Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:40

Κεφάλαιο ΙΣΤ'. Οι μεν άγγελοι, δυσκίνητοι προς το κακό και λέγονται και είναι, βοηθούμενοι από την παραμονή τους κοντά στον Θεό και από τη συνεχή έλλαμψη που προέρχεται από εκεί. Η ψυχή όμως του Κυρίου ήταν παντελώς ακίνητη προς το κακό, έχοντας μέσα της τον ίδιο τον Θεό Λόγο, όχι κατά σχέση, αλλά καθ' ένωση. Και αυτή μεν ασκούσε την ηγεμονία του σώματος, ο Θεός Λόγος όμως ήταν ο δικός της ηγεμόνας, καθώς αυτή τον ακολουθούσε αυτεξούσια και επιποθούσε σφόδρα την εκπλήρωση του θείου θελήματός του λόγω της υπερβάλλουσας αγιότητάς της. Γι' αυτό και ο Κύριος, προσευχόμενος προς τον Πατέρα του κατά τον καιρό του πάθους ως άνθρωπος, έλεγε: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ. Ας γίνει το θέλημά σου». Διότι αυτός ήταν ο λόγος της ψυχής του Κυρίου που γνώριζε ότι ένα είναι το θέλημα του ενωμένου με αυτήν Θεού Λόγου και του Πατρός. Είχε λοιπόν ο Δεσπότης τα γνωρίσματα των δούλων, για χάρη των δούλων, αλλά βρισκόταν πάνω από τους δούλους. Διότι ήταν Δεσπότης, αν και είχε λάβει μορφή δούλου. Πεινούσε αληθινά, όπως εμείς, διψούσε, νύσταζε, κουραζόταν, λυπόταν, δάκρυζε, δειλίαζε, αγωνιούσε, αλλά εκουσίως, όταν ο ίδιος, επειδή το ήθελε, επέτρεπε στην ανθρωπότητά του να ενεργεί τα δικά της αμέμπτως. Αυτό υπερβαίνει τη δική μας φύση.

Ακόμη δε, αναφέρει στον ψαλμό: «Αντί να με αγαπούν, με διέβαλαν, εγώ όμως προσευχόμουν». Τότε εκπληρώθηκε και αυτό, όταν ο Σωτήρας μας προσευχόταν στο χωρίο που ονομάζεται Γεθσημανή μαζί με τους έντεκα αποστόλους, και αφού απομακρύνθηκε λίγο από αυτούς, έπεσε μπροστά στον Πατέρα και προσευχήθηκε για δεύτερη και τρίτη φορά, ενώ ο Ιούδας μαζί με τους άρχοντες των Ιουδαίων προετοίμαζε τη συνωμοσία εναντίον του, συγκεντρώνοντας και οδηγώντας το πλήθος εκείνων που ήταν προετοιμασμένοι να τον συλλάβουν με μαχαίρια και ξύλα. Και «ανταπέδωσαν» σε αυτόν «κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη του», όταν στράφηκαν με πονηρία εναντίον του Σωτήρα, ευεργέτη και δασκάλου, ο οποίος τους είχε προσφέρει αμέτρητες ιάσεις και θεραπείες, διδασκαλία λόγων και κάθε είδους ωφέλεια. Εξαιτίας αυτών, επειδή ακριβώς «ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά» εναντίον του «και μίσος αντί για την αγάπη του», εύλογα προσθέτει: «Κατάστησε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος». Το ποια ακριβώς έκβαση έλαβαν όλα αυτά, ο ιερός απόστολος Πέτρος έσπευσε να το διασαφηνίσει, εφαρμόζοντας τη Γραφή στον ίδιο τον προδότη.

Ο Χριστός, όμως, δεν προσεύχεται γι' αυτό για τον εαυτό του, αλλά για τους αποστόλους που δείχνουν ολιγωρία κατά τον καιρό του πάθους. Γι' αυτό και απευθυνόμενος σε αυτούς, τους είπε επιτιμώντας τους: Έτσι λοιπόν; Δεν μπορέσατε να αγρυπνήσετε ούτε μία ώρα;

Για να μην καταπέσουν· αλλά παίρνει αυτούς, εκείνους που είχαν γίνει θεατές της δόξας Του. Κι όμως και αυτούς τους αφήνει· και, αφού προχώρησε λίγο, προσεύχεται λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας περάσει από εμένα το ποτήριο αυτό· πλην όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως θέλεις Εσύ». Και έρχεται προς αυτούς, και τους βρίσκει να κοιμούνται, και λέγει στον Πέτρο: «Έτσι, δεν μπορέσατε ούτε μία ώρα να αγρυπνήσετε μαζί μου; Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Το πνεύμα είναι πρόθυμο, αλλά η σάρκα ασθενής». Δεν απευθύνεται κυρίως στον Πέτρο απλώς και τυχαία, μολονότι και οι άλλοι είχαν κοιμηθεί· αλλά και από αυτό το σημείο τον αγγίζει ιδιαίτερα, για την αιτία που είπα προηγουμένως. Έπειτα, επειδή και οι άλλοι είπαν το ίδιο —διότι, αφού είπε ο Πέτρος: «Κι αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί Σου, δεν θα Σε αρνηθώ», το ίδιο, λέγει, είπαν και όλοι οι μαθητές— γι’ αυτό απευθύνεται σε όλους, ελέγχοντας την ασθένειά τους. Διότι εκείνοι που διάλεγαν να πεθάνουν μαζί Του, δεν μπόρεσαν τότε ούτε να συμπονέσουν μαζί Του, ενώ Εκείνος λυπόταν, μένοντας άγρυπνοι· αλλά τους κατέβαλε ο ύπνος. Εκείνος όμως προσεύχεται με ένταση, για να μη φανεί ότι το πράγμα ήταν υποκρισία.

Και ιδρώτες ρέουν πάλι για την ίδια αιτία, και για να μην πουν οι αιρετικοί ότι υποκρίνεται την αγωνία. Γι' αυτό εμφανίστηκαν και ιδρώτες σαν θρόμβοι αίματος, και φάνηκε άγγελος να τον ενισχύει, και άπειρα τεκμήρια φόβου, ώστε να μην πει κανείς ότι τα λόγια του είναι πλαστά. Γι' αυτό και η προσευχή. Με το να πει, λοιπόν, «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει», έδειξε την ανθρώπινη φύση του· με το να πει όμως, «Πλην όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ», έδειξε την αρετή και το ύψιστο φρόνημα, διδάσκοντας ότι, ακόμη και όταν η ανθρώπινη φύση αντιστέκεται, πρέπει να ακολουθούμε τον Θεό. Επειδή δηλαδή δεν αρκούσε για τους ανόητους να δείξει μόνο την εξωτερική όψη, προσθέτει και λόγια. Αλλά πάλι, δεν αρκούσαν μόνο τα λόγια, αλλά χρειάζονταν και τα γεγονότα· και συνδέει τα γεγονότα με τα λόγια, για να πιστέψουν και οι πλέον φιλόνεικοι ότι και άνθρωπος έγινε και πέθανε. Διότι, αν, παρόλο που υπάρχουν όλα αυτά, το γεγονός αυτό εξακολουθεί να αμφισβητείται από μερικούς, πόσο μάλλον θα γινόταν αυτό αν δεν υπήρχαν. Βλέπεις μέσα από πόσα αποδεικνύει την αλήθεια της θείας Οικονομίας; Μέσα από όσα λέει, μέσα από όσα πάσχει. Έπειτα, αφού ήλθε, λέει στον Πέτρο: «Έτσι λοιπόν, δεν μπόρεσες ούτε μία ώρα να αγρυπνήσεις μαζί μου;» Όλοι κοιμούνταν, και όμως επιπλήττει τον Πέτρο, υπαινισσόμενος τα όσα είχε ισχυριστεί εκείνος. Αλλά και η φράση «Μαζί μου» δεν χρησιμοποιείται τυχαία, αλλά σαν να έλεγε: «Δεν μπόρεσες να αγρυπνήσεις μαζί μου, και θα θυσιάσεις τη ζωή σου για εμένα;» Και τα όσα ακολουθούν αυτό ακριβώς υπονοούν.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εδώ, όταν τα έλεγε αυτά, αφού απομακρύνθηκε, λέει, προσευχήθηκε· και αφού προσευχήθηκε, λέει στους μαθητές ως εξής: Δεν μπορέσατε να αγρυπνήσετε μαζί μου μία ώρα; Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.

Διότι, επειδή συμμετείχε σε αίμα και σάρκα παρόμοια με εμάς, ο ίδιος είχε δύο φυσικές ενέργειες, όπως ακριβώς και φύσεις: τη θεία και Πατρική, και την καθ’ ημάς ανθρώπινη· διά των οποίων γινόταν πιστευτό ότι ο ίδιος ήταν Θεός και άνθρωπος. Διότι εκείνων των οποίων είχε τις φυσικές ενέργειες, αυτών βεβαίως είχε και τις φύσεις. Διότι, ως Θεός αποδεικνυόταν κατά φύσιν, όταν θεράπευε και ζωοποιούσε τόσο διά της φωνής όσο και διά της αφής της αγίας σάρκας· έτσι πάλι ο ίδιος γινόταν ουσιωδώς γνωστός όντας και άνθρωπος, διά της ίδιας αφής και του χεριού, όταν ζωνόταν με το λέντιο και ένιπτε τα πόδια των μαθητών· και όταν έκοβε τους άρτους και τους μοίραζε σε αυτούς· και όταν βουτούσε το ψωμί στο τρυβλίο· και πάλι, διά της φωνής, όταν φανέρωνε τη λύπη που τον κατείχε, λέγοντας: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου». Και: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί». Και: «Έτσι δεν μπορέσατε να αγρυπνήσετε μαζί μου ούτε μία ώρα;» Και με όλα τα παρόμοια, σε καμία περίπτωση δεν αθετούσε τα φυσικά ιδιώματα της καθεμιάς φύσης, από τις οποίες και στις οποίες συνίστατο, αλλά επιβεβαίωνε τις φύσεις διά των φυσικών ενεργειών.

Από αυτό, λοιπόν, μαθαίνουμε και εμείς να μην ρίχνουμε τον εαυτό μας σε πειρασμούς, αλλά να προσευχόμαστε να γλιτώσουμε από αυτούς· διότι για αυτόν τον λόγο δεν απομακρύνεται σε μεγάλη απόσταση, αλλά μένει κοντά στους τρεις μαθητές, ώστε ακούγοντάς τον, να το θυμηθούν και αυτοί όταν πέσουν σε πειρασμούς και να προσευχηθούν με παρόμοιο τρόπο· ποτήρι δε ονομάζει το πάθος, είτε λόγω του ύπνου που προέρχεται από αυτό, είτε διότι έγινε για εμάς αιτία ευφροσύνης και σωτηρίας· και θέλει να παρέλθει το ποτήρι, είτε για να δείξει ότι ως άνθρωπος, σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους, αποφεύγει τον θάνατο, όπως προαναφέρθηκε, είτε διότι δεν ήθελε να διαπράξουν οι Εβραίοι ένα τόσο μεγάλο αμάρτημα, ώστε εξαιτίας του να προκληθεί η καταστροφή του ναού και η απώλεια του λαού. Όμως, επιθυμεί να γίνει το πατρικό θέλημα, ώστε και εμείς να μάθουμε ότι, ακόμη και αν η φύση μας τραβάει προς τα πίσω, πρέπει να πειθόμαστε περισσότερο στον Θεό και να εκπληρώνουμε το δικό Του θέλημα. «Και έρχεται προς τους μαθητές, και τους βρίσκει να κοιμούνται, και λέει στον Πέτρο: Ούτε μία ώρα δεν μπορέσατε να αγρυπνήσετε μαζί μου;»

Έτσι ούτε μία ώρα δεν μπορέσατε να αγρυπνήσετε μαζί μου; Και πώς θα θυσιάσετε τις ψυχές σας για μένα; Αλλά πάλι επειδή με τον έλεγχο τους πλήγωσε, τους θεραπεύει με το να πει ότι το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, αλλά αντιτίθεται η ασθένεια της σάρκας, δηλαδή, σας θεωρώ άξιους συγγνώμης, διότι δεν αποκοιμηθήκατε από περιφρόνηση, αλλά λόγω ασθένειας. Ώστε λοιπόν, επειδή είστε ασθενείς, μην αποθρασύνεστε, αλλά να προσεύχεστε για να μην εισέλθετε καθόλου σε πειρασμό. Άλλοι δε το «Μην εισέλθετε σε πειρασμό», το εννοούν αντί του «Μη νικηθείτε από τον πειρασμό». Διότι βέβαια, λένε, δεν μας διατάζει να είμαστε απείραστοι. Διότι οι πειρασμοί είναι αυτοί που μας στεφανώνουν, αλλά παραγγέλλει να προσευχόμαστε το να μην καταποθούμε από τον πειρασμό και εισέλθουμε στην κοιλιά του ως κάποιου θηρίου. Διότι όποιος ηττήθηκε από τον πειρασμό, εισήλθε σε αυτόν, δηλαδή καταβροχθίστηκε από αυτόν. «Πάλι για δεύτερη φορά απομακρύνθηκε και προσευχήθηκε, λέγοντας: