξω από την αλήθεια, «έχουν αποκτήσει μόνο τη μορφή της ευσέβειας, ενώ έχουν αρνηθεί τη δύναμή της». Διότι, αν κάποιος εγκαταλείψει ένα μέρος οποιουδήποτε έργου, εγκαταλείπει ολόκληρο το πλήρωμά του εξαιτίας αυτού του ενός μέρους που έχει εγκαταλειφθεί. Γι' αυτό τα μυστήρια που τελούνται από αυτούς γίνονται μόνο με νερό, χωρίς καν να είναι μυστήρια, αλλά είναι ψευδείς πράξεις που γίνονται προς μίμηση των αληθινών. Εξού και θα ελεγχθούν ως προς αυτό από τον ευθύ λόγο του Σωτήρα, ο οποίος λέει: «δεν θα πιω από τούτο το γέννημα της αμπέλου, έως ότου το πιω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία των ουρανών».

Φθάνοντας λοιπόν σε αυτό το σημείο, όχι ο Ισραήλ, αλλά εκείνοι από όλα τα έθνη που αξιώνονται τις επαγγελίες θα πιουν ευφροσύνη και θα πιουν τον οίνο από την αληθινή άμπελο, για τον οποίο ο Σωτήρας έλεγε: «δεν θα πιω από αυτό έως ότου το πιω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία των ουρανών». Και θα χριστούν με μύρο, όχι λαμβάνοντας πλέον «τον αρραβώνα του Αγίου Πνεύματος», αλλά μετέχοντας στο ίδιο «το πλήρωμα της θεότητος» του Υιού του Θεού, και όχι πλέον «γνωρίζοντας εκ μέρους και προφητεύοντας εκ μέρους», αλλά γινόμενοι τέλεια μέτοχοι του Χριστού, ώστε και αυτοί να αναδειχθούν χρηστοί και «υιοί Θεού και κληρονόμοι Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού». Τις εικόνες και τα σύμβολα αυτών μάς τα παρέδωσε ο ευαγγελικός λόγος στα μυστήρια της Καινής Διαθήκης μέσω του μυστικού χρίσματος και του σωτηρίου αίματος, ώστε, αφού δοκιμαστούμε σε αυτά, να μεταλάβουμε και τα ανώτερα αγαθά. Αυτά ακριβώς που ειπώθηκαν «παράδωσε», λέει, «στα έθνη»· διότι ο Ισραήλ δεν είναι άξιος αυτών. Και όπως κάποιος παραδίδει μια παρακαταθήκη ως μυστήριο, έτσι εκφέρει τον μυστικό λόγο για όσα λέχθηκαν: «παράδωσέ τα σε όλα τα έθνη· διότι η βουλή αυτή αφορά όλα τα έθνη». Γι' αυτό δικαιολογημένα ο προφήτης δόξαζε τον Θεό, γεμάτος έκπληξη για τη χάρη Του, λέγοντας: «διότι έπραξες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία και αληθινή».

Εσύ, όμως, από αυτό το σημείο και μετά μεταφέρσου με τη διάνοια, κ.λπ. (όπως στη στήλη 572). Μακάριοι, λοιπόν, είναι αυτοί που τώρα πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, διότι τότε θα χορτάσουν, απολαμβάνοντας το βασιλικό δείπνο και μεταλαμβάνοντας τον άρτο της ζωής και την ευφροσύνη του καινού ποτηρίου. Τελεσιουργώντας τα σύμβολα αυτών πριν από το Πάθος, ο Σωτήρας είπε: «Δεν πρόκειται να πιω από τώρα από το γέννημα τούτο της αμπέλου μέχρι την ημέρα εκείνη, που θα το πίνω μαζί σας καινό στη βασιλεία του Πατέρα μου»· τράπεζα πλήρης αγαθών, από την οποία θα μεταλάβουν εκείνοι με τους οποίους συνήψε διαθήκη, επειδή παρέμειναν μαζί Του στις δοκιμασίες, ώστε να τρώνε και να πίνουν στην τράπεζά Του, τρεφόμενοι αφενός με ουράνιο άρτο, θρεπτικό για τις άγιες ψυχές, και μεταλαμβάνοντας αφετέρου οίνο από το καινό γέννημα της αληθινής αμπέλου, την οποία ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας των όλων καλλιεργώντας, θα παρέχει το καινό γέννημά της σε όσους θα είναι τότε άξιοι.

ΚΓ΄. Θα μεταλάβουμε, λοιπόν, το Πάσχα, τώρα μεν τυπικά ακόμη, αν και πιο φανερά σε σχέση με το παλαιό (διότι το νομικό Πάσχα, τολμώ να πω, ήταν ένας πιο αμυδρός τύπος του τύπου)· λίγο αργότερα, όμως, πιο τέλεια και πιο καθαρά, όταν ο Λόγος θα το πίνει καινούργιο μαζί μας στη βασιλεία του Πατρός, αποκαλύπτοντας και διδάσκοντας εκείνα που τώρα μας φανέρωσε εν μέρει.

Διότι, αν δεν είχε πεθάνει ο Ιησούς, τίνος πράγματος σύμβολα είναι τα τελούμενα; Βλέπεις πόση μέριμνα υπήρξε, ώστε να θυμόμαστε πάντοτε ότι πέθανε για εμάς; Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο να εμφανιστούν οι οπαδοί του Μαρκίωνα, του Ουαλεντίνου και του Μανιχαίου, οι οποίοι θα αρνούνταν αυτήν τη θεία οικονομία, υπενθυμίζει διαρκώς το πάθος και μέσα από τα μυστήρια, ώστε να μην παραπλανηθεί κανείς· αφενός μεν σώζοντας, αφετέρου δε διδάσκοντας μέσω εκείνης της ιερής τράπεζας. Διότι αυτό είναι το κορύφωμα των αγαθών. Γι' αυτό και ο Παύλος το επαναλαμβάνει διαρκώς. Έπειτα, αφού παρέδωσε το μυστήριο, λέει: «Δεν θα πιώ από αυτό το γέννημα της αμπέλου έως την ημέρα εκείνη, όταν θα το πίνω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία του Πατέρα μου». Διότι, επειδή τους είχε μιλήσει για πάθος και σταυρό, εισάγει και πάλι τον λόγο περί της αναστάσεως, υπενθυμίζοντας τη βασιλεία και ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο τη δική του ανάσταση.

Και για ποιον λόγο ήπιε μετά την ανάστασή του; Για να μην νομίσουν όσοι έχουν παχυλότερη αντίληψη ότι η ανάσταση είναι φαντασία. Διότι οι περισσότεροι αυτό θεωρούσαν ως απόδειξη της ανάστασης. Γι' αυτό και οι απόστολοι, προκειμένου να τους πείσουν περί της ανάστασης, αυτό έλεγαν: «Εμείς, οι οποίοι φάγαμε και ήπιαμε μαζί του». Φανερώνοντας, λοιπόν, ότι θα τον δουν ένδοξα αναστημένο, και ότι θα είναι πάλι μαζί τους, και ότι οι ίδιοι θα δώσουν μαρτυρία για τα γενόμενα, και μέσω της όρασης και μέσω των ίδιων των πραγμάτων, λέει: «Έως ότου το πιω καινούργιο μαζί σας, με εσάς ως μάρτυρες». Διότι εσείς θα με δείτε αναστημένο.

Και για ποιον λόγο δεν ήπιε νερό αφού αναστήθηκε, αλλά κρασί; Για να ξεριζώσει άλλη μία πονηρή αίρεση. Επειδή, δηλαδή, υπάρχουν κάποιοι που χρησιμοποιούν νερό στα μυστήρια, θέλησε να δείξει ότι και όταν παρέδωσε τα μυστήρια, παρέδωσε κρασί, αλλά και όταν, αφού αναστήθηκε, παρέθεσε ένα απλό τραπέζι χωρίς μυστήρια, χρησιμοποίησε πάλι κρασί. «Από το γέννημα», λέει, «της αμπέλου». Και η άμπελος γεννά κρασί, όχι νερό. Και αφού έψαλαν ύμνο, βγήκαν στο όρος των Ελαιών. Ας το ακούσουν αυτό όσοι, τρώγοντας ακριβώς όπως οι χοίροι, απλώς λακτίζουν το υλικό τραπέζι και σηκώνονται μεθυσμένοι, ενώ οφείλουν να ευχαριστούν τον Θεό και να καταλήγουν σε ύμνο. Ακούστε το όσοι, πάλι, δεν περιμένετε την τελευταία ευχή των μυστηρίων· διότι αυτή η πράξη είναι σύμβολο εκείνης. Ευχαρίστησε πριν το δώσει στους μαθητές, για να ευχαριστούμε και εμείς. Ευχαρίστησε και ύμνησε αφού το έδωσε, για να κάνουμε και εμείς ακριβώς το ίδιο. Και για ποιον λόγο, άραγε, εξέρχεται στο όρος; Για να κάνει τον εαυτό του φανερό ώστε να συλληφθεί, προκειμένου να μη δώσει την εντύπωση ότι κρύβεται.

Αυτά μεν λέγει ο άγιος περί της πρώτης εισόδου. Περί δε της δεύτερης πάλι, η οποία ονομάζεται και μεγάλη, στο κεφάλαιο με την επιγραφή: «Τι σημαίνει η είσοδος των αγίων μυστηρίων», λέγει τα εξής: «Η είσοδος των αγίων και σεπτών μυστηρίων είναι αρχή και προοίμιο της νέας διδασκαλίας που πρόκειται να γίνει στους ουρανούς σχετικά με την οικονομία του Θεού προς εμάς, και αποκάλυψη του μυστηρίου της σωτηρίας μας που βρίσκεται στα άδυτα της θείας κρυφιότητας. Διότι, λέγει ο Θεός και Λόγος προς τους μαθητές του, δεν πρόκειται πλέον να πιω από το γέννημα της αμπέλου μέχρι την ημέρα εκείνη, όταν θα το πίνω μαζί σας νέο στη βασιλεία των ουρανών». Ακούς πώς ο δάσκαλος ονομάζει τα θεία δώρα άγια και σεπτά μυστήρια ακόμη και πριν τελειωθούν; Και δικαίως· διότι βασιλιάς ονομάζεται ο βασιλιάς και πριν στεφθεί, και μάλιστα όταν πορεύεται για να στεφθεί συνοδευόμενος από δορυφόρους και τιμώμενος· βασιλιάς λέγεται και η εικόνα του βασιλιά, και τιμάται και προσκυνείται· τύπο δε και εικόνα του Δεσποτικού σώματος και αίματος λέμε κι εμείς ότι διασώζουν τα θεία δώρα πριν από την τελείωσή τους. Εξού και ο μέγας Βασίλειος στην ιερή λειτουργία τα ονομάζει αυτά αντίτυπα. Διότι λέγει: «Αφού προθέσαμε τα αντίτυπα του τιμίου σώματος και αίματος του Χριστού σου».

Η δε δεύτερη και Μεγάλη Είσοδος συμβολίζει τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, κατά την οποία, αφού έλθει και πάλι εδώ με δόξα για να κρίνει ζώντες και νεκρούς, θα παραλάβει μαζί Του τους αξίους στον υπερουράνιο χώρο, και εκεί θα είναι μαζί τους αδιάκοπα, αποκαλύπτοντάς τους τα πιο τέλεια και τα πιο θεία, σύμφωνα με το ρητό που αναφέρει: «Όταν θα το πίνω μαζί σας καινούργιο στη βασιλεία του Θεού». Θα μπορούσε βέβαια να αναφέρει κανείς και μια άλλη ερμηνεία, ότι δηλαδή η Μεγάλη Είσοδος προτυπώνει την κηδεία του Σωτήρος μας, κατά την οποία, μεταφερόμενος ως νεκρός από τον Ιωσήφ και τον Νικόδημο προς τον τάφο, μετά από λίγο αναστήθηκε και έστρεψε ολόκληρο τον κόσμο προς τη γνώση Του. Έτσι και εδώ, ο ιερός άρτος που μεταφέρεται, όντας ακόμη ατελής και τρόπον τινά νεκρός, μετά από λίγο ζωοποιείται με την ενέργεια του ζωοποιού Πνεύματος και μεταβάλλεται στο ίδιο το ζωοποιό σώμα.

Κεφάλαιο ΙΣΤ΄. Τι σημαίνει η είσοδος των αγίων μυστηρίων. Η είσοδος των αγίων και σεπτών μυστηρίων είναι η αρχή και το προοίμιο —όπως έλεγε εκείνος ο μέγας γέροντας— της νέας διδασκαλίας που πρόκειται να γίνει στους ουρανούς σχετικά με την οικονομία του Θεού για εμάς, και η αποκάλυψη του μυστηρίου της σωτηρίας μας, το οποίο βρίσκεται στα άδυτα της θείας κρυφιότητας. «Διότι δεν πρόκειται να πιω», λέει προς τους μαθητές Του ο Θεός και Λόγος, «από τώρα από το γέννημα της αμπέλου, έως την ημέρα εκείνη, όταν θα το πίνω μαζί σας νέο στη βασιλεία του Πατέρα μου».

Τίνος σύμβολο είναι το κλείσιμο των θυρών της αγίας εκκλησίας που γίνεται μετά το άγιο Ευαγγέλιο; Το κλείσιμο των θυρών της αγίας εκκλησίας του Θεού, το οποίο γίνεται μετά την ιερή ανάγνωση του αγίου Ευαγγελίου και την αποπομπή των κατηχουμένων, φανερώνει την παρέλευση των υλικών πραγμάτων και τη μέλλουσα, μετά από εκείνον τον φοβερό χωρισμό και την ακόμη πιο φοβερή απόφαση, είσοδο των αξίων στον νοητό κόσμο, δηλαδή στον νυμφώνα του Χριστού, καθώς και την τέλεια αποβολή της απατηλής ενέργειας από τις αισθήσεις. Τι σημαίνει η είσοδος των αγίων μυστηρίων; Η είσοδος των αγίων και σεπτών μυστηρίων αποτελεί αρχή και προοίμιο, όπως έλεγε εκείνος ο μέγας γέροντας, της νέας διδασκαλίας που θα γίνει στους ουρανούς σχετικά με την οικονομία του Θεού για εμάς, και αποκάλυψη του μυστηρίου της σωτηρίας μας που βρίσκεται στα άδυτα της θείας κρυφιότητας. Διότι, «δεν πρόκειται πλέον να πιω», λέει ο Θεός και Λόγος προς τους μαθητές του, «από τώρα από το γέννημα της αμπέλου, έως την ημέρα εκείνη, όταν θα το πίνω μαζί σας νέο στη βασιλεία του Πατρός μου».

Τι σημαίνει αυτό που ελέχθη από τον Κύριο προς τους μαθητές, ότι «δεν πρόκειται να πιω από το γέννημα της αμπέλου έως ότου το πιω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία του Πατέρα μου»; Επειδή, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, η δική μας σωτηρία αποτελεί βρώση και πόση για τον Θεό, και καθώς ο Κύριος την εκπλήρωσε αυτήν μέσω της ένσαρκης οικονομίας και έφερε εις πέρας τον σωτήριο σκοπό για εμάς μέσω της διδασκαλίας και του βίου Του, ανυψώνοντας τους μαθητές Του υπεράνω των αισθήσεων, λέει: δεν θα πιω πλέον από το γέννημα της αμπέλου, δηλαδή από τη σωτηρία που οικονομήθηκε για τους ανθρώπους με την επίγεια παρουσία Του. Αλλά στον μέλλοντα αιώνα θα το πίνει αυτό καινούργιο, δηλαδή ανανεωμένο μέσω του Αγίου Πνεύματος, καθιστώντας θεούς κατά χάριν τους αξίους μέσω της εκστατικής και μεθυσμένης μετοχής των αγαθών.

Επειδή λοιπόν ρητώς και σαφώς, αν και αμυδρώς και παραβολικώς, ο λόγος διήλθε εκείνα που είναι ανώτερα από κάθε λόγο και έννοια, επιζητεί πλέον να μιλήσει με παρρησία για τα περί της αγνής Παρθένου και Θεομήτορος. Βρισκόταν λοιπόν αυτή η Παρθένος μαζί με τον παρθένο και άγιο μαθητή, μετά τη θεία ανάληψη του Υιού της και Θεού, βαδίζοντας επί της γης, έχοντας όμως το φρόνημά της στον ουρανό. Εκεί στρέφοντας ψηλά τα μάτια της, εκεί αποστέλλοντας την καρδιά και τον νου της, εκεί μελετώντας συνεχώς ημέρα και νύχτα, εκεί όπου από το άγιο όρος των Ελαιών είδε να αναλαμβάνεται ο υπεράγαθος, βλέποντας με πόθο προς τα άνω, αυτή που όντως ήταν άξια της άνω λαμπρότητας, και γέρνοντας προς τα κάτω την πανάχραντη κεφαλή της, κουνώντας την ενδομύχως με περίσκεψη και λέγοντας: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ στο πρόσωπο» του Υιού και «Θεού» μου; Πότε θα υψωθώ από αυτή τη γη προς τα άνω; Πότε θα απολαύσω την αρχαία μου πατρίδα, τον μακάριο λειμώνα; Πότε θα πλησιάσω μητρικώς τον Δεσπότη, Υιό και Θεό μου; Πότε θα αντικρίσω καθαρά τη λαμπρότητα της βασιλείας του; Πότε θα ευφρανθώ μητρικώς από την ανέκφραστη τράπεζά του; Διότι, αν υποσχέθηκε αυτό στους μύστες του, πόσο μάλλον σε εμένα, τη μητέρα του, από ανέκφραστο έλεος. «Δεν πρόκειται να πιω», λέει, «από τώρα από το γέννημα της αμπέλου, έως την ημέρα εκείνη, όταν θα το πιω μαζί σας καινούργιο στη βασιλεία του Πατέρα μου».

Ας δοξάσουμε τον Πατέρα που μας δημιούργησε· ας δοξάσουμε τον Υιό που μας έσωσε· ας δοξάσουμε το θείο Πνεύμα που μας ανακαίνισε· ας δοξάσουμε την τρισυπόστατη μία Θεότητα, όπως ακριβώς οι θεολόγοι με θεοπνευστία παρέδωσαν στην Εκκλησία του Θεού, και αφού έτσι, με ευσέβεια και άμεμπτα, με έργα και με λόγια δοξάσουμε την άκτιστη Τριάδα, ας προσέλθουμε με προθυμία σε αυτήν την τρίτη εβδομάδα των νηστειών, διότι και περί την τρίτη ώρα ο οικοδεσπότης δέχεται φιλάνθρωπα όσους έρχονται για εργασία και τους αποδίδει το δηνάριο. Ας μην αμφιβάλλουμε καθόλου όσοι καθυστερήσαμε μέχρι και την τρίτη ώρα, αλλά με προθυμία και χαρά ας προσέλθουμε σε αυτή την άριστη αμπελουργία, όχι «με διχασμένη καρδιά», σύμφωνα με τη σοφή παροιμία, αλλά ολόψυχα, όπως αυτός που σπέρνει και όπως αυτός που θερίζει, και ας εργαστούμε τα πρέποντα σε αυτό το αμπέλι της νηστείας, δηλαδή ας καθαρίσουμε τους λογισμούς μας, ας οργώσουμε με τις νηστείες, ας σκάψουμε με τις γονυκλισίες, ας κλαδέψουμε τις περίσσειες των φαγητών, ας ξεριζώσουμε τις παραφυάδες, δηλαδή τις ανωφελείς σκέψεις, και ας τις πετάξουμε έξω. Διότι, εάν εργαστούμε κατ' αυτόν τον τρόπο, οπωσδήποτε θα δρέψουμε από εκεί άριστο καρπό και θα πιούμε «από το γέννημα» ενός τέτοιου «αμπελιού» και θα ευφράνει την καρδιά μας και θα ιλαρύνει «το πρόσωπο με λάδι», όπως λέει ο Δαβίδ.

Αυτά εμείς ας τα αποδεχθούμε και σε αυτά ας παραμείνουμε, χωρίς να μετακινούμε τα αιώνια όρια ούτε να υπερβαίνουμε τη θεία παράδοση. Εφόσον λοιπόν αυτά έχουν έτσι, εκείνο που ομολογείται κοινώς ας γίνεται πιστευτό από όλους τους χριστιανούς, ενώ εκείνο που αγνοείται ας μην αποτελεί αντικείμενο φιλονικίας. Διότι πολλά αποσιώπησε η Αγία Γραφή, εκπαιδεύοντάς μας να φρονούμε πάντοτε ταπεινά και να μην έχουμε υπεροπτικό φρόνημα κυριευόμενοι από έπαρση για τα δόγματα, ας μη δυσανασχετούμε λοιπόν εξαιτίας της άγνοιάς μας. Διότι θα έρθει ημέρα κατά την οποία θα μας διδάξει τα μυστήρια ο ίδιος ο Χριστός, τα οποία εδώ δεν μπορέσαμε να μάθουμε επειδή είναι δυσνόητα· και βεβαιώνει αυτόν τον λόγο ο μέγας μεταξύ των θεολόγων Γρηγόριος· διότι επεξηγώντας το θείο ευαγγελικό ρητό που λέει τα εξής: «Από τώρα δεν θα πιω πλέον από τούτο το γέννημα της αμπέλου μέχρις ότου το πιω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία του Πατέρα μου», πρόσθεσε και τα εξής:

Κανόνας 32. Επειδή περιήλθε σε γνώση μας ότι στη χώρα των Αρμενίων όσοι επιτελούν την αναίμακτη θυσία προσφέρουν στην ιερή τράπεζα μόνο οίνο, χωρίς να αναμειγνύουν σε αυτόν νερό, προβάλλοντας τον διδάσκαλο της Εκκλησίας Ιωάννη τον Χρυσόστομο, ο οποίος στην ερμηνεία του στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο λέει τα εξής: «Για ποιο λόγο δεν ήπιε νερό μετά την ανάστασή του, αλλά οίνο;», ξεριζώνοντας έτσι άλλη πονηρή αίρεση. Διότι, επειδή υπάρχουν ορισμένοι που στα μυστήρια χρησιμοποιούν νερό, δείχνοντας ότι και όταν παρέδωσε τα μυστήρια, και όταν αναστήθηκε, παραθέτοντας απλή τράπεζα χωρίς μυστήρια, χρησιμοποίησε οίνο, λέει: από το γέννημα της αμπέλου. Και η άμπελος γεννά οίνο, όχι νερό. Εξαιτίας αυτού νομίζουν ότι ο διδάσκαλος καταργεί την προσφορά του νερού στην ιερή θυσία. Για να μην διακατέχονται λοιπόν στο εξής από άγνοια, αποκαλύπτουμε με ορθόδοξο τρόπο το νόημα των λόγων του πατρός. Διότι, καθώς από παλαιά υφίσταται η πονηρή αίρεση των Υδροπαραστατών, οι οποίοι αντί για οίνο χρησιμοποιούν μόνο νερό στη δική τους θυσία, ο Θεοφόρος αυτός άνδρας, ανασκευάζοντας την παράνομη διδαχή αυτής της αίρεσης και αποδεικνύοντας ότι ενεργούν ενάντια στην Αποστολική παράδοση, διατύπωσε τον προαναφερθέντα λόγο.

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΞΣΤ'. ΟΤΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΕΙΝΑΙ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΙΩΝΙΟ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΙΑΣ. Αδελφοί και πατέρες, η Τεσσαρακοστή ήδη παρέρχεται, και η ψυχή χαίρει για την έλευση του Πάσχα, διότι σε αυτό θα αναπαυθεί και θα απαλλαγεί από τους πολλούς κόπους. Γιατί λοιπόν προήλθε αυτός ο λόγος από εμένα; Διότι και ολόκληρη η ζωή μας επέχει τρόπον τινά αυτή τη θέση, καθώς αποβλέπει προς το αιώνιο Πάσχα. Διότι αυτό το Πάσχα, αν και είναι μεγάλο και σεβάσμιο, εντούτοις, όπως διακηρύττουν οι πατέρες μας, αποτελεί τύπο εκείνου του Πάσχα. Διότι αυτό το Πάσχα διαρκεί μία ημέρα και παρέρχεται, ενώ εκείνο το Πάσχα είναι αδιάδοχο. Από εκεί έφυγε κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός. Εκεί υπάρχει χαρά και ευφροσύνη και αγαλλίαση αιώνια. Εκεί ακούγεται ήχος εορταζόντων και χορός πανηγυριζόντων και υπάρχει η θεωρία του αϊδίου φωτός. Εκεί βρίσκεται το μακάριο γεύμα του Χριστού, η πλήρης τράπεζα των αιώνιων αγαθών και το καινούργιο ποτό, για το οποίο είπε ο Χριστός: «Δεν θα πιω στο εξής από αυτό το γέννημα της αμπέλου, έως ότου να το πίνω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία του Πατέρα μου.» Σχετικά με αυτήν, καθώς επρόκειτο να αναχωρήσει για τους ουρανούς, είπε στους μαθητές του: «Πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο, και αφού πορευθώ, θα σας ετοιμάσω τόπο. Πάλι έρχομαι και θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς. Και όπου πηγαίνω εγώ το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε.»

Άλλοι δε με πιο αναγωγικό τρόπο λένε ότι το να δέχεται κανείς στερεά τροφή δεν είναι ίδιον όλων, αλλά των πιο τέλειων· ενώ το να πίνει είναι ίδιον όλων· γι' αυτό λοιπόν εδώ είπε: Πιείτε όλοι. Διότι το να αποδέχεται κανείς τα απλούστερα από τα δόγματα αφορά όλους. «Σας λέω δε, ότι δεν θα πιω από τώρα από το γέννημα τούτο της αμπέλου, έως την ημέρα εκείνη, όταν θα το πίνω μαζί σας καινούργιο στη βασιλεία του Πατέρα μου.» Έχοντας γευθεί το ποτήρι, αποχαιρετά πλέον το σωματικό ποτό· και υπόσχεται κάποιον καινούργιο τρόπο γεύσης στη βασιλεία, δηλαδή, στην ανάσταση. Διότι, αφού αναστήθηκε, έφαγε και ήπιε με κάποιον καινούργιο τρόπο· όχι διότι είχε ανάγκη από τροφή σύμφωνα με τους νόμους της σωματικής γεύσης, αλλά για να βεβαιώσει την αληθινή φύση του σώματός Του· και δικαιολογημένα ονομάζει βασιλεία την ανάστασή Του. Διότι τότε κατήργησε τον θάνατο, φανερωθείς ως πραγματικός βασιλιάς· ή μπορείς να το νοήσεις και έτσι: Καινούργιο ποτό είναι η αποκάλυψη των μυστηρίων του Θεού, τα οποία τότε, στη βασιλεία του Θεού, δηλαδή στη δευτέρα παρουσία, θα αποκαλυφθούν, όντας καινούργια, τέτοια δηλαδή που δεν έχουμε ακούσει άλλη φορά· και λέγεται ότι ο Χριστός τα πίνει αυτά μαζί μας, διότι θεωρεί τη δική μας ωφέλεια ως δική Του τροφή και ποτό. «Και αφού ύμνησαν, εξήλθαν στο όρος των Ελαιών.» Αφού δείπνησαν, έψαλαν ύμνο, για να μάθουμε ότι έτσι πρέπει να πράττουμε και εμείς.