Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
5 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
Καὶ ὑμνήσαντες ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν ἐλαιῶν. τότε λέγει αὐτοῖς ὁ ᾿Ιησοῦς·Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–5 από 5
Κεφάλ. Δʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ἐσθιόντων δὲ αὐτῶν, λαβὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν ἄρτον, καὶ εὐχαριστήσας ἔκλασε, καὶ ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς, καὶ τὰ ἑξῆς. Οἷς ἐπιφέρει· Καὶ ὑμνήσαντες ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν.
Κεφάλαιο Δ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Καθώς δε αυτοί έτρωγαν, έλαβε ο Ιησούς τον άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και τον έδινε στους μαθητές, και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: Και αφού έψαλαν ύμνους, εξήλθαν στο όρος των Ελαιών.
Λεπτομέρειες
Λύσις. Διαφόρως μὲν ταῖς λέξεσι, συμφώνως δὲ ταῖς ἐννοίαις ἑκάτερος ἐξέθετο. Μετὰ γὰρ τὸ δεῖπνον, καθὼς Ματθαίῳ καὶ Μάρκῳ δοκεῖ, ὑμνήσαντες ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· οὗ πρὸς τὸ προπόδιον Γεθσημανῆ κεῖται πέραν τοῦ χειμάῤῥου τῶν Κέδρων, ἔνθα ἦν κῆπος, κατὰ τὸ ὑπὸ Ἰωάννου λεχθέν· ὅθεν διαστὰς ὡσεὶ λίθου βολήν, καὶ πρὸς αὐτῇ τῇ κορυφῇ τοῦ ὄρους γενόμενος, καὶ προσευξάμενος πάλιν, πρὸς τοὺς μαθητὰς ἦλθεν ἐν Γεθσημανῆ ὕπνῳ βεβαρημένους, ἔνθα καὶ συνελήφθη.
Λύση. Ο καθένας από αυτούς εξέθεσε τα γεγονότα με διαφορετικές λέξεις, αλλά με σύμφωνες έννοιες. Διότι μετά το δείπνο, σύμφωνα με τον Ματθαίο και τον Μάρκο, αφού έψαλαν ύμνους, βγήκαν στο όρος των Ελαιών· στους πρόποδες του οποίου βρίσκεται η Γεθσημανή, πέρα από τον χείμαρρο των Κέδρων, όπου υπήρχε κήπος, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Ιωάννης· από εκεί, αφού απομακρύνθηκε σε απόσταση περίπου βολής λίθου, και φτάνοντας ακριβώς στην κορυφή του όρους, και αφού προσευχήθηκε πάλι, ήρθε προς τους μαθητές στη Γεθσημανή, που ήταν βεβαρημένοι από τον ύπνο, όπου και συνελήφθη.
Λεπτομέρειες
Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐχ ὕδωρ ἔπιεν ἀναστὰς, ἀλλ᾽ οἶνον; Ἄλλην αἵρεσιν πονηρὰν πρόῤῥιζον ἀνασπῶν. Ἐπειδὴ γάρ εἰσί τινες ἐν τοῖς μυστηρίοις ὕδατι κεχρημένοι, δεικνὺς ὅτι καὶ ἡνίκα τὰ μυστήρια παρέδωκεν, οἶνον παρέδωκε, καὶ ἡνίκα ἀναστὰς χωρὶς μυστηρίων ψιλὴν τράπεζαν παρετίθετο, οἴνῳ ἐκέχρητο, Ἐκ τοῦ γεννήματος, φησὶ, τῆς ἀμπέλου. Ἄμπελος δὲ οἶνον, οὐχ ὕδωρ γεννᾷ. Καὶ ὑμνήσαντες, ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Ἀκουέτωσαν ὅσοι καθάπερ χοῖροι ἐσθίοντες ἁπλῶς λακτίζουσι τὴν τράπεζαν τὴν αἰσθητὴν, καὶ ἀνίστανται μετὰ μέθης, δέον εὐχαριστεῖν καὶ εἰς ὕμνον τελευτᾷν. Ἀκούσατε ὅσοι τὴν τελευταίαν πάλιν εὐχὴν οὐκ ἀναμένετε τῶν μυστηρίων· αὕτη γὰρ ἐκείνης σύμβολον. Εὐχαρίστησε πρὸ τοῦ δοῦναι τοῖς μαθηταῖς, ἵνα καὶ ἡμεῖς εὐχαριστῶμεν. Εὐχαρίστησε καὶ ὕμνησε μετὰ τὸ δοῦναι, ἵνα καὶ ἡμεῖς αὐτὸ τοῦτο ποιῶμεν. Τί δήποτε δὲ εἰς τὸ ὄρος ἐξέρχεται; Δῆλον ἑαυτὸν ποιῶν πρὸς τὸ ληφθῆναι, ἵνα μὴ δόξῃ κρύπτεσθαι.
Και για ποιον λόγο δεν ήπιε νερό αφού αναστήθηκε, αλλά κρασί; Για να ξεριζώσει άλλη μία πονηρή αίρεση. Επειδή, δηλαδή, υπάρχουν κάποιοι που χρησιμοποιούν νερό στα μυστήρια, θέλησε να δείξει ότι και όταν παρέδωσε τα μυστήρια, παρέδωσε κρασί, αλλά και όταν, αφού αναστήθηκε, παρέθεσε ένα απλό τραπέζι χωρίς μυστήρια, χρησιμοποίησε πάλι κρασί. «Από το γέννημα», λέει, «της αμπέλου». Και η άμπελος γεννά κρασί, όχι νερό. Και αφού έψαλαν ύμνο, βγήκαν στο όρος των Ελαιών. Ας το ακούσουν αυτό όσοι, τρώγοντας ακριβώς όπως οι χοίροι, απλώς λακτίζουν το υλικό τραπέζι και σηκώνονται μεθυσμένοι, ενώ οφείλουν να ευχαριστούν τον Θεό και να καταλήγουν σε ύμνο. Ακούστε το όσοι, πάλι, δεν περιμένετε την τελευταία ευχή των μυστηρίων· διότι αυτή η πράξη είναι σύμβολο εκείνης. Ευχαρίστησε πριν το δώσει στους μαθητές, για να ευχαριστούμε και εμείς. Ευχαρίστησε και ύμνησε αφού το έδωσε, για να κάνουμε και εμείς ακριβώς το ίδιο. Και για ποιον λόγο, άραγε, εξέρχεται στο όρος; Για να κάνει τον εαυτό του φανερό ώστε να συλληφθεί, προκειμένου να μη δώσει την εντύπωση ότι κρύβεται.
Λεπτομέρειες
Ὁ τότε ταῦτα ποιήσας ἐν ἐκείνῳ τῷ δείπνῳ, οὗτος καὶ νῦν αὐτὰ ἐργάζεται. Ἡμεῖς ὑπηρετῶν τάξιν ἐπέχομεν· ὁ δὲ ἁγιάζων αὐτὰ καὶ μετασκευάζων. αὐτός. Μηδεὶς τοίνυν Ἰούδας παρέστω, μηδεὶς φιλάργυρος. Εἴ τις μὴ μαθητὴς, παραχωρείτω· οὐ δέχεται τοὺς τοιούτους ἡ τράπεζα. Μετὰ γὰρ τῶν μαθητῶν μου, φησὶ, ποιῶ τὸ πάσχα. Αὕτη ἐκείνη ἐστὶν ἡ τράπεζα, καὶ οὐδὲν ἔλαττον ἔχει. Οὐ γὰρ ἐκείνην μὲν ὁ Χριστὸς, ταύτην δὲ ἄνθρωπος δημιουργεῖ· ἀλλὰ καὶ ταύτην αὐτός. Τοῦτο ἐκεῖνο τὸ ἀνώγεων, ἔνθα τότε ἦσαν· ἐντεῦθεν εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν ἐξῆλθον. Ἐξέλθωμεν καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τὰς χεῖρας τῶν πενήτων· τοῦτο γὰρ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν τὸ χωρίον. Ἐλαῖαι γάρ εἰσι καταπεφυτευμέναι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ τῶν πενήτων τὸ πλῆθος, ἀποστάζουσαι τὸ ἔλαιον τὸ ἐκεῖ χρησιμεῦον ἡμῖν, ὃ αἱ πέντε παρθένοι εἶχον· αἱ δὲ ἕτεραι μὴ λαβοῦσαι ἐντεῦθεν ἀπώλοντο. Τοῦτο λαβόντες εἰσίωμεν, ἵνα φαιδραῖς ἀπαντήσωμεν ταῖς λαμπάσι τῷ Νυμφίῳ· τοῦτο λαβόντες ἐξέλθωμεν ἐντεῦθεν. Μηδεὶς ἀπάνθρωπος προσίτω, μηδεὶς ὠμὸς καὶ ἀνελεὴς, μηδεὶς ὅλως ἀκάθαρτος.
Αυτός που τα έπραξε τότε σε εκείνο το δείπνο, Αυτός τα επιτελεί και τώρα. Εμείς κατέχουμε θέση υπηρετών· Εκείνος όμως που τα αγιάζει και τα μεταβάλλει είναι ο Ίδιος. Ας μην παρευρίσκεται, λοιπόν, κανένας Ιούδας, κανένας φιλάργυρος. Εάν κάποιος δεν είναι μαθητής, ας αποχωρήσει· διότι τέτοιους δεν τους δέχεται η τράπεζα. Διότι λέγει: «Με τους μαθητές μου θα κάνω το Πάσχα». Αυτή η τράπεζα είναι εκείνη, και δεν υπολείπεται σε τίποτα. Διότι δεν δημιούργησε εκείνην ο Χριστός και τούτην κάποιος άνθρωπος, αλλά και τούτη ο Ίδιος την προσφέρει. Αυτό εδώ είναι εκείνο το υπερώο, όπου βρίσκονταν τότε· από εκεί εξήλθαν στο όρος των Ελαιών. Ας εξέλθουμε και εμείς προς τα χέρια των πενήτων· διότι αυτός ο τόπος είναι το όρος των Ελαιών. Επειδή το πλήθος των πενήτων είναι ελιές καταφυτευμένες στον οίκο του Θεού, οι οποίες σταλάζουν το έλαιο που θα μας είναι χρήσιμο εκεί, αυτό που είχαν οι πέντε παρθένες· ενώ οι άλλες, επειδή δεν το έλαβαν από εδώ, χάθηκαν. Αφού λάβουμε αυτό, ας εισέλθουμε, για να προϋπαντήσουμε τον Νυμφίο με λαμπρές τις λαμπάδες· αφού λάβουμε αυτό, ας εξέλθουμε από εδώ. Κανείς απάνθρωπος ας μην προσέρχεται, κανείς σκληρός και ανελεήμων, κανένας απολύτως ακάθαρτος.
Λεπτομέρειες
Οἱ δὲ ἀναγωγικώτερόν φασιν ὅτι τὸ μὲν τὴν στερεὰν τροφὴν προσίεσθαι οὐ πάντων ἐστίν, ἀλλὰ τῶν τελειοτέρων· τὸ δὲ ποτίζεσθαι, πάντων· διὰ τοῦτο οὖν ἐνταῦθα ἔφη· Πίετε πάντες. Τὸ γὰρ τὰ ἁπλούστερα τῶν δογμάτων παραδέχεσθαι, πάντων. «Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐ μὴ πίω ἀπ’ ἄρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου, ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ’ ὑμῶν καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρός μου.» Γευσάμενος τοῦ ποτηρίου, ἀποτάττεται λοιπὸν τῷ σωματικῷ πόματι· καινὸν δέ τινα τρόπον γεύσεως ἐπαγγέλλεται ἐν τῇ βασιλείᾳ, τουτέστιν, ἐν τῇ ἀναστάσει. Ἀναστὰς γάρ, ἔφαγε καὶ ἔπιε καινόν τινα τρόπον· οὐ γὰρ ὡς χρῄζων τροφῆς σωματικῆς γεύσεως νόμοις, ἀλλὰ πιστούμενος τὴν ἀληθῆ τοῦ σώματος φύσιν· βασιλείαν δὲ εἰκότως τὴν ἑαυτοῦ ἀνάστασιν ὀνομάζει. Τότε γὰρ κατήργησε τὸν θάνατον, βασιλεὺς τῷ ὄντι φανείς· ἣ καὶ οὕτω νοήσαις· Καινὸν πόμα, ἡ ἀποκάλυψις τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ, ἃ τότε ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ἐν τῇ δευτέρᾳ παρουσίᾳ, ἀποκαλυφθήσεται, καινὰ ὄντα, τουτέστιν, οἷα οὐκ ἠκούσαμεν ἄλλοτε· πίνειν δὲ ἐκεῖνα λέγεται ὁ Χριστὸς μεθ’ ἡμῶν, διότι τὴν ἡμετέραν ὠφέλειαν τροφὴν καὶ πόσιν οἰκείαν ἡγεῖται. «Καὶ ὑμνήσαντες, ἐξῆλθον εἰς τὸ ὅρος τῶν Ἐλαιῶν.» Μεθ’ ὃ ἐδείπνησαν, ὕμνησαν, ἵνα μάθωμεν ὅτι καὶ ἡμᾶς οὕτω δεῖ ποιεῖν.
Άλλοι δε με πιο αναγωγικό τρόπο λένε ότι το να δέχεται κανείς στερεά τροφή δεν είναι ίδιον όλων, αλλά των πιο τέλειων· ενώ το να πίνει είναι ίδιον όλων· γι' αυτό λοιπόν εδώ είπε: Πιείτε όλοι. Διότι το να αποδέχεται κανείς τα απλούστερα από τα δόγματα αφορά όλους. «Σας λέω δε, ότι δεν θα πιω από τώρα από το γέννημα τούτο της αμπέλου, έως την ημέρα εκείνη, όταν θα το πίνω μαζί σας καινούργιο στη βασιλεία του Πατέρα μου.» Έχοντας γευθεί το ποτήρι, αποχαιρετά πλέον το σωματικό ποτό· και υπόσχεται κάποιον καινούργιο τρόπο γεύσης στη βασιλεία, δηλαδή, στην ανάσταση. Διότι, αφού αναστήθηκε, έφαγε και ήπιε με κάποιον καινούργιο τρόπο· όχι διότι είχε ανάγκη από τροφή σύμφωνα με τους νόμους της σωματικής γεύσης, αλλά για να βεβαιώσει την αληθινή φύση του σώματός Του· και δικαιολογημένα ονομάζει βασιλεία την ανάστασή Του. Διότι τότε κατήργησε τον θάνατο, φανερωθείς ως πραγματικός βασιλιάς· ή μπορείς να το νοήσεις και έτσι: Καινούργιο ποτό είναι η αποκάλυψη των μυστηρίων του Θεού, τα οποία τότε, στη βασιλεία του Θεού, δηλαδή στη δευτέρα παρουσία, θα αποκαλυφθούν, όντας καινούργια, τέτοια δηλαδή που δεν έχουμε ακούσει άλλη φορά· και λέγεται ότι ο Χριστός τα πίνει αυτά μαζί μας, διότι θεωρεί τη δική μας ωφέλεια ως δική Του τροφή και ποτό. «Και αφού ύμνησαν, εξήλθαν στο όρος των Ελαιών.» Αφού δείπνησαν, έψαλαν ύμνο, για να μάθουμε ότι έτσι πρέπει να πράττουμε και εμείς.
Λεπτομέρειες