Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:41

Συγχώρησε κι εσύ τα σφάλματα του πλησίον σου. Εάν όμως εσύ δεν συγχωρήσεις τα παραπτώματα του αδελφού σου, ούτε τα δικά σου θα συγχωρήσει ο Δεσπότης· διότι είπε: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας». Και όλοι γνωρίζουμε ότι δεν ψεύδεται, διότι είναι αψευδής και πιστός σε όλους τους λόγους Του. Να είσαι λοιπόν έτοιμος, περιμένοντας κάθε ημέρα εκείνον που πρόκειται να ζητήσει την ψυχή σου. Μη μετανοήσεις σήμερα και αύριο το λησμονήσεις· μην κλάψεις σήμερα και αύριο χορέψεις· μη νηστέψεις σήμερα και αύριο εμφανιστείς μεθυσμένος, να σε περιφέρουν οι άλλοι· μην αγρυπνήσεις σήμερα και αύριο αφεθείς στη ραθυμία· αντίθετα, να μεριμνάς για τη σωτηρία σου, ώστε να στεφανωθείς. Μη νοθεύσεις την αρετή, μην αποφύγεις τον κόπο, για να μη στερηθείς τα στεφάνια. Να μισήσεις κάθε χαρά αυτού του κόσμου και τη δόξα του. Και πες μαζί με τον Δαβίδ: «Την αδικία εμίσησα και εβδελύχθηκα, ενώ τον νόμο Σου τον αγάπησα»· και, «Από κάθε πονηρό δρόμο εμπόδισα τα πόδια μου. Ορκίστηκα και έλαβα τη σταθερή απόφαση να φυλάξω τις εντολές Σου». Φρόντισε, λοιπόν, να είσαι πάντοτε έτοιμος, ώστε όταν έλθει εκείνος που θα ζητήσει την ψυχή σου, να σε βρει έτοιμο μέσα στη μετάνοια· κι εγώ σου εγγυώμαι ότι δεν πρόκειται να σε χωρίσει από εκείνους που σώζονται. Να τηρείς πάντοτε την εντολή του Κυρίου: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό».

Κεφάλαιο Ζ'. Σκέφτομαι δε και εκείνο το οποίο είδα να συμβαίνει σε πολλούς συνετούς ασθενείς. Διότι, γνωρίζοντας τη δική τους δειλία και αδυναμία, παρακάλεσαν τους ιατρούς, που δεν το ήθελαν, να τους δέσουν, ώστε να τους θεραπεύσουν με εκούσια βία. Γι' αυτό, το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο εξαιτίας της μελλοντικής ελπίδας, η δε σάρκα ασθενής εξαιτίας των προηγούμενων συνηθειών. Εγώ δε, βλέποντάς τα αυτά, παρακάλεσα να πείθονται οι ιατροί. Ούτε οφείλει ο οδηγός να λέει σε όλους όσους προσέρχονται ότι η οδός είναι στενή και τεθλιμμένη, ούτε βεβαίως στον καθένα ότι ο ζυγός είναι χρηστός και το φορτίο ελαφρύ. Αλλά μάλλον πρέπει να εξετάζει και να προσαρμόζει κατάλληλα τα φάρμακα. Σε αυτούς που είναι βεβαρημένοι από βαριά αμαρτήματα και ρέπουν εύκολα προς την απελπισία, αρμόζει το δεύτερο, ενώ σε αυτούς πάλι που κλίνουν προς το υψηλό και υπεροπτικό φρόνημα, είναι κατάλληλο το πρώτο φάρμακο. Μερικοί που είχαν να βαδίσουν μακρύ δρόμο και ρώτησαν αυτούς που τον γνωρίζουν, άκουσαν από αυτούς ότι είναι ευθύς, ομαλός και ακίνδυνος. Και όμως, έχοντας χαλαρώσει από όσα άκουσαν σχετικά με την οδοιπορία, όταν έφτασαν περίπου στη μέση της, είτε κινδύνευσαν είτε και γύρισαν πίσω, καθώς βρέθηκαν απροετοίμαστοι για τις δυσκολίες. Το ίδιο και αντίστροφα, σκέψου, όπου ο θείος έρωτας άγγιξε την καρδιά, εκεί ο φόβος των λόγων δεν υπερίσχυσε, και όπου φανερώθηκε ο φόβος της γέεννας, εκεί υπάρχει υπομονή σε κάθε είδους κόπους.

Πρέπει να γνωρίζει ο παλαιστής του Χριστού, ποιους μεν από τους εχθρούς να αποδιώκει από μακριά, και με ποιους να επιτρέπει στον εαυτό του να παλεύει εκ του σύνεγγυς. Κάποτε μεν η πάλη προσέφερε στεφάνι, κάποτε δε η αποφυγή τους έκανε αδόκιμους. Δεν είναι εφικτό να διδάσκονται τέτοια πράγματα με λόγια, διότι δεν έχουμε όλοι πλαστεί με τα ίδια χαρακτηριστικά, ούτε με τον ίδιο τρόπο. Να παρατηρείς τα πνεύματα με νήψη, επειδή και ο εχθρός σε πολεμά ακατάπαυστα όταν στέκεσαι, όταν βαδίζεις, όταν κάθεσαι, όταν κινείσαι, όταν ανακλίνεσαι, στην προσευχή και στον ύπνο. Ορισμένοι από εκείνους που ακολουθούν τον δρόμο της ησυχίας διατηρούν μέσα τους ως πνευματική εργασία το: «Έβλεπα πάντοτε τον Κύριό μου ενώπιόν μου». Διότι δεν είναι όλοι οι άρτοι της πνευματικής εργασίας του ουράνιου σίτου ομοιόμορφοι. Άλλοι πάλι σκέπτονται το: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας»· άλλοι το: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε»· έτεροι το: «Ετοίμαζε για την έξοδο τα έργα σου»· άλλοι: «Ταπεινώθηκα και με έσωσε»· μερικοί μεν: «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα»· άλλοι πάλι σκέπτονται διαρκώς το: «Μήπως με αρπάξει και δεν υπάρχει κανείς για να με γλυτώσει». Όλοι όμως τρέχουν τον αγώνα.

Διότι αληθινά σας λέγω· εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό: Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί, και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Αυτό δε το γένος δεν βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία.» «Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά, αληθινά σας λέγω, ό,τι κι αν ζητήσετε από τον Πατέρα στο όνομά μου, θα σας το δώσει.» «Τους έλεγε μάλιστα και παραβολή για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν: Υπήρχε κάποιος κριτής σε κάποια πόλη,» κ.ο.κ. «Αγρυπνείτε σε κάθε καιρό προσευχόμενοι, για να αξιωθείτε να διαφύγετε όλα όσα πρόκειται να συμβούν.» «Όταν έφτασε στον τόπο αυτό, τους είπε: Προσεύχεσθε για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Και ο ίδιος απομακρύνθηκε από αυτούς σε απόσταση περίπου μιας λιθοβολής, γονάτισε και προσευχόταν, λέγοντας: Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι από εμένα. Όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου. Και επιστρέφοντας στους μαθητές, τους βρήκε να κοιμούνται και τους είπε: Προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά σας λέγω ότι, όποιος πει στο βουνό αυτό: Σήκω και ρίξου στη θάλασσα, και δεν αμφιβάλλει στην καρδιά του, θα του γίνει ό,τι κι αν πει.»

Εσύ, προσερχόμενος στο πάθος, παρήγγειλες στους μαθητές να αγρυπνούν και να οχυρώνονται με προσευχές, λέγοντας ότι το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα είναι αδύναμη για να αντισταθεί στον κίνδυνο. Γι' αυτό, Σωτήρα, όπλισε κι εμένα με έντονες δεήσεις και προσευχές.

ΙΗ΄. Και ο αδελφός είπε: «Έτσι είναι, Πάτερ· διότι από την αμέλειά μου πάντοτε παίρνουν αφορμές εναντίον μου οι δαίμονες. Αλλά σε παρακαλώ, Πάτερ, να μου πεις, πώς οφείλω να αποκτήσω τη νήψη». Και αποκρίθηκε ο Γέροντας: «Η παντελής αμεριμνία για τα γήινα και η συνεχής μελέτη της θείας Γραφής φέρνουν την ψυχή στον φόβο του Θεού· και ο φόβος του Θεού φέρνει τη νήψη. Και τότε η ψυχή αρχίζει να βλέπει τους δαίμονες που την πολεμούν μέσω των λογισμών και να αμύνεται. Για αυτούς έλεγε ο Δαβίδ: “Και το μάτι μου αντίκρισε τους εχθρούς μου”. Προς αυτήν την πάλη και ο κορυφαίος των Αποστόλων Πέτρος, παρακινώντας τους μαθητές, έλεγε: “Να έχετε νήψη, να γρηγορείτε, διότι ο αντίδικός σας διάβολος περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί· σε αυτόν να αντισταθείτε, στερεοί στην πίστη”. Αλλά και ο Κύριος είπε: “Να γρηγορείτε και να προσεύχεστε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό”. Ο δε Εκκλησιαστής λέει: “Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος εγερθεί εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τον τόπο σου”. Τόπος δε του νου είναι η αρετή, η γνώση και ο φόβος του Θεού. Ο δε θαυμαστός Απόστολος, αγωνιζόμενος με μεγάλη νήψη και γενναιότητα, έλεγε: “Διότι, αν και πορευόμαστε εν σαρκί, δεν στρατευόμαστε κατά σάρκα”».

Διότι, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, ο τρόπος των πειρασμών είναι διπλός: ο ένας είναι ηδονικός και ο άλλος οδυνηρός, και ο ένας είναι προαιρετικός και ο άλλος απροαίρετος. Ο μεν πρώτος είναι γεννήτορας της αμαρτίας, στον οποίο έχουμε λάβει την εντολή να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Κυρίου, ο οποίος λέει: «Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμὸν» και «Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν». Ο δεύτερος είναι τιμωρός της αμαρτίας, ο οποίος κολάζει τη φιλαμαρτήμονα διάθεση με ακούσιες επιφορές πόνων. Εάν κάποιος τον υπομείνει, και μάλιστα χωρίς να είναι καρφωμένος με τα καρφιά της κακίας, θα ακούσει τον μεγάλο Ιάκωβο να διακηρύσσει ξεκάθαρα: «Να θεωρήσετε απόλυτη χαρά, αδελφοί, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς, διότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται την υπομονή, η δε υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή ας έχει τέλειο έργο». Και τους δύο αυτούς πειρασμούς, τον εκούσιο και τον ακούσιο, τους μεταχειρίζεται κακοβούλως ο Πονηρός: τον πρώτο τον σπέρνει και ερεθίζει την ψυχή με τις σωματικές ηδονές, απεργαζόμενος να απομακρύνει την έφεσή της από τη θεία αγάπη, ενώ τον δεύτερο τον ζητά με πανουργία, επιθυμώντας να φθείρει τη φύση μέσω της οδύνης, ώστε να εκβιάσει την ψυχή, όταν πια καταβληθεί από την εξάντληση των πόνων, να στρέψει τους λογισμούς της προς τη διαβολή του Κτίστη.

Αφού ο προαναφερθείς θεοφιλέστατος κύριος Κοσμάς αποδέχθηκε με χαρά αυτήν την ομολογία, τον αποδέχθηκα και εγώ με χαρά, και τον προτίμησα περισσότερο από την ίδια μου την ψυχή, γνωρίζοντας την απλή κατά Χριστόν διάθεσή του· και για τα δογματικά κεφάλαια για τα οποία ρώτησε, του έδωσα γραπτώς μια σύντομη απάντηση, την οποία είναι εύλογο να λάβετε και να αναλύσετε και εσείς οι θεοφύλακτοι. Διότι θα τον ωφελήσετε μέσω της δικής σας καλής εξήγησης πάνω στο κείμενο, αναπληρώνοντας το νόημα όσων παραλείφθηκαν λόγω της συντομίας· και αυτά μεν αφορούν αυτό το θέμα. Υπενθυμίζω δε σε εσάς τους θεοφύλακτους να γρηγορείτε και να προσεύχεστε, σύμφωνα με την προσταγή του Κυρίου, για να μην πιαστούμε στις παγίδες των πειρασμών που μας περιστοιχίζουν από παντού. Διότι, εάν γρηγορούμε και νήφουμε, γνωρίζω ότι προφυλασσόμαστε από τους δόλους των δαιμόνων· και εάν προσευχόμαστε, ελκύουμε για τη βοήθειά μας τη θεία χάρη, η οποία συμμαχεί μαζί μας και μας αναδεικνύει νικητές απέναντι σε κάθε αντίπαλη δύναμη, και μας λυτρώνει από κάθε πλάνη και άγνοια. Και μάλιστα τώρα οφείλουμε να το πράττουμε αυτό· όταν και χωρίς την εντολή, η ίδια η φύση γίνεται δάσκαλος της καταφυγής στον Θεό, έχοντας ως σύμβουλο τις δυσχερείς περιστάσεις. Διότι τι είναι πιο πιεστικό από τα κακά που περιβάλλουν τώρα την οικουμένη; Και τι είναι πιο φοβερό για αυτούς που αντιλαμβάνονται όσα γίνονται; Και τι πιο αξιοθρήνητο ή τρομακτικό για όσους υποφέρουν;

Αποβάλλοντας, λοιπόν, από τις ψυχές μας αυτή την ατοπία, ας κρατήσουμε σταθερά την ευσεβή ομολογία των Πατέρων· και όταν λέει: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο», όπως λέει ο μέγας Αθανάσιος στον λόγο του περί της Σαρκώσεώς Του και περί της Τριάδος: «όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου· το μεν πνεύμα πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής», κατανοούμε ότι εδώ φανερώνει δύο θελήματα: το μεν ανθρώπινο, το οποίο ανήκει στη σάρκα, το δε θεϊκό. Διότι το ανθρώπινο, εξαιτίας της ασθένειας της σάρκας, αποφεύγει το πάθος, ενώ το θεϊκό Του θέλημα είναι πρόθυμο. Σύμφωνα με αυτό, και ο μέγας Γρηγόριος ο Θεολόγος, στον δεύτερο λόγο του περί του Υιού, διδάσκει σαφώς λέγοντας: «Διότι το δικό Του θέλημα δεν είναι καθόλου αντίθετο, καθώς θεώθηκε ολόκληρο». Ώστε, είχε ανθρώπινο θέλημα, σύμφωνα με αυτόν τον θείο δάσκαλο, όχι όμως καθόλου αντίθετο προς τον Θεό· διότι αυτό δεν ήταν διόλου γνωμικό, αλλά τύγχανε κυρίως φυσικό, πάντοτε τυπούμενο και κινούμενο από την κατ' ουσίαν θεότητά Του προς την εκπλήρωση της θείας οικονομίας· και ήταν ολόκληρο καθ' ολοκληρίαν θεωμένο μέσω της σύμπνοιας και της συμφυΐας του προς το πατρικό θέλημα, και αληθώς έγινε και ονομαζόταν θεϊκό, κυρίως λόγω της ενώσεως, αλλά όχι ως προς τη φύση· χωρίς σε καμία περίπτωση, εξαιτίας της θεώσεώς του, να εξίσταται από τα κατά φύση ιδιώματά του.

Έχοντας, λοιπόν, αυτά κατά νου ο μέγας Πέτρος την ώρα της προδοσίας, έφερνε αντίρρηση στον Δεσπότη. Διότι, όταν Εκείνος έλεγε ότι «όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου αυτή τη νύχτα», αυτός έφερε αντίρρηση λέγοντας ότι «ακόμη κι αν όλοι σκανδαλιστούν εξαιτίας σου, εγώ ποτέ δεν θα σκανδαλιστώ». Όταν δε άκουσε ότι «αυτή τη νύχτα, προτού λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς», πάλι έφερνε αντίρρηση, λέγοντας ότι «ακόμη κι αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί σου, δεν πρόκειται να σε απαρνηθώ». Αυτά είπαν παρομοίως και οι άλλοι μαθητές. Και ίσως βέβαια τέτοια να ήταν η πρόθεσή τους, ούτε να σκανδαλιστούν ούτε να απαρνηθούν τον δάσκαλο· ξεχνούσαν όμως τούτο, το ότι «χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε». Γι' αυτό, ούτε είπαν, δώσε μας βοήθεια, Κύριε, για να μη σε απαρνηθούμε, και καυχιούνταν από δική τους δύναμη ότι ούτε θα σκανδαλιστούν ούτε θα τον απαρνηθούν, έχοντας μόνο να αντηχεί στα αυτιά τους, όπως είπαμε, το «όποιος με ομολογήσει ή με απαρνηθεί, θα τον ομολογήσω ή θα τον απαρνηθώ κι εγώ». Όταν όμως είδαν να συλλαμβάνεται ο Κύριος με μαχαίρια και ξύλα, ξεχνώντας σε μια στιγμή όλα όσα έλεγαν, τον εγκατέλειψαν και έφυγαν. Και έμαθαν στην πράξη τι σημαίνει «το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής», ώστε, όταν αργότερα θα μιλούσαν με παρρησία ενώπιον βασιλέων και τυράννων, να μην υποθέσουν ότι κατορθώνουν κάτι από τον εαυτό τους. Γι' αυτό και όλοι μεν οι μαθητές εγκατέλειψαν τον Διδάσκαλο και έφυγαν, ο δε πιο κορυφαίος από αυτούς επιχείρησε και κάτι περισσότερο από τους υπόλοιπους μαθητές.

Τι να υποθέσουμε, αδελφέ, και για τους θείους μάρτυρες; Άραγε εκουσίως ή ακουσίως υπέφεραν τα βασανιστήρια; Μάλλον και εκουσίως και ακουσίως. Εκουσίως ως προς τη θέληση και την ψυχή, διότι το πνεύμα, δηλαδή η ψυχή, ήταν πρόθυμο προς τον θάνατο για τον Χριστό. Η δε σάρκα ήταν ασθενής και δεν ήθελε να πάσχει, και έπασχε ακουσίως, υποτασσόμενη στο φιλόχριστο φρόνημα και στην ψυχή εξαιτίας της μελλοντικής ελπίδας. Γι' αυτό και είπαμε ότι υπέμεναν τις θλίψεις και εκουσίως και ακουσίως: ακουσίως μεν η σάρκα, διότι είναι ασθενής, εκουσίως δε το πνεύμα, διότι είναι πρόθυμο, όπως είπε ο Κύριος.

Διότι η σιωπή διέκοψε αυτόν που μιλούσε, και αυτός που έχει αποκοιμηθεί δεν είναι βεβαίως και ξύπνιος. Και η ηρεμία περιόρισε την κίνηση. Και γενικά, αυτός που πράττει κάτι δεν είναι δυνατόν να πράττει ταυτόχρονα και κάτι άλλο. Ομοίως και η δύναμη είναι διπλή: διότι η μεν θεία είναι αιώνια, αυτοδύναμη και απειροδύναμη, λόγω της υπεροχής της μεγαλειότητας και της δυνάμεως. «Διότι η αιώνια δύναμή Του», λέει, «και η θεότητά Του». Η δε ανθρώπινη είναι περιορισμένη και ασθενής. «Διότι η σάρκα είναι ασθενής, μολονότι το πνεύμα», λέει, «είναι πρόθυμο». Και: «Άνθρωπος που ζει μέσα στις πληγές και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια».

Δεν έχεις δύναμη από τον εαυτό σου; Δεν έχεις σταθερότητα στη θέλησή σου; Η αιτία είναι διότι δεν τη ζητάς από τον Θεό· «Δεν έχετε, επειδή δεν ζητάτε» λέει ο θείος Ιάκωβος. Φοβάσαι τον κίνδυνο; Τρομάζεις με τον πειρασμό της αμαρτίας; Αγρύπνα και προσεύχου, για να μην πέσεις σε αυτόν· «Αγρυπνείτε και προσεύχεστε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό». Για μεγαλύτερη δε ευκολία, ιδού, σου σημειώνουμε εδώ την παρούσα Ευχή.

«Και θα οδηγηθείτε μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλιάδες για το όνομά μου», αλλά δεν θα παραδώσετε εσείς οι ίδιοι τους εαυτούς σας, επειδή θέλει να μεταπηδάτε από τόπο σε τόπο όταν σας διώκουν για το όνομά του. Όπως πάλι τον ακούμε να λέει: «Και όταν σας διώκουν από αυτή την πόλη, να φεύγετε στην άλλη». Διότι δεν θέλει να παραδιδόμαστε οικειοθελώς στους υπασπιστές και τους δορυφόρους του διαβόλου, ώστε να μην γίνουμε αίτιοι για περισσότερους θανάτους σε αυτούς, εξαναγκάζοντάς τους κατά κάποιο τρόπο να εξαγριώνονται περισσότερο και να ολοκληρώνουν τα θανατηφόρα έργα τους, αλλά να περιμένουμε και να προσέχουμε τους εαυτούς μας. Να αγρυπνείτε και να προσεύχεστε, για να μην περιπέσουμε σε πειρασμό. Έτσι ο Στέφανος, πρώτος ακολουθώντας τα ίχνη του και δεχόμενος το μαρτύριο στα Ιεροσόλυμα, αφού συνελήφθη βίαια από τους παράνομους και οδηγήθηκε στο συνέδριο, λιθοβολούμενος στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, δοξάστηκε, παρακαλώντας και λέγοντας: «Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία». Έτσι ο Ιάκωβος, δεύτερος, αφού συνελήφθη από τον Ηρώδη, αποκεφαλίστηκε με μαχαίρι. Έτσι ο πρόκριτος των Αποστόλων Πέτρος, αφού πολλές φορές συνελήφθη, φυλακίστηκε και ατιμάστηκε, ύστερα σταυρώθηκε στη Ρώμη.

Αυτά σου γράφω. Όμως έχεις γνώση αυτών, τόσο με την όραση όσο και με την ακοή. Έτσι, συμπάσχοντας με τον Χριστό και από την ίδια την εμπειρία, έχω τι να γράψω. Στάσου ενώπιον του Θεού, εξευμενίζοντας τον Πλάστη για το πλάσμα. Άπλωσε τα όσια χέρια σου, προβάλλοντας ως ικεσία τις δικές Του παλάμες που απλώθηκαν στον σταυρό, τα καρφιά, τη λόγχη, το αίμα, τον θάνατο, τον τάφο, μέσω των οποίων έχουμε σωθεί. Έχεις τα μέσα με τα οποία θα δυσωπήσεις τον Εύσπλαχνο: το βάρος των διωγμών, την ανυποχώρητη στάση των διωκομένων υπέρ της ευσέβειας, τα ποίμνια που σπαράσσονται, τους λύκους που αγριεύουν, τους ποιμένες για ορισμένους από τους οποίους ούτε καν γνωρίζουμε σε ποιο μέρος της γης βρίσκονται, την Εκκλησία του Θεού που κατατέμνεται (αλίμονο) και διχάζεται. Διότι τη διχάζει ο φόβος του Θεού και ο φόβος των ανθρώπων, αφού δεν είναι δυνατόν να διαψευστεί ο θείος λόγος: «το μεν πνεύμα πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής». Αυτά να προβάλεις. Μάλλον, όμως, εσύ ο ίδιος γνωρίζεις με ποια μέσα θα Τον δυσωπήσεις. Διότι εκείνοι που έχουν καθαρή καρδιά, καθώς ατενίζουν τον Θεό όσο είναι δυνατόν να Τον δει άνθρωπος, γνωρίζουν καλύτερα από τους άλλους με τι Εκείνος εξευμενίζεται. Κίνησε ως μεσίτρια της πρεσβείας τη Μητέρα του Λόγου και Παρθένο. Βόησε προς αυτήν για την ασθένεια της φύσεως, για τη μακρά και ανείπωτη τραγωδία των παθών μας. Διότι γνωρίζει να συμπονά αυτούς που έχουν την ίδια φύση με εκείνη.

Διότι καθένας που δεν ομολογεί ότι ο Ιησούς Χριστός έχει έλθει εν σαρκί, είναι αντίχριστος· και όποιος δεν ομολογεί το μαρτύριο του σταυρού, προέρχεται από τον διάβολο. Και όποιος διαστρεβλώνει τα λόγια του Κυρίου σύμφωνα με τις δικές του επιθυμίες και λέει ότι δεν υπάρχει ούτε ανάσταση ούτε κρίση, αυτός είναι πρωτότοκος του σατανά. Γι' αυτό, εγκαταλείποντας τη ματαιότητα των πολλών και τις ψευδοδιδασκαλίες, ας επιστρέψουμε στον λόγο που μας παραδόθηκε από την αρχή, αγρυπνώντας στις προσευχές και εγκαρτερώντας στις νηστείες, ζητώντας με δεήσεις από τον παντεπόπτη Θεό να μη μας οδηγήσει σε πειρασμό, καθώς είπε ο Κύριος: Το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής.

Γ΄. Το να προσευχόμαστε αδιαλείπτως και να επιμένουμε στην προσευχή μάς το διδάσκει και ο ίδιος ο θείος Απόστολος, καθώς και εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Πόσο μάλλον θα αποδώσει ο Θεός δικαιοσύνη σε όσους βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα;»· και το: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε». Πρέπει, λοιπόν, να προσευχόμαστε πάντοτε και να μην αποκάμνουμε. Όπως, όμως, αυτός που επιμένει στην προσευχή επέλεξε το πιο σπουδαίο έργο, έτσι πρέπει να υπομένει πολύν αγώνα και ανένδοτη προσπάθεια, διότι υπάρχουν πολλά εμπόδια της κακίας που ελλοχεύουν στην αφοσίωση της προσευχής: ύπνος, ακηδία, βάρος του σώματος, επιδρομή λογισμών, ακαταστασία του νου, χαλάρωση και τα υπόλοιπα τεχνάσματα της κακίας· έπειτα, θλίψεις και επιθέσεις αυτών τούτων των πονηρών πνευμάτων, που μας πολεμούν με μανία, μας αντιστέκονται και εμποδίζουν να προσεγγίσει τον Χριστό η ψυχή που αναζητά ακατάπαυστα εν αληθεία τον Θεό.

Εσένα τον γέροντα που ανεβαίνεις στο βουνό, εγώ ο νέος επιθυμώ να μιμηθώ, αλλά τα πόδια μου παραλύουν. Διότι, αν και το πνεύμα είναι πρόθυμο, η σάρκα είναι ασθενής. Ω ψυχή μου, πάρε θάρρος βλέποντας τον Αβραάμ τώρα να αποβάλλει τα γηρατειά και να ανανεώνεται. Τα πόδια του κουράζονταν, αλλά το φρόνημά του ανδρειωνόταν. Αγνοούσε τον τόπο και πορευόταν όπως τον καθοδηγούσε Εκείνος που τον κάλεσε, διότι μόνος αγαθός είναι ο Σωτήρας των ψυχών μας.

Διότι έκανε πολλές ελεημοσύνες, παρακαλώντας τον Θεό νύχτα και μέρα. Διότι αυτή την εντολή του Δεσπότη και Θεού μας, που λέει: «Αγρυπνείτε και προσεύχεστε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό», και το «Ζητάτε και θα σας δοθεί, ψάχνετε και θα βρείτε, κρούετε και θα σας ανοιχτεί», φανερά την εκπλήρωνε ακόμη και πριν πιστέψει στον Θεό. Είδες τον άπιστο, τον εθνικό, αυτόν που δεν είχε ακούσει ποτέ τον λόγο του Θεού, να εφαρμόζει τα παραγγέλματα του Ευαγγελίου με προθυμία και πριν ακόμη διδαχθεί από κάποιον άλλον; Ζητούσε μέσω της ευσέβειας και έλαβε, έψαξε μέσω της ελεημοσύνης και βρήκε, χτύπησε μέσω της νηστείας και της προσευχής και του ανοίχτηκε. «Στείλε», του λέει, «ανθρώπους στην Ιόππη και προσκάλεσε τον Σίμωνα που επονομάζεται Πέτρος». Ω, τι θαυμαστό δώρο! Ω, τι παράδοξη ευεργεσία! «Αυτός φιλοξενείται στο σπίτι κάποιου Σίμωνα βυρσοδέψη, του οποίου η οικία βρίσκεται δίπλα στη θάλασσα». Βλέπεις ότι ο άγγελος του έκανε γνωστό όχι μόνο το όνομά του, αλλά και αυτού που τον φιλοξενούσε, καθώς και τον τόπο όπου διέμενε. Αυτό δε το έπραξε ώστε να μην παραπλανηθεί και, προσκαλώντας κάποιον άλλον αντί γι' αυτόν, πέσει σε λύκο αντί για ποιμένα.

«Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα αδύναμη.» Επειδή ο Πέτρος και οι άλλοι μαθητές είχαν φανεί θρασείς, ελέγχει την αδυναμία τους, διότι είχαν μιλήσει με προπέτεια, και απευθύνεται μάλιστα στον Πέτρο.

Έτσι ούτε μία ώρα δεν μπορέσατε να αγρυπνήσετε μαζί μου; Και πώς θα θυσιάσετε τις ψυχές σας για μένα; Αλλά πάλι επειδή με τον έλεγχο τους πλήγωσε, τους θεραπεύει με το να πει ότι το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, αλλά αντιτίθεται η ασθένεια της σάρκας, δηλαδή, σας θεωρώ άξιους συγγνώμης, διότι δεν αποκοιμηθήκατε από περιφρόνηση, αλλά λόγω ασθένειας. Ώστε λοιπόν, επειδή είστε ασθενείς, μην αποθρασύνεστε, αλλά να προσεύχεστε για να μην εισέλθετε καθόλου σε πειρασμό. Άλλοι δε το «Μην εισέλθετε σε πειρασμό», το εννοούν αντί του «Μη νικηθείτε από τον πειρασμό». Διότι βέβαια, λένε, δεν μας διατάζει να είμαστε απείραστοι. Διότι οι πειρασμοί είναι αυτοί που μας στεφανώνουν, αλλά παραγγέλλει να προσευχόμαστε το να μην καταποθούμε από τον πειρασμό και εισέλθουμε στην κοιλιά του ως κάποιου θηρίου. Διότι όποιος ηττήθηκε από τον πειρασμό, εισήλθε σε αυτόν, δηλαδή καταβροχθίστηκε από αυτόν. «Πάλι για δεύτερη φορά απομακρύνθηκε και προσευχήθηκε, λέγοντας:

Δεν είσαι εσύ που υποσχέθηκες να πεθάνεις μαζί μου; Μία ώρα δεν μπόρεσες να αγρυπνήσεις, και θα περιφρονήσεις τον θάνατο; Αλλά να αγρυπνείτε και να προσεύχεστε, για να μην εισέλθετε στον πειρασμό του να με αρνηθείτε. Διότι το μεν πνεύμα σας είναι πρόθυμο στο να μην με αρνηθείτε· και γι' αυτό και εσείς μου το υπόσχεστε αυτό· αλλά η σάρκα είναι ασθενής· ώστε, εάν ο Κύριος δεν δώσει δύναμη στη σάρκα μέσω της προσευχής, θα κινδυνεύσετε. Και πάλι, αφού απομακρύνθηκε, προσευχήθηκε λέγοντας τα ίδια λόγια, ώστε, και μέσω της δεύτερης προσευχής, να βεβαιώσει ότι ήταν ουσιαστικά και αληθινά άνθρωπος· και για να διδάξει και εμάς να προσευχόμαστε πολλές φορές, και να μην αποχωρούμε έχοντας πει κάτι μόνο μία φορά. Βρίσκοντάς τους δε πάλι να κοιμούνται, δεν τους επιπλήττει σφοδρά· διότι ήταν βεβαρημένοι από τον ύπνο.