Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:37

Διότι αυτό αποτελεί ίδιον εκείνων που πρεσβεύουν το ετερούσιο και το ανόμοιο. Επειδή, προκειμένου να παρουσιάσουν την ουσία του Μονογενούς ως παθητή, υποστηρίζουν ότι είναι άψυχος, και με βάση αυτό κατασκευάζουν τη θεωρία περί ανομοίου. Μακεδ. Αλλά εμείς δεν λέμε ότι είναι ανόμοιος, λέμε όμως ότι είναι άψυχος. Ορθ. Ομολογείς ότι ενώπιον του θανάτου άρχισε να λυπάται και να αδημονεί, όπως είναι γεγραμμένο στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, και στο κατά Μάρκον, «Άρχισε να συνταράσσεται και να αδημονεί»; Μακεδ. Ναι. Ορθ. Αδημονεί όμως και συνταράσσεται μπροστά στον θάνατο η θεότητα, ή το άψυχο σώμα; Μακεδ. Προφανώς η σεσαρκωμένη θεότητα.

Χύθηκα σαν νερό, και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου. Οστά του ονομάζει τους αγίους μυσταγωγούς· διότι, εάν σώμα του είναι η Εκκλησία, ευλόγως και εκείνοι που τη συγκρατούν θα μπορούσαν να νοηθούν ως οστά. Ακούσαμε δε από τον ευαγγελιστή ότι, όταν συνελήφθη από τη σπείρα των στρατιωτών, διασκορπίστηκαν οι μαθητές. Και με άλλη ερμηνεία: Τα οστά της σοφίας είναι τα άγια δόγματα της Εκκλησίας, τα οποία έχει νομοθετηθεί να μην τα συντρίβουν οι Ιουδαίοι κατά το Πάσχα· διότι, λέγει, δεν θα συντρίψετε κανένα οστό του. Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει. Το λεχθέν αποτελεί γνώρισμα λύπης· διότι έχει γραφτεί: Άρχισε να λυπείται και να αδημονεί. Λυπόταν δε και για το έθνος των Ιουδαίων και για τον προδότη, επειδή οδηγούνταν στην απώλεια εξαιτίας της ασέβειάς τους προς αυτόν. [Και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου. Σκόρπισαν, λέγει, και διασκορπίστηκαν εκείνοι που έως τότε, επέχοντας θέση οστών, συμπλήρωναν την παράταξη γύρω από τον διδάσκαλο· διότι οι μαθητές τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, μιμούμενοι το νερό που αφήνεται να χυθεί στην πεδιάδα.] Ξεράθηκε σαν όστρακο η δύναμή μου, και η γλώσσα μου έχει κολλήσει στον λάρυγγά μου. Με αυτά υποδηλώνει τη δίψα που του συνέβη επάνω στον τίμιο σταυρό, όταν, ενώ ζήτησε να πιει, του πρόσφεραν όξος με χολή. [Γι' αυτό λέγει: Και η γλώσσα μου έχει κολλήσει στον λάρυγγά μου.] Και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες. Διότι, με τη χάρη του Θεού, γεύτηκε τον θάνατο για χάρη όλων.

Ορθ. Ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα ονομάζεται θάνατος ή όχι; Απολ. Ναι. Ορθ. Όπως, λοιπόν, δεν θα μπορούσε να λεχθεί ότι ο Θεός βρέθηκε σε μνήμα και σε τάφο, εάν δεν είχε το σώμα που εναποτέθηκε, έτσι δεν θα ελέγετο ότι χωρίστηκε από το σώμα Εκείνος που είναι πανταχού παρών και τα πάντα περιέχει, εάν δεν είχε την ψυχή που αποχωρίζεται, με την οποία ευαγγελίστηκε και αυτούς που βρίσκονταν στον Άδη· διότι εξαιτίας αυτής λέγεται ότι αναχωρεί από το σώμα και ότι βρέθηκε στον Άδη. Και αυτό ακριβώς σημαίνει το ότι ο Θεός ετέθη υπέρ ημών στο μνήμα εξαιτίας του σώματος, και βρέθηκε στον Άδη εξαιτίας της ψυχής. Απολ. Εγώ πιστεύω ότι ο Θεός Λόγος με την ίδια του την παρουσία εμψυχώνει το σώμα και δεν είχε ανάγκη ψυχής. Ορθ. Όπως ακριβώς για να κρατηθεί, να σταυρωθεί και να ταφεί είχε ανάγκη σώματος, ώστε ο σταυρός να μη γίνει κατά δόκησιν, αλλά αληθινά, έτσι και για να πεθάνει και να βρεθεί στον Άδη είχε ανάγκη ψυχής. Διότι, για ποιον έχει ειπωθεί ότι «άρχισε να λυπάται και να αγωνιά μέχρι θανάτου»; Για το αναίσθητο σώμα ή για τον Θεό Λόγο; Απολ. Και εμείς λέμε ότι το σώμα διέθετε αίσθηση, μέσω της οποίας και αισθάνθηκε το πάθος. Ορθ.

Λυπείται, λοιπόν, ως άνθρωπος, και τα της ψυχής και τα του σώματος τα οικειοποιείται ο απαθής. Επειδή τα γνωρίσματα της ανθρωπότητας είναι κοινά σε Αυτόν, όπως ακριβώς και εκείνα που αρμόζουν μόνο στη θεότητα έχουν γίνει κατά κάποιο τρόπο κοινά στη σάρκα εξαιτίας της άρρητης και ανέκφραστης ένωσης, ας μη σκανδαλίζει κανέναν αυτό που συνέβη. Διότι η ένωση του Λόγου με τη σάρκα, εφόσον έπαθε τα δικά της πάθη, θα επιβεβαιώσει πλήρως μέσα μας το μυστήριο της ενανθρώπησης.

Διότι μοιάζει, λένε, με άνθρωπο που βρίσκεται μεν σε κατάσταση πληγής, υπομένει όμως γενναία την ασθένεια, δηλαδή την κάκωση, ήτοι την κακοπάθεια. Διότι ίσως αντίκρισαν σκυθρωπό το πρόσωπο του Σωτήρος, και σαν να βρισκόταν σε ταραχές και φόβους, επειδή ακριβώς επρόκειτο ήδη να υποστεί τον επί σταυρού θάνατο· όταν και έλεγε, πότε μεν, ότι «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· πότε δε πάλι· «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου. Και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή· αλλά γι' αυτό ήλθα σε αυτή την ώρα». Ανέφερε δε και κάποιος από τους αγίους ευαγγελιστές ότι, όταν πλησίασε ο καιρός κατά τον οποίο επρόκειτο να πάθει, άρχισε να λυπάται και να αδημονεί. Διότι, αν και ο μονογενής Λόγος του Πατρός είναι εκ φύσεως Θεός και είναι ανεπίδεκτος παθών και λύπης και γενικώς όλων αυτών των καταστάσεων, εντούτοις παραχωρούσε στην ανθρώπινη φύση του να μην παραμένει αναίσθητη όταν επερχόταν η δοκιμασία, αποδεικνύοντας με κάθε τρόπο ότι έγινε όμοιος με εμάς, και δεν ήταν, όπως φάνηκε σωστό σε κάποιους να πιστεύουν, σκιά και φάντασμα αυτός που φαινόταν πάνω στη γη, αλλά έγινε πραγματικά άνθρωπος. Λέει δε: «Έχει αποστραφεί το πρόσωπό του». Το δε «Έχει αποστραφεί», έχει την έννοια του «Καταντροπιάστηκε, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε». Διότι ο μεν Πιλάτος έστειλε τον Ιησού στον Ηρώδη· αυτός δε, λέει, αφού τον εξουθένωσε τον έστειλε πίσω.

Διότι έτσι αναφέρει ο πάνσοφος ευαγγελιστής Ματθαίος. Αφού λοιπόν έφτασε εκεί ο Χριστός, όπως πάλι ο ίδιος ο Ματθαίος αναφέρει κάπου, παίρνοντας μαζί του τους τρεις, εννοώ τον Πέτρο και τους γιους του Ζεβεδαίου, άρχισε να λυπάται και να αδημονεί. Εδώ παρατήρησε το βάθος της ένσαρκης οικονομίας και το ύψος της άρρητης σοφίας. Για ποια αιτία, ω Δέσποτα, αδημονείς;

Ακόμη δε, αναφέρει στον ψαλμό: «Αντί να με αγαπούν, με διέβαλαν, εγώ όμως προσευχόμουν». Τότε εκπληρώθηκε και αυτό, όταν ο Σωτήρας μας προσευχόταν στο χωρίο που ονομάζεται Γεθσημανή μαζί με τους έντεκα αποστόλους, και αφού απομακρύνθηκε λίγο από αυτούς, έπεσε μπροστά στον Πατέρα και προσευχήθηκε για δεύτερη και τρίτη φορά, ενώ ο Ιούδας μαζί με τους άρχοντες των Ιουδαίων προετοίμαζε τη συνωμοσία εναντίον του, συγκεντρώνοντας και οδηγώντας το πλήθος εκείνων που ήταν προετοιμασμένοι να τον συλλάβουν με μαχαίρια και ξύλα. Και «ανταπέδωσαν» σε αυτόν «κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη του», όταν στράφηκαν με πονηρία εναντίον του Σωτήρα, ευεργέτη και δασκάλου, ο οποίος τους είχε προσφέρει αμέτρητες ιάσεις και θεραπείες, διδασκαλία λόγων και κάθε είδους ωφέλεια. Εξαιτίας αυτών, επειδή ακριβώς «ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά» εναντίον του «και μίσος αντί για την αγάπη του», εύλογα προσθέτει: «Κατάστησε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος». Το ποια ακριβώς έκβαση έλαβαν όλα αυτά, ο ιερός απόστολος Πέτρος έσπευσε να το διασαφηνίσει, εφαρμόζοντας τη Γραφή στον ίδιο τον προδότη.

Όντας, λοιπόν, συζευγμένος με τον Θωμά, όπως ο Πέτρος με τον Ανδρέα και ο Ιάκωβος με τον Ιωάννη και ο Φίλιππος με τον Βαρθολομαίο, προτάσσει τον Θωμά του εαυτού του, προτιμώντας τον συναπόστολό του ως ανώτερο, ενώ οι υπόλοιποι ευαγγελιστές έπραξαν το αντίθετο. Διότι, εάν ο σκοπός τους ήταν να επινοούν και να εξυψώνουν τον Διδάσκαλο με ψευδείς λόγους και να τον κοσμούν με θαύματα, ποτέ δεν θα κατέγραφαν οι ίδιοι τα προαναφερθέντα εις βάρος του εαυτού τους, ούτε θα αποκάλυπταν στους μεταγενέστερους ανθρώπους ότι εκείνος που κηρυσσόταν από αυτούς λυπόταν και αδημονούσε και ήταν ταραγμένος στην ψυχή, ή ότι οι ίδιοι τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, ή ότι ο πιο διακεκριμένος απόστολος και μαθητής όλων αυτών, ο ίδιος εκείνος ο ξακουστός Πέτρος, χωρίς βασανιστήρια και απειλές αρχόντων, τον απαρνήθηκε τρεις φορές.

ΟΜΙΛΙΑ ΠΓ΄. Τότε έρχεται μαζί τους ο Ιησούς σε ένα κτήμα που λέγεται Γεθσημανή, και λέει στους μαθητές: Καθίστε εδώ, μέχρι να πάω εκεί να προσευχηθώ. Και αφού πήρε μαζί του τον Πέτρο και τους δύο υιούς του Ζεβεδαίου, άρχισε να λυπάται και να αγωνιά, και τους λέει: Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου· μείνετε εδώ και αγρυπνείτε μαζί μου.

Διότι το ίδιο το σώμα δεν είχε δική του ενέργεια παρά μόνο την τομή και τη ρεύση, τα οποία αποτελούν πάθη και όχι ενέργειες. Όλα δε τα υπόλοιπα είναι ολοφάνερα ενέργειες της ψυχής που χρησιμοποιεί το σώμα, και όχι της θεότητας: η ταραχή· διότι λέει, «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· —η λύπη και η αδημονία· διότι «Άρχισε να λυπείται και να αδημονεί», και «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· —η δειλία του θανάτου· διότι λέει, «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο»· —ο θάνατος.

Αναχωρεί δε ιδιαιτέρως για να προσευχηθεί. Διότι η προσευχή απαιτεί ησυχία και απομόνωση. «Και αφού παρέλαβε τον Πέτρο και τους δύο υιούς του Ζεβεδαίου, άρχισε να λυπείται και να αδημονεί· τότε τους λέγει: Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου· μείνετε εδώ και γρηγορείτε μαζί μου. Και αφού προχώρησε λίγο, έπεσε με το πρόσωπό του στη γη, προσευχόμενος και λέγοντας: Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο. Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Δεν παραλαμβάνει όλους τους μαθητές, αλλά τους τρεις στους οποίους έδειξε τη δόξα του στο Θαβώρ, για να μη σκανδαλιστούν βλέποντάς τον να προσεύχεται και να αγωνιά· όμως και αυτούς τους αφήνει, και απομακρύνεται για να προσευχηθεί εντελώς μόνος. Κατά θεία οικονομία δε λυπείται και αγωνιά, για να πιστοποιήσει ότι ήταν αληθινά άνθρωπος. Διότι είναι ίδιον της ανθρώπινης φύσης να δειλιάζει μπροστά στον θάνατο· επειδή και ο θάνατος εισήλθε παρά φύσιν, και γι' αυτό η φύση τον αποφεύγει· συγχρόνως δε, για να ξεγελάσει τον διάβολο, ώστε να του επιτεθεί ως σε απλό άνθρωπο για να τον θανατώσει, και έτσι να συντριβεί. Άλλωστε, αν ο Κύριος όρμουσε από μόνος του προς τον θάνατο, θα έδινε στους Ιουδαίους τη δικαιολογία ότι δεν αμάρτησαν σκοτώνοντας αυτόν που έσπευσε οικειοθελώς προς το πάθος.