Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:34

Ερώτ. ΚΑ΄. «Και συσταυρώνουν μαζί του δύο ληστές, έναν από τα δεξιά και έναν από τα αριστερά». Γιατί τον σταύρωσαν ανάμεσα στους ληστές, και γιατί, βγάζοντας δυνατή κραυγή, παρέδωσε το πνεύμα; Απόκ. Για να συμμεριστεί τη δική τους φήμη, ή για να εκπληρωθεί το ρηθέν: ότι «Συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους»· και για να δειχθεί ότι το γεγονός λαμβάνει χώρα με εξουσία· όπως ακριβώς έλεγε, ότι «Έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω την εξουσία να την πάρω πίσω». Ερώτ. ΚΒ΄. «Προτού λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς». Πώς, από τη μια πλευρά, ο Ματθαίος αναφέρει ότι ο Χριστός είπε στον Πέτρο: «Προτού λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς», ενώ ο Μάρκος λέγει ότι, όταν αρνήθηκε για πρώτη φορά, τότε λάλησε για πρώτη φορά ο πετεινός, και όταν αρνήθηκε για τρίτη φορά, τότε λάλησε για δεύτερη; Πώς, λοιπόν, θα αποδειχθούν αληθινά και τα δύο;

Κεφάλαιο Γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Τότε τους λέγει ο Ιησούς: Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου αυτήν τη νύχτα. Αποκρινόμενος δε ο Πέτρος, του είπε: Ακόμη και αν όλοι σκανδαλιστούν εξαιτίας σου, εγώ ουδέποτε θα σκανδαλιστώ. Του είπε ο Ιησούς: Αληθώς σου λέγω, αυτήν τη νύχτα, προτού λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς...

Δεν είπε: «Για να μην αρνηθείς», αλλά: «Ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου», ώστε να μην χαθείς εντελώς. Διότι αυτό συνέβη λόγω της δικής Του πρόνοιας. Επειδή ο φόβος τα απέβαλε όλα από τον νου του· διότι ήταν άμετρος· και έγινε άμετρος, επειδή ο Θεός τον αποστέρησε σφόδρα από τη δική Του στήριξη. Τον αποστέρησε δε σφόδρα, επειδή και το πάθος της αυθάδειας και της αντιλογίας ήταν σφοδρό μέσα του. Για να το ξεριζώσει λοιπόν, γι' αυτό επέτρεψε να τον κυριεύσει τόσο πολύ η αγωνία. Διότι το γεγονός ότι το πάθος αυτό ήταν βαρύ μέσα του αποδεικνύεται από το ότι δεν αρκέστηκε στα προηγούμενα, όταν αντιμίλησε και στον προφήτη και στον Χριστό, αλλά και μετά από αυτά, όταν του είπε ο Χριστός: «Αλήθεια σου λέω, ότι αυτή τη νύχτα, πριν λαλήσει ο πετεινός, θα με απαρνηθείς τρεις φορές», εκείνος λέει: «Ακόμη και αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί σου, δεν πρόκειται να σε απαρνηθώ». Ο δε Λουκάς επισημαίνει ότι, όσο πιο κατηγορηματικός ήταν ο Χριστός, τόσο υπερβολικότερα αντιτασσόταν ο Πέτρος. Τι είναι αυτά, ω Πέτρε; Όταν μεν έλεγε: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει», φοβόσουν μήπως είσαι εσύ ο προδότης και παρακινούσες τον μαθητή να ρωτήσει, καίτοι η συνείδησή σου δεν σε έλεγχε για τίποτε τέτοιο· τώρα όμως που Εκείνος διακηρύσσει ρητώς και λέει ότι: «Όλοι θα σκανδαλισθείτε», αντιλέγεις; Και όχι μόνο μία φορά, αλλά και δύο και πολλές φορές;

Βʹ. Πώς λοιπόν είναι αληθές αυτό που ειπώθηκε, εφόσον ο μεν Ματθαίος λέει ότι είπε: «Αληθώς σου λέγω, ότι πριν λαλήσει πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς», ενώ ο Μάρκος, μετά την τρίτη φορά, λέει ότι: «Για δεύτερη φορά λάλησε ο πετεινός»;

Διότι όταν ο ήλιος έφυγε, ο ουρανός κρυβόταν, η γη σειόταν, οι πέτρες συντρίβονταν, μη μπορώντας να αντέξουν την ύβρι κατά του Κτίστου· τότε ο Πέτρος λύγισε, τότε ο κορυφαίος αρνήθηκε· και τον άλογο άγγελο της ημέρας τον βρήκε αμέσως ως έλεγχο της προειπωθείσας αρνήσεως: «Πριν λαλήσει ο πετεινός, θα με απαρνηθείς τρεις φορές». Αλλά αυτός που πρώτος αρνήθηκε, πρώτος έτρεξε στον τάφο, πρώτος είδε αναστημένο τον ζωοδότη των νεκρών, μαθαίνοντας από τη Μαρία αυτό που δεν του εμπιστεύθηκε ο άγγελος που καθόταν πάνω στον λίθο.

Να θυμάστε αυτά τα λόγια, ώστε, όταν φτάσουμε στην προσευχή, να δούμε για ποιον λόγο προσεύχεται κατ' αυτόν τον τρόπο. Και παρατήρησε την πρόνοια του Δεσπότη· δεν είπε ότι ο Ιούδας θα τον παραδώσει, ώστε να μην τον κάνει πιο αδιάντροπο με τον φανερό έλεγχο. Καθώς όμως εκείνος, κεντούμενος από τη συνείδησή του, λέει: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;», του απαντά: «Εσύ το είπες». Και ούτε τότε ανέχθηκε να τον κατηγορήσει, αλλά τον κατέστησε ελεγκτή του ίδιου του του εαυτού· όμως ούτε έτσι έγινε καλύτερος, αλλά, αφού πήρε το ψωμί, βγήκε έξω. Αφού λοιπόν βγήκε, ο Ιησούς, παίρνοντας τους μαθητές, λέει: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου»· και επειδή ο Πέτρος αντιλέγει και λέει: «Ακόμη κι αν όλοι σκανδαλιστούν, εγώ ποτέ δεν θα σκανδαλιστώ», πάλι ο Ιησούς απαντά: «Αλήθεια σου λέω, πριν λαλήσει ο πετεινός, θα με απαρνηθείς τρεις φορές».

Διότι είναι βεβαίως και από μόνο του ολοφάνερο ότι η προσευχή δεν αποτελεί γνώρισμα της θεότητας. Επειδή ο Θεός δεν προσεύχεται, καθότι ίδιον του Θεού είναι το να προσκυνείται. Στον Θεό αρμόζει να δέχεται προσευχή, όχι να αναπέμπει προσευχή. Αλλά παρόλα αυτά, επειδή ορισμένοι συμπεριφέρονται με αναίδεια, θα προσπαθήσω να σας καταστήσω φανερό από τα ίδια τα λόγια της προσευχής, ότι το όλο ζήτημα ανήκει στη θεία οικονομία και στην αδυναμία της σάρκας. Διότι, όταν ο Χριστός εκφράζει κάτι ταπεινό, το εκφράζει με τρόπο τόσο ταπεινό και αδύναμο, ώστε η υπερβολική ταπεινότητα των λεγομένων να μπορεί να πείσει και τους πιο φιλόνεικους, ότι τα λόγια αυτά υπολείπονται κατά πολύ από εκείνη την απόρρητη και ανέκφραστη θεία ουσία. Ας έλθουμε λοιπόν στα ίδια τα λόγια της προσευχής: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Ας τους ρωτήσουμε, λοιπόν, στο σημείο αυτό: Αγνοεί, άραγε, αν είναι δυνατό ή δεν είναι δυνατό, Εκείνος που πριν από λίγο έλεγε στο δείπνο: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει»; Εκείνος που πριν από λίγο έλεγε: «Είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα», και ότι: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου»; Εκείνος που είπε στον Πέτρο: «Θα με αρνηθείς» και «Θα με αρνηθείς τρεις φορές»; Αυτός αγνοεί τώρα, πες μου; Και ποιος θα μπορούσε να το υποστηρίξει αυτό, ακόμη και από εκείνους που διαθέτουν στοιχειώδη λογική;

Ματθ. 26, 34 Το «τρεις φορές θα με απαρνηθείς» δύναται είτε να συνδεθεί με το «πριν λαλήσει ο πετεινός» και να λύσει αμέσως τη φαινομενική διαφωνία των ευαγγελιστών, είτε να εξυπακουστεί μαζί με το «τρεις φορές θα με απαρνηθείς», όπως το εξέλαβαν οι περισσότεροι, και να επιδεχθεί επίλυση, όπως ακριβώς το ερμήνευσε έτσι και ο μακάριος Ιωάννης.

Ο πετεινός λαλεί κατά τον καιρό κάθε λαλήματος όχι μία φορά ούτε δύο, αλλά και τρίτη και παραπάνω, και αυτά όχι συνεχόμενα, αλλά με κάποιο χρονικό διάστημα ανάμεσα, ώστε η συνολική εκφώνηση να συνίσταται από διάφορα λαλήματα και ο συνολικός χρόνος της εκφώνησης να συμπληρώνεται από τα επιμέρους διαστήματα. Έχει λοιπόν η πρώτη αλεκτοροφωνία διάφορα λαλήματα και ανάλογα διαστήματα, η δεύτερη ομοίως και η τρίτη με τον ίδιο τρόπο. Ονομάζεται δε και η συνολική αλεκτοροφωνία φώνηση, όπως και καθεμία από τις φωνήσεις που περιέχονται σε αυτήν. Όταν λοιπόν λέει ο Ματθαίος και άλλοι ευαγγελιστές ότι «πριν λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς», δηλώνει ολόκληρη την πρώτη αλεκτοροφωνία και λέει ότι, πριν ολοκληρωθεί αυτή η συνολική πρώτη αλεκτοροφωνία, «τρεις φορές θα με απαρνηθείς». Όταν δε ο Μάρκος λέει: «πριν λαλήσει ο πετεινός δύο φορές, τρεις φορές θα με απαρνηθείς», δηλώνει τις φωνήσεις που περιέχονται σε ολόκληρη την πρώτη αλεκτοροφωνία και λέει ότι, πριν ακουστούν οι δύο επιμέρους φωνήσεις, για τρίτη φορά «θα με απαρνηθείς»· πράγμα το οποίο δηλώνει και αυτό ότι, πριν παρέλθει ολόκληρη η πρώτη αλεκτοροφωνία, για τρίτη φορά «θα με απαρνηθείς»· διότι ολόκληρη η αλεκτοροφωνία έχει πολλές φορές και τρεις και τέσσερις φωνήσεις.

Όταν ο Ματθαίος λέει: «πριν αλέκτορα φωνήσαι τρις απαρνήση με», υπονοεί προφανώς ολόκληρη την πρώτη αλεκτοροφωνία. Γι' αυτό και λέει ότι «πριν» ολοκληρωθεί αυτή, δηλαδή η όλη αλεκτοροφωνία, «θα με απαρνηθείς τρεις φορές». Όταν δε ο Μάρκος λέει: «πριν ή δις αλέκτορα φωνήσαι τρις απαρνήση με», δηλώνει τα λαλήματα που περιέχονται σε ολόκληρη την πρώτη αλεκτοροφωνία και λέει ότι «πριν» περάσουν τα δύο επιμέρους λαλήματα, για τρίτη φορά «θα με απαρνηθείς»· διότι η όλη αλεκτοροφωνία έχει τρία και τέσσερα και περισσότερα λαλήματα, ώστε οι ευαγγελιστές μάλλον συμφωνούν μεταξύ τους.

Του είπε ο Ιησούς: «Αλήθεια σου λέω ότι αυτή τη νύχτα, προτού λαλήσει ο πετεινός, θα με απαρνηθείς τρεις φορές». Από πολλή αυθάδεια ο Πέτρος μόνος του υπόσχεται ότι δεν θα σκανδαλιστεί· γι' αυτό τον άφησε ο Χριστός να πέσει, για να τον πείσει να μην έχει θάρρος στον εαυτό του, αλλά στον Θεό, και να θεωρεί πιο αξιόπιστους τους λόγους του Χριστού από τη δική του συνείδηση. Επειδή είναι γεμάτο υπεροψία το να λέει: «Ακόμη κι αν όλοι σκανδαλιστούν»· διότι αυτό τον δείχνει αλαζόνα και ότι δεν αναγνωρίζει τη δική του αδυναμία. Του προλέγει λοιπόν ο Κύριος και την ώρα, ότι «αυτή τη νύχτα», και «προτού λαλήσει ο πετεινός», και τον αριθμό των αρνήσεων, ότι θα αρνηθεί τρεις φορές. «Του λέει ο Πέτρος: Ακόμη κι αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί σου, δεν θα σε απαρνηθώ. Το ίδιο ακριβώς είπαν και όλοι οι μαθητές. Τότε έρχεται μαζί τους ο Ιησούς σε ένα χωράφι που λέγεται Γεθσημανή, και λέει στους μαθητές: Καθίστε εδώ, μέχρι να πάω εκεί να προσευχηθώ». Ο Πέτρος, θέλοντας να δείξει ότι έχει γνήσια διάθεση, αντιλέγει στον Σωτήρα· διότι, έχοντας απαλλαγεί από τον φόβο της προδοσίας, από πολλή αγάπη και φιλοτιμία άρχισε και εναντίον των άλλων να εξανίσταται, και στον Χριστό να αντιστέκεται· αλλά και οι υπόλοιποι μαθητές από άγνοια υπόσχονταν, πριν από την εμπειρία των πειρασμών, πράγματα που δεν επρόκειτο να εκπληρώσουν.