Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:52

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΝΑ΄. Πώς άλλοτε μεν ο Κύριος απαγορεύει να φέρουν βαλλάντιο και σακκίδιο καθ' οδόν, άλλοτε δε λέγει: «Αλλά τώρα όποιος έχει βαλλάντιο ας το πάρει, ομοίως και σακκίδιο· και όποιος δεν έχει, ας πωλήσει το ιμάτιό του και ας αγοράσει μάχαιρα»; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αυτό το διασαφηνίζει ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας: «Διότι πρέπει ακόμη να εκπληρωθεί σε εμένα αυτό το γραφικό: Και συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους». Διότι αμέσως μετά την εκπλήρωση της προφητείας περί της μαχαίρας, λέγει στον Πέτρο: «Επίστρεψε τη μάχαιρά σου στη θέση της· διότι όλοι όσοι λάβουν μάχαιρα, από μάχαιρα θα απολεστούν»· ώστε να μην αποτελεί πρόσταγμα το «Αλλά τώρα όποιος έχει βαλλάντιο, ας το πάρει», ή «θα το πάρει» (διότι έτσι παραδίδουν τα περισσότερα αντίγραφα), αλλά προφητεία του Κυρίου που προέλεγε ότι οι απόστολοι επρόκειτο, λησμονώντας τις δωρεές και τον νόμο του Κυρίου, να αποτολμήσουν τη χρήση ξίφους.

Όσοι αντεπεξέρχονται εναντίον των ληστών, αν μεν είναι λαϊκοί, αποκλείονται από την κοινωνία του Αγαθού· αν δε είναι κληρικοί, καθαιρούνται από τον βαθμό τους. «Διότι καθένας», λέγει, «που λαμβάνει μάχαιρα, από μάχαιρα θα πεθάνει». Εκείνος που διέπραξε εκούσιο φόνο και έπειτα μετανόησε, θα παραμείνει ακοινώνητος των αγιασμάτων επί είκοσι έτη. Τα είκοσι δε αυτά έτη θα ρυθμιστούν γι' αυτόν ως εξής: Επί τέσσερα έτη οφείλει να προσκλαίει, στεκόμενος έξω από τη θύρα του ναού και παρακαλώντας τους πιστούς που εισέρχονται να προσεύχονται γι' αυτόν, εξομολογούμενος τη δική του παρανομία.

Λέγει δε προς αυτόν ο Ιησούς: «Επίστρεψε τη μάχαιρά σου στη θέση της· διότι όλοι όσοι λαμβάνουν μάχαιρα, από μάχαιρα θα απολεστούν». ΛΟΥΚΑΣ. Και απέστειλε αγγελιαφόρους για να προπορευθούν αυτού· και εκείνοι αναχώρησαν και εισήλθαν σε ένα χωριό των Σαμαρειτών, ώστε να ετοιμάσουν την υποδοχή του. Και δεν τον δέχθηκαν, διότι κατευθυνόταν προς την Ιερουσαλήμ. Όταν δε το είδαν οι μαθητές του, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, είπαν: «Κύριε, θέλεις να πούμε να κατέλθει πυρ από τον ουρανό και να τους καταναλώσει, όπως έπραξε και ο Ηλίας;». Εκείνος όμως στράφηκε και τους επιτίμησε, και πορεύθηκαν σε άλλο χωριό.

Διότι έργο και σκοπός εκείνου που θέλει να φρονεί όσα είναι αρεστά στον Θεό θα ήταν το να μη δίνει καμία αξία στις τιμές του κόσμου, και να μην υπολογίζει καθόλου την απώλεια της δόξας μεταξύ των ανθρώπων, εφόσον με το να υποστεί κάτι τέτοιο επιτυγχάνεται το ωφέλιμο για τους άλλους· διότι η αγάπη, λέει, «δεν ζητεί τα δικά της». Αντίθετα, χαρακτηριστικό εκείνου που είναι στραμμένος και βλέπει μόνο τα ανθρώπινα, είναι το να θεωρεί ανυπόφορη την απώλεια της ασήμαντης επίγειας δόξας, και να αποβλέπει μόνο στο δικό του καλό, χωρίς να συμπάσχει με τα δεινά του πλησίον. Όπως λοιπόν σε εκείνα τα περιστατικά ο Πέτρος αποκλήθηκε σκάνδαλο για τον Χριστό, αν και Εκείνος δεν σκανδαλιζόταν, επειδή μίλησε από μια αγάπη που δεν μπορούσε να μείνει ακατηγόρητη, καθώς είδε μόνο το πάθος του σταυρού και όχι τα αγαθά που θα προέρχονταν από αυτό· διότι προσπαθούσε να ανατρέψει, στο μέτρο που εξαρτιόταν από τον ίδιο, αυτό που είχε αποφασιστεί και οριστεί να γίνει για τη ζωή όλων· έτσι και εδώ, παρακινούμενος από ζήλο, με το μαχαίρι και με την υπερβολικά παρορμητική του ενέργεια, φαίνεται να πράττει το ίδιο ακριβώς πράγμα. Όμως επιπλήττεται και πάλι, ακούγοντας όχι μόνο το «Βάλε το μαχαίρι σου στη θήκη του», αλλά, όπως ανέφερε κάποιος άλλος από τους ευαγγελιστές, προσθέτοντας ο Χριστός το: «Διότι όλοι όσοι πιάσουν μαχαίρι, από μαχαίρι θα χαθούν».

ε'. Διότι έχουμε γεννηθεί με γέννηση πνευματική και έχουμε ταχθεί μεταξύ των τέκνων του Θεού δια του Χριστού. Επομένως, εάν συμβεί μια ψυχή, η οποία έχει ήδη αναγεννηθεί δια του αγίου βαπτίσματος και έχει καταστεί θυγατέρα του Θεού, να διαφθαρεί τυχόν από εκείνους που συνηθίζουν να το πράττουν αυτό, ή να παρασυρθεί ώστε να προτιμήσει το φρόνημα της σαρκός, ή να εκτραπεί σε διεστραμμένες αντιλήψεις περί Θεού (διότι τέτοιες είναι αληθώς οι δοξασίες των ανόσιων αιρετικών)· οι κατά πίστη αδελφοί της αδικημένης ψυχής, ακόμη και αν κατέχουν την ιερατική τάξη, όπως ακριβώς ο Λευί, ακόμη και αν εννοηθούν ως Συμεών, δηλαδή εκείνοι που βρίσκονται στην τάξη των υπηκόων (διότι Συμεών ερμηνεύεται ως υπακοή), ας αγανακτούν μεν για το γεγονός ότι έχει αδικηθεί κάποιος από τους οικείους τους στην πίστη· ας μην προχωρούν όμως μέχρι την αιματοχυσία, ούτε να απαιτούν άγριες τιμωρίες για όσους τους έχουν διαφθείρει, για να μην ακούσουν τον Χριστό να τους λέει: «Με κάνατε μισητό, ώστε να φαίνομαι κακός στους κατοίκους της γης». Διότι είναι αναγκαίο να θυμόμαστε ότι και ο ίδιος ο Σωτήρας επιτίμησε κάποτε τον θεσπέσιο Πέτρο όταν εκείνος γύμνωσε το μαχαίρι, λέγοντας: «Βάλε το μαχαίρι σου πίσω στη θήκη του· διότι όλοι όσοι παίρνουν μαχαίρι, από μαχαίρι θα χαθούν».

Λύση. Ο Κύριος πρόσταξε τους μαθητές να αγοράσουν μαχαίρια, όχι για να τα χρησιμοποιήσουν για άμυνα, αλλά για να επιβεβαιώσει μέσω αυτών το Πάθος, και ταυτόχρονα για να εκπληρώσει την προφητεία που λέει: «Συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους». Διότι το να κρατάει κανείς μέσα στη νύχτα πουγκιά και μαχαίρια, θα αποτελούσε ληστρική εμφάνιση. Δεν έχει γραφτεί όμως πουθενά ότι, όταν οι μαθητές τον ρώτησαν, ο Κύριος τους επέτρεψε να χρησιμοποιήσουν τα μαχαίρια. Διότι, μόλις ρώτησαν, ο Πέτρος απέκοψε αμέσως το αυτί του δούλου, χωρίς να περιμένει την απάντηση. Και αν ο μεν Ματθαίος αναφέρει ότι ο Κύριος είπε: «Επίστρεψε το μαχαίρι σου στη θέση του», και τα λοιπά, ενώ άλλος αναφέρει: «Αφήστε, φτάνει έως εδώ», και τα δύο δηλώνουν το ίδιο πράγμα, ότι δηλαδή ο Κύριος δεν αποδέχθηκε το γεγονός.

Ο Ιησούς όμως και εδώ θαυματουργεί, διδάσκοντας ταυτόχρονα ότι πρέπει να ευεργετούμε εκείνους που μας κάνουν κακό, και αποκαλύπτοντας τη δική Του δύναμη. Σε αυτόν, λοιπόν, αποκατέστησε το αυτί, ενώ στον Πέτρο λέει ότι όλοι όσοι παίρνουν μάχαιρα, από μάχαιρα θα χαθούν.

ΟΜΙΛΙΑ ΠΔʹ. Και ιδού, ένας από εκείνους που ήταν μαζί με τον Ιησού, εκτείνοντας το χέρι του, τράβηξε τη μάχαιρά του, και χτυπώντας τον δούλο του αρχιερέα, του αφαίρεσε το αυτί. Τότε του λέει ο Ιησούς: «Επίστρεψε τη μάχαιρά σου στη θέση της· διότι όλοι όσοι τραβούν μάχαιρα, από μάχαιρα θα χαθούν. Ή μήπως νομίζεις ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα, και να θέσει αυτή τη στιγμή στη διάθεσή μου περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Πώς λοιπόν θα εκπληρωθούν οι Γραφές, οι οποίες αναφέρουν ότι έτσι πρέπει να γίνει;». Ποιος ήταν αυτός ο ένας που έκοψε το αυτί; Ο Ιωάννης λέει ότι ήταν ο Πέτρος. Διότι η πράξη αυτή ήταν χαρακτηριστικό της δικής του ορμητικότητας.

Και προσθέτει το εξής επιχείρημα, λέγοντας: «Ή νομίζετε ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και να μου παρατάξει περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Αλλά αυτό γίνεται για να εκπληρωθούν οι Γραφές». Με τα λόγια αυτά έσβησε τον θυμό τους, δείχνοντας ότι αυτό συμφωνεί και με τις Γραφές. Γι' αυτό και εκεί προσευχήθηκε, ώστε να δεχθούν με πραότητα το συμβάν, μαθαίνοντας ότι αυτό γίνεται και πάλι σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Και τους παρηγόρησε με δύο τρόπους: αφενός με την τιμωρία όσων τον επιβουλεύονταν· διότι λέει, «όλοι όσοι πιάσουν μάχαιρα, με μάχαιρα θα χαθούν»· και αφετέρου με το ότι δεν υπομένει αυτά τα πράγματα παρά τη θέλησή του· διότι λέει, «μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου». Και γιατί δεν είπε: «Ή νομίζετε ότι δεν μπορώ εγώ να τους εξολοθρεύσω όλους αυτούς;»

Τους έριξε ανάσκελα, θεράπευσε το αυτί του δούλου, τους απείλησε με σφαγή· διότι λέει: «Όσοι παίρνουν μάχαιρα, με μάχαιρα θα καταστραφούν»· και με τη θεραπεία του αυτιού επιβεβαίωσε και τα λόγια αυτά· φανερώνοντας από παντού, τόσο από τα παρόντα όσο και από τα μέλλοντα, τη δύναμή Του, και αποδεικνύοντας ότι το να Τον συλλάβουν δεν υπήρξε έργο της δικής τους ισχύος. Γι' αυτό και προσθέτει: «Καθημερινά ήμουν μαζί σας και καθόμουν διδάσκοντας, και δεν με συλλάβατε»· δηλώνοντας και μέσα από αυτό, ότι η σύλληψή Του έγινε κατά δική Του παραχώρηση. Αντιπαρέρχεται τα θαύματα και αναφέρει τη διδασκαλία, για να μη φανεί ότι κομπάζει. Όταν δίδασκα, δεν με συλλάβατε· όταν σιώπησα, μου επιτεθήκατε;

Διότι αυτό συνέβη, λέγει, για να εκπληρωθούν οι Γραφές των προφητών. Είδες πώς μέχρι την έσχατη ώρα, ακόμη και κατά τη στιγμή της παραδόσεώς του, τα έπραττε όλα για τη δική τους διόρθωση, θεραπεύοντας, προφητεύοντας και απειλώντας; Διότι λέγοντας, «με μάχαιρα θα χαθούν», δείχνει ότι πάσχει εκούσια· και λέγοντας, «κάθε μέρα ήμουν μαζί σας και δίδασκα», φανερώνει τη συμφωνία του με τον Πατέρα: «Για να εκπληρωθούν οι Γραφές των προφητών».

ΚΑΝΩΝ ΝΕ' «Εκείνοι που αντεπιτίθενται στους ληστές, εάν μεν είναι λαϊκοί, αποκλείονται από την κοινωνία του αγαθού, εάν δε είναι κληρικοί, καθαιρούνται από τον βαθμό τους. Διότι, λέει, καθένας που παίρνει μάχαιρα, από μάχαιρα θα πεθάνει».

Ερμηνεία. Ορίζει ο παρών Κανόνας ότι εκείνοι που θανατώνουν τους κλέφτες που τους επιτίθενται, εάν μεν είναι λαϊκοί, απέχουν για τρία χρόνια από τα Μυστήρια, επειδή ούτε και αυτοί έχουν πλέον τα χέρια τους καθαρά, όπως ακριβώς συμβαίνει με εκείνους που φονεύουν στον πόλεμο, σύμφωνα με τον Βαλσαμώνα και τον Ζωναρά. Εάν όμως είναι ιερωμένοι και κληρικοί, καθαιρούνται, επειδή σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, όλοι όσοι πιάσουν μαχαίρι, από μαχαίρι θα πεθάνουν. Πρόσεξε δε ότι μάχαιρα και θάνατο ονομάζει ο Άγιος τη στέρηση της Θείας Κοινωνίας και την καθαίρεση, επειδή αυτά, για τους συνετούς και τους πνευματικά γνωστικούς, λογίζονται αληθινά ως θανατηφόρα τιμωρία. Βλέπε και τον 66ο.

Προς τον Λέοντα τον αρωματοπώλη. Σου στέλνω επιστολή και ως σε άνθρωπο του Θεού και ως σε γνήσιο φίλο και ως σε ευσεβή άνδρα και ως σε διάπυρο ζηλωτή. Βλέπεις πώς είναι η παρούσα κατάσταση, φίλε μου, σαν μια φωτιά που κατακαίει την εκκλησία του Θεού, έχοντας προφανώς προετοιμαστεί από τα προηγούμενα προσανάμματα. Μας κατέφαγε η φλόγα της μοιχείας, μας εξάντλησε το βέλος της μοιχοζευξίας, εννοώ οι εξαιτίας τους διώξεις και φυλακίσεις, οι τιμωρίες και οι εξορίες και οι αναβρασμοί, και θα μπορούσα να προσθέσω, όχι παράλογα, και τα όσα προηγήθηκαν αυτών, επί των Σιμωνιανών και εξαιτίας των Σιμωνιανών (διότι η εκκλησία του Θεού δεν γνωρίζει να εκδικείται για τα ζητήματά της με μαστιγώσεις, εξορίες και φυλακίσεις), έπειτα, εκτός από αυτά, και τα όσα έγιναν εξαιτίας των Παυλικιανών και εναντίον των Παυλικιανών. Διότι ο εκκλησιαστικός νόμος δεν στρέφει μαχαίρι και ξίφος και μαστίγια εναντίον κανενός· διότι «όλοι», λέει, «όσοι πιάσουν μαχαίρι, από μαχαίρι θα πεθάνουν». Αλλά όμως, επειδή όλα αυτά έγιναν πράξη, αναδύθηκε μαζί και το αποκορύφωμα των κακών σαν από τα βάθη του άδη, αυτή εδώ η χριστομάχος αίρεση, που οδηγεί τους πάντες στον όλεθρο. Αλίμονο για τα δεινά, και εμείς μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχει σε τούτο τον καιρό ούτε θυσία ούτε προσφορά ούτε θυμίαμα, ούτε τόπος για να προσφέρουμε θυσία ενώπιόν σου και να βρούμε έλεος.

Αλλά ο μαθητής τούς υποδεικνύει τον δάσκαλο με το φιλί· διότι, γνωρίζοντας τη φιλανθρωπία του Κυρίου, αποθρασύνεται μέχρι και να τον φιλήσει. Εκείνος δε τον ανέχεται μέχρι και την τελευταία ώρα, επιδιώκοντας με τη μακροθυμία Του να τον κερδίσει. Όταν όμως ούτε έτσι συνετίστηκε, τότε τους κάνει να πέσουν κάτω, όπως λέει ο Ιωάννης, ώστε έστω και με την πτώση να επιγνώσουν τη δύναμή Του. Καθώς όμως ούτε έτσι εγκατέλειψαν το θράσος τους, τότε παραδίδει τον εαυτό Του. Ονομάζει δε τον Ιούδα εταίρο, ελέγχοντας και διασύροντάς τον, επειδή δήθεν έδωσε φιλί φίλου. Το δε «εφ' ω πάρει» σημαίνει: με ποιο σκοπό παρευρίσκεσαι εδώ; Άραγε ως φίλος; Και όμως, δεν έπρεπε να έρθεις με μαχαίρια. Ή μήπως ως εχθρός; Και τότε πώς τον καταφιλάς; Τον ελέγχει λοιπόν ως δόλιο. «Και ιδού, ένας από αυτούς που ήταν μαζί με τον Ιησού, απλώνοντας το χέρι, τράβηξε το μαχαίρι του και, χτυπώντας τον δούλο του αρχιερέα, του έκοψε το αυτί. Τότε του λέει ο Ιησούς: Γύρισε το μαχαίρι σου στη θέση του. Διότι όλοι όσοι τραβούν μαχαίρι, από μαχαίρι θα πεθάνουν. Ή νομίζεις ότι δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να παρακαλέσω τον Πατέρα μου και να μου παρατάξει περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Πώς λοιπόν θα εκπληρωθούν οι Γραφές, ότι έτσι πρέπει να γίνει;» Ο Πέτρος ήταν αυτός που τράβηξε το μαχαίρι, όπως λέει ο Ιωάννης. Είχε δε μαχαίρι, επειδή μόλις είχε σφάξει το αρνί που έφαγαν. Ας μην κατηγορούμε όμως τον Πέτρο.

Διότι δεν το έπραξε αυτό από ζήλο για τον εαυτό του, αλλά για τον δάσκαλό του. Ο δε Κύριος, μεταρρυθμίζοντάς τον προς την ευαγγελική πολιτεία, τον διδάσκει να μη χρησιμοποιεί μάχαιρα, ακόμη και αν νομίζει κάποιος ότι εκδικείται για χάρη του Θεού. Κόβοντας το αυτί ο Πέτρος, δείχνει ότι οι Ιουδαίοι έπασχαν από ανηκοΐα. Έπειτα παραθέτει και το ρητό του νόμου, ότι ο φονέας αναιρείται με φόνο· διότι ο νόμος αυτό λέει, ότι όσοι πάρουν μάχαιρα, με μάχαιρα θα πεθάνουν. Υπαινίσσεται δε ότι από τη μάχαιρα των Ρωμαίων θα αναιρεθούν οι Ιουδαίοι που έλαβαν τη μάχαιρα εναντίον του. Δεν είπε δε, ότι μπορώ να παρατάξω δώδεκα λεγεώνες αγγέλων, αλλά, να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, λέγοντάς το αυτό οικονομικώς ως άνθρωπος, εξαιτίας της δικής τους αδυναμίας. Διότι πολλά ανθρώπινα είχε επιδείξει τότε, τον ιδρώτα, τη δειλία, και δεν θα φαινόταν ότι λέει πειστικά πράγματα, αν έλεγε ότι μπορώ εγώ ο ίδιος να παρατάξω αγγέλους. Αντί λοιπόν για τους δώδεκα μαθητές, λέει, θα παρατάσσονταν για μένα δώδεκα τάγματα αγγέλων, αν το ήθελα. Διότι η λεγεώνα είναι το μεγαλύτερο τάγμα, εξακισχίλιοι ιππείς. Πρέπει λοιπόν, λέει, να γίνουν όλα αυτά, ώστε να εκπληρωθούν οι Γραφές που τα προανήγγειλαν. Και δεν έγιναν οι Ιουδαίοι κακοί επειδή τα προανήγγειλαν οι Γραφές, αλλά επειδή επρόκειτο οι Ιουδαίοι να τα πράξουν αυτά από πονηρή προαίρεση, γι' αυτό τέθηκαν αυτά στις Γραφές από το Πνεύμα. «Εκείνη την ώρα είπε ο Ιησούς στα πλήθη: