Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:42

Μτ 26, 42-44 Εντείνει την προσευχή και με τα ίδια λόγια υφαίνει ένα πρότυπο και ένα υπόδειγμα, θέτοντας τη δική του στάση ενώπιόν μας. Διότι νομίζω ότι δεν πρέπει να προσφέρουμε με προθυμία την προσευχή μας μόνο μία φορά, αλλά μάλλον να προσερχόμαστε συχνά και να μην ντρεπόμαστε να επαναλαμβάνουμε τα ίδια, μέχρις ότου εκπληρωθούν τα αιτήματά μας. Διότι για τον λόγο αυτό και ο Χριστός έκανε για τρίτη φορά προσευχή για τα ίδια πράγματα, αν και γνώριζε πάρα πολύ σαφώς το θέλημα του Θεού και Πατρός. Μάλλον δε με την τρίτη φορά επιβεβαίωνε ότι έγινε άνθρωπος.

Κεφάλαιο ΙΣΤ'. Οι μεν άγγελοι, δυσκίνητοι προς το κακό και λέγονται και είναι, βοηθούμενοι από την παραμονή τους κοντά στον Θεό και από τη συνεχή έλλαμψη που προέρχεται από εκεί. Η ψυχή όμως του Κυρίου ήταν παντελώς ακίνητη προς το κακό, έχοντας μέσα της τον ίδιο τον Θεό Λόγο, όχι κατά σχέση, αλλά καθ' ένωση. Και αυτή μεν ασκούσε την ηγεμονία του σώματος, ο Θεός Λόγος όμως ήταν ο δικός της ηγεμόνας, καθώς αυτή τον ακολουθούσε αυτεξούσια και επιποθούσε σφόδρα την εκπλήρωση του θείου θελήματός του λόγω της υπερβάλλουσας αγιότητάς της. Γι' αυτό και ο Κύριος, προσευχόμενος προς τον Πατέρα του κατά τον καιρό του πάθους ως άνθρωπος, έλεγε: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ. Ας γίνει το θέλημά σου». Διότι αυτός ήταν ο λόγος της ψυχής του Κυρίου που γνώριζε ότι ένα είναι το θέλημα του ενωμένου με αυτήν Θεού Λόγου και του Πατρός. Είχε λοιπόν ο Δεσπότης τα γνωρίσματα των δούλων, για χάρη των δούλων, αλλά βρισκόταν πάνω από τους δούλους. Διότι ήταν Δεσπότης, αν και είχε λάβει μορφή δούλου. Πεινούσε αληθινά, όπως εμείς, διψούσε, νύσταζε, κουραζόταν, λυπόταν, δάκρυζε, δειλίαζε, αγωνιούσε, αλλά εκουσίως, όταν ο ίδιος, επειδή το ήθελε, επέτρεπε στην ανθρωπότητά του να ενεργεί τα δικά της αμέμπτως. Αυτό υπερβαίνει τη δική μας φύση.

Λέει ο Ισαάκ, ιδού το πυρ και τα ξύλα· πού είναι το πρόβατο, πατέρα; Αλλά και ο Ιησούς είπε, Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο. Σιώπησε το παιδί όταν γνώρισε το θέλημα του πατέρα· ησύχασε και ο Χριστός λέγοντας, το δικό σου θέλημα ας γίνει, Πατέρα.

Αυτά μεν λοιπόν έχουν παραδοθεί στα έθνη, ενώ όσα ακολουθούν θεσπίζονται για το πρόσωπο του ίδιου του Σωτήρα· προς τον οποίο λέει το προφητικό πνεύμα εκ προσώπου του Σωτήρα: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα, και σε έπλασα και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών». Πάρα πολύ θαυμαστά δε έχει ειπωθεί το: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα», και αυτός ήταν ο χρόνος της αναστάσεώς του· διότι κατά τον καιρό του πάθους «ανεβόησε» ο Σωτήρας λέγοντας: «ηλί ηλί, λαμά σαβαχθανί;», δηλαδή: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;»· αλλά και προσεύχεται λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο». Έπειτα, βλέποντας τον Πατέρα να αρνείται, πρόσθεσε: «Πατέρα μου, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό, ας γίνει το θέλημά σου». Αυτήν λοιπόν την προσευχή, αφού τη δέχθηκε ο Πατέρας στον κατάλληλο καιρό, μετά το πάθος και μετά την κάθοδο στον άδη, δεικνύοντας τον καιρό της αναστάσεώς του, λέει προς αυτόν: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Αντί δε του: «και σε έπλασα», οι υπόλοιποι ερμηνευτές είπαν: «και σε διατήρησα». Με τα λόγια αυτά, υπαινισσόμενος την ανάστασή του, προσθέτει: «και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών», κάνοντας έγκαιρη μνεία της Καινής Διαθήκης. Έπειτα το αποσαφηνίζει λέγοντας: «για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές».

Όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ· και πάλι: Πατέρα, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου. Είμαι φτωχός και βρίσκομαι σε κόπους από τη νεότητά μου· και αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και περιήλθα σε απόγνωση. Από πάνω μου πέρασαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν. Με περικύκλωσαν σαν νερό όλη την ημέρα, με περιέσφιξαν όλοι μαζί. Απομάκρυνες από εμένα φίλο και πλησίον, και τους γνωστούς μου εξαιτίας της ταλαιπωρίας μου. Και αυτά ο Σύμμαχος τα απέδωσε κάπως σαφέστερα, λέγοντας: Όντας φτωχός και καταβεβλημένος από τη νεότητα, ανέλαβα τον φόβο σου. Επιπλέον, από πάνω μου πέρασαν οι οργές σου, οι καταπλήξεις σου με έκαναν να σιγήσω. Με περιέζωσαν σαν νερά, όλη την ημέρα με περικύκλωσαν.

Αλλά και προβλέποντας τον όλεθρό τους έλεγε: Οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν. Διότι, έστω κι αν εξαιτίας της αναισθησίας τους δεν τους τάραζαν καθόλου οι φοβερισμοί του Θεού που τους απειλούσαν μέσω των προφητών, εμένα όμως, λέει, που βλέπω τις εκβάσεις των φοβερών σου λόγων, με συντάρασσαν οι φοβερισμοί σου. Έτσι, λοιπόν, παρακαλώντας τον Πατέρα για χάρη τους εξαιτίας των δυσσεβειών τους, πονώντας βαθιά στην ψυχή και ταραζόμενος γι' αυτούς, ήταν περίλυπος έως θανάτου· επειδή τα της οργής του Θεού επικρεμόνταν σφοδρά εναντίον τους, ώστε να μην εκπληρώνονται ούτε οι προσευχές που ανέπεμπε για αυτούς· με τις οποίες παρακαλώντας και δεόμενος στα Ευαγγέλια έπεφτε μπρούμυτα και, με το πρόσωπο στη γη, φώναζε λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Έπειτα, βλέποντας την άρνηση της βουλής του Πατέρα, πρόσθετε: «Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ». Και πηγαίνοντας για δεύτερη φορά, πέφτει με το πρόσωπο στη γη και προσεύχεται λέγοντας: «Πατέρα, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό, χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». Και αφού πήγε για τρίτη φορά, πρόφερε τα ίδια λόγια. Γι' αυτό, λοιπόν, υποδηλώνοντας αυτά και μέσα από τα προκείμενα έλεγε: «Γιατί, Κύριε, απωθείς την ψυχή μου, αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» και το, «Πάνω μου διήλθαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν».

Προχωρώντας παρακάτω ο ψαλμός, φανερώνει με συγκεκαλυμμένο τρόπο και το πάθος Εκείνου που προφητεύεται, λέγοντας: «από χείμαρρο στον δρόμο θα πιει· γι' αυτό θα υψώσει το κεφάλι του». Και ότι ο χείμαρρος υποδηλώνει τον καιρό των πειρασμών, το φανερώνει ένας άλλος ψαλμός που λέει: «χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε διήλθε η ψυχή μας το ορμητικό και ακατανίκητο νερό». Μέσα στον χείμαρρο, λοιπόν, λέει, θα πιει το ποτήρι, δηλαδή εκείνο που υπονοούσε κατά τον καιρό του πάθους, όταν έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι», και πάλι: «εάν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει, χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». Πίνοντας, επομένως, αυτό το ποτήρι ύψωσε το κεφάλι, και σύμφωνα με τον Απόστολο, επειδή έγινε «υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, γι' αυτό», λέει, «ο Θεός τον υπερύψωσε», «ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς και καθίζοντάς τον στα δεξιά του, πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κυριότητα και από κάθε όνομα που ονομάζεται, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα· και υπέταξε τα πάντα», λέει, «κάτω από τα πόδια του», σύμφωνα με την υπόσχεση προς αυτόν, την οποία παρουσιάζει μέσω του ψαλμού λέγοντας: «Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου».

Ακόμη δε, αναφέρει στον ψαλμό: «Αντί να με αγαπούν, με διέβαλαν, εγώ όμως προσευχόμουν». Τότε εκπληρώθηκε και αυτό, όταν ο Σωτήρας μας προσευχόταν στο χωρίο που ονομάζεται Γεθσημανή μαζί με τους έντεκα αποστόλους, και αφού απομακρύνθηκε λίγο από αυτούς, έπεσε μπροστά στον Πατέρα και προσευχήθηκε για δεύτερη και τρίτη φορά, ενώ ο Ιούδας μαζί με τους άρχοντες των Ιουδαίων προετοίμαζε τη συνωμοσία εναντίον του, συγκεντρώνοντας και οδηγώντας το πλήθος εκείνων που ήταν προετοιμασμένοι να τον συλλάβουν με μαχαίρια και ξύλα. Και «ανταπέδωσαν» σε αυτόν «κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη του», όταν στράφηκαν με πονηρία εναντίον του Σωτήρα, ευεργέτη και δασκάλου, ο οποίος τους είχε προσφέρει αμέτρητες ιάσεις και θεραπείες, διδασκαλία λόγων και κάθε είδους ωφέλεια. Εξαιτίας αυτών, επειδή ακριβώς «ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά» εναντίον του «και μίσος αντί για την αγάπη του», εύλογα προσθέτει: «Κατάστησε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος». Το ποια ακριβώς έκβαση έλαβαν όλα αυτά, ο ιερός απόστολος Πέτρος έσπευσε να το διασαφηνίσει, εφαρμόζοντας τη Γραφή στον ίδιο τον προδότη.

Πατέρα, εάν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό το ποτήριο χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου. Κλίνε το αυτί σου στη δέησή μου. Δηλαδή, αναλογίσου με ακρίβεια τη δύναμη της προσευχής μου, ή και δείξε συγκατάβαση σε αυτούς για τους οποίους προσφέρω τη δέηση· διότι δεν προσεύχομαι για τον εαυτό μου, αλλά για εκείνους των οποίων έλαβα τη μορφή και τον χαρακτήρα. Διότι γέμισε από κακά η ψυχή μου. Από ποια; Από τα ανθρώπινα· διότι βαστάζω τις αμαρτίες όλων, Και η ζωή μου πλησίασε στον άδη.

Διότι λέγει: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό». Βλέπεις πώς πάλι τους διδάσκει να μην αυθαδιάζουν, αλλά να έχουν συντετριμμένη τη διάνοια, να ταπεινοφρονούν και να αναθέτουν τα πάντα στον Θεό; Και άλλοτε μεν απευθύνεται προς τον Πέτρο, άλλοτε δε προς όλους από κοινού. Και σε εκείνον μεν λέγει: «Σίμων, Σίμων, ο Σατανάς ζήτησε να σας κοσκινίσει· αλλά εγώ προσευχήθηκα για σένα»· προς όλους δε από κοινού λέγει: «Προσεύχεσθε να μην εισέλθετε σε πειρασμό», αποκόπτοντας παντού την αυθάδειά τους και καθιστώντας τους εναγώνιους. Έπειτα, για να μη φανεί ότι κάνει τον λόγο του εντελώς επιτιμητικό, προσθέτει: «Το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής». Διότι, ακόμη κι αν θέλεις, λέγει, να περιφρονήσεις τον θάνατο, δεν θα μπορέσεις, εάν ο Θεός δεν σου απλώσει το χέρι· επειδή το σαρκικό φρόνημα σε τραβά προς τα κάτω. Και πάλι προσευχήθηκε με τα ίδια λόγια, λέγοντας: «Πατέρα, εάν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό από εμένα χωρίς να το πιώ, ας γίνει το θέλημά σου»· δείχνοντας εδώ ότι συμφωνεί απόλυτα με το θέλημα του Θεού, και ότι παντού πρέπει κανείς να το ακολουθεί, και αυτό να επιζητεί.

«Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ· ας γίνει το θέλημά σου». Διότι αυτός είναι ο λόγος της ψυχής του Κυρίου, η οποία γνώριζε ότι ένα είναι το θέλημα του ενωμένου με αυτήν Θεού Λόγου και του Πατρός. Είχε, λοιπόν, ο Δεσπότης τα ιδιώματα των δούλων για χάρη των δούλων, αλλά κατά τρόπο ανώτερο από τους δούλους. Διότι ήταν Δεσπότης, παρόλο που είχε λάβει μορφή δούλου. Πεινούσε αληθινά όπως εμείς, διψούσε, νύσταζε, κοπίαζε, λυπόταν, δάκρυζε, αισθανόταν δειλία, αγωνιούσε, αλλά εκουσίως. Όταν ο ίδιος ήθελε, παραχωρούσε στην ανθρώπινη φύση του να ενεργεί τα δικά της ιδιώματα κατά τρόπο άμεμπτο, κι αυτό πάλι ανώτερα από εμάς· έτρωγε, έπινε, κοιμόταν, συνομιλούσε όπως ακριβώς εμείς, αλλά τα πάντα αναμάρτητα· αυτό ήταν το ανώτερο από εμάς. Διότι σε ποιον από εμάς θα μπορούσε να βρεθεί απόλυτα το άμεμπτο στα φυσικά και αδιάβλητα πάθη; Έπασχε για εμάς, πονούσε με το κάρφωμα και την έκταση πάνω στον σταυρό, και τέλος πέθανε· αλλά για εκείνον ήταν εκούσιο και το πάθος και ο πόνος και ο θάνατος. Έπασχε η σάρκα, πονούσε φυσικά η ψυχή λόγω της συνάφειάς της με αυτήν —διότι από την ψυχή προέρχεται η αίσθηση στη σάρκα—· όμως η Θεότητα που βρισκόταν και στα δύο ούτε έπασχε ούτε πονούσε· διότι το θείο είναι ανώτερο από τέτοια πράγματα. Η ψυχή χωρίστηκε από τη σάρκα, αλλά η Θεότητα παρέμεινε αχώριστη και από τα δύο. Αφού ο Κύριος έπαθε, πέθανε και τάφηκε, αποτίναξε τη φθορά και όσα ανήκουν στη φθορά· και αφού μετέβαλε το σώμα του σε άφθαρτο, και προσέλαβε πάλι τη δική του ψυχή με εξουσία ως Θεός, αναστήθηκε την τρίτη ημέρα.

Έτσι ούτε μία ώρα δεν μπορέσατε να αγρυπνήσετε μαζί μου; Και πώς θα θυσιάσετε τις ψυχές σας για μένα; Αλλά πάλι επειδή με τον έλεγχο τους πλήγωσε, τους θεραπεύει με το να πει ότι το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, αλλά αντιτίθεται η ασθένεια της σάρκας, δηλαδή, σας θεωρώ άξιους συγγνώμης, διότι δεν αποκοιμηθήκατε από περιφρόνηση, αλλά λόγω ασθένειας. Ώστε λοιπόν, επειδή είστε ασθενείς, μην αποθρασύνεστε, αλλά να προσεύχεστε για να μην εισέλθετε καθόλου σε πειρασμό. Άλλοι δε το «Μην εισέλθετε σε πειρασμό», το εννοούν αντί του «Μη νικηθείτε από τον πειρασμό». Διότι βέβαια, λένε, δεν μας διατάζει να είμαστε απείραστοι. Διότι οι πειρασμοί είναι αυτοί που μας στεφανώνουν, αλλά παραγγέλλει να προσευχόμαστε το να μην καταποθούμε από τον πειρασμό και εισέλθουμε στην κοιλιά του ως κάποιου θηρίου. Διότι όποιος ηττήθηκε από τον πειρασμό, εισήλθε σε αυτόν, δηλαδή καταβροχθίστηκε από αυτόν. «Πάλι για δεύτερη φορά απομακρύνθηκε και προσευχήθηκε, λέγοντας:

«Πατέρα μου, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι εάν δεν το πιω, ας γίνει το θέλημά σου· και ερχόμενος τους βρίσκει πάλι να κοιμούνται, διότι τα μάτια τους ήταν βεβαρημένα. Και αφού τους άφησε, έφυγε πάλι και προσευχήθηκε για τρίτη φορά, λέγοντας τα ίδια λόγια.» Μάθαινε, άνθρωπε, να προσεύχεσαι συνεχώς μέσα στους πειρασμούς, ακούγοντας ότι και ο Κύριος προσευχήθηκε πολλές φορές. Βρίσκοντάς τους δε πάλι να κοιμούνται, δεν τους επέπληξε, για να μην τους λυπήσει, αλλά τους αφήνει. Και φεύγοντας προσευχήθηκε για τρίτη φορά, επιβεβαιώνοντας την ανθρώπινη φύση· διότι ο αριθμός τρία είναι ενδεικτικός της αλήθειας και της βεβαιότητας. «Τότε έρχεται προς τους μαθητές του και τους λέει: Κοιμάστε λοιπόν και αναπαύεστε.

Τότε ο πατέρας, παίρνοντας το θεραπευμένο παιδί, παρουσιάστηκε και πάλι μαζί του στον άγιο, δοξάζοντας τον Θεό που κάνει μεγάλα θαύματα μέσω των αγίων Του, ένδοξα και εξαίσια, τα οποία είναι αναρίθμητα. Και βλέποντας ο μακάριος πάμπολλες άλλες θεραπείες να γίνονται μέσω αυτού με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, δεν υπερηφανευόταν στην καρδιά του, διότι είχε από τον Κύριο και αυτή τη χάρη, αλλά παρέμενε ο ίδιος πάντοτε συλλογισμένος και σκυθρωπός. Και αν κάποτε, προσευχόμενος, δεν πετύχαινε το αίτημά του, δεν παραξενευόταν, αλλά έφερε διαρκώς στο στόμα του εκείνη τη θεία και μεγάλη προσευχή που διδάχθηκε, λέγοντας: «Γενηθήτω, Πατέρα, το θέλημά Σου». 40. Ο δε Θεόδωρος, για τον οποίο έγινε λόγος προηγουμένως, όντας νεότερος, ενδυναμωνόταν στο πνεύμα, μιμούμενος σε όλα τον πατέρα που τον καθοδηγούσε και ο οποίος ήταν άμεμπτος. Και πρόκοβε στις αρετές, υποτασσόμενος στον μεγάλο γέροντα και υπακούοντας σε αυτόν στα πάντα για χάρη του Θεού, σαν να ήταν ο ίδιος ο Κύριος. Επειδή δε η ψυχή συνήθως γυμνάζεται στη μακροθυμία μέσα από τα αντίξοα, πολλές φορές τον δοκίμαζε σε όσα του ανέθετε, προστάζοντάς τον αφενός να κάνει κάποια από τα έργα, και έπειτα, παρεμβαίνοντας ξανά και επικρίνοντας όσα εκείνος με πολλή προθυμία είχε εργαστεί, τον μετέθετε σε άλλο έργο, λέγοντας ότι το προηγούμενο δεν είχε γίνει καλά. Και του έλεγε συνεχώς να πολεμά τον λογισμό της αυταρέσκειας.